১. ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৪৪. ভিক্খুনিৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে কথানুসাৰেনাতি ‘‘সো থেৰো কিংসীলো কিংসমাচাৰো কতৰকুলা পব্বজিতো’’তিআদিনা পুচ্ছন্তানং পুচ্ছাকথানুসাৰেন. কথেতুং ৱট্টন্তীতি নিৰামিসেনেৱ চিত্তেন কথেতুং ৱট্টন্তি. অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিৰচ্ছানভূতা কথা তিৰচ্ছানকথাতি আহ ‘‘সগ্গমগ্গগমনেপী’’তিআদি. অপি-সদ্দেন পগেৱ মোক্খমগ্গগমনেতি দীপেতি. তিৰচ্ছানভূতন্তি তিৰোকৰণভূতং, বাধিকন্তি ৱুত্তং হোতি. লদ্ধাসেৱনা হি তিৰচ্ছানকথা সগ্গমোক্খানং বাধিকাৱ হোতি. সমিদ্ধোতি পৰিপুণ্ণো. সহিতত্থোতি যুত্তত্থো. অত্থগম্ভীৰতাদিযোগতো গম্ভীৰো. বহুৰসোতি অত্থৰসাদিবহুৰসো. লক্খণপটিৱেধসংযুত্তোতি অনিচ্চাদিলক্খণপটিৱেধৰসআৱহনতো লক্খণপটিৱেধসংযুত্তো.
১৪৫-১৪৭. পৰতোতি পৰত্থ, উত্তৰিন্তি অত্থো. কৰোন্তোৱাতি পৰিবাহিৰে কৰোন্তোযেৱ. পাতিমোক্খোতি চাৰিত্তৱাৰিত্তপ্পভেদং সিক্খাপদসীলং. তঞ্হি যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহি, তস্মা ‘‘পাতিমোক্খ’’ন্তি ৱুচ্চতি. সংৱৰণং সংৱৰো, কাযৱচীদ্ৱাৰানং পিদহনং. যেন হি তে সংৱুতা পিহিতা হোন্তি, সো সংৱৰো, কাযিকৱাচসিকস্স অৱীতিক্কমস্সেতং নামং. পাতিমোক্খসংৱৰেন সংৱুতোতি পাতিমোক্খসংৱৰেন পিহিতকাযৱচীদ্ৱাৰো. তথাভূতো চ যস্মা তেন সমঙ্গী নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সমন্নাগতো’’তি. ৱত্ততীতি অত্তভাৱং পৱত্তেতি. ৱিহৰতীতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো ইৰিযাপথৱিহাৰো দস্সিতো.
সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰতো পাড়িযা ৱিভাৱেতুং ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ ৱিভঙ্গেতি ঝানৱিভঙ্গে. সীলং পতিট্ঠাতিআদীনি পাতিমোক্খস্সেৱ ৱেৱচনানি. তত্থ (ৱিভ. অট্ঠ. ৫১১) সীলন্তি কামঞ্চেতং সহ কম্মৱাচাপৰিযোসানেন ইজ্ঝনকস্স পাতিমোক্খস্সেৱ ৱেৱচনং, এৱং সন্তেপি ধম্মতো এতং সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৱা ৱিৰমন্তস্স ৱত্তপটিপত্তিং ৱা পূৰেন্তস্স চেতনাদযো ধম্মা ৱেদিতব্বা. যস্মা পন পাতিমোক্খসীলেন ভিক্খু সাসনে পতিট্ঠাতি নাম, তস্মা তং ‘‘পতিট্ঠা’’তি ৱুত্তং. পতিট্ঠহতি ৱা এত্থ ভিক্খু, কুসলধম্মা এৱ ৱা এত্থ পতিট্ঠহন্তীতি পতিট্ঠা. অযমত্থো ‘‘সীলে পতিট্ঠায নৰো সপঞ্ঞো’’তি (সং. নি. ১.২৩, ১৯২) চ ‘‘পতিট্ঠা, মহাৰাজ, সীলং সব্বেসং কুসলানং ধম্মান’’ন্তি (মি. প. ২.১.৯) চ ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স খো, মহাৰাজ, সব্বে কুসলা ধম্মা ন পৰিহাযন্তী’’তি চ আদিসুত্তৱসেন ৱেদিতব্বো.
তদেতং পুব্বুপ্পত্তিঅত্থেন আদি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, উত্তিয, আদিমেৱ ৱিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮২).
যথা হি নগৰৱড্ঢকী নগৰং মাপেতুকামো পঠমং নগৰট্ঠানং সোধেতি, ততো অপৰভাগে ৱীথিচতুক্কসিঙ্ঘাটকাদিপৰিচ্ছেদেন ৱিভজিত্ৱা নগৰং মাপেতি, এৱমেৱ যোগাৱচৰো আদিম্হি সীলং সোধেতি, ততো অপৰভাগে সমাধিৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানানি সচ্ছিকৰোতি. যথা ৱা পন ৰজকো পঠমং তীহি খাৰেহি ৱত্থং ধোৱিত্ৱা পৰিসুদ্ধে ৱত্থে যদিচ্ছকং ৰঙ্গজাতং উপনেতি, যথা ৱা পন ছেকো চিত্তকাৰো ৰূপং লিখিতুকামো আদিতো ভিত্তিপৰিকম্মং কৰোতি, ততো অপৰভাগে ৰূপং সমুট্ঠাপেতি, এৱমেৱ যোগাৱচৰো আদিতোৱ সীলং ৱিসোধেত্ৱা অপৰভাগে সমথৱিপস্সনাদযো ধম্মে সচ্ছিকৰোতি. তস্মা সীলং ‘‘আদী’’তি ৱুত্তং.
তদেতং চৰণসৰিক্খতায চৰণং. ‘‘চৰণা’’তি পাদা ৱুচ্চন্তি. যথা হি ছিন্নচৰণস্স পুৰিসস্স দিসংগমনাভিসঙ্খাৰো ন জাযতি, পৰিপুণ্ণপাদস্সেৱ জাযতি, এৱমেৱ যস্স সীলং ভিন্নং হোতি খণ্ডং অপৰিপুণ্ণং, তস্স নিব্বানগমনায ঞাণগমনং ন সম্পজ্জতি. যস্স পন তং অভিন্নং হোতি অখণ্ডং পৰিপুণ্ণং, তস্স নিব্বানগমনায ঞাণগমনং সম্পজ্জতি. তস্মা সীলং ‘‘চৰণ’’ন্তি ৱুত্তং.
তদেতং সংযমনৱসেন সংযমো, সংৱৰণৱসেন সংৱৰোতি উভযেনপি সীলসংযমো চেৱ সীলসংৱৰো চ কথিতো. ৱচনত্থো পনেত্থ সংযমেতি ৱীতিক্কমৱিপ্ফন্দনং, পুগ্গলং ৱা সংযমেতি ৱীতিক্কমৱসেন তস্স ৱিপ্ফন্দিতুং ন দেতীতি সংযমো, ৱীতিক্কমস্স পৱেসনদ্ৱাৰং সংৱৰতি পিদহতীতি সংৱৰো. মোক্খন্তি উত্তমং মুখভূতং ৱা. যথা হি সত্তানং চতুব্বিধো আহাৰো মুখেন পৱিসিত্ৱা অঙ্গমঙ্গানি ফৰতি, এৱং যোগিনোপি চতুভূমককুসলং সীলমুখেন পৱিসিত্ৱা অত্থসিদ্ধিং সম্পাদেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘মোক্খ’’ন্তি. পমুখে সাধূতি পমোক্খং, পুব্বঙ্গমং সেট্ঠং পধানন্তি অত্থো. কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযাতি চতুভূমককুসলানং পটিলাভত্থায পমোক্খং পুব্বঙ্গমং সেট্ঠং পধানন্তি ৱেদিতব্বং.
কাযিকো অৱীতিক্কমোতি তিৱিধং কাযসুচৰিতং. ৱাচসিকোতি চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতং. কাযিকৱাচসিকোতি তদুভযং. ইমিনা আজীৱট্ঠমকসীলং পৰিযাদায দস্সেতি. সংৱুতোতি পিহিতো, সংৱুতিন্দ্ৰিযো পিহিতিন্দ্ৰিযোতি অত্থো. যথা হি সংৱুতদ্ৱাৰং গেহং ‘‘সংৱুতগেহং পিহিতগেহ’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱমিধ সংৱুতিন্দ্ৰিযো ‘‘সংৱুতো’’তি ৱুত্তো. পাতিমোক্খসংৱৰেনাতি পাতিমোক্খসঙ্খাতেন সংৱৰেন. উপেতোতিআদীনি সব্বানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি.
ইৰিযতীতিআদীহি সত্তহিপি পদেহি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো ইৰিযাপথৱিহাৰো কথিতো. তত্থ ইৰিযতীতি চতুন্নং ইৰিযাপথানং অঞ্ঞতৰসমঙ্গিভাৱতো ইৰিযতি. তেহি ইৰিযাপথচতুক্কেহি কাযসকটৱত্তনেন ৱত্ততি. একং ইৰিযাপথদুক্খং অপৰেন ইৰিযাপথেন ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা চিৰট্ঠিতিভাৱেন সৰীৰৰক্খণতো পালেতি. একস্মিং ইৰিযাপথে অসণ্ঠহিত্ৱা সব্বইৰিযাপথে ৱত্তনতো যপেতি. তেন তেন ইৰিযাপথেন তথা তথা কাযস্স যাপনতো যাপেতি. চিৰকালৱত্তাপনতো চৰতি. ইৰিযাপথেন ইৰিযাপথং ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা জীৱিতহৰণতো ৱিহৰতি.
মিচ্ছাজীৱপটিসেধকেনাতি –
‘‘ইধেকচ্চো ৱেড়ুদানেন ৱা পত্তদানেন ৱা পুপ্ফ ফল সিনানদন্তকট্ঠদানেন ৱা চাটুকম্যতায ৱা মুগ্গসূপ্যতায ৱা পাৰিভটযতায ৱা জঙ্ঘপেসনিকেন ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি, অযং ৱুচ্চতি অনাচাৰো’’তি (ৱিভ. ৫১৩) –
এৱং ৱুত্তঅনাচাৰসঙ্খাতমিচ্ছাজীৱপটিপক্খেন.
ন ৱেড়ুদানাদিনা আচাৰেনাতি –
‘‘ইধেকচ্চো ন ৱেড়ুদানেন ন পত্ত ন পুপ্ফ ন ফল ন সিনান ন দন্তকট্ঠ ন চাটুকম্যতায ন মুগ্গসূপ্যতায ন পাৰিভটযতায ন জঙ্ঘপেসনিকেন ন অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি, অযং ৱুচ্চতি আচাৰো’’তি (ৱিভ. ৫১৩) –
এৱং ৱুত্তেন ন ৱেড়ুদানাদিনা আচাৰেন.
ৱেসিযাদিঅগোচৰং পহাযাতি –
‘‘ইধেকচ্চো ৱেসিযগোচৰো ৱা হোতি ৱিধৱ থুল্লকুমাৰি পণ্ডক ভিক্খুনি পানাগাৰগোচৰো ৱা, সংসট্ঠো ৱিহৰতি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি অননুলোমিকেন সংসগ্গেন, যানি পন তানি কুলানি অস্সদ্ধানি অপ্পসন্নানি অনোপানভূতানি অক্কোসকপৰিভাসকানি অনত্থকামানি অহিতকামানি অফাসুককামানি অযোগক্খেমকামানি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং, তথাৰূপানি কুলানি সেৱতি ভজতি পযিৰুপাসতি, অযং ৱুচ্চতি অগোচৰো’’তি (ৱিভ. ৫১৪) –
এৱমাগতং ৱেসিযাদিঅগোচৰং পহায.
সদ্ধাসম্পন্নকুলাদিনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন উপনিস্সযগোচৰাদিং সঙ্গণ্হাতি. তিৱিধো হি গোচৰো উপনিস্সযগোচৰো আৰক্খগোচৰো উপনিবন্ধগোচৰোতি. কতমো উপনিস্সযগোচৰো? দসকথাৱত্থুগুণসমন্নাগতো কল্যাণমিত্তো, যং নিস্সায অসুতং সুণাতি, সুতং পৰিযোদপেতি, কঙ্খং ৱিতৰতি, দিট্ঠিং উজুং কৰোতি, চিত্তং পসাদেতি. যস্স ৱা পন অনুসিক্খমানো সদ্ধায ৱড্ঢতি, সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায ৱড্ঢতি, অযং উপনিস্সযগোচৰো. কতমো আৰক্খগোচৰো? ইধ ভিক্খু অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো ৱীথিং পটিপন্নো ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সাৱী সংৱুতো গচ্ছতি, ন হত্থিং ওলোকেন্তো, ন অস্সং, ন ৰথং, ন পত্তিং, ন ইত্থিং, ন পুৰিসং ওলোকেন্তো, ন উদ্ধং ওলোকেন্তো, ন অধো ওলোকেন্তো, ন দিসাৱিদিসং ৱিপেক্খমানো গচ্ছতি, অযং আৰক্খগোচৰো. কতমো উপনিবন্ধগোচৰো? চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, যত্থ চিত্তং উপনিবন্ধতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো? যদিদং চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২), অযং উপনিবন্ধগোচৰো. ইতি অযং তিৱিধো গোচৰো ইধ আদি-সদ্দেন সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো.
অপ্পমত্তকেসু ৱজ্জেসূতি অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযঅকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসু ৱজ্জেসু. ভযতো দস্সনসীলোতি পৰমাণুমত্তং ৱজ্জং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধসিনেৰুপব্বতসদিসং কত্ৱা দস্সনসভাৱো, সব্বলহুকং ৱা দুব্ভাসিতমত্তং পাৰাজিকসদিসং কত্ৱা দস্সনসভাৱো. সম্মা আদাযাতি সম্মদেৱ সক্কচ্চং সব্বসো ৱা আদিযিত্ৱা.
ৱট্টদুক্খনিস্সৰণত্থিকেহি সোতব্বতো সুতং, পৰিযত্তিধম্মো. তং ধাৰেতীতি সুতধৰো, সুতস্স আধাৰভূতো. যস্স হি ইতো গহিতং এত্তো পলাযতি, ছিদ্দঘটে উদকং ৱিয ন তিট্ঠতি, পৰিসমজ্ঝে একং সুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেতুং ৱা ৱাচেতুং ৱা ন সক্কোতি, অযং ন সুতধৰো নাম. যস্স পন উগ্গহিতং বুদ্ধৱচনং উগ্গহিতকালসদিসমেৱ হোতি, দসপি ৱীসতিপি ৱস্সানি সজ্ঝাযং অকৰোন্তস্স ন নস্সতি, অযং সুতধৰো নাম. তেনেৱাহ ‘‘যদস্স ত’’ন্তিআদি. একপদম্পি একক্খৰম্পি অৱিনট্ঠং হুত্ৱা সন্নিচিযতীতি সন্নিচযো, সুতং সন্নিচযো এতস্মিন্তি সুতসন্নিচযোতি আহ ‘‘সুতং সন্নিচিতং অস্মিন্তি সুতসন্নিচযো’’তি. যস্স হি সুতং হদযমঞ্জুসাযং সন্নিচিতং সিলায লেখা ৱিয সুৱণ্ণঘটে পক্খিত্তা সীহৱসা ৱিয চ সাধু তিট্ঠতি, অযং সুতসন্নিচযো নাম. তেনাহ ‘‘এতেন…পে… অৱিনাসং দস্সেতী’’তি.
ধাতাতি পগুণা ৱাচুগ্গতা. একস্স হি উগ্গহিতবুদ্ধৱচনং নিচ্চকালিকং ন হোতি, ‘‘অসুকসুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘সজ্ঝাযিত্ৱা অঞ্ঞেহি সংসন্দিত্ৱা পৰিপুচ্ছাৱসেন অত্থং ওগাহিত্ৱা জানিস্সামী’’তি ৱদতি. একস্স পগুণং পবন্ধৱিচ্ছেদাভাৱতো গঙ্গাসোতসদিসং ভৱঙ্গসোতসদিসঞ্চ অকিত্তিমং সুখপ্পৱত্তি হোতি, ‘‘অসুকসুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহী’’তি ৱুত্তে উদ্ধৰিত্ৱা তমেৱ কথেতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ধাতা’’তি. ৱাচায পগুণা কতাতি সুত্তদসকৱগ্গদসকপণ্ণাসদসকৱসেন ৱাচায সজ্ঝাযিতা, দস সুত্তানি গতানি, দস ৱগ্গানি গতানীতিআদিনা সল্লক্খেত্ৱা ৱাচায সজ্ঝাযিতাতি অত্থো. সুত্তেকদেসস্স হি সুত্তমত্তস্স চ ৱচসা পৰিচযো ইধ নাধিপ্পেতো, অথ খো ৱগ্গাদিৱসেনেৱ. মনসা অনুপেক্খিতাতি মনসা অনু অনু পেক্খিতা, ভাগসো নিজ্ঝাযিতা চিন্তিতাতি অত্থো. আৱজ্জন্তস্সাতি ৱাচায সজ্ঝাযিতুং বুদ্ধৱচনং মনসা চিন্তেন্তস্স. সুট্ঠু পটিৱিদ্ধাতি নিজ্জটং নিগ্গুম্বং কত্ৱা সুট্ঠু যাথাৱতো পটিৱিদ্ধা.
দ্ৱে মাতিকাতি ভিক্খুমাতিকা ভিক্খুনীমাতিকা চ. ৱাচুগ্গতাতি পুৰিমস্সেৱ ৱেৱচনং. তিস্সো অনুমোদনাতি সঙ্ঘভত্তে দানানিসংসপটিসংযুত্তঅনুমোদনা, ৱিহাৰাদিমঙ্গলে মঙ্গলসুত্তাদিঅনুমোদনা, মতকভত্তাদিঅৱমঙ্গলে তিৰোকুট্টাদিঅনুমোদনাতি ইমা তিস্সো অনুমোদনা. কম্মাকম্মৱিনিচ্ছযোতি পৰিৱাৰাৱসানে কম্মৱগ্গে ৱুত্তৱিনিচ্ছযো. ‘‘ৱিপস্সনাৱসেন উগ্গণ্হন্তেন চতুধাতুৱৱত্থানমুখেন উগ্গহেতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতত্তা চতস্সো দিসা এতস্সাতি চতুদ্দিসো, চতুদ্দিসোযেৱ চাতুদ্দিসো, চতস্সো ৱা দিসা অৰহতি, চতূসু ৱা দিসাসু সাধূতি চাতুদ্দিসো.
অভিৱিনযেতি সকলে ৱিনযপিটকে. ৱিনেতুন্তি সিক্খাপেতুং. ‘‘দ্ৱে ৱিভঙ্গা পগুণা ৱাচুগ্গতা কাতব্বাতি ইদং পৰিপুচ্ছাৱসেন উগ্গহণম্পি সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. একস্স পমুট্ঠং, ইতৰস্স পগুণং হোতীতি আহ ‘‘তীহি জনেহি সদ্ধিং পৰিৱত্তনক্খমা কাতব্বা’’তি. অভিধম্মেতি নামৰূপপৰিচ্ছেদে. হেট্ঠিমা ৱা তযো ৱগ্গাতি মহাৱগ্গতো হেট্ঠা সগাথকৱগ্গো নিদানৱগ্গো খন্ধকৱগ্গোতি ইমে তযো ৱগ্গা. ‘‘ধম্মপদম্পি সহ ৱত্থুনা উগ্গহেতুং ৱট্টতী’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তত্তা জাতকভাণকেন সাট্ঠকথং জাতকং উগ্গহেত্ৱাপি ধম্মপদম্পি সহ ৱত্থুনা উগ্গহেতব্বমেৱ.
কল্যাণা সুন্দৰা পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা ৱাচা অস্সাতি কল্যাণৱাচো. তেনাহ ‘‘সিথিলধনিতাদীনং…পে… ৱাচায সমন্নাগতো’’তি. তত্থ পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনাযাতি ঠানকৰণসম্পত্তিযা সিক্খাসম্পত্তিযা চ কত্থচিপি অনূনতায পৰিমণ্ডলপদানি ব্যঞ্জনানি অক্খৰানি এতিস্সাতি পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা, পদমেৱ ৱা অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পদব্যঞ্জনং, তং অক্খৰপাৰিপূৰিং কত্ৱা সিথিলধনিতাদিদসৱিধং ব্যঞ্জনবুদ্ধিং অপৰিহাপেত্ৱা ৱুত্তং পৰিমণ্ডলং নাম হোতি. অক্খৰপাৰিপূৰিযা হি পদব্যঞ্জনস্স পৰিমণ্ডলতা. তেন ৱুত্তং ‘‘সিথিলধনিতাদীনং যথাৱিধানৱচনেনা’’তি, পৰিমণ্ডলং পদব্যঞ্জনং এতিস্সাতি পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অথ ৱা পজ্জতি ঞাযতি অত্থো এতেনাতি পদং, নামাদি. যথাধিপ্পেতমত্থং ব্যঞ্জেতীতি ব্যঞ্জনং, ৱাক্যং. তেসং পৰিপুণ্ণতায পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা.
অপিচ যো ভিক্খু পৰিসতি ধম্মং দেসেন্তো সুত্তং ৱা জাতকং ৱা নিক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞং উপাৰম্ভকৰং সুত্তং আহৰতি, তস্স উপমং কথেতি, তদত্থং ওতাৰেতি, এৱং ইদং গহেত্ৱা এত্থ খিপন্তো একপস্সেনেৱ পৰিহৰন্তো কালং ঞত্ৱা ৱুট্ঠহতি, নিক্খিত্তসুত্তং পন নিক্খিত্তমত্তমেৱ হোতি, তস্স কথা অপৰিমণ্ডলা নাম হোতি অত্থস্স অপৰিপুণ্ণভাৱতো. যো পন সুত্তং ৱা জাতকং ৱা নিক্খিপিত্ৱা বহি একপদম্পি অগন্ত্ৱা যথানিক্খিত্তস্স সুত্তস্স অত্থসংৱণ্ণনাৱসেনেৱ সুত্তন্তৰম্পি আনেন্তো পাড়িযা অনুসন্ধিঞ্চ পুব্বাপৰঞ্চ অপেক্খন্তো আচৰিযেহি দিন্ননযে ঠত্ৱা তুলিকায পৰিচ্ছিন্দন্তো ৱিয তং তং অত্থং সুৱৱত্থিতং কত্ৱা দস্সেন্তো গম্ভীৰমাতিকায উদকং পেসেন্তো ৱিয গম্ভীৰমত্থং গমেন্তো ৱগ্গিহাৰিগতিযা পদে পদং কোট্টেন্তো সিন্ধৱাজানীযো ৱিয একংযেৱ পদং অনেকেহি পৰিযাযেহি পুনপ্পুনং সংৱণ্ণন্তো গচ্ছতি, তস্স কথা পৰিমণ্ডলা নাম হোতি ধম্মতো অত্থতো অনুসন্ধিতো পুব্বাপৰতো আচৰিযুগ্গহতোতি সব্বসো পৰিপুণ্ণভাৱতো. এৱৰূপম্পি কথং সন্ধায ‘‘পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনাযা’’তি ৱুত্তং.
গুণপৰিপুণ্ণভাৱেন পুৰে ভৱাতি পোৰী, তস্স ভিক্খুনো তেনেতং ভাসিতব্বং অত্থস্স গুণপৰিপুণ্ণভাৱেন পুৰে পুণ্ণভাৱে ভৱাতি অত্থো. পুৰে ৱা ভৱত্তা পোৰিযা নাগৰিকিত্থিযা সুখুমালত্তনেন সদিসাতি পোৰী, পুৰে সংৱড্ঢনাৰী ৱিয সুকুমাৰাতি অত্থো. পুৰস্স এসাতিপি পোৰী, পুৰস্স এসাতি নগৰৱাসীনং কথাতি অত্থো. নগৰৱাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি পিতিমত্তং ‘‘পিতা’’তি, ভাতিমত্তং ‘‘ভাতা’’তি ৱদন্তি. এৱৰূপী হি কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতি মনাপা, তায পোৰিযা.
ৱিস্সট্ঠাযাতি পিত্তসেম্হাদীহি অপলিবুদ্ধায সন্দিট্ঠৱিলম্বিতাদিদোসৰহিতায. অথ ৱা নাতিসীঘং নাতিসণিকং নিৰন্তৰং একৰসঞ্চ কত্ৱা পৰিসায অজ্ঝাসযানুৰূপং ধম্মং কথেন্তস্স ৱাচা ৱিস্সট্ঠা নাম. যো হি ভিক্খু ধম্মং কথেন্তো সুত্তং ৱা জাতকং ৱা আৰভিত্ৱা আৰদ্ধকালতো পট্ঠায তুৰিততুৰিতো অৰণিং মন্থেন্তো ৱিয উণ্হখাদনীযং খাদন্তো ৱিয পাড়িযা অনুসন্ধিপুব্বাপৰেসু গহিতং গহিতমেৱ, অগ্গহিতং অগ্গহিতমেৱ কত্ৱা পুৰাণপণ্ণন্তৰেসু চৰমানং গোধং উট্ঠাপেন্তো ৱিয তত্থ তত্থ পহৰন্তো ওসাপেত্ৱা উট্ঠায গচ্ছতি. পুৰাণপণ্ণন্তৰেসু হি পৰিপাতিযমানা গোধা কদাচি দিস্সতি কদাচি ন দিস্সতি, এৱমেকচ্চস্স অত্থৱণ্ণনা কত্থচি দিস্সতি কত্থচি ন দিস্সতি. যোপি ধম্মং কথেন্তো কালেন সীঘং, কালেন সণিকং, কালেন মন্দং, কালেন মহাসদ্দং, কালেন খুদ্দকসদ্দং কৰোতি, যথা নিজ্ঝামতণ্হিকপেতস্স মুখতো নিচ্ছৰণকঅগ্গি কালেন জলতি কালেন নিব্বাযতি, এৱং পেতধম্মকথিকো নাম হোতি, পৰিসায উট্ঠাতুকামায পুন আৰভতি. যোপি কথেন্তো তত্থ তত্থ ৱিত্থাযতি, অপ্পটিভানতায আপজ্জতি, কেনচি ৰোগেন নিত্থুনন্তো ৱিয কন্দন্তো ৱিয কথেতি, ইমেসং সব্বেসম্পি কথা ৱিস্সট্ঠা নাম ন হোতি সুখেন অপ্পৱত্তভাৱতো. যো পন সুত্তং আহৰিত্ৱা আচৰিযেহি দিন্ননযে ঠিতো আচৰিযুগ্গহং অমুঞ্চন্তো যথা চ আচৰিযা তং তং সুত্তং সংৱণ্ণেসুং, তেনেৱ নযেন সংৱণ্ণেন্তো নাতিসীঘং নাতিসণিকন্তিআদিনা ৱুত্তনযেন কথাপবন্ধং অৱিচ্ছিন্নং কত্ৱা নদীসোতো ৱিয পৱত্তেতি, আকাসগঙ্গাতো ভস্সমানউদকং ৱিয নিৰন্তৰকথং পৱত্তেতি, তস্স কথা ৱিস্সট্ঠা নাম হোতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ৱিস্সট্ঠাযা’’তি.
অনেলগড়াযাতি এলগড়ৱিৰহিতায. কস্সচি হি কথেন্তস্স এলং গড়তি, লালা পগ্ঘৰতি, খেড়ফুসিতানি ৱা নিক্খমন্তি, তস্স ৱাচা এলগড়া নাম হোতি, তব্বিপৰীতাযাতি অত্থো. অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযাতি আদিমজ্ঝপৰিযোসানং পাকটং কত্ৱা ভাসিতত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনসমত্থতায অত্থঞাপনে সাধনায.
ৱাচাৱ কৰণন্তি ৱাক্কৰণং, উদাহাৰঘোসো. কল্যাণং মধুৰং ৱাক্কৰণং অস্সাতি কল্যাণৱাক্কৰণো. তেনেৱাহ ‘‘মধুৰস্সৰো’’তি. হীড়েতীতি অৱজানাতি. মাতুগামোতি সম্বন্ধো. মনং অপাযতি ৱড্ঢেতীতি মনাপো. তেনাহ ‘‘মনৱড্ঢনকো’’তি. ৱট্টভযেন তজ্জেত্ৱাতি যোব্বনমদাদিমত্তা ভিক্খুনিযো সংসাৰভযেন তাসেত্ৱা. গিহিকালেতি অত্তনো গিহিকালে. ভিক্খুনিযা মেথুনেন ভিক্খুনীদূসকো হোতীতি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গমেৱ ৱদতি. সিক্খমানাসামণেৰীসু পন মেথুনেনপি ভিক্খুনীদূসকো ন হোতীতি আহ ‘‘সিক্খমানাসামণেৰীসু মেথুনধম্ম’’ন্তি. ‘‘কাসাযৱত্থৱসনাযা’’তি ৱচনতো দুস্সীলাসু ভিক্খুনীসিক্খমানাসামণেৰীসু গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নপুব্বো পটিক্খিত্তোযেৱাতি দট্ঠব্বং. তস্সা ভিক্খুনিযা অভাৱেপি যা যা তস্সা ৱচনং অস্সোসুং, তা তা তথেৱ মঞ্ঞন্তীতি আহ ‘‘মাতুগামো হী’’তিআদি.
ইদানি অট্ঠ অঙ্গানি সমোধানেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি আৰদ্ধং. ইমেহি পন অট্ঠহঙ্গেহি অসমন্নাগতং ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন সম্মন্নেন্তো দুক্কটং আপজ্জতি, ভিক্খু পন সম্মতোযেৱ হোতি.
১৪৮. গৰুকেহীতি গৰুকাতব্বেহি. একতোউপসম্পন্নাযাতি উপযোগত্থে ভুম্মৱচনং. ‘‘ওৱদতী’’তি ৱা ইমস্স ‘‘ৱদতী’’তি অত্থে সতি সম্পদানৱচনম্পি যুজ্জতি. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্না নাম পৰিৱত্তলিঙ্গা ৱা পঞ্চসতসাকিযানিযো ৱা.
১৪৯. আসনং পঞ্ঞপেত্ৱাতি এত্থ ‘‘সচে ভূমি মনাপা হোতি, আসনং অপঞ্ঞাপেতুম্পি ৱট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. মাতুগামগ্গহণেন ভিক্খুনীপি সঙ্গহিতাতি আহ ‘‘ধম্মদেসনাপত্তিমোচনত্থ’’ন্তি. সম্মতস্স ভিক্খুনো সন্তিকং পাটিপদে ওৱাদত্থায সব্বাহি ভিক্খুনীহি আগন্তব্বতো ‘‘সমগ্গাত্থ ভগিনিযো’’তি ইমিনা সব্বাসং আগমনং পুচ্ছতীতি আহ ‘‘সব্বা আগতাত্থা’’তি. গিলানাসু অনাগতাসুপি গিলানানং অনাগমনস্স অনুঞ্ঞাতত্তা আগন্তুং সমত্থাহি চ সব্বাহি আগতত্তা ‘‘সমগ্গাম্হয্যা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. অন্তোগামে ৱাতিআদীসু যত্থ পঞ্চ অঙ্গানি ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা ৱন্দিতুং ন সক্কা হোতি, তত্থ ঠিতায এৱ কাযং পুৰতো নামেত্ৱা ‘‘ৱন্দামি অয্যা’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ গন্তুম্পি ৱট্টতি. অন্তৰঘৰন্তি কত্থচি নগৰদ্ৱাৰস্স বহিইন্দখীলতো পট্ঠায অন্তোগামো ৱুচ্চতি, কত্থচি ঘৰুম্মাৰতো পট্ঠায অন্তোগেহং. ইধ পন ‘‘অন্তোগামে ৱা’’তি ৱিসুং ৱুত্তত্তা ‘‘অন্তৰঘৰে ৱা’’তি অন্তোগেহং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যত্থ কত্থচীতি অন্তোগামাদীসু যত্থ কত্থচি.
ৱট্টতীতি ‘‘ৱসথ অয্যে, মযং ভিক্খূ আনেস্সামা’’তি ৱুত্তৱচনং সদ্দহন্তীহি ৱসিতুং ৱট্টতি. ন নিমন্তিতা হুত্ৱা গন্তুকামাতি মনুস্সেহি নিমন্তিতা হুত্ৱা গন্তুকামা ন হোন্তীতি অত্থো, তত্থেৱ ৱস্সং উপগন্তুকামা হোন্তীতি অধিপ্পাযো. যতোতি ভিক্খুনুপস্সযতো. যাচিত্ৱাতি ‘‘তুম্হেহি আনীতওৱাদেনেৱ মযম্পি ৱসিস্সামা’’তি যাচিত্ৱা. তত্থাতি তস্মিং ভিক্খুনুপস্সযে. আগতানং সন্তিকে ওৱাদেন ৱসিতব্বন্তি পচ্ছিমিকায ৱস্সং ৱসিতব্বং. অভিক্খুকাৱাসে ৱসন্তিযা আপত্তীতি চোদনামুখেন সামঞ্ঞতো আপত্তিপ্পসঙ্গং ৱদতি, ন পন তস্সা আপত্তি. ৱস্সচ্ছেদং কত্ৱা গচ্ছন্তিযাপি আপত্তীতি ৱস্সানুপগমমূলং আপত্তিং ৱদতি. ইতৰায আপত্তিযা অনাপত্তিকাৰণসব্ভাৱতো ‘‘সা ৰক্খিতব্বা’’তি ৱুত্তং, সা ৱস্সানুপগমমূলা আপত্তি ৰক্খিতব্বাতি অত্থো, অভিক্খুকেপি আৱাসে ঈদিসাসু আপদাসু ৱস্সং উপগন্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘আপদাসু হি…পে… অনাপত্তি ৱুত্তা’’তি. ইতৰায পন আপত্তিযা অনাপত্তি, কাৰণে অসতি পচ্ছিমিকাযপি ৱস্সং ন উপগন্তব্বং. সন্তেসু হি ভিক্খূসু ৱস্সং অনুপগচ্ছন্তিযা আপত্তি. তত্থ গন্ত্ৱা পৱাৰেতব্বন্তি এত্থ অপৱাৰেন্তীনং আপত্তিসম্ভৱতো. সচে দূৰেপি ভিক্খূনং ৱসনট্ঠানং হোতি, সক্কা চ হোতি নৱমিযং গন্ত্ৱা পৱাৰেতুং, তত্থ গন্ত্ৱা পৱাৰেতব্বং. সচে পন নৱমিযং নিক্খমিত্ৱা সম্পাপুণিতুং ন সক্কা হোতি, অগচ্ছন্তীনং অনাপত্তি.
উপোসথস্স পুচ্ছনং উপোসথপুচ্ছা, সাযেৱ ক-প্পচ্চযং ৰস্সত্তঞ্চ কত্ৱা উপোসথপুচ্ছকন্তি ৱুত্তাতি আহ ‘‘উপোসথপুচ্ছন’’ন্তি. উপোসথো পুচ্ছিতব্বোতি ‘‘কদা, অয্য, উপোসথো’’তি পুচ্ছিতব্বো. ভিক্খুনাপি ‘‘স্ৱে, ভগিনি, উপোসথো’’তি ৱত্তব্বং. ভিক্খূ কদাচি কেনচি কাৰণেন পন্নৰসিকং ৱা চাতুদ্দসীউপোসথং, চাতুদ্দসিকং ৱা পন্নৰসীউপোসথং কৰোন্তি, যস্মিঞ্চ দিৱসে ভিক্খূহি উপোসথো কতো, তস্মিংযেৱ ভিক্খুনীহিপি উপোসথো কাতব্বোতি অধিপ্পাযেন ‘‘পক্খস্স তেৰসিযংযেৱ গন্ত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. এৱং পুচ্ছিতেন ভিক্খুনা সচে চাতুদ্দসিযং উপোসথং কৰোন্তি, ‘‘চাতুদ্দসিকো ভগিনী’’তি ৱত্তব্বং. সচে পন পন্নৰসিযং কৰোন্তি, ‘‘পন্নৰসিকো ভগিনী’’তি আচিক্খিতব্বং. ওৱাদত্থাযাতি ওৱাদযাচনত্থায. পাটিপদদিৱসতো পন পট্ঠায ধম্মসৱনত্থায গন্তব্বন্তি পাটিপদদিৱসে ওৱাদগ্গহণত্থায দুতিযদিৱসতো পট্ঠায অন্তৰন্তৰা ধম্মসৱনত্থায গন্তব্বং. ওৱাদগ্গহণম্পি হি ‘‘ধম্মসৱনমেৱা’’তি অভেদেন ৱুত্তং. নিৰন্তৰং ৱিহাৰং উপসঙ্কমিংসূতি যেভুয্যেন উপসঙ্কমনং সন্ধায ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতন্তিআদিনা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিস্সামাতি সব্বাসংযেৱ ভিক্খুনীনং উপসঙ্কমনদীপনত্থং পাড়ি নিদস্সিতা. ওৱাদং গচ্ছতীতি ওৱাদং যাচিতুং গচ্ছতি. দ্ৱে তিস্সোতি দ্ৱীহি তীহি. কৰণত্থে চেতং পচ্চত্তৱচনং.
পাসাদিকেনাতি পসাদজনকেন নিদ্দোসেন কাযকম্মাদিনা. সম্পাদেতূতি তিৱিধং সিক্খং সম্পাদেতু. সচে পাতিমোক্খুদ্দেসকংযেৱ দিস্ৱা তাহি ভিক্খুনীহি ওৱাদো যাচিতো ভৱেয্য, তেন কিং কাতব্বন্তি? উপোসথগ্গে সন্নিপতিতে ভিক্খুসঙ্ঘে পুব্বকিচ্চৱসেন ‘‘অত্থি কাচি ভিক্খুনিযো ওৱাদং যাচমানা’’তি পুচ্ছিযমানে ‘‘এৱং ৱদেহী’’তি ওৱাদপটিগ্গাহকেন ৱত্তব্বৱচনং অঞ্ঞেন ভিক্খুনা কথাপেত্ৱা পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱত্তব্বৱচনং অত্তনা ৱত্ৱা পুন সযমেৱ গন্ত্ৱা ভিক্খুনীনং আৰোচেতব্বং, অঞ্ঞেন ৱা ভিক্খুনা তস্মিং দিৱসে পাতিমোক্খং উদ্দিসাপেতব্বং. এতং ৱুত্তন্তি ‘‘তাহী’’তি এতং বহুৱচনং ৱুত্তং.
একা ভিক্খুনী ৱাতি ইদং বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহি একায এৱ ভিক্খুনিযা সাসনপটিগ্গহণং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন দুতিযিকায অভাৱং সন্ধায. বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহীতি অন্তৰামগ্গে ৱা তস্মিংযেৱ ৱা গামে বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহি. ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ অয্য ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চা’’তি ইমিনা নানাউপস্সযেহি সাসনং গহেত্ৱা আগতভিক্খুনিযা ৱত্তব্বৱচনং দস্সেতি. ইদঞ্চ একেন পকাৰেন মুখমত্তনিদস্সনত্থং ৱুত্তং, তস্মিং তস্মিং পন ভিক্খুনুপস্সযে ভিক্খুনীনং পমাণং সল্লক্খেত্ৱা তদনুৰূপেন নযেন ৱত্তব্বং. ভিক্খুসঙ্ঘস্স অয্যানং অয্যস্সাতি ইদং সঙ্খিপিত্ৱা ৱুত্তং.
পাতিমোক্খুদ্দেসকেনপীতি ইদং সঙ্ঘুপোসথৱসেনেৱ দস্সিতং. যত্থ পন তিণ্ণং দ্ৱিন্নং ৱা ৱসনট্ঠানে পাতিমোক্খুদ্দেসো নত্থি, তত্থাপি ঞত্তিঠপনকেন ইতৰেন ৱা ভিক্খুনা ইমিনাৱ নযেন ৱত্তব্বং. একপুগ্গলেনপি উপোসথদিৱসে ওৱাদযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা পাটিপদে আগতানং ভিক্খুনীনং ‘‘নত্থি কোচী’’তিআদি ৱত্তব্বমেৱ. সচে সযমেৱ, ‘‘সম্মতো অহ’’ন্তি ৱত্তব্বং. ইমং ৱিধিং অজানন্তো ইধ বালোতি অধিপ্পেতো.
১৫০. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী ৱগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৱগ্গসঞ্ঞী ওৱদতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতিআদীসু ৱিজ্জমানেসুপি ৱগ্গাদিভাৱনিমিত্তেসু দুক্কটেসু অধম্মকম্মমূলকং পাচিত্তিযমেৱ পাড়িযং সব্বত্থ ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অধম্মকম্মে দ্ৱিন্নং নৱকানং ৱসেন অট্ঠাৰস পাচিত্তিযানী’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অসম্মততা, ভিক্খুনিযা পৰিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, ওৱাদৱসেন অট্ঠগৰুধম্মভণনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.