লক্খণকথাৱণ্ণনা

৮৩৭. ইতোতি সাধাৰণাসাধাৰণকথায পৰং. সব্বগন্তি সব্বসিক্খাপদসাধাৰণং. ৱদতো মেতি ৱদতো মম ৱচনং. নিবোধথাতি নিসামেথ, একগ্গচিত্তা হুত্ৱা সক্কচ্চং সুণাথাতি অত্থো.

৮৩৮-৯. ‘‘ৱিপত্তি আপত্তি অনাপত্তী’’তি পদচ্ছেদো. ‘‘আণত্তি অঙ্গ’’ন্তি পদচ্ছেদো. ৱজ্জকম্মপভেদকন্তি ৱজ্জপভেদকং কম্মপভেদকং. তিকদ্ৱযন্তি কুসলত্তিকৱেদনাত্তিকদ্ৱযং. সব্বত্থাতি ইদং পন সত্তৰসৱিধসব্বসাধাৰণলক্খণং. সব্বত্থ সব্বেসু সিক্খাপদেসু.

৮৪০. ইধ ইমস্মিং সত্তৰসৱিধে যং লক্খণং পুব্বে ৱুত্তনযং, যঞ্চ উত্তানং, তং সব্বং ৱজ্জেত্ৱা অত্থজোতনং অত্থপ্পকাসনং কৰিস্সামীতি যোজনা.

৮৪১. নিদানং নাম ৰাজগহাদিসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিট্ঠানভূতানি সত্ত নগৰানি, তং পুব্বে দস্সিতন্তি অৱসিট্ঠানি দস্সেতুমাহ ‘‘পুগ্গলো’’তিআদি. পুগ্গলো নাম কতমো? যং যং ভিক্খুনিং, ভিক্খুঞ্চ আৰব্ভ সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং, অযং ভিক্খুনী চ ভিক্খু চ সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা আদিকম্মিকো পুগ্গলোতি ৱুচ্চতীতি যোজনা.

৮৪২. ধনিযাদযোতি আদি-সদ্দেন সম্বহুলা ভিক্খূ, ৱগ্গুমুদাতীৰিযা ভিক্খূ, সেয্যসকো, উদাযী, আড়ৱকা ভিক্খূ, ছন্নো, মেত্তিযভূমজকা, দেৱদত্তো, অস্সজিপুনব্বসুকা ভিক্খূ, ছব্বগ্গিযা ভিক্খূ, উপনন্দো সক্যপুত্তো, অঞ্ঞতৰো ভিক্খু, হত্থকো সক্যপুত্তো, অনুৰুদ্ধো, সত্তৰসৱগ্গিযা ভিক্খূ, চূড়পন্থকো, বেলট্ঠসীসো, আযস্মা আনন্দো, সাগতত্থেৰো, অৰিট্ঠো ভিক্খু, আযস্মা আনন্দোতি ইমে একৱীসতি সঙ্গহিতা.

৮৪৩. থুল্লনন্দাদযোতি আদি-সদ্দেন সুন্দৰীনন্দা, ছব্বগ্গিযা ভিক্খুনিযো, অঞ্ঞতৰা ভিক্খুনী, চণ্ডকাড়ী, সম্বহুলা ভিক্খুনিযো, দ্ৱে ভিক্খুনিযোতি ছযিমে সঙ্গহিতা. সব্বেতি উভযপাতিমোক্খে আদিকম্মিকা সব্বে পুগ্গলা.

৮৪৪. ৱত্থূতি ৱত্থু নাম সুদিন্নাদিনো তস্স তস্সেৱ পুগ্গলস্স মেথুনাদিকস্স চ ৱত্থুনো সব্বপ্পকাৰেন অজ্ঝাচাৰো ৱীতিক্কমো পৱুচ্চতীতি যোজনা.

৮৪৫-৬. কেৱলা মূলভূতা পঞ্ঞত্তি. অনু চ অনুপ্পন্নো চ সব্বত্থ চ পদেসো চ অন্ৱনুপ্পন্নসব্বত্থপদেসা, তেযেৱ পদানি অন্ৱনুপ্পন্নসব্বত্থপদেসপদানি, তানি পুব্বকানি যাসং পঞ্ঞত্তীনং তা অন্ৱনুপ্পন্নসব্বত্থপদেসপদপুব্বিকা. তথেৱ সা পঞ্ঞত্তীতি যোজনা. অনুপঞ্ঞত্তি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি সব্বত্থপঞ্ঞত্তি পদেসপঞ্ঞত্তি হোতি. একতো উভতো পুব্বা কথেৱ সা পঞ্ঞত্তীতি যোজনা. একতোপদং উভতোপদঞ্চ পুব্বমস্সাতি একতোউভতোপুব্বা, একতোপঞ্ঞত্তি উভতোপঞ্ঞত্তীতি ৱুত্তং হোতি.

৮৪৭. তত্থ নৱধাসু পঞ্ঞত্তীসু. পঞ্ঞত্তি নাম কতমাতি আহ ‘‘যো মেথুন’’ন্তিআদি. ‘‘যো ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্যা’’তি চ ‘‘যো ভিক্খু অদিন্নং আদিযেয্যা’’তি চ এৱমাদিকা সিক্খাপদস্স মূলভূতা পঞ্ঞত্তি হোতীতি যোজনা.

৮৪৮. ইচ্চেৱমাদিকাতি আদি-সদ্দেন ‘‘সিক্খং অপচ্চক্খায দুব্বল্যং অনাৱিকত্ৱা’’তি চ ‘‘গামা ৱা অৰঞ্ঞা ৱা’’তি চ এৱমাদীনং সঙ্গহো.

৮৪৯. ৱজ্জকে অনুপ্পন্নেযেৱ পঞ্ঞত্তা অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি, সা অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি.

৮৫০-১. গুণঙ্গুণুপাহনসিক্খাপদেন সহ চম্মত্থৰণসিক্খাপদঞ্চ ধুৱন্হানং ধুৱনহানসিক্খাপদং, পঞ্চৱগ্গেন উপসম্পাদনসিক্খাপদঞ্চাতি এসা চতুব্বিধা পঞ্ঞত্তি পদেসপঞ্ঞত্তি নামাতি ৱুত্তাতি যোজনা. মজ্ঝিমদেসস্মিংযেৱ হোতীতি মজ্ঝিমদেসস্মিংযেৱ আপত্তিকৰা হোতি. ন অঞ্ঞতোতি ন অঞ্ঞত্ৰ পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু দেসন্তৰে ঠানে.

৮৫২. ইতোতি চতুব্বিধপদেসপঞ্ঞত্তিতো. এত্থাতি ইমস্মিং পঞ্ঞত্তিভেদে. সাধাৰণদুকাদিকন্তি সাধাৰণপঞ্ঞত্তি অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি, একতোপঞ্ঞত্তি উভতোপঞ্ঞত্তীতি দুকদ্ৱযং. অত্থতো একমেৱাতি অত্থতো অঞ্ঞমঞ্ঞসমানমেৱ. ৱিপত্তাপত্তানাপত্তিৱিনিচ্ছযো ৱিত্থাৰিতোতি ইধ ন দস্সিতো. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – ৱিপত্তীতি সীলআচাৰদিট্ঠিআজীৱৱিপত্তীনং অঞ্ঞতৰা. আপত্তীতি পুব্বপযোগাদিৱসেন আপত্তিভেদো. অনাপত্তীতি অজাননাদিৱসেন অনাপত্তি.

৮৫৩. আপত্তি পন সাণত্তিকাপি হোতি, অনাণত্তিকাপি হোতীতি যোজনা. ‘‘আণত্তীতি চ নামেসা আণাপনা’’তি ইমিনা আণত্তি-সদ্দস্স সভাৱসাধাৰণত্তাতি ইধাহ.

৮৫৪. সব্বসিক্খাপদেসুপি সব্বাসং আপত্তীনং সব্বো পন অঙ্গভেদোপি ৱিভাৱিনা ঞাতব্বোতি যোজনা.

৮৫৬. ‘‘সা চ অক্ৰিযসমুট্ঠানা’’তি পদচ্ছেদো. কাযেন, ৱাচায ৱা দসাহব্ভন্তৰে অতিৰেকচীৱৰস্স অনধিট্ঠানেন নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযং হোতীতি ‘‘পঠমে কথিনে ৱিযা’’তি উদাহৰণং কতং.

৮৫৭. ক্ৰিযাক্ৰিযতো হোতীতি কিৰিযতো চ অকিৰিযতো চ হোতি. তত্থ উদাহৰণমাহ ‘‘চীৱৰগ্গহণে ৱিযা’’তি. অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা হত্থতো চীৱৰগ্গহণং ক্ৰিযা, পাৰিৱত্তকস্স অদানং অক্ৰিযাতি এৱং কিৰিযায চেৱ অকিৰিযায চ ইমং আপজ্জতি.

৮৫৮. সিযা পন কৰোন্তস্স অকৰোন্তস্সাতি যা পন আপত্তি সিযা কৰোন্তস্স, সিযা অকৰোন্তস্স হোতি, অযং সিযা কিৰিযতো, সিযা অকিৰিযতো সমুট্ঠাতি. সিযাতি চ কদাচি-সদ্দত্থে নিপাতো. অত্ৰোদাহৰণমাহ ‘‘ৰূপিযোগ্গহণে ৱিযা’’তি. ৰূপিযস্স উগ্গহণে, উগ্গণ্হাপনে সিযা কদাচি কিৰিযতো সমুট্ঠাতি, উপনিক্খিত্তস্স সাদিযনে কাযৱাচাহি কাতব্বস্স অকৰণেন কদাচি অকৰোন্তস্স হোতীতি.

৮৫৯. যা কৰোতো অকুব্বতো, কদাচি কৰোন্তস্স চ হোতি, সা আপত্তি সিযা কিৰিযাকিৰিযতো, সিযা কিৰিযতোপি চ হোতীতি যোজনা. ‘‘কুটিকাৰাপত্তি ৱিযা’’তি ৱত্তব্বং. সা হি ৱত্থুং দেসাপেত্ৱা পমাণাতিক্কন্তং কৰোতো কিৰিযতো সমুট্ঠাতি, অদেসাপেত্ৱা পমাণাতিক্কন্তং, পমাণযুত্তং ৱা কৰোতো কিৰিযাকিৰিযতো সমুট্ঠাতি.

৮৬১. যতো আপত্তিতো. অযং আপত্তি. সঞ্ঞায কৰণভূতায ৱিমোক্খো এতাযাতি সঞ্ঞাৱিমোক্খা. এত্থ চ ৱীতিক্কমসঞ্ঞা অৱিজ্জমানাপি আপত্তিযা ৱিমুচ্চনস্স সাধকতমট্ঠেন গহিতা. যথা ৱুট্ঠিযা অভাৱেন জাতং দুব্ভিক্খং ‘‘ৱুট্ঠিকত’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বং. অযং সচিত্তকাপত্তি.

৮৬২-৪. ইতৰা পন অচিত্তকাপত্তি. ৱীতিক্কমসঞ্ঞায অভাৱেন নত্থি ৱিমোক্খো এতাযাতি নোসঞ্ঞাৱিমোক্খা. সুচিত্তেন সৱাসনকিলেসপ্পহানেন, সকললোকিযলোকুত্তৰকুসলসম্পযোগেন চ সুন্দৰচিত্তেন ভগৱতা পকাসিতা সব্বাৱ আপত্তি চিত্তস্স ৱসেন দুৱিধা সিযুন্তি যোজনা. সচিত্তকসমুট্ঠানৱসেন পনাতি সচিত্তকসমুট্ঠানৱসেনেৱ. সচিত্তকমিস্সকৱিৱজ্জনত্থায পন-সদ্দো এৱকাৰত্থো ৱুত্তো.

যা সচিত্তকেহি ৱা অচিত্তকমিস্সকসমুট্ঠানৱসেন ৱা সমুট্ঠাতি, অযং অচিত্তকা.

৮৬৫. সুৱিজ্জেনাতি সোভমানাহি তীহি ৱিজ্জাহি ৱা অট্ঠহি ৱা ৱিজ্জাহি সমন্নাগতত্তা সুৱিজ্জেন. অনৱজ্জেনাতি সৱাসনকিলেসাৱজ্জৰহিতত্তা অনৱজ্জেন ভগৱতা. লোকপণ্ণত্তিৱজ্জতো লোকপণ্ণত্তিৱজ্জৱসেন সব্বাৱ আপত্তিযো ৱজ্জৱসেন দুৱিধা দুকা ৱুত্তাতি যোজনা.

৮৬৬. যস্সা সচিত্তকে পক্খে, চিত্তং অকুসলং সিযাতি যস্সা সচিত্তকাচিত্তকসমুট্ঠানায অচিত্তকায সুৰাপানাদিআপত্তিযা সচিত্তকসমুট্ঠানপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতি, অযং লোকৱজ্জা নামাতি অত্থো. যস্সা পন সচিত্তকসমুট্ঠানায পঠমপাৰাজিকাদিআপত্তিযা চিত্তং অকুসলমেৱ হোতি, তস্সা লোকৱজ্জতায ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. অচিত্তকাপি ৱা আপত্তি সচিত্তকপক্খে কুসলচিত্তে সতি লোকৱজ্জতায সিদ্ধায অচিত্তকপক্খেপি লোকৱজ্জো হোতি, কিমঙ্গং পন অকুসলচিত্তেনেৱ আপজ্জিতব্বায আপত্তিযা লোকৱজ্জতাতি সা ৱিসুং ন ৱুত্তা.

যস্মা পন পণ্ণত্তিৱজ্জায ৱত্থুৱীতিক্কমৱজ্জা সিযা কুসলং, সিযা অব্যাকতং, তস্মা তস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং কুসলমেৱাতি অযং নিযমো নত্থীতি আহ ‘‘সেসা পণ্ণত্তিৱজ্জকা’’তি. ‘‘পণ্ণত্তিৱজ্জকা’’তি ইমিনা চ লক্খণেন ৱত্থুৱিজাননচিত্তেন সচিত্তকপক্খে চিত্তং সিযা কুসলং, সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, তস্মা তস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱাতি অযং নিযমো নত্থীতি আহ.

৮৬৭. কাযদ্ৱাৰেন আপজ্জিতব্বা কাযকম্মং. উভযত্থ আপজ্জিতব্বা তদুভযং কাযকম্মং ৱচীকম্মং. মনোদ্ৱাৰে আপত্তি নাম নত্থীতি মনোকম্মং ন ৱুত্তং. ‘‘মনোদ্ৱাৰে আপত্তি নাম নত্থীতি চ ইদং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তং উপনিক্খিত্তসাদিযনাদীসু মনোদ্ৱাৰেপি আপত্তিসম্ভৱতো’’তি আচৰিযা.

৮৬৮-৯. কুসলাদিতিকদ্ৱযন্তি কুসলত্তিকঞ্চেৱ ৱেদনাত্তিকঞ্চ. আপত্তিং আপজ্জন্তো কুসলাকুসলচিত্তো, তথা অব্যাকতচিত্তো ৱা হুত্ৱা আপজ্জতীতি যোজনা.

দুক্খাদিসংযুতোতি আদি-সদ্দেন উপেক্খাৱেদনাসমঙ্গিনো সঙ্গহো. এৱং সন্তেপি সব্বসিক্খাপদেসু অকুসলচিত্তৱসেন একং চিত্তং, কুসলাব্যাকতৱসেন দ্ৱে চিত্তানি, সব্বেসং ৱসেন তীণি চিত্তানি. দুক্খৱেদনাৱসেন একা ৱেদনা, সুখউপেক্খাৱসেন দ্ৱে, সব্বাসং ৱসেন তিস্সো ৱেদনাতি অযমেৱ ভেদো লব্ভতি, ন অঞ্ঞো ভেদো.

কুসলত্তিকং সচেপি গহিতং, ন পন সব্বেসমেৱ চিত্তানং ৱসেন লব্ভতি, অথ খো আপত্তিসমুট্ঠাপকানং বাত্তিংসচিত্তানমেৱ ৱসেন লব্ভতি. বাত্তিংসেৱ হি চিত্তানি আপত্তিসমুট্ঠাপকানি. দ্ৱাদস অকুসলানি, অট্ঠ কামাৱচৰকুসলানি, দস কামাৱচৰকিৰিযচিত্তানি, কুসলতো, কিৰিযতো চ দ্ৱে অভিঞ্ঞাচিত্তানি চাতি এৱং বাত্তিংসচিত্তেহি সমুট্ঠিতাপি আপত্তি অকুসলা ৱা হোতি অব্যাকতা ৱা, নত্থি আপত্তি কুসলং. যথাহ সমথক্খন্ধকে ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি (চূড়ৱ. ২২২; পৰি. ৩০৩). অযং পন পাঠো পণ্ণত্তিৱজ্জংযেৱ সন্ধায ৱুত্তো, ন লোকৱজ্জং. যস্মিঞ্হি পথৱিখণনভূতগামপাতব্যতাদিকে আপত্তাধিকৰণে কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতি, তস্মিঞ্চ সতি ন সক্কা ৱত্তুং ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি. তস্মা নযিদং অঙ্গপহোনকচিত্তং সন্ধায ৱুত্তং. যং তাৱ আপত্তাধিকৰণং লোকৱজ্জং, তং একন্ততো অকুসলমেৱ. তত্থ ‘‘সিযা অকুসল’’ন্তি ৱিকপ্পো নত্থি. যং পন পণ্ণত্তিৱজ্জং, তং যস্মা সঞ্চিচ্চ ‘‘ইমং আপত্তিং ৱীতিক্কমামী’’তি ৱীতিক্কমন্তস্সেৱ অকুসলং হোতি, অসঞ্চিচ্চ পন কিঞ্চি অজানন্তস্স সহসেয্যাদিৱসেন আপজ্জনতো অব্যাকতং হোতি, তস্মা তত্থ সঞ্চিচ্চাসঞ্চিচ্চৱসেন ইমং ৱিকপ্পভাৱং সন্ধায ইদং ৱুত্তং ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি. সচে পন ‘‘যং কুসলচিত্তো আপজ্জতি, ইদং ৱুচ্চতি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱদেয্য, অচিত্তকানং এড়কলোমপদসোধম্মাদিসমুট্ঠানানম্পি কুসলচিত্তং আপজ্জেয্য, ন চ তত্থ ৱিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং, কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱসেন পন চলিতপৱত্তানং কাযৱাচানং অঞ্ঞতৰমেৱ অঙ্গং, তঞ্চ ৰূপক্খন্ধপৰিযাপন্নত্তা অব্যাকতন্তি.

৮৭০. ইদং তু লক্খণন্তি ইদং নিদানাদিসাধাৰণৱিনিচ্ছযলক্খণং.

৮৭১. ‘‘তৰু’’ন্তিআদিগাথা পুব্বে ৱুত্তত্থাৱ. অযং পন ৱিসেসো – তত্থ ‘‘দ্ৱযঙ্কুৰ’’ন্তি ৱুত্তং, ইধ ‘‘চতুস্সিখ’’ন্তি. তত্থ ‘‘দ্ৱযঙ্কুৰ’’ন্তি লোকৱজ্জপণ্ণত্তিৱজ্জানং গহণং, ইধ চতুস্সিখন্তি চতুন্নং ৱিপত্তীনং. চত্তাৰো সীখা অঙ্কুৰা এতস্সাতি ৱিগ্গহো. তত্থ ৱিপত্তি ‘‘সত্তফল’’ন্তি সত্তফলেসু অন্তোগধা, ইধ ৱিপত্তিট্ঠানে ৱজ্জং গহেত্ৱা সত্তফলানি.

৮৭২. অনুত্তৰতং গতং অত্তনা উত্তৰস্স উত্তমস্স কস্সচি অৱিজ্জমানত্তা ইমং উত্তৰং উত্তৰং নাম পকৰণং যো থেৰনৱমজ্ঝিমেসু অঞ্ঞতৰো পৰিযাপুণাতি পাঠস্স পগুণৱাচুগ্গতকৰণেন অধীযতি, পৰিপুচ্ছতি অত্থঞ্চ অত্থৱণ্ণনং সুত্ৱা সক্কচ্চং উগ্গহেত্ৱা মনসা পেক্খিত্ৱা পঞ্ঞায সুপ্পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ধাৰেতি, সো চ ভিক্খু চ-সদ্দেন এৱমেৱ ৱিনযৱিনিচ্ছযে যো ভিক্খু যুত্তো, সো চ কাযৱাচৱিনযে কাযৱাচাৱীতিক্কমানং ৱিনযনে সংৱৰণে ৱিনযে ৱিনযপিটকে অনুত্তৰতং উপযাতি অত্তনো উত্তৰিতৰস্স অৱিজ্জমানতং উপগচ্ছতি. এত্থ কাৰণমাহ ‘‘উত্তৰতো’’তি, পগুণৱাচুগ্গতকৰণেন অধীতেন অত্থৱণ্ণনং সুত্ৱা ধাৰণেন সুট্ঠু ধাৰিতেন ইমিনা উত্তৰপকৰণেন হেতুভূতেনাতি অত্থো.

ইতি উত্তৰে লীনত্থপকাসনিযা

লক্খণকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.