পকিণ্ণকৱিনিচ্ছযকথাৱণ্ণনা

৩০২৯. ছত্তং পণ্ণমযং কিঞ্চীতি তালপণ্ণাদিপণ্ণচ্ছদনং যং কিঞ্চি ছত্তং. বহীতি উপৰি. অন্তোতি হেট্ঠা. সিব্বিতুন্তি ৰূপং দস্সেত্ৱা সূচিকম্মং কাতুং.

৩০৩০. পণ্ণেতি ছদনপণ্ণে. অড্ঢচন্দন্তি অড্ঢচন্দাকাৰং. মকৰদন্তকন্তি মকৰদন্তাকাৰং, যং ‘‘গিৰিকূট’’ন্তি ৱুচ্চতি. ছিন্দিতুং ন ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. মুখৱট্টিযা নামেত্ৱা বদ্ধপণ্ণকোটিযা ৱা মত্থকিমণ্ডলকোটিযা ৱা গিৰিকূটাদিং কৰোন্তি, ইমিনা তং পটিক্খিত্তং. দণ্ডেতি ছত্তদণ্ডে. ঘটকন্তি ঘটাকাৰো. ৱাড়ৰূপং ৱাতি ব্যগ্ঘাদিৱাড়ানং ৰূপকং ৱা. লেখাতি উক্কিৰিত্ৱা ৱা ছিন্দিত্ৱা ৱা চিত্তকম্মৱসেন ৱা কতৰাজি.

৩০৩১. পঞ্চৱণ্ণানং সুত্তানং অন্তৰে নীলাদিএকৱণ্ণেন সুত্তেন থিৰত্থং ছত্তং অন্তো চ বহি চ সিব্বিতুং ৱা ছত্তদণ্ডগ্গাহকসলাকপঞ্জৰং থিৰত্থং ৱিনন্ধিতুং ৱা ৱট্টতীতি যোজনা. ‘‘পঞ্চৱণ্ণানং একৱণ্ণেন থিৰত্থ’’ন্তি ইমিনা অনেকৱণ্ণেহি সুত্তেহি ৱণ্ণমট্ঠত্থায সিব্বিতুঞ্চ ৱিনন্ধিতুঞ্চ ন ৱট্টতীতি দীপেতি.

পোত্থকেসু পন ‘‘পঞ্চৱণ্ণেনা’’তি পাঠো দিস্সতি, তস্স একৱণ্ণেন, পঞ্চৱণ্ণেন ৱা সুত্তেন থিৰত্থং সিব্বিতুং, ৱিনন্ধিতুং ৱা ৱট্টতীতি যোজনা কাতব্বা হোতি, সো এত্থেৱ হেট্ঠা ৱুত্তেন –

‘‘পঞ্চৱণ্ণেন সুত্তেন, সিব্বিতুং ন চ ৱট্টতী’’তি –

পাঠেন চ ‘‘কেচি তালপণ্ণচ্ছত্তং অন্তো ৱা বহি ৱা পঞ্চৱণ্ণেন সুত্তেন সিব্বন্তা ৱণ্ণমট্ঠং কৰোন্তি, তং ন ৱট্টতি. একৱণ্ণেন পন নীলেন ৱা পীতকেন ৱা যেন কেনচি সুত্তেন অন্তো ৱা বহি ৱা সিব্বিতুং ছত্তদণ্ডগ্গাহকং সলাকপঞ্জৰং ৱা ৱিনন্ধিতুং ৱট্টতি, তঞ্চ খো থিৰকৰণত্থং, ন ৱণ্ণমট্ঠত্থাযা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৮৫ পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছয) অট্ঠকথাপাঠেন চ ৱিৰুজ্ঝতি, তস্মা সো ন গহেতব্বো.

৩০৩২. লেখা ৱা পন কেৱলাতি যথাৱুত্তপ্পকাৰা সলাকলেখা ৱা. ছিন্দিত্ৱাতি উক্কিৰিত্ৱা কতং ছিন্দিত্ৱা. ঘংসিত্ৱাতি চিত্তকম্মাদিৱসেন কতং ঘংসিত্ৱা.

৩০৩৩. দণ্ডবুন্দম্হীতি ছত্তদণ্ডস্স পঞ্জৰে গাহণত্থায ফালিতবুন্দম্হি, মূলেতি অত্থো. অযমেত্থ নিস্সন্দেহে ৱুত্তনযো. খুদ্দসিক্খাগণ্ঠিপদে পন ‘‘ছত্তপিণ্ডিযা মূলে’’তি ৱুত্তং. অহিছত্তকসণ্ঠানন্তি ফুল্লঅহিছত্তাকাৰং. ৰজ্জুকেহি গাহাপেত্ৱা দণ্ডে বন্ধন্তি, তস্মিং বন্ধট্ঠানে ৱলযমিৱ উক্কিৰিত্ৱা উট্ঠাপেত্ৱা. বন্ধনত্থাযাতি ৱাতেন যথা ন চলতি, এৱং ৰজ্জূহি দণ্ডে পঞ্জৰস্স বন্ধনত্থায. উক্কিৰিত্ৱা কতা লেখা ৱট্টতীতি যোজনা. যথাহ – ‘‘ৱাতপ্পহাৰেন অচলনত্থং ছত্তমণ্ডলিকং ৰজ্জুকেহি গাহাপেত্ৱা দণ্ডে বন্ধন্তি, তস্মিং বন্ধনট্ঠানে ৱলযমিৱ উক্কিৰিত্ৱা লেখং ঠপেন্তি, সা ৱট্টতী’’তি. ‘‘সচেপি ন বন্ধন্তি, বন্ধনাৰহট্ঠানত্তা ৱলযং উক্কিৰিতুং ৱট্টতী’’তি গণ্ঠিপদে ৱুত্তং.

৩০৩৪. সমং সতপদাদীনন্তি সতপদাদীহি সদিসং, তুল্যত্থে কৰণৱচনপ্পসঙ্গে সামিৱচনং.

৩০৩৫. পত্তস্স পৰিযন্তে ৱাতি অনুৱাতস্স উভযপৰিযন্তে ৱা. পত্তমুখেপি ৱাতি দ্ৱিন্নং আৰামৱিত্থাৰপত্তানং সঙ্ঘটিতট্ঠানে কণ্ণেপি ৱা, একস্সেৱ ৱা পত্তস্স ঊনপূৰণত্থং সঙ্ঘটিতট্ঠানেপি ৱা. ৱেণিন্তি কুদ্ৰূসসীসাকাৰেন সিব্বনং. কেচি ‘‘ৱৰকসীসাকাৰেনা’’তি ৱদন্তি. সঙ্খলিকন্তি বিড়ালদামসদিসং সিব্বনং. কেচি ‘‘সতপদিসম’’ন্তি ৱদন্তি.

৩০৩৬. পট্টন্তি পট্টম্পি. অট্ঠকোণাদিকো ৱিধি পকাৰো এতস্সাতি অট্ঠকোণাদিকৱিধি, তং. ‘‘অট্ঠকোণাদিক’’ন্তি গাথাবন্ধৱসেন নিগ্গহিতাগমো. ‘‘অট্ঠকোণাদিকং ৱিধি’’ন্তি এতং ‘‘পট্ট’’ন্তি এতস্স সমানাধিকৰণৱিসেসনং, কিৰিযাৱিসেসনং ৱা, ‘‘কৰোন্তী’’তি ইমিনা সম্বন্ধো. অথ ৱা পট্টন্তি এত্থ ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং, পট্টেতি অত্থো. ইমস্মিং পক্খে ‘‘অট্ঠকোণাদিক’’ন্তি উপযোগৱচনং. ‘‘ৱিধি’’ন্তি এতস্স ৱিসেসনং. ইধ ৱক্খমানচতুকোণসণ্ঠানতো অঞ্ঞং অট্ঠকোণাদিকং নামং. তত্থাতি তস্মিং পট্টদ্ৱযে. অগ্ঘিযগদাৰূপন্তি অগ্ঘিযসণ্ঠানঞ্চেৱ গদাসণ্ঠানঞ্চ সিব্বনং. মুগ্গৰন্তি লগুড়সণ্ঠানসিব্বনং. আদি-সদ্দেন চেতিযাদিসণ্ঠানানং গহণং.

৩০৩৭. তত্থাতি পট্টদ্ৱযে তস্মিং ঠানে. কক্কটকক্খীনীতি কুড়ীৰঅচ্ছিসদিসানি সিব্বনৱিকাৰানি. উট্ঠাপেন্তীতি কৰোন্তি. তত্থাতি তস্মিং গণ্ঠিকপাসকপট্টকে. সুত্তাতি কোণতো কোণং সিব্বিতসুত্তা চেৱ চতুৰস্সে সিব্বিতসুত্তা চ. পিড়কাতি তেসমেৱ সুত্তানং নিৱত্তেত্ৱা সিব্বিতকোটিযো চ. দুৱিঞ্ঞেয্যাৱাতি ৰজনকালে দুৱিঞ্ঞেয্যৰূপা অনোড়াৰিকা দীপিতা ৱট্টন্তীতি. যথাহ – ‘‘কোণসুত্তপিড়কা চ চীৱৰে ৰত্তে দুৱিঞ্ঞেয্যৰূপা ৱট্টন্তী’’তি.

৩০৩৮. গণ্ঠিপাসকপট্টকাতি গণ্ঠিকপট্টকপাসকপট্টকাতি যোজনা. কণ্ণকোণেসু সুত্তানীতি চীৱৰকণ্ণেসু সুত্তানি চেৱ গণ্ঠিকপাসকপট্টানং কোণেসু সুত্তানি চ ছিন্দেয্য. এত্থ চ চীৱৰে আযামতো, ৱিত্থাৰতো চ সিব্বিত্ৱা অনুৱাততো বহি নিক্খন্তসুত্তং চীৱৰং ৰজিত্ৱা সুক্খাপনকালে ৰজ্জুযা ৱা চীৱৰৱংসে ৱা বন্ধিত্ৱা ওলম্বিতুং অনুৱাতে বদ্ধসুত্তানি চ কণ্ণসুত্তানি নাম. যথাহ – ‘‘চীৱৰস্স কণ্ণসুত্তকং ন ৱট্টতি, ৰজিতকালে ছিন্দিতব্বং. যং পন ‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, কণ্ণসুত্তক’ন্তি (মহাৱ. ৩৪৪) এৱং অনুঞ্ঞাতং, তং অনুৱাতে পাসকং কত্ৱা বন্ধিতব্বং, ৰজনকালে লগ্গনত্থাযা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৮৫ পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছয).

৩০৩৯. সূচিকম্মৱিকাৰং ৱাতি চীৱৰমণ্ডনত্থায নানাসুত্তকেহি সতপদিসদিসং সিব্বন্তা আগন্তুকপট্টং ঠপেন্তি, এৱৰূপং সূচিকম্মৱিকাৰং ৱা. অঞ্ঞং ৱা পন কিঞ্চিপীতি অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি মালাকম্মমিগপক্খিপাদাদিকং সিব্বনৱিকাৰং. কাতুন্তি সযং কাতুং. কাৰাপেতুন্তি অঞ্ঞেন ৱা কাৰাপেতুং.

৩০৪০. যো ভিক্খু পৰং উত্তমং ৱণ্ণমট্ঠং অভিপত্থযং পত্থযন্তো কঞ্জিপিট্ঠখলিঅল্লিকাদীসু চীৱৰং পক্খিপতি, তস্স পন ভিক্খুনো দুক্কটা মোক্খো ন ৱিজ্জতীতি যোজনা. কঞ্জীতি ৱাযনতন্তমক্খনকঞ্জিসদিসা থূলাকঞ্জি. পিট্ঠন্তি তণ্ডুলপিট্ঠং. তণ্ডুলপিট্ঠেহি পক্কা খলি. অল্লিকাতি নিয্যাসো. আদি-সদ্দেন লাখাদীনং গহণং.

৩০৪১. চীৱৰস্স কৰণে কৰণকালে সমুট্ঠিতানং সূচিহত্থমলাদীনং ধোৱনত্থং, কিলিট্ঠকালে চ ধোৱনত্থং কঞ্জিপিট্ঠিখলিঅল্লিকাদীসু পক্খিপতি, ৱট্টতীতি যোজনা.

৩০৪২. তত্থাতি যেন কসাৱেন চীৱৰং ৰজতি, তস্মিং ৰজনে চীৱৰস্স সুগন্ধভাৱত্থায গন্ধং ৱা উজ্জলভাৱত্থায তেলং ৱা ৱণ্ণত্থায লাখং ৱা. কিঞ্চীতি এৱৰূপং যং কিঞ্চি.

৩০৪৩. মণিনাতি পাসাণেন. অঞ্ঞেনপি চ কেনচীতি যেন উজ্জলং হোতি, এৱৰূপেন মুগ্গৰাদিনা অঞ্ঞেনাপি কেনচি ৱত্থুনা. দোণিযাতি ৰজনম্বণে. ন ঘংসিতব্বং হত্থেন গাহেত্ৱা ন ঘট্টেতব্বং.

৩০৪৪. ৰত্তং চীৱৰং হত্থেহি কিঞ্চি থোকং পহৰিতুং ৱট্টতীতি যোজনা. ‘‘যত্থ পক্কৰজনং পক্খিপন্তি, সা ৰজনদোণি, তত্থ অংসবদ্ধককাযবন্ধনাদিং ঘট্টেতুং ৱট্টতী’’তি গণ্ঠিপদে ৱুত্তং.

৩০৪৫. গণ্ঠিকেতি ৱেড়ুদন্তৱিসাণাদিমযগণ্ঠিকে. লেখা ৱাতি ৱট্টাদিভেদা লেখা ৱা. পিড়কা ৱাতি সাসপবীজসদিসা খুদ্দকপুব্বুড়া ৱা. পাড়িকণ্ণিকভেদকোতি মণিকাৱড়িৰূপপুপ্ফকণ্ণিকৰূপভেদকো. কপ্পবিন্দুৱিকাৰো ৱা ন ৱট্টতীতি যোজনা.

৩০৪৬. আৰগ্গেনাতি আৰকণ্টকগ্গেন, সূচিমুখেন ৱা. কাচিপি লেখাতি ৱট্টকগোমুত্তাদিসণ্ঠানা যা কাচিপি ৰাজি.

৩০৪৭. ভমং আৰোপেত্ৱাতি ভমে অল্লিযাপেত্ৱা.

৩০৪৮. পত্তমণ্ডলকেতি পত্তে ছৱিৰক্খনত্থায তিপুসীসাদীহি কতে পত্তস্স হেট্ঠা আধাৰাদীনং উপৰি কাতব্বে পত্তমণ্ডলকে. ভিত্তিকম্মন্তি ৱিভত্তং কত্ৱা নানাকাৰৰূপককম্মচিত্তং. যথাহ ‘‘ন ভিক্খৱে চিত্ৰানি পত্তমণ্ডলানি ধাৰেতব্বানি ৰূপকাকিণ্ণানি ভিত্তিকম্মকতানী’’তি (চূড়ৱ. ২৫৩). তত্থাতি তস্মিং পত্তমণ্ডলে. অস্সাতি ভিক্খুস্স. মকৰদন্তকন্তি গিৰিকূটাকাৰং.

৩০৪৯. মুখৱট্টিযং যা লেখা পৰিস্সাৱনবন্ধনত্থায অনুঞ্ঞাতা, তং লেখং ঠপেত্ৱা ধম্মকৰণচ্ছত্তে ৱা কুচ্ছিযং ৱা কাচিপি লেখা ন ৱট্টতীতি যোজনা.

৩০৫০. তহিং তহিন্তি মত্তিকায তত্থ তত্থ. তন্তি তথাকোট্টিতদিগুণসুত্তকাযবন্ধনং.

৩০৫১. অন্তেসু দড়্হত্থায দসামুখে দিগুণং কত্ৱা কোট্টেন্তি, ৱট্টতীতি যোজনা. চিত্তিকম্পীতি মালাকম্মলতাকম্মচিত্তযুত্তম্পি কাযবন্ধনং.

৩০৫২. অক্খীনীতি কুঞ্জৰক্খীনি. তত্থাতি কাযবন্ধনে ৱট্টতীতি কা কথা. উট্ঠাপেতুন্তি উক্কিৰিতুং.

৩০৫৩. ঘটন্তি ঘটসণ্ঠানং. দেড্ডুভসীসং ৱাতি উদকসপ্পসীসমুখসণ্ঠানং ৱা. যং কিঞ্চি ৱিকাৰৰূপং দসামুখে ন ৱট্টতীতি যোজনা.

৩০৫৪. মচ্ছকণ্টন্তি মচ্ছকণ্টকাকাৰং. খজ্জূৰিপত্তকাকাৰন্তি খজ্জূৰিপত্তসণ্ঠানং. মচ্ছকণ্টং ৱা মট্ঠং পট্টিকং ৱা খজ্জূৰিপত্তকাকাৰং ৱা উজুকং কত্ৱা কোট্টিতং ৱট্টতীতি যোজনা. এত্থ চ উভযপস্সেসু মচ্ছকণ্টকযুত্তং মচ্ছস্স পিট্ঠিকণ্টকং ৱিয যস্স পট্টিকায ৱাযনং হোতি, ইদং কাযবন্ধনং মচ্ছকণ্টকং নাম. যস্স খজ্জূৰিপত্তসণ্ঠানমিৱ ৱাযনং হোতি, তং খজ্জূৰিপত্তকাকাৰং নাম.

৩০৫৫. পকতিৱীতা পট্টিকা. সূকৰন্তংনাম কুঞ্চিকাকোসকসণ্ঠানং. তস্স দুৱিধস্স কাযবন্ধনস্স. তত্থ ৰজ্জুকা সূকৰন্তানুলোমিকা, দুস্সপট্টং পট্টিকানুলোমিকং. আদি-সদ্দেন মুদ্দিককাযবন্ধনং গহিতং, তঞ্চ সূকৰন্তানুলোমিকং. যথাহ – ‘‘একৰজ্জুকং, পন মুদ্দিককাযবন্ধনঞ্চ সূকৰন্তকং অনুলোমেতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৭৮). তত্থ একৰজ্জুকা নাম একৱট্টা. বহুৰজ্জুকস্স অকপ্পিযভাৱং ৱক্খতি. ‘‘মুদ্দিককাযবন্ধনং নাম চতুৰস্সং অকত্ৱা সজ্জিত’’ন্তি গণ্ঠিপদে ৱুত্তং.

৩০৫৬. মুৰজং নাম মুৰজৱট্টিসণ্ঠানং ৱেঠেত্ৱা কতং. ৱেঠেত্ৱাতি নানাসুত্তেহি ৱেঠেত্ৱা. সিক্খাভাজনৱিনিচ্ছযে পন ‘‘বহুকা ৰজ্জুযো একতো কত্ৱা একায ৰজ্জুযা ৱেঠিতং মুৰজং নামা’’তি ৱুত্তং. মদ্দৱীণং নাম পামঙ্গসণ্ঠানং. দেড্ডুভকং নাম উদকসপ্পসীসসদিসং. কলাবুকং নাম বহুৰজ্জুকং. ৰজ্জুযোতি উভযকোটিযং একতো অবদ্ধা বহূ ৰজ্জুযো, তথা বদ্ধা কলাবুকং নাম হোতীতি. ন ৱট্টন্তীতি মুৰজাদীনি ইমানি সব্বানি কাযবন্ধনানি ন ৱট্টন্তি. পুৰিমা দ্ৱেতি মুৰজং, মদ্দৱীণঞ্চাতি দ্ৱে. ‘‘দসাসু সিযু’’ন্তি ৱত্তব্বে গাথাবন্ধৱসেন ৱণ্ণলোপেন ‘‘দসা সিযু’’ন্তি ৱুত্তং. যথাহ – ‘‘মুৰজং মদ্দৱীণ’ন্তি ইদং দসাসুযেৱ অনুঞ্ঞাত’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৭৮).

৩০৫৭. পামঙ্গসণ্ঠানাতি পামঙ্গদামং ৱিয চতুৰস্সসণ্ঠানা.

৩০৫৮. একৰজ্জুমযন্তি নানাৱট্টে একতো ৱট্টেত্ৱা কতৰজ্জুমযং কাযবন্ধনং. ৱট্টং ৱট্টতীতি ‘‘ৰজ্জুকা দুস্সপট্টাদী’’তি এত্থ একৱট্টৰজ্জুকা গহিতা, ইধ পন নানাৱট্টে একতো ৱট্টেত্ৱা কতাৱ একৰজ্জুকা গহিতা. তঞ্চাতি তম্পি একৰজ্জুককাযবন্ধনং. পামঙ্গসণ্ঠানং একম্পি ন চ ৱট্টতীতি কেৱলম্পি ন ৱট্টতি.

৩০৫৯. বহূ ৰজ্জুকে একতো কত্ৱাতি যোজনা. ৱট্টতি বন্ধিতুন্তি মুৰজং, কলাবুকং ৱা ন হোতি, ৰজ্জুককাযবন্ধনমেৱ হোতীতি অধিপ্পাযো. অযং পন ৱিনিচ্ছযো ‘‘বহূ ৰজ্জুকে একতো কত্ৱা একেন নিৰন্তৰং ৱেঠেত্ৱা কতং ‘বহুৰজ্জুক’ন্তি ন ৱত্তব্বং, তং ৱট্টতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৮৫ পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছয) অট্ঠকথাগতোৱ ইধ ৱুত্তো. সিক্খাভাজনৱিনিচ্ছযে ‘‘বহুকা ৰজ্জুযো একতো কত্ৱা একায ৰজ্জুযা ৱেঠিতং মুৰজং নামা’’তি যং ৱুত্তং, তং ইমিনা ৱিৰুজ্ঝনতো ন গহেতব্বং.

৩০৬০. দন্ত-সদ্দেন হত্থিদন্তা ৱুত্তা. জতূতি লাখা. সঙ্খমযন্তি সঙ্খনাভিমযং. ৱিধকা মতাতি এত্থ ‘‘ৱেঠকা’’তিপি পাঠো ৱিধপৰিযাযো.

৩০৬১. কাযবন্ধনৱিধেতি কাযবন্ধনস্স দসায থিৰভাৱত্থং কট্ঠদন্তাদীহি কতে ৱিধে. ৱিকাৰো অট্ঠমঙ্গলাদিকো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠানে, উভযকোটিযন্তি অত্থো. তু-সদ্দেন ঘটাকাৰোপি ৱট্টতীতি দীপেতি.

৩০৬২. মালা …পে… ৱিচিত্তিতাতি মালাকম্মলতাকম্মেহি চ মিগপক্খিৰূপাদিনানাৰূপেহি চ ৱিচিত্তিতা. জনৰঞ্জনীতি বালজনপলোভিনী.

৩০৬৪. অট্ঠংসা ৱাপীতি এত্থ অপি-সদ্দেন সোড়সংসাদীনং গহণং. ৱণ্ণমট্ঠাতি মালাকম্মাদিৱণ্ণমট্ঠা.

৩০৬৫. অঞ্জনিসলাকাপি তথা ৱণ্ণমট্ঠা ন ৱট্টতীতি যোজনা. ‘‘অঞ্জনিত্থৱিকায চ, নানাৱণ্ণেহি সুত্তেহি, চিত্তকম্মং ন ৱট্টতী’’তি পাঠো যুজ্জতি. ‘‘থৱিকাপি চা’’তি পাঠো দিস্সতি, সো ন গহেতব্বো.

৩০৬৬. ৰত্তাদিনা যেন কেনচি একৱণ্ণেন সুত্তেন পিলোতিকাদিমযং যং কিঞ্চি সিপাটিকং সিব্বেত্ৱা ৱড়ঞ্জন্তস্স ৱট্টতীতি যোজনা.

৩০৬৭. মণিকন্তি থূলপুব্বুড়ং. পিড়কন্তি সুখুমপুব্বুড়ং. পিপ্ফলেতি ৱত্থচ্ছেদনসত্থে. আৰকণ্টকেতি পত্তাধাৰৱলযানং ৱিজ্ঝনকণ্টকে. ঠপেতুন্তি উট্ঠাপেতুং. যং কিঞ্চীতি সেসং ৱণ্ণমট্ঠম্পি চ.

৩০৬৮. দণ্ডকেতি পিপ্ফলদণ্ডকে. যথাহ – ‘‘পিপ্ফলকেপি মণিকং ৱা পিড়কং ৱা যং কিঞ্চি উট্ঠাপেতুং ন ৱট্টতি, দণ্ডকে পন পৰিচ্ছেদলেখা ৱট্টতী’’তি. পৰিচ্ছেদলেখামত্তন্তি আণিবন্ধনট্ঠানং পত্ৱা পৰিচ্ছিন্দনত্থং একাৱ লেখা ৱট্টতি. ৱলিত্ৱাতি উভযকোটিযা মুখং কত্ৱা মজ্ঝে ৱলিযো গাহেত্ৱা. নখচ্ছেদনং যস্মা কৰোন্তি, তস্মা ৱট্টতীতি যোজনা.

৩০৬৯. অৰণিসহিতে কন্তকিচ্চকৰো দণ্ডো উত্তৰাৰণী নাম. ৱাপীতি পি-সদ্দেন অধৰাৰণিং সঙ্গণ্হাতি, উদুক্খলদণ্ডস্সেতং অধিৱচনং. অঞ্ছনকযন্তধনু ধনুকং নাম. মুসলমত্থকপীড়নদণ্ডকো পেল্লদণ্ডকো নাম.

৩০৭০. সণ্ডাসেতি অগ্গিসণ্ডাসং ৱদন্তি. কট্ঠচ্ছেদনৱাসিযা তথা যং কিঞ্চি ৱণ্ণমট্ঠং ন ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. দ্ৱীসু পস্সেসূতি ৱাসিযা উভোসু পস্সেসু. লোহেনাতি কপ্পিযলোহেন. বন্ধিতুং ৱট্টতীতি উজুকমেৱ চতুৰস্সং ৱা অট্ঠংসং ৱা বন্ধিতুং ৱট্টতি. ‘‘সণ্ডাসেতি অগ্গিসণ্ডাসে’’তি নিস্সন্দেহে ৱুত্তং. অট্ঠকথাযং পনেত্থ সূচিসণ্ডাসো দস্সিতো.

৩০৭১. হেট্ঠতোতি হেট্ঠা অযোপট্টৱলযস্স. ‘‘উপৰি অহিচ্ছত্তমকুলমত্ত’’ন্তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং.

৩০৭২. ৱিসাণেতি তেলাসিঞ্চনকগৱযমহিংসাদিসিঙ্গে. নাড়িযং ৱাপীতি ৱেড়ুনাড়িকাদিনাড়িযং. অপি-সদ্দেন অলাবুং সঙ্গণ্হাতি. আমণ্ডসাৰকেতি আমলকচুণ্ণমযতেলঘটে. তেলভাজনকেতি ৱুত্তপ্পকাৰেযেৱ তেলভাজনে. সব্বং ৱণ্ণমট্ঠং ৱট্টতীতি পুমিত্থিৰূপৰহিতং মালাকম্মাদি সব্বং ৱণ্ণমট্ঠং ৱট্টতি.

৩০৭৩-৫. পানীযস্স উড়ুঙ্কেতি পানীযউড়ুঙ্কে. দোণিযং ৰজনস্সপীতি ৰজনদোণিযম্পি. ফলকপীঠেতি ফলকমযে পীঠে. ৱলযাধাৰকাদিকেতি দন্তৱলযাদিআধাৰকে. আদি-সদ্দেন দণ্ডাধাৰকো সঙ্গহিতো. পাদপুঞ্ছনিযন্তি চোড়াদিমযপাদপুঞ্ছনিযং. পীঠেতি পাদপীঠে. সহচৰিযেন পাদকথলিকাযঞ্চ. চিত্তং সব্বমেৱ চ ৱট্টতীতি যথাৱুত্তে ভিক্খুপৰিক্খাৰে মাতুগামৰূপৰহিতং, ভিক্খুনিপৰিক্খাৰে পুৰিসৰূপৰহিতং অৱসেসং সব্বং চিত্তকম্মং.

৩০৭৬. নানা চ তে মণযো চাতি নানামণী, ইন্দনীলাদযো, নানামণীহি কতা নানামণিমযা, থম্ভা চ কৱাটা চ দ্ৱাৰা চ ভিত্তিযো চ থম্ভকৱাটদ্ৱাৰভিত্তিযো, নানামণিমযা থম্ভকৱাটদ্ৱাৰভিত্তিযো যস্মিং তং তথা ৱুত্তং. কা কথা ৱণ্ণমট্ঠকেতি মালাকম্মলতাকম্মচিত্তকম্মাদিৱণ্ণমট্ঠকে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি অত্থো.

৩০৭৭. থাৱৰস্স ৰতনমযপাসাদস্স কপ্পিযভাৱং দস্সেত্ৱা সুৱণ্ণাদিমযস্সাপি সব্বপাসাদপৰিভোগস্স কপ্পিযভাৱং দস্সেতুমাহ ‘‘সোৱণ্ণয’’ন্তিআদি. সোৱণ্ণযন্তি সুৱণ্ণমযং. দ্ৱাৰকৱাটানং অনন্তৰগাথায দস্সিতত্তা ‘‘দ্ৱাৰকৱাটবন্ধ’’ন্তি ইমিনা দ্ৱাৰকৱাটবাহাসঙ্খাতং পিট্ঠসঙ্ঘাটং গহিতং. দ্ৱাৰঞ্চ কৱাটঞ্চ দ্ৱাৰকৱাটানি, দ্ৱাৰকৱাটানং বন্ধং দ্ৱাৰকৱাটবন্ধং, উত্তৰপাসকুম্মাৰসঙ্খাতং পিট্ঠসঙ্ঘাটন্তি অত্থো. নানা চ তে মণযো চাতি নানামণী, সুৱণ্ণঞ্চ নানামণী চ সুৱণ্ণনানামণী, ভিত্তি চ ভূমি চ ভিত্তিভূমি সুৱণ্ণনানামণীহি কতা ভিত্তিভূমি সুৱণ্ণনানামণিভিত্তিভূমি. ইতি ইমেসু সেনাসনাৱযৱেসু. ন কিঞ্চি একম্পি নিসেধনীযন্তি একম্পি সেনাসনপৰিক্খাৰং কিঞ্চি ন নিসেধনীযং, সেনাসনম্পি ন পটিক্খিপিতব্বন্তি অত্থো. সেনাসনং ৱট্টতি সব্বমেৱাতি সব্বমেৱ সেনাসনপৰিভোগং ৱট্টতি. যথাহ –

‘‘সব্বং পাসাদপৰিভোগন্তি সুৱণ্ণৰজতাদিৱিচিত্ৰানি কৱাটানি মঞ্চপীঠানি তালৱণ্টানি সুৱণ্ণৰজতমযানি পানীযঘটপানীযসৰাৱানি যং কিঞ্চি চিত্তকম্মকতং, সব্বং ৱট্টতি. ‘পাসাদস্স দাসিদাসং খেত্তৱত্থুং গোমহিংসং দেমা’তি ৱদন্তি, পাটেক্কং গহণকিচ্চং নত্থি, পাসাদে পটিগ্গহিতে পটিগ্গহিতমেৱ হোতি. গোনকাদীনি সঙ্ঘিকৱিহাৰে ৱা পুগ্গলিকৱিহাৰে ৱা মঞ্চপীঠকেসু অত্থৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টন্তি. ধম্মাসনে পন গিহিৱিকতনীহাৰেন লব্ভন্তি, তত্ৰাপি নিপজ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২০).

‘‘সোৱণ্ণদ্ৱাৰকৱাটবন্ধ’’ন্তি ৱা পাঠো, বহুব্বীহিসমাসো. ইমিনা চ দুতিযপদেন চ সেনাসনং ৱিসেসীযতি.

৩০৭৮. ন দৱং কৰেতি ‘‘কিং বুদ্ধো সিলকবুদ্ধো? কিং ধম্মো গোধম্মো অজধম্মো? কিং সঙ্ঘো গোসঙ্ঘো অজসঙ্ঘো মিগসঙ্ঘো’’তি পৰিহাসং ন কৰেয্য. তিত্থিযব্বতং মূগব্বতাদিকং নেৱ গণ্হেয্যাতি যোজনা.

৩০৭৯. তা ভিক্খুনিযো উদকাদিনা ৱাপি ন সিঞ্চেয্যাতি যোজনা.

৩০৮০. অঞ্ঞত্থ অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱস্সংৱুত্থো অঞ্ঞত্থ অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ভাগং ৱস্সাৱাসিকভাগং গণ্হাতি চে, দুক্কটং. তস্মিং চীৱৰে নট্ঠে ৱা জজ্জৰে জিণ্ণে ৱা গীৱা পুন দাতব্বন্তি যোজনা.

৩০৮১. সোতি অঞ্ঞত্থ ভাগং গণ্হনকো ভিক্খু. তেহীতি চীৱৰসামিকেহি. তন্তি তথা গহিতং ৱস্সাৱাসিকভাগং. তেসন্তি চীৱৰসামিকানং.

৩০৮২. কৰোতোতি কাৰাপযতো. দৱা সিলং পৱিজ্ঝন্তোতি পন্তিকীড়ায কীড়ত্থিকানং সিপ্পদস্সনৱসেন সক্খৰং ৱা নিন্নট্ঠানং পৱট্টনৱসেন পাসাণং ৱা পৱিজ্ঝন্তো. ন কেৱলঞ্চ পাসাণং, অঞ্ঞম্পি যং কিঞ্চি দাৰুখণ্ডং ৱা ইট্ঠকখণ্ডং ৱা হত্থেন ৱা যন্তেন ৱা পৱিজ্ঝিতুং ন ৱট্টতি. চেতিযাদীনং অত্থায পাসাণাদযো হসন্তা হসন্তা পৱট্টেন্তিপি খিপন্তিপি উক্খিপন্তিপি, কম্মসমযোতি ৱট্টতি.

৩০৮৩. গিহিগোপকদানস্মিন্তি গিহীনং উয্যানগোপকাদীহি অত্তনা গোপিতউয্যানাদিতো ফলাদীনং দানে যাৱদত্থং দিয্যমানেপি. ন দোসো কোচি গণ্হতোতি পটিগ্গণ্হতো ভিক্খুনো কোচি দোসো নত্থি. সঙ্ঘচেতিযসন্তকে তালফলাদিম্হি উয্যানগোপকাদীহি দিয্যমানে পৰিচ্ছেদনযো তেসং ৱেতনৱসেন পৰিচ্ছিন্নানংযেৱ গহণে অনাপত্তিনযো ৱুত্তোতি যোজনা.

৩০৮৪. পুৰিসসংযুত্তন্তি পৰিৱিসকেহি পুৰিসেহি ৱুয্হমানং. হত্থৱট্টকন্তি হত্থেনেৱ পৱট্টেতব্বসকটং.

৩০৮৫. ভিক্খুনিযা সদ্ধিং কিঞ্চিপি অনাচাৰং ন সম্পযোজেয্য ন কাৰেয্যাতি যোজনা. ‘‘কিঞ্চী’’তিপি পাঠো, গহট্ঠং ৱা পব্বজিতং ৱা কিঞ্চি ভিক্খুনিযা সদ্ধিং অনাচাৰৱসেন ন সম্পযোজেয্যাতি অত্থো. ওভাসেন্তস্সাতি কামাধিপ্পাযং পকাসেন্তস্স.

৩০৮৬. হৱেতি একংসত্থে নিপাতো.

৩০৮৭. অত্তনো পৰিভোগত্থং দিন্নন্তি ‘‘তুম্হেযেৱ পৰিভুঞ্জথা’’তি ৱত্ৱা দিন্নং তিচীৱৰাদিং.

৩০৮৮. অসপ্পাযন্তি পিত্তাদিদোসানং কোপনৱসেন অফাসুকাৰণং. অপনেতুম্পি জহিতুম্পি, পগেৱ দাতুন্তি অধিপ্পাযো. অগ্গং গহেত্ৱা দাতুং ৱাতি তথা গহণাৰহং অন্নাদিং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘কতিপাহং ভুত্ৱা’’তি সেসো. পিণ্ডপাতাদিতো অগ্গং গহেত্ৱা পত্তাদিং কতিপাহং ভুত্ৱা দাতুং ৱট্টতীতি অত্থো.

৩০৮৯. পঞ্চৱগ্গূপসম্পদাতি ৱিনযধৰপঞ্চমেন সঙ্ঘেন কাতব্বউপসম্পদা. নৱাতি অঞ্ঞেহি একৱাৰম্পি অপৰিভুত্তা. গুণঙ্গুণউপাহনা চতুপটলতো পট্ঠায বহুপটলউপাহনা. চম্মত্থাৰোতি কপ্পিযচম্মত্থৰণঞ্চ. ধুৱন্হানন্তি পকতিনহানং.

৩০৯০. সম্বাধস্সাতি ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গদ্ৱযস্স সামন্তা দ্ৱঙ্গুলা অন্তো সত্থৱত্থিকম্মং ৱাৰিতন্তি যোজনা. সত্থেন অন্তমসো নখেনাপি ছেদনফালনাদিৱসেন সত্থকম্মঞ্চ ৱত্থীহি ভেসজ্জতেলস্স অন্তো পৱিসনৱসেন কাতব্বং ৱত্থিকম্মঞ্চ থুল্লচ্চযাপত্তিৱিধানেন ৱাৰিতন্তি অত্থো. পস্সাৱমগ্গস্স সামন্তা দ্ৱঙ্গুলং অঙ্গজাতস্স অগ্গতো পট্ঠায গহেতব্বং.

৩০৯১. ‘‘পাকত্থ’’ন্তি ইমিনা নিব্বাপেতুং চলনে নিদ্দোসভাৱং দীপেতি.

৩০৯২. উপড়ালেতীতি ‘‘পত্তচীৱৰাদিপৰিক্খাৰং তে দম্মী’’তি ৱত্ৱা পলোভেত্ৱা গণ্হাতি. তত্থাতি তস্মিং পুগ্গলে. আদীনৱন্তি অলজ্জিতাদিভাৱং দস্সেত্ৱা তেন সহ সম্ভোগাদিকৰণে অলজ্জিভাৱাপজ্জনাদিআদীনৱং. তস্সাতি ততো ৱিযোজেতব্বস্স তস্স.

৩০৯৩. আদীনৱদস্সনপ্পকাৰং দস্সেতুমাহ ‘‘মক্খন’’ন্তিআদি. ‘‘নহাযিতুং গতেন গূথমুত্তেহি মক্খনং ৱিয দুস্সীলং নিস্সায ৱিহৰতা তযা কত’’ন্তি এৱং তত্থ আদীনৱং ৱত্তুং ৱট্টতীতি যোজনা.

৩০৯৪-৫. ভত্তগ্গে ভোজনসালায ভুঞ্জমানো. যাগুপানেতি যাগুং পিৱনকালে. অন্তোগামেতি অন্তৰঘৰে. ৱীথিযন্তি নিগমনগৰগামাদীনং ৰথিকায. অন্ধকাৰেতি অন্ধকাৰে ৱত্তমানে, অন্ধকাৰগতোতি অত্থো. তঞ্হি ৱন্দন্তস্স মঞ্চপাদাদীসুপি নলাটং পটিহঞ্ঞেয্য. অনাৱজ্জোতি কিচ্চপসুতত্তা ৱন্দনং অসমন্নাহৰন্তো. একাৱত্তোতি একতো আৱত্তো সপত্তপক্খে ঠিতো ৱেৰী ৱিসভাগপুগ্গলো. অযঞ্হি ৱন্দিযমানো পাদেনপি পহৰেয্য. ৱাৱটোতি সিব্বনকম্মাদিকিচ্চন্তৰপসুতো.

সুত্তোতি নিদ্দং ওক্কন্তো. খাদন্তি পিট্ঠকখজ্জকাদীনি খাদন্তো. ভুঞ্জন্তোতি ওদনাদীনি ভুঞ্জন্তো. ৱচ্চং মুত্তম্পি ৱা কৰন্তি উচ্চাৰং ৱা পস্সাৱং ৱা কৰোন্তো ইতি ইমেসং তেৰসন্নং ৱন্দনা অযুত্তত্থেন ৱাৰিতাতি সম্বন্ধো.

৩০৯৬-৭. কম্মলদ্ধিসীমাৱসেন তীসু নানাসংৱাসকেসু কম্মনানাসংৱাসকস্স উক্খিত্তগ্গহণেন গহিতত্তা, সীমানানাসংৱাসকৱুড্ঢতৰপকতত্তস্স ৱন্দিযত্তা, পাৰিসেসঞাযেন ‘‘নানাসংৱাসকো ৱুড্ঢতৰো অধম্মৱাদী অৱন্দিযো’’তি (পৰি. ৪৬৭) ৱচনতো চ লদ্ধিনানাসংৱাসকো ইধ ‘‘নানাসংৱাসকো’’তি গহিতোতি ৱেদিতব্বো. উক্খিত্তোতি তিৱিধেনাপি উক্খেপনীযকম্মেন উক্খিত্তকো. গৰুকট্ঠা চ পঞ্চাতি পাৰিৱাসিকমূলাযপটিকস্সনাৰহমানত্তাৰহমানত্তচাৰিকঅব্ভানাৰহসঙ্খাতা পঞ্চ গৰুকট্ঠা চ. ইমে পন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স যথাৱুড্ঢং ৱন্দনাদীনি লভন্তি, পকতত্তেন অৱন্দিযত্তাৱ অৱন্দিযেসু গহিতা. ইমে বাৱীসতি পুগ্গলেতি নগ্গাদযো যথাৱুত্তে.

৩০৯৮. ‘‘ধম্মৱাদী’’তি ইদং ‘‘নানাসংৱাসৱুড্ঢকো’’তি এতস্স ৱিসেসনং. যথাহ ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, ৱন্দিযা. পচ্ছা উপসম্পন্নেন পুৰেউপসম্পন্নো ৱন্দিযো, নানাসংৱাসকো ৱুড্ঢতৰো ধম্মৱাদী ৱন্দিযো, সদেৱকে লোকে, ভিক্খৱে, সমাৰকে…পে… তথাগতো অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো ৱন্দিযো’’তি (চূড়ৱ. ৩১২).

৩০৯৯. ‘‘এতেযেৱ ৱন্দিযা, ন অঞ্ঞে’’তি নিযামস্স অকতত্তা অঞ্ঞেসম্পি ৱন্দিযানং সব্ভাৱং দস্সেতুমাহ ‘‘তজ্জনাদী’’তিআদি. এত্থ আদি-সদ্দেন নিযস্সপব্বাজনীযপঅসাৰণীযকম্মে সঙ্গণ্হাতি. এত্থাতি এতস্মিং ৱন্দনীযাধিকাৰে. কম্মন্তি অপলোকনাদি চতুব্বিধং কম্মং.

৩১০০. সঙ্ঘেন অধম্মকম্মে কৰিযমানে তং ৱাৰেতুং অসক্কোন্তেন, অসক্কোন্তেহি চ পটিপজ্জিতব্বৱিধিং দস্সেতুমাহ ‘‘অধিট্ঠান’’ন্তিআদি. অধিট্ঠানং পনেকস্স উদ্দিট্ঠন্তি যোজনা, অধম্মকম্মং কৰোন্তানং ভিক্খূনমন্তৰে নিসীদিত্ৱা তং ‘‘অধম্ম’’ন্তি জানিত্ৱাপি তং ৱাৰেতুং অসক্কোন্তস্স একস্স ‘‘ন মেতং খমতী’’তি চিত্তেন অধিট্ঠানমুদ্দিট্ঠন্তি ৱুত্তং হোতি. দ্ৱিন্নং ৱা তিণ্ণমেৱ চাতি তমেৱ ৱাৰেতুং অসক্কোন্তানং দ্ৱিন্নং ৱা তিণ্ণং ৱা ভিক্খূনং অঞ্ঞমঞ্ঞং ‘‘ন মেতং খমতী’’তি দিট্ঠাৱিকম্মং সকসকদিট্ঠিযা পকাসনং উদ্দিট্ঠন্তি অত্থো. ততো উদ্ধং তীহি উদ্ধং চতুন্নং কম্মস্স পটিক্কোসনং ‘‘ইদং অধম্মকম্মং মা কৰোথা’’তি পটিক্খিপনং উদ্দিট্ঠন্তি অত্থো.

৩১০১. ৱিস্সাসগ্গাহলক্খণং অগ্গহিতগ্গহণেন পঞ্চৱিধন্তি দস্সেতুমাহ ‘‘সন্দিট্ঠো’’তিআদি. যোজনা পনেত্থ এৱং ৱেদিতব্বা – সন্দিট্ঠো চ হোতি, জীৱতি চ, গহিতে চ অত্তমনো হোতি, সম্ভত্তো চ হোতি, জীৱতি চ, গহিতে চ অত্তমনো হোতি, আলপিতো চ হোতি, জীৱতি চ, গহিতে চ অত্তমনো হোতীতি এৱং সন্দিট্ঠসম্ভত্তআলপিতানং তিণ্ণমেকেকস্স তীণি তীণি ৱিস্সাসগ্গাহলক্খণানি কত্ৱা নৱৱিধং হোতীতি ৱেদিতব্বং. ৱচনত্থো, পনেত্থ ৱিনিচ্ছযো চ হেট্ঠা ৱুত্তোৱ.

৩১০২. সীলৱিপত্তি, দিট্ঠিৱিপত্তি চ আচাৰাজীৱসম্ভৱা দ্ৱে ৱিপত্তিযো চাতি যোজনা, আচাৰৱিপত্তি, আজীৱৱিপত্তি চাতি ৱুত্তং হোতি.

৩১০৩. তত্থাতি তেসু চতূসু ৱিপত্তীসু. অপ্পটিকম্মা পাৰাজিকা ৱুট্ঠানগামিনী সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিকা দুৱে আপত্তিযো সীলৱিপত্তীতি পকাসিতাতি যোজনা.

৩১০৪. যা চ অন্তগ্গাহিকা দিট্ঠি, যা দসৱত্থুকা দিট্ঠি, অযং দুৱিধা দিট্ঠি দিট্ঠিৱিপত্তীতি দীপিতাতি যোজনা. তত্থ অন্তগ্গাহিকদিট্ঠি নাম উচ্ছেদন্তসস্সতন্তগাহৱসেন পৱত্তা দিট্ঠি. ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তা দসৱত্থুকা দিট্ঠি.

৩১০৫. থুল্লচ্চযাদিকা দেসনাগামিনিকা যা পঞ্চ আপত্তিযো, আচাৰকুসলেন ভগৱতা সা আচাৰৱিপত্তীতি ৱুত্তাতি যোজনা. আদি-সদ্দেন পাচিত্তিযপাটিদেসনীযদুক্কটদুব্ভাসিতানং গহণং. যাতি পঞ্চাপত্তিযো অপেক্খিত্ৱা বহুত্তং. সাতি আচাৰৱিপত্তি সামঞ্ঞমপেক্খিত্ৱা একত্তং.

৩১০৬. কুহনাদীতি আদি-সদ্দেন লপনা নেমিত্তিকতা নিপ্পেসিকতা লাভেন লাভং নিজিগীসনতা গহিতা, কুহনাদীনং ৱিত্থাৰো ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.১৬) ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো. আজীৱো পচ্চযো হেতু যস্সা আপত্তিযাতি ৱিগ্গহো. ছব্বিধাতি চতুত্থপাৰাজিকসঞ্চৰিত্তথুল্লচ্চযপাচিত্তিযপাটিদেসনীযদুক্কটাপত্তীনং ৱসেন ছব্বিধা. পকাসিতা –

‘‘আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতো অসন্তং অভূতং উত্তৰিমনুস্সধম্মং উল্লপতি, আপত্তি পাৰাজিকস্স. আজীৱহেতু…পে… সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্স. আজীৱহেতু…পে… ‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, সো ভিক্খু অৰহা’তি ভণতি, পটিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্স. আজীৱহেতু…পে… ভিক্খু পণীতভোজনানি অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্স. আজীৱহেতু…পে… ভিক্খুনী পণীতভোজনানি অগিলানা অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি পাটিদেসনীযস্স. আজীৱহেতু আজীৱকাৰণা সূপং ৱা ওদনং ৱা অগিলানো অত্তনো অত্থায ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা ভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পৰি. ২৮৭) –

দেসিতা. ইমিনা আজীৱৱিপত্তি দীপিতা.

৩১০৭. ‘‘উক্খিত্তো’’তিআদি যথাক্কমেন তেসং তিণ্ণং নানাসংৱাসকানং সৰূপদস্সনং. তত্থ তযো উক্খিত্তকা ৱুত্তাযেৱ.

৩১০৮-৯. ‘‘যো সঙ্ঘেন উক্খেপনীযকম্মকতানং অধম্মৱাদীনং পক্খে নিসিন্নো ‘তুম্হে কিং ভণথা’তি তেসঞ্চ ইতৰেসঞ্চ লদ্ধিং সুত্ৱা ‘ইমে অধম্মৱাদিনো, ইতৰে ধম্মৱাদিনো’তি চিত্তং উপ্পাদেতি, অযং তেসং মজ্ঝে নিসিন্নোৱ তেসং নানাসংৱাসকো হোতি, কম্মং কোপেতি. ইতৰেসম্পি হত্থপাসং অনাগতত্তা কোপেতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৪৫৫) আগত অট্ঠকথাৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘অধম্মৱাদিপক্খস্মি’’ন্তিআদি.

অধম্মৱাদিপক্খস্মিন্তি উক্খেপনীযকম্মেন নিস্সাৰিতানং অধম্মৱাদীনং পক্খস্মিং. নিসিন্নোৱাতি হত্থপাসং অৱিজহিত্ৱা গণপূৰকো হুত্ৱা নিসিন্নোৱ. ৱিচিন্তযন্তি ‘‘ইমে নু খো ধম্মৱাদিনো, উদাহু এতে’’তি ৱিৱিধেনাকাৰেন চিন্তযন্তো. ‘‘এতে পন ধম্মৱাদী’’তি মানসং উপ্পাদেতি, এৱং উপ্পন্নে পন মানসে. অধম্মৱাদিপক্খস্মিং নিসিন্নোৱ এৱং মানসং উপ্পাদেন্তো অযং ভিক্খু. লদ্ধিযাতি এৱং উপ্পাদিতমানসসঙ্খাতায লদ্ধিযা. তেসং অধম্মৱাদীনং নানাসংৱাসকো নাম হোতীতি পকাসিতো.

তত্ৰট্ঠো পন সোতি তস্মিং অধম্মৱাদিপক্খস্মিং নিসিন্নোৱ সো. সদ-ধাতুযা গতিনিৱাৰণত্থত্তা তত্ৰ নিসিন্নো ‘‘তত্ৰট্ঠো’’তি ৱুচ্চতি. দ্ৱিন্নন্তি ধম্মৱাদিঅধম্মৱাদিপক্খানং দ্ৱিন্নং সঙ্ঘানং. কম্মন্তি চতুৱগ্গাদিসঙ্ঘেন কৰণীযকম্মং. কোপেতীতি অধম্মৱাদীনং অসংৱাসভাৱং গন্ত্ৱা তেসং গণপূৰণত্তা, ইতৰেসং একসীমাযং ঠত্ৱা হত্থপাসং অনুপগতত্তা, ছন্দস্স চ অদিন্নত্তা কম্মং কোপেতি. যো পন অধম্মৱাদীনং পক্খে নিসিন্নো ‘‘অধম্মৱাদিনো ইমে, ইতৰে ধম্মৱাদিনো’’তি তেসং মজ্ঝে পৱিসতি, যত্থ ৱা তত্থ ৱা পক্খে নিসিন্নো ‘‘ইমে ধম্মৱাদিনো’’তি গণ্হাতি, অযং অত্তনাৱ অত্তানং সমানসংৱাসকং কৰোতীতি ৱেদিতব্বো.

৩১১০. বহিসীমাগতো পকতত্তো ভিক্খু সচে হত্থপাসে ঠিতো হোতি, সো সীমায নানাসংৱাসকো মতোতি যোজনা. তং গণপূৰণং কত্ৱা কতকম্মম্পি কুপ্পতি. এৱং যথাৱুত্তনিযামেন তযো নানাসংৱাসকা মহেসিনা ৱুত্তাতি যোজনা.

৩১১১. চুতোতি পাৰাজিকাপন্নো সাসনতো চুতত্তা ‘‘চুতো’’তি গহিতো. ‘‘ভিক্খুনী একাদস অভব্বা’’তি পদচ্ছেদো. ইমেতি ভেদমনপেক্খিত্ৱা সামঞ্ঞেন সত্তৰস জনা. অসংৱাসাতি ন সংৱসিতব্বা, নত্থি ৱা এতেহি পকতত্তানং এককম্মাদিকো সংৱাসোতি অসংৱাসা নাম সিযুং.

৩১১২. অসংৱাসস্স সব্বস্সাতি যথাৱুত্তস্স সত্তৰসৱিধস্স সব্বস্স অসংৱাসস্স. তথা কম্মাৰহস্স চাতি ‘‘যস্স সঙ্ঘো কম্মং কৰোতি, সো নেৱ কম্মপত্তো, নাপি ছন্দাৰহো, অপিচ কম্মাৰহো’’তি (পৰি. ৪৮৮) এৱং পৰিৱাৰে ৱুত্তকম্মাৰহস্স চ. উম্মত্তকাদীনন্তি আদি-সদ্দেন খিত্তচিত্তাদীনং গহণং. সঙ্ঘে তজ্জনীযাদীনি কৰোন্তে. পটিক্খেপোতি পটিক্কোসনা. ন ৰূহতীতি পটিক্কোসট্ঠানে ন তিট্ঠতি, কম্মং ন কোপেতীতি অধিপ্পাযো.

৩১১৩. সসংৱাসেক…পে… ভিক্খুনোতি ৱুত্তনযেন কম্মেন ৱা লদ্ধিযা ৱা অসংৱাসিকভাৱং অনুপগতত্তা সমানসংৱাসকস্স সীমায অসংৱাসিকভাৱং অনুপগন্ত্ৱা একসীমায ঠিতস্স অন্তিমৱত্থুং অনজ্ঝাপন্নত্তা পকতত্তস্স ভিক্খুনো. অনন্তৰস্সপি হত্থপাসে ৱচনেন ৱচীভেদকৰণেন পটিক্খেপো পটিক্কোসো ৰুহতি পটিক্কোসনট্ঠানেযেৱ তিট্ঠতি, কম্মং কোপেতীতি অধিপ্পাযো.

৩১১৪. ছহি আকাৰেহীতি (পাচি. অট্ঠ. ৪৩৮; কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) লজ্জিতায, অঞ্ঞাণতায, কুক্কুচ্চপকততায, সতিসম্মোসায, অকপ্পিযেকপ্পিযসঞ্ঞিতায, কপ্পিযেঅকপ্পিযসঞ্ঞিতাযাতি ইমেহি ছহি আকাৰেহি. পঞ্চ সমণকপ্পা চ ৱুত্তা, পঞ্চ ৱিসুদ্ধিযো চ ৱুত্তাতি যোজনা.

‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঞ্চহি সমণকপ্পেহি ফলং পৰিভুঞ্জিতুং, অগ্গিপৰিজিতং সত্থপৰিজিতং নখপৰিজিতং অবীজং নিব্বট্টবীজঞ্ঞেৱ পঞ্চম’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৫০) খুদ্দকৱত্থুকে অনুঞ্ঞাতা পঞ্চ সমণকপ্পা নাম. পঞ্চ ৱিসুদ্ধিযোতি পৰিৱাৰে একুত্তৰে ‘‘পঞ্চ ৱিসুদ্ধিযো’’তি ইমস্স নিদ্দেসে ‘‘নিদানং উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং পঠমা ৱিসুদ্ধী’’তিআদিনা (পৰি. ৩২৫) নযেন দস্সিতা পঞ্চ পাতিমোক্খুদ্দেসসঙ্খাতা পঞ্চ ৱিসুদ্ধিযো চ ‘‘সুত্তুদ্দেসো পাৰিসুদ্ধিউপোসথো অধিট্ঠানুপোসথো পৱাৰণা সামগ্গিউপোসথোযেৱ পঞ্চমো’’তি (পৰি. ৩২৫) এৱং ৱুত্তা পঞ্চ ৱিসুদ্ধিযো চাতি দ্ৱেপঞ্চৱিসুদ্ধিযো ‘‘দ্ৱিপঞ্চৱিঞ্ঞাণানী’’তিআদীসু ৱিয সামঞ্ঞৱচনেন সঙ্গহিতা.

৩১১৫-৭. নিস্সেসেন দীযতি পঞ্ঞপীযতি এত্থ সিক্খাপদন্তি নিদানং, তেসং তেসং সিক্খাপদানং পঞ্ঞত্তিযা ঠানভূতং ৱেসালীআদি. পুং ৱুচ্চতি নিৰযো, তং গলতি মদ্দতি নেৰযিকদুক্খং অনুভৱতীতি পুগ্গলো, সত্তো. অৰিযপুগ্গলা তংসদিসত্তা, ভূতপুব্বগতিযা ৱা ‘‘পুগ্গলা’’তি ৱেদিতব্বা. ইধ পনেতে সিক্খাপদৱীতিক্কমস্স আদিকম্মিকা অধিপ্পেতা. ইদানি পুগ্গলনিদ্দেসং ৱক্খতি. ৱসতি এত্থ ভগৱতো আণাসঙ্খাতা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তি তং পটিচ্চ পৱত্ততীতি ৱত্থু, তস্স তস্স পুগ্গলস্স সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিহেতুভূতো অজ্ঝাচাৰো.

ৱিধানং ৱিভজনং ৱিধি, পভেদো. পঞ্ঞাপীযতি ভগৱতো আণা পকাৰেন ঞাপীযতি এতাযাতি পঞ্ঞত্তি, পঞ্ঞত্তিযা ৱিধি পভেদো ‘‘পঞ্ঞত্তিৱিধি’’ন্তি ৱত্তব্বে ‘‘ৱিধিং পঞ্ঞত্তিযা’’তি গাথাবন্ধৱসেন অসমত্থনিদ্দেসো. সা পন পঞ্ঞত্তিৱিধি পঞ্ঞত্তিঅনুপঞ্ঞত্তি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি সব্বত্থপঞ্ঞত্তি পদেসপঞ্ঞত্তি সাধাৰণপঞ্ঞত্তি অসাধাৰণপঞ্ঞত্তি একতোপঞ্ঞত্তি উভতোপঞ্ঞত্তিৱসেন নৱৱিধা হোতি.

‘‘ৱিপত্তি আপত্তি অনাপত্তী’’তি পদচ্ছেদো, ৱিপজ্জন্তি এতায সীলাদযোতি ৱিপত্তি. সা পন সীলআচাৰদিট্ঠিআজীৱানং ৱসেন চতুব্বিধা. সা পন উদ্দেসৱসেন হেট্ঠা দস্সিতাৱ. আপজ্জন্তি এতায অকুসলাব্যাকতভূতায ভগৱতো আণাৱীতিক্কমন্তি আপত্তি. সা পুব্বপযোগাদিৱসেন অনেকপ্পভেদা আপত্তি. অনাপত্তি অজাননাদিৱসেন আণায অনতিক্কমনং. সমুট্ঠাতি এতেহি আপত্তীতি সমুট্ঠানানি, কাযাদিৱসেন ছব্বিধানি আপত্তিকাৰণানি. সমুট্ঠানানং নযো সমুট্ঠাননযো, তং.

ৱজ্জঞ্চ কম্মঞ্চ কিৰিযা চ সঞ্ঞা চ চিত্তঞ্চ আণত্তি চ ৱজ্জকম্মক্ৰিযাসঞ্ঞাচিত্তাণত্তিযো, তাসং ৱিধি তথা ৱুচ্চতি, তং. ৱজ্জৱিধিন্তি ‘‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতি, অযং লোকৱজ্জা, সেসা পণ্ণত্তিৱজ্জা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তং ৱজ্জৱিধিং. কম্মৱিধিন্তি ‘‘সব্বা চ কাযকম্মৱচীকম্মতদুভযৱসেন তিৱিধা হোন্তী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) দস্সিতং কম্মৱিধিং. ক্ৰিযাৱিধিন্তি ‘‘অত্থাপত্তি কিৰিযতো সমুট্ঠাতি, অত্থি অকিৰিযতো, অত্থি কিৰিযাকিৰিযতো, অত্থি সিযা কিৰিযতো সিযা অকিৰিযতো’’তিআদিনা (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) নযেন দস্সিতং কিৰিযাৱিধিং. সঞ্ঞাৱিধিন্তি ‘‘সঞ্ঞাৱিমোক্খা’’তিআদিনা (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) নযেন দস্সিতং সঞ্ঞাৱিধিং.

চিত্তৱিধিন্তি ‘‘সব্বাপি চিত্তৱসেন দুৱিধা হোন্তি সচিত্তকা, অচিত্তকা চা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তং চিত্তৱিধিং. আণত্তিৱিধিন্তি ‘‘সাণত্তিকং অনাণত্তিক’’ন্তি ৱুত্তং আণত্তিৱিধিং. অঙ্গৱিধানন্তি সব্বসিক্খাপদেসু আপত্তীনং ৱুত্তং অঙ্গৱিধানঞ্চ. ৱেদনাত্তিকং, কুসলত্তিকঞ্চাতি যোজনা. তং পন ‘‘অকুসলচিত্তং, দ্ৱিচিত্তং, তিচিত্তং, দুক্খৱেদনং, দ্ৱিৱেদনং, তিৱেদন’’ন্তি তত্থ তত্থ দস্সিতমেৱ.

সত্তৰসৱিধং এতং লক্খণন্তি যথাৱুত্তনিদানাদিসত্তৰসপ্পভেদং সব্বসিক্খাপদানং সাধাৰণলক্খণং. দস্সেত্ৱাতি পকাসেত্ৱা. বুধো ৱিনযকুসলো. তত্থ তত্থ সিক্খাপদেসু যথাৰহং যোজেয্যাতি সম্বন্ধো.

৩১১৮. ইমেসু সত্তৰসসু লক্খণেসু নিদানপুগ্গলে তাৱ নিদ্দিসিতুমাহ ‘‘নিদান’’ন্তিআদি. তত্থাতি তেসু সত্তৰসসু সাধাৰণলক্খণেসু, নিদ্ধাৰণে চেতং ভুম্মং. নিদানন্তি নিদ্ধাৰিতব্বদস্সনং. ‘‘পুৰ’’ন্তি ইদং ‘‘ৱেসালী’’তিআদিপদেহি পচ্চেকং যোজেতব্বং. সক্কভগ্গাতি এতেহি জনপদৱাচীহি সদ্দেহি ঠাননিস্সিতা নাগৰাৱ গহেতব্বা. তানি চ ‘‘সক্কেসু ৱিহৰতি কপিলৱত্থুস্মিং, ভগ্গেসু ৱিহৰতি সুসুমাৰগিৰে’’তি তত্থ তত্থ সিক্খাপদনিদানে নিদস্সিতানেৱ.

৩১১৯. ‘‘দস ৱেসালিযা’’তিআদীনং অত্থৱিনিচ্ছযো উত্তৰে আৱি ভৱিস্সতি. গিৰিব্বজেতি ৰাজগহনগৰে. তঞ্হি সমন্তা ঠিতেহি ইসিগিলিআদীহি পঞ্চহি পব্বতেহি ৱজসদিসন্তি ‘‘গিৰিব্বজ’’ন্তি ৱুচ্চতি.

৩১২১. ভিক্খূনং পাতিমোক্খস্মিং সুদিন্নধনিযাদযো তেৱীসতিৱিধা আদিকম্মিকপুগ্গলা ৱুত্তাতি যোজনা.

৩১২২. উভযপাতিমোক্খে আগতা তে সব্বে আদিকম্মিকপুগ্গলা পৰিপিণ্ডিতা তিংস ভৱন্তীতি যোজনা. ৱত্থুআদীনং ৱিনিচ্ছযো উত্তৰে ৱক্খমানত্তা ইধ ন ৱুত্তো. ননু চ নিদানপুগ্গলৱিনিচ্ছযম্পি তত্থ ৱক্খতীতি সো ইধ কস্মা ৱুত্তোতি? নাযং দোসো, ইমস্স পকৰণত্তা ইধাপি ৱত্তব্বোতি. যদি এৱং ৱত্থুআদিৱিনিচ্ছযোপি ইধ ৱত্তব্বো সিযা, সো কস্মা ন ৱুত্তোতি? একযোগনিদ্দিট্ঠস্স ইমস্স ৱচনেন সোপি ৱুত্তোযেৱ হোতীতি একদেসদস্সনৱসেন সংখিত্তোতি দট্ঠব্বো.

৩১২৩. যো এনং তৰুং জানাতি, সো পঞ্ঞত্তিং অসেসতো জানাতীতি সম্বন্ধো. এত্থ ‘‘এনং তৰু’’ন্তি ইমিনা নিদানাদিসত্তৰসপ্পকাৰং সব্বসিক্খাপদসাধাৰণলক্খণসমুদাযং ৰূপকেন দস্সেতি. কিং ৱিসিট্ঠং তৰুন্তি আহ ‘‘তিমূল’’ন্তিআদি.

তত্থ তিমূলন্তি নিদানপুগ্গলৱত্থুসঙ্খাতানি তীণি মূলানি এতস্সাতি তিমূলং. নৱপত্তন্তি নৱৱিধপণ্ণত্তিসঙ্খাতানি পত্তানি এতস্সাতি নৱপত্তং. দ্ৱযঙ্কুৰন্তি লোকৱজ্জপণ্ণত্তিৱজ্জসঙ্খাতা দ্ৱে অঙ্কুৰা এতস্সাতি দ্ৱযঙ্কুৰং. ‘‘দ্ৱিঅঙ্কুৰ’’ন্তি ৱত্তব্বে ই-কাৰস্স অযাদেসং কত্ৱা ‘‘দ্ৱযঙ্কুৰ’’ন্তি ৱুত্তং. সত্তফলন্তি আণত্তিআপত্তিঅনাপত্তিৱিপত্তিসঞ্ঞাৱেদনাকুসলত্তিকসঙ্খাতানি সত্ত ফলানি এতস্সাতি সত্তফলং. ছপুপ্ফন্তি ছসমুট্ঠানসঙ্খাতানি পুপ্ফানি এতস্সাতি ছপুপ্ফং. দ্ৱিপ্পভৱন্তি চিত্তকম্মসঙ্খাতা দ্ৱে পভৱা এতস্সাতি দ্ৱিপ্পভৱং. দ্ৱিসাখন্তি কিৰিযঅঙ্গসঙ্খাতা দ্ৱে সাখা এতস্সাতি দ্ৱিসাখং. এনং তৰুং যো জানাতীতি যো ৱুত্তো ভিক্খু ৱুত্তসৰূপসাধাৰণসত্তৰসলক্খণৰাসিৱিনিচ্ছযসঙ্খাততৰুং জানাতি. সোতি সো ভিক্খু. পঞ্ঞত্তিন্তি ৱিনযপিটকং. অসেসতোতি সব্বসো.

৩১২৪. ইতি এৱং মধুৰপদত্থং অনাকুলং পৰমং উত্তমং ইমং ৱিনিচ্ছযং যো পঠতি ৱাচুগ্গতং কৰোন্তো পৰিযাপুণাতি, গৰুসন্তিকে সাধুকং সুণাতি, পৰিপুচ্ছতে চ অত্থং পৰিপুচ্ছতি চ, সো ভিক্খু ৱিনয ৱিনিচ্ছযে উপালিসমো ভৱতি ৱিনযধৰানং এতদগ্গট্ঠানে নিক্খিত্তেন উপালিমহাথেৰেন সদিসো ভৱতীতি যোজনা.

ইতি ৱিনযত্থসাৰসন্দীপনিযা ৱিনযৱিনিচ্ছযৱণ্ণনায

পকিণ্ণকৱিনিচ্ছযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.