৩. ওৱাদৱগ্গো
১. ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৪৪. ভিক্খুনিৱগ্গস্স পঠমসিক্খাপদে কথানুসাৰেনাতি ‘‘সো থেৰো কিংসীলো কিংসমাচাৰো কতৰকুলা পব্বজিতো’’তিআদিনা পুচ্ছন্তানং পুচ্ছাকথানুসাৰেন. কথেতুং ৱট্টন্তীতি নিৰামিসেনেৱ চিত্তেন কথেতুং ৱট্টন্তি. অনিয্যানিকত্তা সগ্গমোক্খমগ্গানং তিৰচ্ছানভূতা কথা তিৰচ্ছানকথাতি আহ ‘‘সগ্গমগ্গগমনেপী’’তিআদি. অপি-সদ্দেন পগেৱ মোক্খমগ্গগমনেতি দীপেতি. তিৰচ্ছানভূতন্তি তিৰোকৰণভূতং, বাধিকন্তি ৱুত্তং হোতি. লদ্ধাসেৱনা হি তিৰচ্ছানকথা সগ্গমোক্খানং বাধিকাৱ হোতি. সমিদ্ধোতি পৰিপুণ্ণো. সহিতত্থোতি যুত্তত্থো. অত্থগম্ভীৰতাদিযোগতো গম্ভীৰো. বহুৰসোতি অত্থৰসাদিবহুৰসো. লক্খণপটিৱেধসংযুত্তোতি অনিচ্চাদিলক্খণপটিৱেধৰসআৱহনতো লক্খণপটিৱেধসংযুত্তো.
১৪৫-১৪৭. পৰতোতি পৰত্থ, উত্তৰিন্তি অত্থো. কৰোন্তোৱাতি পৰিবাহিৰে কৰোন্তোযেৱ. পাতিমোক্খোতি চাৰিত্তৱাৰিত্তপ্পভেদং সিক্খাপদসীলং. তঞ্হি যো নং পাতি ৰক্খতি, তং মোক্খেতি মোচেতি আপাযিকাদীহি দুক্খেহি, তস্মা ‘‘পাতিমোক্খ’’ন্তি ৱুচ্চতি. সংৱৰণং সংৱৰো, কাযৱচীদ্ৱাৰানং পিদহনং. যেন হি তে সংৱুতা পিহিতা হোন্তি, সো সংৱৰো, কাযিকৱাচসিকস্স অৱীতিক্কমস্সেতং নামং. পাতিমোক্খসংৱৰেন সংৱুতোতি পাতিমোক্খসংৱৰেন পিহিতকাযৱচীদ্ৱাৰো. তথাভূতো চ যস্মা তেন সমঙ্গী নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সমন্নাগতো’’তি. ৱত্ততীতি অত্তভাৱং পৱত্তেতি. ৱিহৰতীতি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো ইৰিযাপথৱিহাৰো দস্সিতো.
সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰতো পাড়িযা ৱিভাৱেতুং ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ ৱিভঙ্গেতি ঝানৱিভঙ্গে. সীলং পতিট্ঠাতিআদীনি পাতিমোক্খস্সেৱ ৱেৱচনানি. তত্থ (ৱিভ. অট্ঠ. ৫১১) সীলন্তি কামঞ্চেতং সহ কম্মৱাচাপৰিযোসানেন ইজ্ঝনকস্স পাতিমোক্খস্সেৱ ৱেৱচনং, এৱং সন্তেপি ধম্মতো এতং সীলং নাম পাণাতিপাতাদীহি ৱা ৱিৰমন্তস্স ৱত্তপটিপত্তিং ৱা পূৰেন্তস্স চেতনাদযো ধম্মা ৱেদিতব্বা. যস্মা পন পাতিমোক্খসীলেন ভিক্খু সাসনে পতিট্ঠাতি নাম, তস্মা তং ‘‘পতিট্ঠা’’তি ৱুত্তং. পতিট্ঠহতি ৱা এত্থ ভিক্খু, কুসলধম্মা এৱ ৱা এত্থ পতিট্ঠহন্তীতি পতিট্ঠা. অযমত্থো ‘‘সীলে পতিট্ঠায নৰো সপঞ্ঞো’’তি (সং. নি. ১.২৩, ১৯২) চ ‘‘পতিট্ঠা, মহাৰাজ, সীলং সব্বেসং কুসলানং ধম্মান’’ন্তি (মি. প. ২.১.৯) চ ‘‘সীলে পতিট্ঠিতস্স খো, মহাৰাজ, সব্বে কুসলা ধম্মা ন পৰিহাযন্তী’’তি চ আদিসুত্তৱসেন ৱেদিতব্বো.
তদেতং পুব্বুপ্পত্তিঅত্থেন আদি. ৱুত্তম্পি চেতং –
‘‘তস্মাতিহ ত্ৱং, উত্তিয, আদিমেৱ ৱিসোধেহি কুসলেসু ধম্মেসু. কো চাদি কুসলানং ধম্মানং? সীলঞ্চ সুৱিসুদ্ধং দিট্ঠি চ উজুকা’’তি (সং. নি. ৫.৩৮২).
যথা হি নগৰৱড্ঢকী নগৰং মাপেতুকামো পঠমং নগৰট্ঠানং সোধেতি, ততো অপৰভাগে ৱীথিচতুক্কসিঙ্ঘাটকাদিপৰিচ্ছেদেন ৱিভজিত্ৱা নগৰং মাপেতি, এৱমেৱ যোগাৱচৰো আদিম্হি সীলং সোধেতি, ততো অপৰভাগে সমাধিৱিপস্সনামগ্গফলনিব্বানানি সচ্ছিকৰোতি. যথা ৱা পন ৰজকো পঠমং তীহি খাৰেহি ৱত্থং ধোৱিত্ৱা পৰিসুদ্ধে ৱত্থে যদিচ্ছকং ৰঙ্গজাতং উপনেতি, যথা ৱা পন ছেকো চিত্তকাৰো ৰূপং লিখিতুকামো আদিতো ভিত্তিপৰিকম্মং কৰোতি, ততো অপৰভাগে ৰূপং সমুট্ঠাপেতি, এৱমেৱ যোগাৱচৰো আদিতোৱ সীলং ৱিসোধেত্ৱা অপৰভাগে সমথৱিপস্সনাদযো ধম্মে সচ্ছিকৰোতি. তস্মা সীলং ‘‘আদী’’তি ৱুত্তং.
তদেতং চৰণসৰিক্খতায চৰণং. ‘‘চৰণা’’তি পাদা ৱুচ্চন্তি. যথা হি ছিন্নচৰণস্স পুৰিসস্স দিসংগমনাভিসঙ্খাৰো ন জাযতি, পৰিপুণ্ণপাদস্সেৱ জাযতি, এৱমেৱ যস্স সীলং ভিন্নং হোতি খণ্ডং অপৰিপুণ্ণং, তস্স নিব্বানগমনায ঞাণগমনং ন সম্পজ্জতি. যস্স পন তং অভিন্নং হোতি অখণ্ডং পৰিপুণ্ণং, তস্স নিব্বানগমনায ঞাণগমনং সম্পজ্জতি. তস্মা সীলং ‘‘চৰণ’’ন্তি ৱুত্তং.
তদেতং সংযমনৱসেন সংযমো, সংৱৰণৱসেন সংৱৰোতি উভযেনপি সীলসংযমো চেৱ সীলসংৱৰো চ কথিতো. ৱচনত্থো পনেত্থ সংযমেতি ৱীতিক্কমৱিপ্ফন্দনং, পুগ্গলং ৱা সংযমেতি ৱীতিক্কমৱসেন তস্স ৱিপ্ফন্দিতুং ন দেতীতি সংযমো, ৱীতিক্কমস্স পৱেসনদ্ৱাৰং সংৱৰতি পিদহতীতি সংৱৰো. মোক্খন্তি উত্তমং মুখভূতং ৱা. যথা হি সত্তানং চতুব্বিধো আহাৰো মুখেন পৱিসিত্ৱা অঙ্গমঙ্গানি ফৰতি, এৱং যোগিনোপি চতুভূমককুসলং সীলমুখেন পৱিসিত্ৱা অত্থসিদ্ধিং সম্পাদেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘মোক্খ’’ন্তি. পমুখে সাধূতি পমোক্খং, পুব্বঙ্গমং সেট্ঠং পধানন্তি অত্থো. কুসলানং ধম্মানং সমাপত্তিযাতি চতুভূমককুসলানং পটিলাভত্থায পমোক্খং পুব্বঙ্গমং সেট্ঠং পধানন্তি ৱেদিতব্বং.
কাযিকো অৱীতিক্কমোতি তিৱিধং কাযসুচৰিতং. ৱাচসিকোতি চতুব্বিধং ৱচীসুচৰিতং. কাযিকৱাচসিকোতি তদুভযং. ইমিনা আজীৱট্ঠমকসীলং পৰিযাদায দস্সেতি. সংৱুতোতি পিহিতো, সংৱুতিন্দ্ৰিযো পিহিতিন্দ্ৰিযোতি অত্থো. যথা হি সংৱুতদ্ৱাৰং গেহং ‘‘সংৱুতগেহং পিহিতগেহ’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱমিধ সংৱুতিন্দ্ৰিযো ‘‘সংৱুতো’’তি ৱুত্তো. পাতিমোক্খসংৱৰেনাতি পাতিমোক্খসঙ্খাতেন সংৱৰেন. উপেতোতিআদীনি সব্বানি অঞ্ঞমঞ্ঞৱেৱচনানি.
ইৰিযতীতিআদীহি সত্তহিপি পদেহি পাতিমোক্খসংৱৰসীলে ঠিতস্স ভিক্খুনো ইৰিযাপথৱিহাৰো কথিতো. তত্থ ইৰিযতীতি চতুন্নং ইৰিযাপথানং অঞ্ঞতৰসমঙ্গিভাৱতো ইৰিযতি. তেহি ইৰিযাপথচতুক্কেহি কাযসকটৱত্তনেন ৱত্ততি. একং ইৰিযাপথদুক্খং অপৰেন ইৰিযাপথেন ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা চিৰট্ঠিতিভাৱেন সৰীৰৰক্খণতো পালেতি. একস্মিং ইৰিযাপথে অসণ্ঠহিত্ৱা সব্বইৰিযাপথে ৱত্তনতো যপেতি. তেন তেন ইৰিযাপথেন তথা তথা কাযস্স যাপনতো যাপেতি. চিৰকালৱত্তাপনতো চৰতি. ইৰিযাপথেন ইৰিযাপথং ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা জীৱিতহৰণতো ৱিহৰতি.
মিচ্ছাজীৱপটিসেধকেনাতি –
‘‘ইধেকচ্চো ৱেড়ুদানেন ৱা পত্তদানেন ৱা পুপ্ফ ফল সিনানদন্তকট্ঠদানেন ৱা চাটুকম্যতায ৱা মুগ্গসূপ্যতায ৱা পাৰিভটযতায ৱা জঙ্ঘপেসনিকেন ৱা অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন ৱা বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি, অযং ৱুচ্চতি অনাচাৰো’’তি (ৱিভ. ৫১৩) –
এৱং ৱুত্তঅনাচাৰসঙ্খাতমিচ্ছাজীৱপটিপক্খেন.
ন ৱেড়ুদানাদিনা আচাৰেনাতি –
‘‘ইধেকচ্চো ন ৱেড়ুদানেন ন পত্ত ন পুপ্ফ ন ফল ন সিনান ন দন্তকট্ঠ ন চাটুকম্যতায ন মুগ্গসূপ্যতায ন পাৰিভটযতায ন জঙ্ঘপেসনিকেন ন অঞ্ঞতৰঞ্ঞতৰেন বুদ্ধপটিকুট্ঠেন মিচ্ছাআজীৱেন জীৱিকং কপ্পেতি, অযং ৱুচ্চতি আচাৰো’’তি (ৱিভ. ৫১৩) –
এৱং ৱুত্তেন ন ৱেড়ুদানাদিনা আচাৰেন.
ৱেসিযাদিঅগোচৰং পহাযাতি –
‘‘ইধেকচ্চো ৱেসিযগোচৰো ৱা হোতি ৱিধৱ থুল্লকুমাৰি পণ্ডক ভিক্খুনি পানাগাৰগোচৰো ৱা, সংসট্ঠো ৱিহৰতি ৰাজূহি ৰাজমহামত্তেহি তিত্থিযেহি তিত্থিযসাৱকেহি অননুলোমিকেন সংসগ্গেন, যানি পন তানি কুলানি অস্সদ্ধানি অপ্পসন্নানি অনোপানভূতানি অক্কোসকপৰিভাসকানি অনত্থকামানি অহিতকামানি অফাসুককামানি অযোগক্খেমকামানি ভিক্খূনং ভিক্খুনীনং উপাসকানং উপাসিকানং, তথাৰূপানি কুলানি সেৱতি ভজতি পযিৰুপাসতি, অযং ৱুচ্চতি অগোচৰো’’তি (ৱিভ. ৫১৪) –
এৱমাগতং ৱেসিযাদিঅগোচৰং পহায.
সদ্ধাসম্পন্নকুলাদিনাতি এত্থ আদি-সদ্দেন উপনিস্সযগোচৰাদিং সঙ্গণ্হাতি. তিৱিধো হি গোচৰো উপনিস্সযগোচৰো আৰক্খগোচৰো উপনিবন্ধগোচৰোতি. কতমো উপনিস্সযগোচৰো? দসকথাৱত্থুগুণসমন্নাগতো কল্যাণমিত্তো, যং নিস্সায অসুতং সুণাতি, সুতং পৰিযোদপেতি, কঙ্খং ৱিতৰতি, দিট্ঠিং উজুং কৰোতি, চিত্তং পসাদেতি. যস্স ৱা পন অনুসিক্খমানো সদ্ধায ৱড্ঢতি, সীলেন সুতেন চাগেন পঞ্ঞায ৱড্ঢতি, অযং উপনিস্সযগোচৰো. কতমো আৰক্খগোচৰো? ইধ ভিক্খু অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠো ৱীথিং পটিপন্নো ওক্খিত্তচক্খু যুগমত্তদস্সাৱী সংৱুতো গচ্ছতি, ন হত্থিং ওলোকেন্তো, ন অস্সং, ন ৰথং, ন পত্তিং, ন ইত্থিং, ন পুৰিসং ওলোকেন্তো, ন উদ্ধং ওলোকেন্তো, ন অধো ওলোকেন্তো, ন দিসাৱিদিসং ৱিপেক্খমানো গচ্ছতি, অযং আৰক্খগোচৰো. কতমো উপনিবন্ধগোচৰো? চত্তাৰো সতিপট্ঠানা, যত্থ চিত্তং উপনিবন্ধতি. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘কো চ, ভিক্খৱে, ভিক্খুনো গোচৰো সকো পেত্তিকো ৱিসযো? যদিদং চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তি (সং. নি. ৫.৩৭২), অযং উপনিবন্ধগোচৰো. ইতি অযং তিৱিধো গোচৰো ইধ আদি-সদ্দেন সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো.
অপ্পমত্তকেসু ৱজ্জেসূতি অসঞ্চিচ্চ আপন্নসেখিযঅকুসলচিত্তুপ্পাদাদিভেদেসু ৱজ্জেসু. ভযতো দস্সনসীলোতি পৰমাণুমত্তং ৱজ্জং অট্ঠসট্ঠিযোজনসতসহস্সুব্বেধসিনেৰুপব্বতসদিসং কত্ৱা দস্সনসভাৱো, সব্বলহুকং ৱা দুব্ভাসিতমত্তং পাৰাজিকসদিসং কত্ৱা দস্সনসভাৱো. সম্মা আদাযাতি সম্মদেৱ সক্কচ্চং সব্বসো ৱা আদিযিত্ৱা.
ৱট্টদুক্খনিস্সৰণত্থিকেহি সোতব্বতো সুতং, পৰিযত্তিধম্মো. তং ধাৰেতীতি সুতধৰো, সুতস্স আধাৰভূতো. যস্স হি ইতো গহিতং এত্তো পলাযতি, ছিদ্দঘটে উদকং ৱিয ন তিট্ঠতি, পৰিসমজ্ঝে একং সুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেতুং ৱা ৱাচেতুং ৱা ন সক্কোতি, অযং ন সুতধৰো নাম. যস্স পন উগ্গহিতং বুদ্ধৱচনং উগ্গহিতকালসদিসমেৱ হোতি, দসপি ৱীসতিপি ৱস্সানি সজ্ঝাযং অকৰোন্তস্স ন নস্সতি, অযং সুতধৰো নাম. তেনেৱাহ ‘‘যদস্স ত’’ন্তিআদি. একপদম্পি একক্খৰম্পি অৱিনট্ঠং হুত্ৱা সন্নিচিযতীতি সন্নিচযো, সুতং সন্নিচযো এতস্মিন্তি সুতসন্নিচযোতি আহ ‘‘সুতং সন্নিচিতং অস্মিন্তি সুতসন্নিচযো’’তি. যস্স হি সুতং হদযমঞ্জুসাযং সন্নিচিতং সিলায লেখা ৱিয সুৱণ্ণঘটে পক্খিত্তা সীহৱসা ৱিয চ সাধু তিট্ঠতি, অযং সুতসন্নিচযো নাম. তেনাহ ‘‘এতেন…পে… অৱিনাসং দস্সেতী’’তি.
ধাতাতি পগুণা ৱাচুগ্গতা. একস্স হি উগ্গহিতবুদ্ধৱচনং নিচ্চকালিকং ন হোতি, ‘‘অসুকসুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহী’’তি ৱুত্তে ‘‘সজ্ঝাযিত্ৱা অঞ্ঞেহি সংসন্দিত্ৱা পৰিপুচ্ছাৱসেন অত্থং ওগাহিত্ৱা জানিস্সামী’’তি ৱদতি. একস্স পগুণং পবন্ধৱিচ্ছেদাভাৱতো গঙ্গাসোতসদিসং ভৱঙ্গসোতসদিসঞ্চ অকিত্তিমং সুখপ্পৱত্তি হোতি, ‘‘অসুকসুত্তং ৱা জাতকং ৱা কথেহী’’তি ৱুত্তে উদ্ধৰিত্ৱা তমেৱ কথেতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ধাতা’’তি. ৱাচায পগুণা কতাতি সুত্তদসকৱগ্গদসকপণ্ণাসদসকৱসেন ৱাচায সজ্ঝাযিতা, দস সুত্তানি গতানি, দস ৱগ্গানি গতানীতিআদিনা সল্লক্খেত্ৱা ৱাচায সজ্ঝাযিতাতি অত্থো. সুত্তেকদেসস্স হি সুত্তমত্তস্স চ ৱচসা পৰিচযো ইধ নাধিপ্পেতো, অথ খো ৱগ্গাদিৱসেনেৱ. মনসা অনুপেক্খিতাতি মনসা অনু অনু পেক্খিতা, ভাগসো নিজ্ঝাযিতা চিন্তিতাতি অত্থো. আৱজ্জন্তস্সাতি ৱাচায সজ্ঝাযিতুং বুদ্ধৱচনং মনসা চিন্তেন্তস্স. সুট্ঠু পটিৱিদ্ধাতি নিজ্জটং নিগ্গুম্বং কত্ৱা সুট্ঠু যাথাৱতো পটিৱিদ্ধা.
দ্ৱে মাতিকাতি ভিক্খুমাতিকা ভিক্খুনীমাতিকা চ. ৱাচুগ্গতাতি পুৰিমস্সেৱ ৱেৱচনং. তিস্সো অনুমোদনাতি সঙ্ঘভত্তে দানানিসংসপটিসংযুত্তঅনুমোদনা, ৱিহাৰাদিমঙ্গলে মঙ্গলসুত্তাদিঅনুমোদনা, মতকভত্তাদিঅৱমঙ্গলে তিৰোকুট্টাদিঅনুমোদনাতি ইমা তিস্সো অনুমোদনা. কম্মাকম্মৱিনিচ্ছযোতি পৰিৱাৰাৱসানে কম্মৱগ্গে ৱুত্তৱিনিচ্ছযো. ‘‘ৱিপস্সনাৱসেন উগ্গণ্হন্তেন চতুধাতুৱৱত্থানমুখেন উগ্গহেতব্ব’’ন্তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. চতূসু দিসাসু অপ্পটিহতত্তা চতস্সো দিসা এতস্সাতি চতুদ্দিসো, চতুদ্দিসোযেৱ চাতুদ্দিসো, চতস্সো ৱা দিসা অৰহতি, চতূসু ৱা দিসাসু সাধূতি চাতুদ্দিসো.
অভিৱিনযেতি সকলে ৱিনযপিটকে. ৱিনেতুন্তি সিক্খাপেতুং. ‘‘দ্ৱে ৱিভঙ্গা পগুণা ৱাচুগ্গতা কাতব্বাতি ইদং পৰিপুচ্ছাৱসেন উগ্গহণম্পি সন্ধায ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. একস্স পমুট্ঠং, ইতৰস্স পগুণং হোতীতি আহ ‘‘তীহি জনেহি সদ্ধিং পৰিৱত্তনক্খমা কাতব্বা’’তি. অভিধম্মেতি নামৰূপপৰিচ্ছেদে. হেট্ঠিমা ৱা তযো ৱগ্গাতি মহাৱগ্গতো হেট্ঠা সগাথকৱগ্গো নিদানৱগ্গো খন্ধকৱগ্গোতি ইমে তযো ৱগ্গা. ‘‘ধম্মপদম্পি সহ ৱত্থুনা উগ্গহেতুং ৱট্টতী’’তি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তত্তা জাতকভাণকেন সাট্ঠকথং জাতকং উগ্গহেত্ৱাপি ধম্মপদম্পি সহ ৱত্থুনা উগ্গহেতব্বমেৱ.
কল্যাণা সুন্দৰা পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা ৱাচা অস্সাতি কল্যাণৱাচো. তেনাহ ‘‘সিথিলধনিতাদীনং…পে… ৱাচায সমন্নাগতো’’তি. তত্থ পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনাযাতি ঠানকৰণসম্পত্তিযা সিক্খাসম্পত্তিযা চ কত্থচিপি অনূনতায পৰিমণ্ডলপদানি ব্যঞ্জনানি অক্খৰানি এতিস্সাতি পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা, পদমেৱ ৱা অত্থস্স ব্যঞ্জনতো পদব্যঞ্জনং, তং অক্খৰপাৰিপূৰিং কত্ৱা সিথিলধনিতাদিদসৱিধং ব্যঞ্জনবুদ্ধিং অপৰিহাপেত্ৱা ৱুত্তং পৰিমণ্ডলং নাম হোতি. অক্খৰপাৰিপূৰিযা হি পদব্যঞ্জনস্স পৰিমণ্ডলতা. তেন ৱুত্তং ‘‘সিথিলধনিতাদীনং যথাৱিধানৱচনেনা’’তি, পৰিমণ্ডলং পদব্যঞ্জনং এতিস্সাতি পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা. অথ ৱা পজ্জতি ঞাযতি অত্থো এতেনাতি পদং, নামাদি. যথাধিপ্পেতমত্থং ব্যঞ্জেতীতি ব্যঞ্জনং, ৱাক্যং. তেসং পৰিপুণ্ণতায পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনা.
অপিচ যো ভিক্খু পৰিসতি ধম্মং দেসেন্তো সুত্তং ৱা জাতকং ৱা নিক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞং উপাৰম্ভকৰং সুত্তং আহৰতি, তস্স উপমং কথেতি, তদত্থং ওতাৰেতি, এৱং ইদং গহেত্ৱা এত্থ খিপন্তো একপস্সেনেৱ পৰিহৰন্তো কালং ঞত্ৱা ৱুট্ঠহতি, নিক্খিত্তসুত্তং পন নিক্খিত্তমত্তমেৱ হোতি, তস্স কথা অপৰিমণ্ডলা নাম হোতি অত্থস্স অপৰিপুণ্ণভাৱতো. যো পন সুত্তং ৱা জাতকং ৱা নিক্খিপিত্ৱা বহি একপদম্পি অগন্ত্ৱা যথানিক্খিত্তস্স সুত্তস্স অত্থসংৱণ্ণনাৱসেনেৱ সুত্তন্তৰম্পি আনেন্তো পাড়িযা অনুসন্ধিঞ্চ পুব্বাপৰঞ্চ অপেক্খন্তো আচৰিযেহি দিন্ননযে ঠত্ৱা তুলিকায পৰিচ্ছিন্দন্তো ৱিয তং তং অত্থং সুৱৱত্থিতং কত্ৱা দস্সেন্তো গম্ভীৰমাতিকায উদকং পেসেন্তো ৱিয গম্ভীৰমত্থং গমেন্তো ৱগ্গিহাৰিগতিযা পদে পদং কোট্টেন্তো সিন্ধৱাজানীযো ৱিয একংযেৱ পদং অনেকেহি পৰিযাযেহি পুনপ্পুনং সংৱণ্ণন্তো গচ্ছতি, তস্স কথা পৰিমণ্ডলা নাম হোতি ধম্মতো অত্থতো অনুসন্ধিতো পুব্বাপৰতো আচৰিযুগ্গহতোতি সব্বসো পৰিপুণ্ণভাৱতো. এৱৰূপম্পি কথং সন্ধায ‘‘পৰিমণ্ডলপদব্যঞ্জনাযা’’তি ৱুত্তং.
গুণপৰিপুণ্ণভাৱেন পুৰে ভৱাতি পোৰী, তস্স ভিক্খুনো তেনেতং ভাসিতব্বং অত্থস্স গুণপৰিপুণ্ণভাৱেন পুৰে পুণ্ণভাৱে ভৱাতি অত্থো. পুৰে ৱা ভৱত্তা পোৰিযা নাগৰিকিত্থিযা সুখুমালত্তনেন সদিসাতি পোৰী, পুৰে সংৱড্ঢনাৰী ৱিয সুকুমাৰাতি অত্থো. পুৰস্স এসাতিপি পোৰী, পুৰস্স এসাতি নগৰৱাসীনং কথাতি অত্থো. নগৰৱাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি পিতিমত্তং ‘‘পিতা’’তি, ভাতিমত্তং ‘‘ভাতা’’তি ৱদন্তি. এৱৰূপী হি কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতি মনাপা, তায পোৰিযা.
ৱিস্সট্ঠাযাতি পিত্তসেম্হাদীহি অপলিবুদ্ধায সন্দিট্ঠৱিলম্বিতাদিদোসৰহিতায. অথ ৱা নাতিসীঘং নাতিসণিকং নিৰন্তৰং একৰসঞ্চ কত্ৱা পৰিসায অজ্ঝাসযানুৰূপং ধম্মং কথেন্তস্স ৱাচা ৱিস্সট্ঠা নাম. যো হি ভিক্খু ধম্মং কথেন্তো সুত্তং ৱা জাতকং ৱা আৰভিত্ৱা আৰদ্ধকালতো পট্ঠায তুৰিততুৰিতো অৰণিং মন্থেন্তো ৱিয উণ্হখাদনীযং খাদন্তো ৱিয পাড়িযা অনুসন্ধিপুব্বাপৰেসু গহিতং গহিতমেৱ, অগ্গহিতং অগ্গহিতমেৱ কত্ৱা পুৰাণপণ্ণন্তৰেসু চৰমানং গোধং উট্ঠাপেন্তো ৱিয তত্থ তত্থ পহৰন্তো ওসাপেত্ৱা উট্ঠায গচ্ছতি. পুৰাণপণ্ণন্তৰেসু হি পৰিপাতিযমানা গোধা কদাচি দিস্সতি কদাচি ন দিস্সতি, এৱমেকচ্চস্স অত্থৱণ্ণনা কত্থচি দিস্সতি কত্থচি ন দিস্সতি. যোপি ধম্মং কথেন্তো কালেন সীঘং, কালেন সণিকং, কালেন মন্দং, কালেন মহাসদ্দং, কালেন খুদ্দকসদ্দং কৰোতি, যথা নিজ্ঝামতণ্হিকপেতস্স মুখতো নিচ্ছৰণকঅগ্গি কালেন জলতি কালেন নিব্বাযতি, এৱং পেতধম্মকথিকো নাম হোতি, পৰিসায উট্ঠাতুকামায পুন আৰভতি. যোপি কথেন্তো তত্থ তত্থ ৱিত্থাযতি, অপ্পটিভানতায আপজ্জতি, কেনচি ৰোগেন নিত্থুনন্তো ৱিয কন্দন্তো ৱিয কথেতি, ইমেসং সব্বেসম্পি কথা ৱিস্সট্ঠা নাম ন হোতি সুখেন অপ্পৱত্তভাৱতো. যো পন সুত্তং আহৰিত্ৱা আচৰিযেহি দিন্ননযে ঠিতো আচৰিযুগ্গহং অমুঞ্চন্তো যথা চ আচৰিযা তং তং সুত্তং সংৱণ্ণেসুং, তেনেৱ নযেন সংৱণ্ণেন্তো নাতিসীঘং নাতিসণিকন্তিআদিনা ৱুত্তনযেন কথাপবন্ধং অৱিচ্ছিন্নং কত্ৱা নদীসোতো ৱিয পৱত্তেতি, আকাসগঙ্গাতো ভস্সমানউদকং ৱিয নিৰন্তৰকথং পৱত্তেতি, তস্স কথা ৱিস্সট্ঠা নাম হোতি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ৱিস্সট্ঠাযা’’তি.
অনেলগড়াযাতি এলগড়ৱিৰহিতায. কস্সচি হি কথেন্তস্স এলং গড়তি, লালা পগ্ঘৰতি, খেড়ফুসিতানি ৱা নিক্খমন্তি, তস্স ৱাচা এলগড়া নাম হোতি, তব্বিপৰীতাযাতি অত্থো. অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনিযাতি আদিমজ্ঝপৰিযোসানং পাকটং কত্ৱা ভাসিতত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনসমত্থতায অত্থঞাপনে সাধনায.
ৱাচাৱ কৰণন্তি ৱাক্কৰণং, উদাহাৰঘোসো. কল্যাণং মধুৰং ৱাক্কৰণং অস্সাতি কল্যাণৱাক্কৰণো. তেনেৱাহ ‘‘মধুৰস্সৰো’’তি. হীড়েতীতি অৱজানাতি. মাতুগামোতি সম্বন্ধো. মনং অপাযতি ৱড্ঢেতীতি মনাপো. তেনাহ ‘‘মনৱড্ঢনকো’’তি. ৱট্টভযেন তজ্জেত্ৱাতি যোব্বনমদাদিমত্তা ভিক্খুনিযো সংসাৰভযেন তাসেত্ৱা. গিহিকালেতি অত্তনো গিহিকালে. ভিক্খুনিযা মেথুনেন ভিক্খুনীদূসকো হোতীতি ভিক্খুনিযা কাযসংসগ্গমেৱ ৱদতি. সিক্খমানাসামণেৰীসু পন মেথুনেনপি ভিক্খুনীদূসকো ন হোতীতি আহ ‘‘সিক্খমানাসামণেৰীসু মেথুনধম্ম’’ন্তি. ‘‘কাসাযৱত্থৱসনাযা’’তি ৱচনতো দুস্সীলাসু ভিক্খুনীসিক্খমানাসামণেৰীসু গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নপুব্বো পটিক্খিত্তোযেৱাতি দট্ঠব্বং. তস্সা ভিক্খুনিযা অভাৱেপি যা যা তস্সা ৱচনং অস্সোসুং, তা তা তথেৱ মঞ্ঞন্তীতি আহ ‘‘মাতুগামো হী’’তিআদি.
ইদানি অট্ঠ অঙ্গানি সমোধানেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘এত্থ চা’’তিআদি আৰদ্ধং. ইমেহি পন অট্ঠহঙ্গেহি অসমন্নাগতং ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন সম্মন্নেন্তো দুক্কটং আপজ্জতি, ভিক্খু পন সম্মতোযেৱ হোতি.
১৪৮. গৰুকেহীতি গৰুকাতব্বেহি. একতোউপসম্পন্নাযাতি উপযোগত্থে ভুম্মৱচনং. ‘‘ওৱদতী’’তি ৱা ইমস্স ‘‘ৱদতী’’তি অত্থে সতি সম্পদানৱচনম্পি যুজ্জতি. ভিক্খূনং সন্তিকে উপসম্পন্না নাম পৰিৱত্তলিঙ্গা ৱা পঞ্চসতসাকিযানিযো ৱা.
১৪৯. আসনং পঞ্ঞপেত্ৱাতি এত্থ ‘‘সচে ভূমি মনাপা হোতি, আসনং অপঞ্ঞাপেতুম্পি ৱট্টতী’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং. মাতুগামগ্গহণেন ভিক্খুনীপি সঙ্গহিতাতি আহ ‘‘ধম্মদেসনাপত্তিমোচনত্থ’’ন্তি. সম্মতস্স ভিক্খুনো সন্তিকং পাটিপদে ওৱাদত্থায সব্বাহি ভিক্খুনীহি আগন্তব্বতো ‘‘সমগ্গাত্থ ভগিনিযো’’তি ইমিনা সব্বাসং আগমনং পুচ্ছতীতি আহ ‘‘সব্বা আগতাত্থা’’তি. গিলানাসু অনাগতাসুপি গিলানানং অনাগমনস্স অনুঞ্ঞাতত্তা আগন্তুং সমত্থাহি চ সব্বাহি আগতত্তা ‘‘সমগ্গাম্হয্যা’’তি ৱত্তুং ৱট্টতি. অন্তোগামে ৱাতিআদীসু যত্থ পঞ্চ অঙ্গানি ভূমিযং পতিট্ঠাপেত্ৱা ৱন্দিতুং ন সক্কা হোতি, তত্থ ঠিতায এৱ কাযং পুৰতো নামেত্ৱা ‘‘ৱন্দামি অয্যা’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ গন্তুম্পি ৱট্টতি. অন্তৰঘৰন্তি কত্থচি নগৰদ্ৱাৰস্স বহিইন্দখীলতো পট্ঠায অন্তোগামো ৱুচ্চতি, কত্থচি ঘৰুম্মাৰতো পট্ঠায অন্তোগেহং. ইধ পন ‘‘অন্তোগামে ৱা’’তি ৱিসুং ৱুত্তত্তা ‘‘অন্তৰঘৰে ৱা’’তি অন্তোগেহং সন্ধায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. যত্থ কত্থচীতি অন্তোগামাদীসু যত্থ কত্থচি.
ৱট্টতীতি ‘‘ৱসথ অয্যে, মযং ভিক্খূ আনেস্সামা’’তি ৱুত্তৱচনং সদ্দহন্তীহি ৱসিতুং ৱট্টতি. ন নিমন্তিতা হুত্ৱা গন্তুকামাতি মনুস্সেহি নিমন্তিতা হুত্ৱা গন্তুকামা ন হোন্তীতি অত্থো, তত্থেৱ ৱস্সং উপগন্তুকামা হোন্তীতি অধিপ্পাযো. যতোতি ভিক্খুনুপস্সযতো. যাচিত্ৱাতি ‘‘তুম্হেহি আনীতওৱাদেনেৱ মযম্পি ৱসিস্সামা’’তি যাচিত্ৱা. তত্থাতি তস্মিং ভিক্খুনুপস্সযে. আগতানং সন্তিকে ওৱাদেন ৱসিতব্বন্তি পচ্ছিমিকায ৱস্সং ৱসিতব্বং. অভিক্খুকাৱাসে ৱসন্তিযা আপত্তীতি চোদনামুখেন সামঞ্ঞতো আপত্তিপ্পসঙ্গং ৱদতি, ন পন তস্সা আপত্তি. ৱস্সচ্ছেদং কত্ৱা গচ্ছন্তিযাপি আপত্তীতি ৱস্সানুপগমমূলং আপত্তিং ৱদতি. ইতৰায আপত্তিযা অনাপত্তিকাৰণসব্ভাৱতো ‘‘সা ৰক্খিতব্বা’’তি ৱুত্তং, সা ৱস্সানুপগমমূলা আপত্তি ৰক্খিতব্বাতি অত্থো, অভিক্খুকেপি আৱাসে ঈদিসাসু আপদাসু ৱস্সং উপগন্তব্বন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘আপদাসু হি…পে… অনাপত্তি ৱুত্তা’’তি. ইতৰায পন আপত্তিযা অনাপত্তি, কাৰণে অসতি পচ্ছিমিকাযপি ৱস্সং ন উপগন্তব্বং. সন্তেসু হি ভিক্খূসু ৱস্সং অনুপগচ্ছন্তিযা আপত্তি. তত্থ গন্ত্ৱা পৱাৰেতব্বন্তি এত্থ অপৱাৰেন্তীনং আপত্তিসম্ভৱতো. সচে দূৰেপি ভিক্খূনং ৱসনট্ঠানং হোতি, সক্কা চ হোতি নৱমিযং গন্ত্ৱা পৱাৰেতুং, তত্থ গন্ত্ৱা পৱাৰেতব্বং. সচে পন নৱমিযং নিক্খমিত্ৱা সম্পাপুণিতুং ন সক্কা হোতি, অগচ্ছন্তীনং অনাপত্তি.
উপোসথস্স পুচ্ছনং উপোসথপুচ্ছা, সাযেৱ ক-প্পচ্চযং ৰস্সত্তঞ্চ কত্ৱা উপোসথপুচ্ছকন্তি ৱুত্তাতি আহ ‘‘উপোসথপুচ্ছন’’ন্তি. উপোসথো পুচ্ছিতব্বোতি ‘‘কদা, অয্য, উপোসথো’’তি পুচ্ছিতব্বো. ভিক্খুনাপি ‘‘স্ৱে, ভগিনি, উপোসথো’’তি ৱত্তব্বং. ভিক্খূ কদাচি কেনচি কাৰণেন পন্নৰসিকং ৱা চাতুদ্দসীউপোসথং, চাতুদ্দসিকং ৱা পন্নৰসীউপোসথং কৰোন্তি, যস্মিঞ্চ দিৱসে ভিক্খূহি উপোসথো কতো, তস্মিংযেৱ ভিক্খুনীহিপি উপোসথো কাতব্বোতি অধিপ্পাযেন ‘‘পক্খস্স তেৰসিযংযেৱ গন্ত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. এৱং পুচ্ছিতেন ভিক্খুনা সচে চাতুদ্দসিযং উপোসথং কৰোন্তি, ‘‘চাতুদ্দসিকো ভগিনী’’তি ৱত্তব্বং. সচে পন পন্নৰসিযং কৰোন্তি, ‘‘পন্নৰসিকো ভগিনী’’তি আচিক্খিতব্বং. ওৱাদত্থাযাতি ওৱাদযাচনত্থায. পাটিপদদিৱসতো পন পট্ঠায ধম্মসৱনত্থায গন্তব্বন্তি পাটিপদদিৱসে ওৱাদগ্গহণত্থায দুতিযদিৱসতো পট্ঠায অন্তৰন্তৰা ধম্মসৱনত্থায গন্তব্বং. ওৱাদগ্গহণম্পি হি ‘‘ধম্মসৱনমেৱা’’তি অভেদেন ৱুত্তং. নিৰন্তৰং ৱিহাৰং উপসঙ্কমিংসূতি যেভুয্যেন উপসঙ্কমনং সন্ধায ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতন্তিআদিনা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জিস্সামাতি সব্বাসংযেৱ ভিক্খুনীনং উপসঙ্কমনদীপনত্থং পাড়ি নিদস্সিতা. ওৱাদং গচ্ছতীতি ওৱাদং যাচিতুং গচ্ছতি. দ্ৱে তিস্সোতি দ্ৱীহি তীহি. কৰণত্থে চেতং পচ্চত্তৱচনং.
পাসাদিকেনাতি পসাদজনকেন নিদ্দোসেন কাযকম্মাদিনা. সম্পাদেতূতি তিৱিধং সিক্খং সম্পাদেতু. সচে পাতিমোক্খুদ্দেসকংযেৱ দিস্ৱা তাহি ভিক্খুনীহি ওৱাদো যাচিতো ভৱেয্য, তেন কিং কাতব্বন্তি? উপোসথগ্গে সন্নিপতিতে ভিক্খুসঙ্ঘে পুব্বকিচ্চৱসেন ‘‘অত্থি কাচি ভিক্খুনিযো ওৱাদং যাচমানা’’তি পুচ্ছিযমানে ‘‘এৱং ৱদেহী’’তি ওৱাদপটিগ্গাহকেন ৱত্তব্বৱচনং অঞ্ঞেন ভিক্খুনা কথাপেত্ৱা পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱত্তব্বৱচনং অত্তনা ৱত্ৱা পুন সযমেৱ গন্ত্ৱা ভিক্খুনীনং আৰোচেতব্বং, অঞ্ঞেন ৱা ভিক্খুনা তস্মিং দিৱসে পাতিমোক্খং উদ্দিসাপেতব্বং. এতং ৱুত্তন্তি ‘‘তাহী’’তি এতং বহুৱচনং ৱুত্তং.
একা ভিক্খুনী ৱাতি ইদং বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহি একায এৱ ভিক্খুনিযা সাসনপটিগ্গহণং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন দুতিযিকায অভাৱং সন্ধায. বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহীতি অন্তৰামগ্গে ৱা তস্মিংযেৱ ৱা গামে বহূহি ভিক্খুনুপস্সযেহি. ‘‘ভিক্খুনিসঙ্ঘো চ অয্য ভিক্খুনিযো চ ভিক্খুনী চা’’তি ইমিনা নানাউপস্সযেহি সাসনং গহেত্ৱা আগতভিক্খুনিযা ৱত্তব্বৱচনং দস্সেতি. ইদঞ্চ একেন পকাৰেন মুখমত্তনিদস্সনত্থং ৱুত্তং, তস্মিং তস্মিং পন ভিক্খুনুপস্সযে ভিক্খুনীনং পমাণং সল্লক্খেত্ৱা তদনুৰূপেন নযেন ৱত্তব্বং. ভিক্খুসঙ্ঘস্স অয্যানং অয্যস্সাতি ইদং সঙ্খিপিত্ৱা ৱুত্তং.
পাতিমোক্খুদ্দেসকেনপীতি ইদং সঙ্ঘুপোসথৱসেনেৱ দস্সিতং. যত্থ পন তিণ্ণং দ্ৱিন্নং ৱা ৱসনট্ঠানে পাতিমোক্খুদ্দেসো নত্থি, তত্থাপি ঞত্তিঠপনকেন ইতৰেন ৱা ভিক্খুনা ইমিনাৱ নযেন ৱত্তব্বং. একপুগ্গলেনপি উপোসথদিৱসে ওৱাদযাচনং সম্পটিচ্ছিত্ৱা পাটিপদে আগতানং ভিক্খুনীনং ‘‘নত্থি কোচী’’তিআদি ৱত্তব্বমেৱ. সচে সযমেৱ, ‘‘সম্মতো অহ’’ন্তি ৱত্তব্বং. ইমং ৱিধিং অজানন্তো ইধ বালোতি অধিপ্পেতো.
১৫০. অধম্মকম্মে অধম্মকম্মসঞ্ঞী ৱগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৱগ্গসঞ্ঞী ওৱদতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সাতিআদীসু ৱিজ্জমানেসুপি ৱগ্গাদিভাৱনিমিত্তেসু দুক্কটেসু অধম্মকম্মমূলকং পাচিত্তিযমেৱ পাড়িযং সব্বত্থ ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অধম্মকম্মে দ্ৱিন্নং নৱকানং ৱসেন অট্ঠাৰস পাচিত্তিযানী’’তি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অসম্মততা, ভিক্খুনিযা পৰিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, ওৱাদৱসেন অট্ঠগৰুধম্মভণনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ওৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. অত্থঙ্গতসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৫৩. দুতিযে কুসলানং ধম্মানং সাতচ্চকিৰিযাযাতি পুব্বভাগপ্পটিপত্তিৱসেন ৱুত্তং. মুনাতীতি জানাতি. তেন ঞাণেনাতি তেন অৰহত্তফলপঞ্ঞাসঙ্খাতেন ঞাণেন. পথেসূতি উপাযমগ্গেসু. অৰহতো পৰিনিট্ঠিতসিক্খত্তা আহ ‘‘ইদঞ্চ…পে… ৱুত্ত’’ন্তি. অথ ৱা ‘‘অপ্পমজ্জতো সিক্খতো’’তি ইমেসং পদানং হেতুঅত্থতা দট্ঠব্বা, তস্মা অপ্পমজ্জনহেতু সিক্খনহেতু চ অধিচেতসোতি অত্থো. সোকাতি চিত্তসন্তাপা. এত্থ চ অধিচেতসোতি ইমিনা অধিচিত্তসিক্খা, অপ্পমজ্জতোতি ইমিনা অধিসীলসিক্খা, মুনিনো মোনপথেসু সিক্খতোতি এতেহি অধিপঞ্ঞাসিক্খা, মুনিনোতি ৱা এতেন অধিপঞ্ঞাসিক্খা, মোনপথেসু সিক্খতোতি এতেন তাসং লোকুত্তৰসিক্খানং পুব্বভাগপ্পটিপদা, সোকা ন ভৱন্তীতিআদীহি সিক্খাপাৰিপূৰিযা আনিসংসা পকাসিতাতি ৱেদিতব্বং.
কোকনুদন্তি পদুমৱিসেসনং যথা ‘‘কোকাসয’’ন্তি, তং কিৰ বহুপত্তং ৱণ্ণসম্পন্নং অতিৱিয সুগন্ধঞ্চ হোতি. ‘‘কোকনুদং নাম সেতপদুম’’ন্তিপি ৱদন্তি. পাতোতি পগেৱ. অযঞ্হেত্থ অত্থো – যথা কোকনুদসঙ্খাতং পদুমং পাতো সূৰিযুগ্গমনৱেলাযং ফুল্লং ৱিকসিতং অৱীতগন্ধং সিযা ৱিৰোচমানং, এৱং সৰীৰগন্ধেন গুণগন্ধেন চ সুগন্ধং সৰদকালে অন্তলিক্খে আদিচ্চমিৱ অত্তনো তেজসা তপন্তং অঙ্গেহি নিচ্ছৰণজুতিতায অঙ্গীৰসং সম্মাসম্বুদ্ধং পস্সাতি.
অভব্বোতি পটিপত্তিসাৰমিদং সাসনং, পটিপত্তি চ পৰিযত্তিমূলিকা, ত্ৱঞ্চ পৰিযত্তিং উগ্গহেতুং অসমত্থো, তস্মা অভব্বোতি অধিপ্পাযো. সুদ্ধং পিলোতিকখণ্ডন্তি ইদ্ধিযা অভিসঙ্খতং পৰিসুদ্ধং চোড়খণ্ডং. তদা কিৰ ভগৱা ‘‘ন সজ্ঝাযং কাতুং অসক্কোন্তো মম সাসনে অভব্বো নাম হোতি, মা সোচি ভিক্খূ’’তি তং বাহাযং গহেত্ৱা ৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ইদ্ধিযা পিলোতিকখণ্ডং অভিনিম্মিনিত্ৱা ‘‘হন্দ, ভিক্খু, ইমং পৰিমজ্জন্তো ‘ৰজোহৰণং ৰজোহৰণ’ন্তি পুনপ্পুনং সজ্ঝাযং কৰোহী’’তি ৱত্ৱা অদাসি তত্থ পুব্বেকতাধিকাৰত্তা.
সো কিৰ পুব্বে ৰাজা হুত্ৱা নগৰং পদক্খিণং কৰোন্তো নলাটতো সেদে মুচ্চন্তে পৰিসুদ্ধেন সাটকেন নলাটং পুঞ্ছি, সাটকো কিলিট্ঠো অহোসি. সো ‘‘ইমং সৰীৰং নিস্সায এৱৰূপো পৰিসুদ্ধসাটকো পকতিং জহিত্ৱা কিলিট্ঠো জাতো, অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা’’তি অনিচ্চসঞ্ঞং পটিলভতি, তেন কাৰণেনস্স ৰজোহৰণমেৱ পচ্চযো জাতো. ৰজং হৰতীতি ৰজোহৰণং. সংৱেগং পটিলভিত্ৱাতি অসুভসঞ্ঞং অনিচ্চসঞ্ঞঞ্চ উপট্ঠপেন্তো সংৱেগং পটিলভিত্ৱা. সো হি যোনিসো উম্মজ্জন্তো ‘‘পৰিসুদ্ধং ৱত্থং, নত্থেত্থ দোসো, অত্তভাৱস্স পনাযং দোসো’’তি অসুভসঞ্ঞং অনিচ্চসঞ্ঞঞ্চ পটিলভিত্ৱা নামৰূপপৰিগ্গহাদিনা পঞ্চসু খন্ধেসু ঞাণং ওতাৰেত্ৱা কলাপসম্মসনাদিক্কমেন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা উদযব্বযঞাণাদিপঅপাটিযা ৱিপস্সনং অনুলোমগোত্ৰভুসমীপং পাপেসি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ৱিপস্সনং আৰভী’’তি. ওভাসগাথং অভাসীতি ওভাসৱিস্সজ্জনপুব্বকভাসিতগাথা ওভাসগাথা, তং অভাসীতি অত্থো.
এত্থ চ ‘‘অধিচেতসোতি ইমং ওভাসগাথং অভাসী’’তি ইধেৱ ৱুত্তং. ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ২.৩৮৬) পন ধম্মপদট্ঠকথাযং (ধ. প. অট্ঠ. ১.চূড়পন্থকত্থেৰৱত্থু) থেৰগাথাসংৱণ্ণনাযঞ্চ (থেৰগা. অট্ঠ. ২.৫৬৬) –
‘‘ৰাগো ৰজো ন চ পন ৰেণু ৱুচ্চতি;
ৰাগস্সেতং অধিৱচনং ৰজোতি;
এতং ৰজং ৱিপ্পজহিত্ৱা পণ্ডিতা;
ৱিহৰন্তি তে ৱিগতৰজস্স সাসনে.
‘‘দোসো…পে… সাসনে.
‘‘মোহো ৰজো ন চ পন ৰেণু ৱুচ্চতি;
মোহস্সেতং অধিৱচনং ৰজোতি;
এতং ৰজং ৱিপ্পজহিত্ৱা পণ্ডিতা;
ৱিহৰন্তি তে ৱিগতৰজস্স সাসনেতি. –
ইমা তিস্সো ওভাসগাথা অভাসী’’তি ৱুত্তং. অধিচেতসোতি চ অযং চূড়পন্থকত্থেৰস্স উদানগাথাতি ইমিস্সাযেৱ পাড়িযা আগতং. থেৰগাথাযং পন চূড়পন্থকত্থেৰস্স উদানগাথাসু অযং অনাৰুড়্হা, ‘‘একুদানিযত্থেৰস্স পন অযং উদানগাথা’’তি (থেৰগা. অট্ঠ. ১.একুদানিযত্থেৰগাথাৱণ্ণনা) তত্থ ৱুত্তং. এৱং সন্তেপি ইমিস্সা পাড়িযা অট্ঠকথায চ এৱমাগতত্তা চূড়পন্থকত্থেৰস্সপি অযং উদানগাথা ওভাসগাথাৱসেন চ ভগৱতা ভাসিতাতি গহেতব্বং. অৰহত্তং পাপুণীতি অভিঞ্ঞাপটিসম্ভিদাপৰিৱাৰং অৰহত্তং পাপুণি. অভব্বো ত্ৱন্তিআদিৱচনতো অনুকম্পাৱসেন সদ্ধিৱিহাৰিকাদিং সঙ্ঘিকৱিহাৰা নিক্কড্ঢাপেন্তস্স অনাপত্তি ৱিয দিস্সতি. অভব্বো হি থেৰো সঞ্চিচ্চ তং কাতুং, নিক্কড্ঢনসিক্খাপদে ৱা অপঞ্ঞত্তে থেৰেন এৱং কতন্তি গহেতব্বং.
১৫৬. ওৱদন্তস্স পাচিত্তিযন্তি অত্থঙ্গতে সূৰিযে গৰুধম্মেহি ৱা অঞ্ঞেন ৱা ধম্মেনেৱ ওৱদন্তস্স সম্মতস্সপি পাচিত্তিযং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অত্থঙ্গতসূৰিযতা, পৰিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, ওৱদনন্তি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
অত্থঙ্গতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৬২. ততিযং উত্তানত্থমেৱ. উপস্সযূপগমনং, পৰিপুণ্ণূপসম্পন্নতা, সমযাভাৱো, গৰুধম্মেহি ওৱদনন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
ভিক্খুনুপস্সযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. আমিসসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৬৪. চতুত্থে ‘‘উপসম্পন্নং…পে… ভিক্খুনোৱাদক’’ন্তি ইমেসং ‘‘মঙ্কুকত্তুকামো’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. ‘‘অৱণ্ণং কত্তুকামো অযসং কত্তুকামো’’তি ইমেসং পন ৱসেন ‘‘উপসম্পন্ন’’ন্তিআদীসু ‘‘উপসম্পন্নস্সা’’তি ৱিভত্তিৱিপৰিণামো কাতব্বোতি ইমমত্থং সন্ধায ‘‘উজ্ঝাপনকে ৱুত্তনযেনেৱত্থো ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তং. ‘‘চীৱৰহেতু ওৱদতী’’তিআদিনা ভণন্তস্স একেকস্মিং ৱচনে নিট্ঠিতে পাচিত্তিযং ৱেদিতব্বং. ‘‘উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন অসম্মত’’ন্তি পাড়িৱচনতো ‘‘সম্মতেন ৱা সঙ্ঘেন ৱা ভাৰং কত্ৱা ঠপিতো’’তি অট্ঠকথাৱচনতো চ অট্ঠহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো সম্মতেন ৱা ৱিপ্পৱসিতুকামেন ‘‘যাৱাহং আগমিস্সামি, তাৱ তে ভাৰো হোতূ’’তি যাচিত্ৱা ঠপিতো তস্সাভাৱতো সঙ্ঘেন ৱা তথেৱ ভাৰং কত্ৱা ঠপিতো অট্ঠহি গৰুধম্মেহি অঞ্ঞেন ৱা ধম্মেন ওৱদিতুং লভতীতি ৱেদিতব্বং. তস্মা ‘‘যো পন, ভিক্খু, অসম্মতো ভিক্খুনিযো ওৱদেয্য, পাচিত্তিয’’ন্তি ইদং পগেৱ ভাৰং কত্ৱা অট্ঠপিতং সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং.
১৬৮. অনাপত্তি পকতিযা চীৱৰহেতু…পে… ওৱদন্তং ভণতীতি এত্থ আমিসহেতু ওৱদন্তং ‘‘আমিসহেতু ওৱদতী’’তি সঞ্ঞায এৱং ভণন্তস্স অনাপত্তি, ‘‘ন আমিসহেতু ওৱদতী’’তি সঞ্ঞিনো পন দুক্কটং, ন আমিসহেতু ওৱদন্তং পন ‘‘আমিসহেতু ওৱদতী’’তি সঞ্ঞায ভণন্তস্সপি অনাপত্তি সচিত্তকত্তা সিক্খাপদস্স. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. উপসম্পন্নতা, ধম্মেন লদ্ধসম্মুতিতা, অনামিসন্তৰতা, অৱণ্ণকামতায এৱং ভণনন্তি ইমানি পনেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
আমিসসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১৬৯. পঞ্চমং উত্তানত্থমেৱ.
৬. চীৱৰসিব্বাপনসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৭৫. ছট্ঠে সচে সা ভিক্খুনী তং চীৱৰং আদিতোৱ পাৰুপেয্য, অঞ্ঞা ভিক্খুনিযো দিস্ৱা উজ্ঝাপেয্যুং, ততো মহাজনো পস্সিতুং ন লভতীতি মঞ্ঞমানো ‘‘যথাসংহটং হৰিত্ৱা নিক্খিপিত্ৱা’’তিআদিমাহ.
১৭৬. নীহৰতীতি সকিং নীহৰতি. যেপি তেসং নিস্সিতকাতি সম্বন্ধো. কথিনৱত্তন্তি ‘‘সব্ৰহ্মচাৰীনং কাতুং ৱট্টতী’’তি ইতিকত্তব্বতাৱসেন সূচিকম্মকৰণং. আচৰিযুপজ্ঝাযানং দুক্কটন্তি অকপ্পিযসমাদানৱসেন দুক্কটং. ৱঞ্চেত্ৱাতি ‘‘তৱ ঞাতিকাযা’’তি অৱত্ৱা ‘‘একিস্সা ভিক্খুনিযা’’তি এত্তকমেৱ ৱত্ৱা. ‘‘একিস্সা ভিক্খুনিযা’’তি সুত্ৱা তে অঞ্ঞাতিকসঞ্ঞিনো ভৱেয্যুন্তি আহ ‘‘অকপ্পিযে নিযোজিতত্তা’’তি. ‘‘ইদং তে মাতু চীৱৰ’’ন্তিআদীনি অৱত্ৱাপি ‘‘ইদং চীৱৰং সিব্বেহী’’তি সুদ্ধচিত্তেন সিব্বাপেন্তস্সপি অনাপত্তি.
১৭৯. উপাহনত্থৱিকাদিন্তি আদি-সদ্দেন যং চীৱৰং নিৱাসেতুং ৱা পাৰুপিতুং ৱা ন সক্কা হোতি, তম্পি সঙ্গণ্হাতি. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ. অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা সন্তকতা, নিৱাসনপাৰুপনূপগতা, ৱুত্তনযেন সিব্বনং ৱা সিব্বাপনং ৱাতি ইমানি পনেত্থ তীণি অঙ্গানি.
চীৱৰসিব্বাপনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সংৱিদহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৮১. সত্তমে ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তীনং চোৰা অচ্ছিন্দিংসূ’’তি এত্থ ‘‘পত্তচীৱৰ’’ন্তি পাঠসেসোতি আহ ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তীনং পত্তচীৱৰ’’ন্তি. তা ভিক্খুনিযোতি পচ্ছা গচ্ছন্তিযো ভিক্খুনিযো. ‘‘পচ্ছা গচ্ছন্তীন’’ন্তি চ ৱিভত্তিৱিপৰিণামেনেত্থ সম্বন্ধো ৱেদিতব্বো. পাড়িযং ‘‘গচ্ছাম ভগিনি, গচ্ছাম অয্যা’’তি ভিক্খুপুব্বকং সংৱিধানং ৱুত্তং, ‘‘গচ্ছাম অয্য, গচ্ছাম ভগিনী’’তি ভিক্খুনীপুব্বকং. একদ্ধানমগ্গন্তি একং অদ্ধানসঙ্খাতং মগ্গং, একতো ৱা অদ্ধানমগ্গং. হিয্যোতি সুৱে. পৰেতি ততিযদিৱসে.
১৮২-১৮৩. দ্ৱিধা ৱুত্তপ্পকাৰোতি পাদগমনৱসেন পক্খগমনৱসেন ৱাতি দ্ৱিধা ৱুত্তপ্পভেদো. চতুন্নং মগ্গানং সম্বন্ধট্ঠানং চতুক্কং, তিণ্ণং মগ্গানং সম্বন্ধট্ঠানং সিঙ্ঘাটকং. ‘‘গামন্তৰে গামন্তৰে’’তি এত্থ অঞ্ঞো গামো গামন্তৰন্তি আহ ‘‘নিক্খমনে অনাপত্তি…পে… ভিক্খুনো পাচিত্তিয’’ন্তি. ‘‘সংৱিধাযা’’তি পাড়িযং অৱিসেসেন ৱুত্তত্তা ‘‘নেৱ পাড়িযা সমেতী’’তি ৱুত্তং, ‘‘এত্থন্তৰে সংৱিদহিতেপি ভিক্খুনো দুক্কট’’ন্তি ৱুত্তত্তা ‘‘ন সেসঅট্ঠকথায সমেতী’’তি ৱুত্তং. অদ্ধযোজনং অতিক্কমন্তস্সাতি অসতি গামে অদ্ধযোজনং অতিক্কমন্তস্স. যত্থ হি অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে অঞ্ঞো গামো ন হোতি, তং ইধ অগামকং অৰঞ্ঞন্তি অধিপ্পেতং, অদ্ধযোজনব্ভন্তৰে পন গামে সতি গামন্তৰগণনায এৱ আপত্তি.
১৮৫. ৰট্ঠভেদেতি ৰট্ঠৱিলোপে. চক্কসমাৰুড়্হাতি ইৰিযাপথচক্কং সকটচক্কং ৱা সমাৰুড়্হা. সেসং উত্তানমেৱ. দ্ৱিন্নম্পি সংৱিদহিত্ৱা মগ্গপ্পটিপত্তি, অৱিসঙ্কেতং, সমযাভাৱো, অনাপদা, গামন্তৰোক্কমনং ৱা অদ্ধযোজনাতিক্কমো ৱাতি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি. একতোউপসম্পন্নাদীহি সদ্ধিং গচ্ছন্তস্স পন মাতুগামসিক্খাপদেন আপত্তি.
সংৱিদহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৮৮. অট্ঠমে লোকস্সাদমিত্তসন্থৱৱসেন কীড়াপুৰেক্খাৰা সংৱিদহিত্ৱাতি অযং ৱিসেসো ‘‘এৱমিমে…পে… ভিক্খুনীহি সদ্ধিং নাৱায কীড়ন্তী’’তি ইমিনা ‘‘উদ্ধংগামিনিং ৱা অধোগামিনিং ৱা’’তি ইমিনা চ সিদ্ধো.
১৮৯. নদিযা কুতো গামন্তৰন্তি আহ ‘‘যস্সা নদিযা’’তিআদি. ‘‘তস্সা সগামকতীৰপস্সেন…পে… অদ্ধযোজনগণনাযাতি একেকপস্সেনেৱ গমনং সন্ধায ৱুত্তত্তা তাদিসিকায নদিযা মজ্ঝেন গচ্ছন্তস্স গামন্তৰগণনায অদ্ধযোজনগণনায চ আপত্তী’’তি ৱদন্তি. সব্বঅট্ঠকথাসূতিআদিনা অত্তনা ৱুত্তমেৱত্থং সমত্থেতি. ‘‘কীড়াপুৰেক্খাৰতায ভিক্খুনিযা সদ্ধিং সংৱিধায নাৱং অভিৰুহন্তস্স নদিযংযেৱ পাচিত্তিযস্স ৱুত্তত্তা ৱাপিসমুদ্দাদীসু কীড়াপুৰেক্খাৰতায দুক্কটমেৱ, ন পাচিত্তিয’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘লোকস্সাদমিত্তসন্থৱৱসেন কীড়াপুৰেক্খাৰা সংৱিদহিত্ৱা’’তি ৱচনতো কেচি ‘‘ইমং সিক্খাপদং অকুসলচিত্তং লোকৱজ্জ’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন গহেতব্বং. কীড়াপুৰেক্খাৰতায হি অভিৰুহিত্ৱাপি গামন্তৰোক্কমনে অদ্ধযোজনাতিক্কমে ৱা কুসলাব্যাকতচিত্তসমঙ্গীপি হুত্ৱা আপত্তিং আপজ্জতি. যদি হি সো সংৱেগং পটিলভিত্ৱা অৰহত্তং ৱা সচ্ছিকৰেয্য, নিদ্দং ৱা ওক্কমেয্য, কম্মট্ঠানং ৱা মনসি কৰোন্তো গচ্ছেয্য, কুতো তস্স অকুসলচিত্তসমঙ্গিতা, যেনিদং সিক্খাপদং অকুসলচিত্তং লোকৱজ্জন্তি ৱুচ্চতি, তস্মা পণ্ণত্তিৱজ্জং তিচিত্তন্তি সিদ্ধং. সেসমেত্থ উত্তানমেৱ.
নাৱাভিৰুহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. পৰিপাচিতসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৯৪. নৱমে পটিযাদিতন্তি ভিক্খূনং অত্থায সম্পাদিতং. ঞাতকা ৱা হোন্তি পৱাৰিতা ৱাতি এত্থ সচেপি ভিক্খুনো অঞ্ঞাতকা অপ্পৱাৰিতা চ সিযুং, ভিক্খুনিযা ঞাতকা পৱাৰিতা চে, ৱট্টতি.
১৯৭. পাপভিক্খূনং পক্খুপচ্ছেদায ইদং পঞ্ঞত্তং, তস্মা পঞ্চভোজনেযেৱ আপত্তি ৱুত্তা. পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৱা সব্বত্থ অনাপত্তীতি ইদং পন ইমিনা সিক্খাপদেন অনাপত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তং. ৱিঞ্ঞত্তিযা উপ্পন্নং পৰিভুঞ্জন্তস্স হি অঞ্ঞত্থ ৱুত্তনযেন দুক্কটং. সেসং উত্তানমেৱ. ভিক্খুনিপৰিপাচিতভাৱো, জাননং, গিহিসমাৰম্ভাভাৱো, ওদনাদীনং অঞ্ঞতৰতা, তস্স অজ্ঝোহৰণন্তি ইমানি পনেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
পৰিপাচিতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৯৮. দসমে উপনন্দস্স চতুত্থসিক্খাপদেনাতি অপ্পটিচ্ছন্নে মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদং সন্ধায ৱুত্তং. কিঞ্চাপি তং অচেলকৱগ্গে পঞ্চমসিক্খাপদং হোতি, উপনন্দত্থেৰং আৰব্ভ পঞ্ঞত্তেসু পন চতুত্থভাৱতো ‘‘উপনন্দস্স চতুত্থসিক্খাপদেনা’’তি ৱুত্তং. চতুত্থসিক্খাপদস্স ৱত্থুতো ইমস্স সিক্খাপদস্স ৱত্থুনো পঠমং উপ্পন্নত্তা ইদং সিক্খাপদং পঠমং পঞ্ঞত্তং. ইমিনা চ সিক্খাপদেন কেৱলং ভিক্খুনিযা এৱ ৰহোনিসজ্জায আপত্তি পঞ্ঞত্তা, উপৰি মাতুগামেন সদ্ধিং ৰহোনিসজ্জায আপত্তি ৱিসুং পঞ্ঞত্তাতি দট্ঠব্বং.
ৰহোনিসজ্জসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো ভিক্খুনিৱগ্গো ততিযো.