কম্মৱিপত্তিকথাৱণ্ণনা
৩০১৪. কম্মানং ৱিপত্তিযা দস্সিতায সম্পত্তিপি ব্যতিৰেকতো ৱিঞ্ঞাযতীতি কম্মৱিপত্তিং তাৱ দস্সেতুমাহ ‘‘ৱত্থুতো’’তিআদি. ৱসতি এত্থ কম্মসঙ্খাতং ফলং তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ৱত্থু, কম্মস্স পধানকাৰণং, ততো ৱত্থুতো চ. অনুস্সাৱনসীমতোতি অনুস্সাৱনতো, সীমতো চ. পঞ্চেৱাতি এৱকাৰেন কম্মদোসানং এতংপৰমতং দস্সেতি.
৩০১৫. যথানিক্খিত্তকম্মদোসমাতিকানুক্কমে কম্মৱিপত্তিং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুমাহ ‘‘সম্মুখা’’তিআদি. সঙ্ঘধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখাসঙ্খাতং চতুব্বিধং সম্মুখাৱিনযং উপনেত্ৱা কাতব্বং কম্মং সম্মুখাকৰণীযং নাম.
তত্থ যাৱতিকা ভিক্খূ কম্মপত্তা, তে আগতা হোন্তি, ছন্দাৰহানং ছন্দো আহটো হোতি, সম্মুখীভূতা ন পটিক্কোসন্তি, অযং সঙ্ঘসম্মুখতা. যেন ধম্মেন যেন ৱিনযেন যেন সত্থুসাসনেন সঙ্ঘো তং কম্মং কৰোতি, অযং ধম্মসম্মুখতা, ৱিনযসম্মুখতা. তত্থ ধম্মোতি ভূতং ৱত্থু. ৱিনযোতি চোদনা চেৱ সাৰণা চ. সত্থুসাসনং নাম ঞত্তিসম্পদা চেৱ অনুস্সাৱনসম্পদা চ. যস্স সঙ্ঘো তং কম্মং কৰোতি, তস্স সম্মুখভাৱো পুগ্গলসম্মুখতা. এৱং চতুব্বিধেন সম্মুখাৱিনযেন যং সঙ্ঘকম্মং ‘‘কৰণীয’’ন্তি ৱুত্তং, তং অসম্মুখা কৰোতি চতুব্বিধলক্খণতো একম্পি পৰিহাপেত্ৱা কৰোতি, তং কম্মং ৱত্থুৱিপন্নং সম্মুখাৱিনযসঙ্খাতেন ৱত্থুনা ৱেকল্লং ‘‘অধম্মকম্ম’’ন্তি পৱুচ্চতীতি যোজনা.
৩০১৬-৮. এৱং সম্মুখাকৰণীযে ৱত্থুতো কম্মৱিপত্তিং দস্সেত্ৱা অসম্মুখাকৰণীযং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুমাহ ‘‘অসম্মুখা’’তিআদি.
দেৱদত্তস্স কতং পকাসনীযকম্মঞ্চ. সেক্খসম্মুতি উম্মত্তকসম্মুতীতি যোজনা. অৱন্দিযকম্মং পুগ্গলসীসেন ‘‘অৱন্দিযো’’তি ৱুত্তং. অড্ঢকাসিযা গণিকায অনুঞ্ঞাতা দূতেন উপসম্পদা দূতূপসম্পদা. ইতি ইমানি অট্ঠ কম্মানি ঠপেত্ৱান সেসানি পন সব্বসো সব্বানি কম্মানি ‘‘সম্মুখাকৰণীযানী’’তি সোভনগমনাদীহি সুগতো সত্থা অব্ৰ্ৱি কথেসীতি যোজনা.
৩০১৯-২০. এৱং ৱত্থুতো কম্মৱিপত্তিং দস্সেত্ৱা ঞত্তিতো দস্সেতুমাহ ‘‘ঞত্তিতো’’তিআদি. ৱিপজ্জননযাতি ৱিনযৱিপজ্জনক্কমা. ৱত্থুং ন পৰামসতীতি যস্স উপসম্পদাদিকম্মং কৰোতি, তং ন পৰামসতি তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদতি. এৱং ৱত্থুং ন পৰামসতি.
সঙ্ঘং ন পৰামসতীতি সঙ্ঘস্স নামং ন পৰামসতি তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱদতি. এৱং সঙ্ঘং ন পৰামসতি.
পুগ্গলং ন পৰামসতীতি যো উপসম্পদাপেক্খস্স উপজ্ঝাযো, তং ন পৰামসতি তস্স নামং ন গণ্হাতি. ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদতি. এৱং পুগ্গলং ন পৰামসতি.
ঞত্তিং ন পৰামসতীতি সব্বেন সব্বং ঞত্তিং ন পৰামসতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা দ্ৱিক্খত্তুং কম্মৱাচায এৱ অনুস্সাৱনকম্মং কৰোতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মেপি ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা চতুক্খত্তুং কম্মৱাচায এৱ অনুস্সাৱনকম্মং কৰোতি. এৱং ঞত্তিং ন পৰামসতি.
পচ্ছা ৱা ঞত্তিং ঠপেতীতি পঠমং কম্মৱাচায অনুস্সাৱনকম্মং কত্ৱা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৱত্ৱা ‘‘খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি ৱদতি. এৱং পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. পঞ্চহেতেহীতি এতেহি পঞ্চহি কাৰণেহি.
৩০২১-২. এৱং ঞত্তিতো কম্মৱিপত্তিং দস্সেত্ৱা ইদানি অনুস্সাৱনতো দস্সেতুমাহ ‘‘অনুস্সাৱনতো’’তিআদি. অনুস্সাৱনতো কম্মদোসা পঞ্চ পকাসিতাতি যোজনা. ‘‘ন পৰামসতি ৱত্থুং ৱা’’তিআদীসু ৱত্থুআদীনি ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি. এৱং পন নেসং অপৰামসনং হোতি (পৰি. অট্ঠ. ৪৮৫) – ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো’’তি পঠমানুস্সাৱনে ৱা ‘‘দুতিযম্পি এতমত্থং ৱদামি… ততিযম্পি এতমত্থং ৱদামি, ‘‘সুণাতু মে ভন্তে সঙ্ঘো’’তি দুতিযততিযানুস্সাৱনেসু ৱা ‘‘অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি ৱদন্তো ৱত্থুং ন পৰামসতি নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, অযং ধম্মৰক্খিতো’’তি ৱদন্তো সঙ্ঘং ন পৰামসতি নাম.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতস্সা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং ধম্মৰক্খিতো উপসম্পদাপেক্খো’’তি ৱদন্তো পুগ্গলং ন পৰামসতি নাম.
সাৱনং হাপেতীতি সব্বেন সব্বং কম্মৱাচায অনুস্সাৱনং ন কৰোতি, ঞত্তিদুতিযকম্মে দ্ৱিক্খত্তুং ঞত্তিমেৱ ঠপেতি, ঞত্তিচতুত্থকম্মে চতুক্খত্তুং ঞত্তিমেৱ ঠপেতি. এৱং অনুস্সাৱনং হাপেতি. যোপি ঞত্তিদুতিযকম্মে একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱা একং কম্মৱাচং অনুস্সাৱেন্তো অক্খৰং ৱা ছড্ডেতি, পদং ৱা দুৰুত্তং কৰোতি, অযম্পি অনুস্সাৱনং হাপেতিযেৱ. ঞত্তিচতুত্থকম্মে পন একং ঞত্তিং ঠপেত্ৱা সকিমেৱ ৱা দ্ৱিক্খত্তুং ৱা কম্মৱাচায অনুস্সাৱনং কৰোন্তোপি অক্খৰং ৱা পদং ৱা ছড্ডেন্তোপি দুৰুত্তং কৰোন্তোপি অনুস্সাৱনং হাপেতিযেৱাতি ৱেদিতব্বো.
দুৰুত্তং কৰোতীতি এত্থ পন অযং ৱিনিচ্ছযো (পৰি. অট্ঠ. ৪৮৫) – যো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খৰে ৱত্তব্বে অঞ্ঞং ৱদতি, অযং দুৰুত্তং কৰোতি নাম. তস্মা কম্মৱাচং কৰোন্তেন ভিক্খুনা য্ৱাযং –
‘‘সিথিলং ধনিতঞ্চ দীঘৰস্সং;
গৰুকং লহুকঞ্চ নিগ্গহিতং;
সম্বন্ধং ৱৱত্থিতং ৱিমুত্তং;
দসধা ব্যঞ্জনবুদ্ধিযা পভেদো’’তি. (পৰি. অট্ঠ. ৪৮৫) –
ৱুত্তো, অযং সুট্ঠু উপলক্খেতব্বো.
এত্থ হি সিথিলং নাম পঞ্চসু ৱগ্গেসু পঠমততিযং. ধনিতং নাম তেস্ৱেৱ দুতিযচতুত্থং. দীঘন্তি দীঘেন কালেন ৱত্তব্বং আকাৰাদি. ৰস্সন্তি ততো উপড্ঢকালেন ৱত্তব্বং অকাৰাদি. গৰুকন্তি দীঘমেৱ, যং ৱা ‘‘আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতত্থেৰস্স, যস্স নক্খমতী’’তি এৱং সংযোগপৰং কত্ৱা ৱুচ্চতি. লহুকন্তি ৰস্সমেৱ, যং ৱা ‘‘আযস্মতো বুদ্ধৰক্খিতথেৰস্স, যস্স ন খমতী’’তি এৱং অসংযোগপৰং কত্ৱা ৱুচ্চতি. নিগ্গহিতন্তি যং কৰণানি নিগ্গহেত্ৱা অৱিস্সজ্জেত্ৱা অৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৱা ৱত্তব্বং. সম্বন্ধন্তি যং পৰপদেন সম্বন্ধিত্ৱা ‘‘তুণ্হস্সা’’তি ৱা ‘‘তুণ্হিস্সা’’তি ৱা ৱুচ্চতি. ৱৱত্থিতন্তি যং পৰপদেন অসম্বন্ধং কত্ৱা ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘তুণ্হী অস্সা’’তি ৱা ‘‘তুণ্হ অস্সা’’তি ৱা ৱুচ্চতি. ৱিমুত্তন্তি যং কৰণানি অনিগ্গহেত্ৱা ৱিস্সজ্জেত্ৱা ৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৱা ৱুচ্চতি.
তত্থ ‘‘সুণাতু মে’’তি ৱত্তব্বে ত-কাৰস্স থ-কাৰং কত্ৱা ‘‘সুণাথু মে’’তি ৱচনং সিথিলস্স ধনিতকৰণং নাম, তথা ‘‘পত্তকল্লং, এসা ঞত্তী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘পত্থকল্লং, এসা ঞত্থী’’তিআদিৱচনঞ্চ. ‘‘ভন্তে সঙ্ঘো’’তি ৱত্তব্বে ভকাৰঘকাৰানং বকাৰগকাৰে কত্ৱা ‘‘বন্তে সংগো’’তি ৱচনং ধনিতস্স সিথিলকৰণং নাম. ‘‘সুণাতু মে’’তি ৱিৱটেন মুখেন ৱত্তব্বে পন ‘‘সুণংতু মে’’তি ৱা ‘‘এসা ঞত্তী’’তি ৱত্তব্বে ‘‘এসং ঞত্তী’’তি ৱা অৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৱা ৱচনং ৱিমুত্তস্স নিগ্গহিতৱচনং নাম. ‘‘পত্তকল্ল’’ন্তি অৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং কত্ৱা ৱত্তব্বে ‘‘পত্তকল্লা’’তি ৱিৱটেন মুখেন অনুনাসিকং অকত্ৱা ৱচনং নিগ্গহিতস্স ৱিমুত্তৱচনং নাম. ইতি সিথিলে কত্তব্বে ধনিতং, ধনিতে কত্তব্বে সিথিলং, ৱিমুত্তে কত্তব্বে নিগ্গহিতং, নিগ্গহিতে কত্তব্বে ৱিমুত্তন্তি ইমানি চত্তাৰি ব্যঞ্জনানি অন্তোকম্মৱাচায কম্মং দূসেন্তি. এৱং ৱদন্তো হি অঞ্ঞস্মিং অক্খৰে ৱত্তব্বে অঞ্ঞং ৱদতি, দুৰুত্তং কৰোতীতি ৱুচ্চতি.
ইতৰেসু পন দীঘৰস্সাদীসু ছসু ব্যঞ্জনেসু দীঘট্ঠানে দীঘমেৱ, ৰস্সট্ঠানে চ ৰস্সমেৱাতি এৱং যথাঠানে তং তদেৱ অক্খৰং ভাসন্তেন অনুক্কমাগতং পৱেণিং অৱিনাসেন্তেন কম্মৱাচা কাতব্বা. সচে পন এৱং অকত্ৱা দীঘে ৱত্তব্বে ৰস্সং, ৰস্সে ৱা ৱত্তব্বে দীঘং ৱদতি, তথা গৰুকে ৱত্তব্বে লহুকং, লহুকে ৱা ৱত্তব্বে গৰুকং ৱদতি, সম্বন্ধে ৱা পন ৱত্তব্বে ৱৱত্থিতং, ৱৱত্থিতে ৱা ৱত্তব্বে সম্বন্ধং ৱদতি, এৱং ৱুত্তেপি কম্মৱাচা ন কুপ্পতি. ইমানি হি ছ ব্যঞ্জনানি কম্মং ন কোপেন্তি.
যং পন সুত্তন্তিকত্থেৰা ‘‘দ-কাৰো ত-কাৰমাপজ্জতি, ত-কাৰো দ-কাৰমাপজ্জতি, চ-কাৰো জ-কাৰমাপজ্জতি, জ-কাৰো চ-কাৰমাপজ্জতি, য-কাৰো ক-কাৰমাপজ্জতি, ক-কাৰো য-কাৰমাপজ্জতি, তস্মা দ-কাৰাদীসু ৱত্তব্বেসু ত-কাৰাদিৱচনং ন ৱিৰুজ্ঝতী’’তি ৱদন্তি, তং কম্মৱাচং পত্ৱা ন ৱট্টতি. তস্মা ৱিনযধৰেন নেৱ দ-কাৰো ত-কাৰো কাতব্বো…পে… ন ক-কাৰো য-কাৰো. যথাপাড়িযা নিৰুত্তিং সোধেত্ৱা দসৱিধায ব্যঞ্জননিৰুত্তিযা ৱুত্তদোসে পৰিহৰন্তেন কম্মৱাচা কাতব্বা. ইতৰথা হি সাৱনং হাপেতি নাম.
অসমযে সাৱেতীতি সাৱনায অকালে অনৱকাসে ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা পঠমংযেৱ অনুস্সাৱনকম্মং কত্ৱা পচ্ছা ঞত্তিং ঠপেতি. ইতি ইমেহি পঞ্চহাকাৰেহি অনুস্সাৱনতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তি. তেনাহ – ‘‘এৱং পন ৱিপজ্জন্তি, অনুস্সাৱনতোপি চা’’তি.
৩০২৩. এৱং অনুস্সাৱনতো কম্মৱিপত্তিং দস্সেত্ৱা সীমতো কম্মৱিপত্তি উপোসথক্খন্ধককথায ৱুত্তনযা এৱাতি তমেৱ অতিদিসন্তো আহ ‘‘একাদসহি…পে… মযা’’তি. কম্মদোসোযেৱ কম্মদোসতা. তাৱ পঠমং.
৩০২৪-৭. এৱং সীমতো কম্মৱিপত্তিং অতিদেসতো দস্সেত্ৱা ইদানি পৰিসৱসেন দস্সেতুমাহ ‘‘চতুৱগ্গেনা’’তিআদি. কম্মপত্তাতি এত্থ ‘‘চত্তাৰো পকতত্তা’’তি সেসো. যথাহ – ‘‘চতুৱগ্গকৰণে কম্মে চত্তাৰো ভিক্খূ পকতত্তা কম্মপত্তা’’তি (পৰি. ৪৯৭). এত্থ চ পকতত্তা নাম অনুক্খিত্তা অনিস্সাৰিতা পৰিসুদ্ধসীলা চত্তাৰো ভিক্খূ. কম্মপত্তা কম্মস্স অৰহা অনুচ্ছৱিকা সামিনো. ন তেহি ৱিনা তং কম্মং কৰীযতি, ন তেসং ছন্দো ৱা পাৰিসুদ্ধি ৱা এতি. অনাগতাতি পৰিসায হত্থপাসং অনাগতা. ছন্দোতি এত্থ ‘‘ছন্দাৰহান’’ন্তি সেসো. যথাহ ‘‘অৱসেসা পকতত্তা ছন্দাৰহা’’তি. ইমিনা অযমত্থো দীপিতো হোতি – ‘‘অৱসেসা পন সচেপি সহস্সমত্তা হোন্তি, সচে সমানসংৱাসকা, সব্বে ছন্দাৰহাৱ হোন্তি, ছন্দপাৰিসুদ্ধিং দত্ৱা আগচ্ছন্তু ৱা মা ৱা, কম্মং পন তিট্ঠতী’’তি. সম্মুখাতি সম্মুখীভূতা.
তিৱঙ্গিকোতি কম্মপত্তানাগমনছন্দানাহৰণপটিক্কোসনসঙ্খাতঅঙ্গত্তযযুত্তো. দোসো কম্মৱিপত্তিলক্খণো. পৰিসায ৱসা সিযাতি পৰিসৱসেন হোতি.
পটিসেধেন্তীতি পটিক্কোসন্তি. দুতিযে চতুৱগ্গিকে কম্মে দুৱঙ্গিকো দোসো পৰিসায ৱসা সিযাতি যোজনা.
এত্থ এতস্মিং ততিযে চতুৱগ্গিকে পটিক্কোসোৱ অত্থি, ন ইতৰে পৰিসদোসাতি একঙ্গিকো দোসো পৰিসায ৱসা সিযাতি যোজনা. দুৱঙ্গ যুত্তপৰিসাদোসস্স দুতিযং দেসিতত্তা দুৱঙ্গ যুত্তপৰিসাদোসো ‘‘দুতিযো’’তি ৱুত্তো. তথা ততিযং দেসিতত্তা একঙ্গযুত্তো ততিযো ৱেদিতব্বো. ইমমেৱ নযং পঞ্চৱগ্গাদিসঙ্ঘত্তযস্স অতিদিসন্তো আহ ‘‘এৱং…পে… তিৱিধেসুপী’’তি. আদি-সদ্দেন দসৱগ্গৱীসতিৱগ্গসঙ্ঘানং গহণং.
৩০২৮. এৱং চতূসু সঙ্ঘেসু চতুন্নং তিকানং ৱসেন পৰিসতো কম্মৱিপত্তিযা দ্ৱাদসৱিধতং দস্সেতুমাহ ‘‘চতুত্থিকা’’তি. অনুৱাদেন ‘‘দস দ্ৱে সিযু’’ন্তি ৱিধীযতি. পৰিসাৱসা চতুত্থিকা দোসা দস দ্ৱে দ্ৱাদস সিযুন্তি যোজনা. এত্থাতি এতেসু ‘‘ৱত্থুতো’’তিআদিনা ৱুত্তেসু পঞ্চসু কম্মদোসেসু, নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. ‘‘পৰিসাৱসা’’তি ইদং নিদ্ধাৰেতব্বং. কম্মানীতি অপলোকনাদীনি চত্তাৰি. এত্থ চ চতুৱগ্গাদিকৰণীযেসু কম্মেসু পকতত্তেন কম্মৱাচং সাৱেত্ৱা কতমেৱ কম্মং কম্মপত্তেন কতং হোতি. কম্মপত্তে পকতত্তে ঠপেত্ৱা অপকতত্তেন কেনচি, কেৱলেনেৱ কম্মৱাচং সাৱেত্ৱা কতং অপকতত্তকম্মপত্তলক্খণাভাৱা, কম্মপত্তেন চ কম্মৱাচায অস্সাৱিতত্তা অনুস্সাৱনদোসেন ৱিপন্নং হোতীতি ৱেদিতব্বং. তেনেৱ পোৰাণকৱিনযধৰত্থেৰা কম্মৱিপত্তিসঙ্কাপৰিহাৰত্থং দ্ৱীহি তীহি একতো কম্মৱাচং সাৱযন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন পৰিৱাৰাৱসানে পাড়িযা (পৰি. ৪৮২ আদযো) ৱা অট্ঠকথায (পৰি. অট্ঠ. ৪৮২ আদযো) চ গহেতব্বো.
কম্মৱিপত্তিকথাৱণ্ণনা.