সেনাসনক্খন্ধককথাৱণ্ণনা
২৮২৭. আসন্দিকোতি চতুৰস্সপীঠং. অতিক্কন্তপমাণোতি হেট্ঠা অটনিযা ৱড্ঢকিহত্থতো উচ্চতৰপ্পমাণপাদকো. একপস্সতো দীঘো পন উচ্চপাদকো ন ৱট্টতি. যথাহ – ‘‘উচ্চকম্পি আসন্দিকন্তি ৱচনতো একতোভাগেন দীঘপীঠমেৱ হি অট্ঠঙ্গুলাধিকপাদকং ন ৱট্টতি, চতুৰস্সআসন্দিকো পন পমাণাতিক্কন্তোপি ৱট্টতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৯৭).
তথাতি ইমিনা ‘‘অতিক্কন্তপমাণো’’তি ইদং পচ্চামসতি. পঞ্চঙ্গপীঠন্তি চত্তাৰো পাদা, অপস্সেনন্তি ইমেহি পঞ্চঙ্গেহি যুত্তপীঠং. সত্তঙ্গন্তি তীসু দিসাসু অপস্সযে যোজেত্ৱা কতং. তঞ্হি চতূহি পাদেহি, তীহি অপস্সেহি চ যুত্তত্তা ‘‘সত্তঙ্গপীঠ’’ন্তি ৱুত্তং. এস নযো মঞ্চেপি. যথাহ – ‘‘সত্তঙ্গো নাম তীসু দিসাসু অপস্সযং কত্ৱা কতমঞ্চো, অযম্পি পমাণাতিক্কন্তো ৱট্টতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৯৭).
২৮২৮. তূলোনদ্ধাতি উপৰি তূলং পক্খিপিত্ৱা বদ্ধা. ঘৰেযেৱাতি গিহীনং গেহেযেৱ নিসীদিতুং ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. ‘‘নিসীদিতু’’ন্তি ইমিনাৱ সযনং পটিক্খিত্তং. সীসপাদূপধানন্তি সীসূপধানঞ্চেৱ পাদূপধানঞ্চ. চ-সদ্দো পি-সদ্দত্থে সো ‘‘অগিলানস্সা’’তি এত্থ আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বো, তেন অগিলানস্সাপি তাৱ ৱট্টতি, পগেৱ গিলানস্সাতি দীপেতি.
২৮২৯. ন কেৱলং গিলানস্স সীসপাদূপধানমেৱ ৱট্টতি, অথ খো ইদম্পীতি দস্সেতুমাহ ‘‘সন্থৰিত্ৱা’’তিআদি. উপধানানি সন্থৰিত্ৱাতি বহূ উপধানানি অত্থৰিত্ৱা. তত্থ চাতি তস্মিং উপধানসন্থৰে. পচ্চত্থৰণকং দত্ৱাতি উপৰি পচ্চত্থৰণকং অত্থৰিত্ৱা.
২৮৩০. তিৰিযন্তি ৱিত্থাৰতো. মুট্ঠিৰতনন্তি পাকতিকমুট্ঠিকৰতনং. তং পন ৱড্ঢকীনং ৱিদত্থিমত্তং. মিতন্তি পাকটিতং পমাণযুত্তং হোতীতি যোজনা. কত্থচি পোত্থকেসু ‘‘মত’’ন্তি পাঠো দিস্সতি, সো ন গহেতব্বো. দীঘতোতি বিম্বোহনস্স দীঘতো. দিযড্ঢন্তি দিযড্ঢহত্থং ৱা দ্ৱিহত্থং ৱা হোতীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ইদমেৱ হি ‘‘সীসপ্পমাণবিম্বোহন’’ন্তি অধিপ্পেতং. যথাহ –
‘‘সীসপ্পমাণং নাম যস্স ৱিত্থাৰতো তীসু কণ্ণেসু দ্ৱিন্নং কণ্ণানং অন্তৰং মিনিযমানং ৱিদত্থি চেৱ চতুৰঙ্গুলঞ্চ হোতি, মজ্ঝট্ঠানং মুট্ঠিৰতনং হোতি. দীঘতো পন দিযড্ঢৰতনং ৱা দ্ৱিৰতনং ৱাতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং. অযং সীসপ্পমাণস্স উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদো, ইতো উদ্ধং ন ৱট্টতি, হেট্ঠা পন ৱট্টতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৯৭).
২৮৩১. চোড়ন্তি পিলোতিকা. পণ্ণন্তি ৰুক্খলতানং পণ্ণং. উণ্ণাতি এড়কাদীনং লোমং. তিণন্তি দব্বতিণাদি যং কিঞ্চি তিণং. ৱাকন্তি কদলিঅক্কমকচিৱাকাদিকং. এতেহি পঞ্চহি পূৰিতা ভিসিযো তূলানং গণনাৱসা হেতুগব্ভানং এতেসং পঞ্চন্নং গব্ভানং গণনাৱসেন পঞ্চ ভাসিতাতি যোজনা.
২৮৩২. বিম্বোহনগব্ভং দস্সেতুমাহ ‘‘ভিসী’’তিআদি. পঞ্চেৱাতি যথাৱুত্তচোড়াদিপঞ্চেৱ. তথা তূলানি তীণিপীতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, তীণি তূলানি ৰুক্খতূলং লতাতূলং পোটকিতূল’’ন্তি (চূড়ৱ. ২৯৭) অনুঞ্ঞাতানি তীণিপি তূলানি. এত্থ চ ৰুক্খতূলং নাম সিম্বলিৰুক্খাদীনং যেসং কেসঞ্চি ৰুক্খানং তূলং. লতাতূলং নাম খীৰৱল্লিআদীনং যাসং কাসঞ্চি ৱল্লীনং তূলং. পোটকিতূলং নাম পোটকিতিণাদীনং যেসং কেসঞ্চি তিণজাতিকানং অন্তমসো উচ্ছুনড়াদীনম্পি তূলং. লোমানি মিগপক্খীনন্তি সীহাদিচতুপ্পদানং, মোৰাদিপক্খীনং লোমানি. ইমেতি ভিসিগব্ভাদযো ইমে দস বিম্বোহনস্স গব্ভাতি সম্বন্ধো.
২৮৩৩. এৱং কপ্পিযং ভিসিবিম্বোহনগব্ভং দস্সেত্ৱা ইদানি অকপ্পিযং দস্সেতুমাহ ‘‘মনুস্সলোম’’ন্তিআদি. লোমেসু মনুস্সলোমঞ্চ পুপ্ফেসু বকুলপিযঙ্গুপুপ্ফাদিকং সব্বং পুপ্ফঞ্চ পণ্ণেসু চ সুদ্ধং কেৱলং তমালপত্তঞ্চ ন ৱট্টতীতি যোজনা. ‘‘সুদ্ধ’’ন্তি ইমিনা তমালপত্তং সেসগব্ভেহি মিস্সং ৱট্টতীতি ব্যতিৰেকতো দীপেতি.
২৮৩৪. মসূৰকেতি চম্মছৱিভিসিবিম্বোহনে.
২৮৩৫. ‘‘সুদ্ধ’’ন্তি ইমিনা ব্যতিৰেকতো দস্সিতমেৱত্থং সৰূপতো ৱিভাৱেতুমাহ ‘‘মিস্স’’ন্তিআদি.
২৮৩৬. তিৰচ্ছানগতস্স ৱাতি অন্তমসো গণ্ডুপ্পাদস্সাপি. কাৰেন্তস্সাতি চিত্তকম্মকট্ঠকম্মাদিৱসেন কাৰাপেন্তস্স ৱা কৰোন্তস্স ৱা.
২৮৩৭. জাতকন্তি অপণ্ণকজাতকাদিজাতকঞ্চ. ৱত্থুন্তি ৱিমানৱত্থুআদিকং পসাদজনকং ৱা পেতৱত্থুআদিকং সংৱেগজনকং ৱা ৱত্থুং. ৱা-সদ্দেন অট্ঠকথাগতং ইধ দস্সিতপকৰণং সঙ্গণ্হাতি. পৰেহি ৱাতি এত্থ ৱা-সদ্দো অৱধাৰণে, তেন পৰেহি কাৰাপেতুমেৱ ৱট্টতি, ন সযং কাতুন্তি দীপেতি. সযং কাতুম্পীতি এত্থ অপি-সদ্দো পগেৱ কাৰাপেতুন্তি দীপেতি.
২৮৩৮. যো পন ভিক্খু দ্ৱীহি ৱস্সেহি ৱা একেন ৱা ৱস্সেন যস্স ভিক্খুনো ৱুড্ঢতৰো ৱা হোতি দহৰতৰো ৱা, সো তেন ভিক্খুনা সমানাসনিকো নাম হোতীতি যোজনা.
২৮৩৯. ‘‘সত্তৱস্সেন পঞ্চৱস্সো’’তি ইদং দ্ৱীহি ৱস্সেহি ৱুড্ঢনৱকানং সমানাসনিকত্তে উদাহৰণং. ‘‘ছ ৱস্সেন পঞ্চৱস্সো’’তি ইদং একৱস্সেন ৱুড্ঢনৱকানং সমানাসনিকত্তে উদাহৰণং.
২৮৪০. যং তিণ্ণং নিসীদিতুং পহোতি, তং হেট্ঠা দীঘাসনং নামাতি যোজনা. ‘‘সমানাসনিকা মঞ্চে নিসীদিত্ৱা মঞ্চং ভিন্দিংসু, পীঠে নিসীদিত্ৱা পীঠং ভিন্দিংসূ’’তি (চূড়ৱ. ৩২০) আৰোপিতে ৱত্থুম্হি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, দুৱগ্গস্স মঞ্চং দুৱগ্গস্স পীঠ’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩২০) অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘দ্ৱে’’তি সমানাসনিকে দ্ৱে সন্ধায ৱুত্তং.
২৮৪১. উভতোব্যঞ্জনং, ইত্থিং, পণ্ডকং ঠপেত্ৱা সব্বেহিপি গহট্ঠেহি, পব্বজিতেহি ৱা পুৰিসেহি সহ দীঘাসনে নিসীদিতুং অনুঞ্ঞাতন্তি যোজনা. পোত্থকেসু পন কত্থচি ‘‘সব্বেস’’ন্তি সামিৱচনন্তো পাঠো দিস্সতি, ততো ‘‘সব্বেহিপী’’তি কৰণৱচনন্তোৱ পাঠো যুত্ততৰো. কৰণৱচনপ্পসঙ্গে ৱা সামিৱচননিদ্দেসোতি ৱেদিতব্বং. যথাহ ‘‘যং তিণ্ণং পহোতি, তং সংহাৰিমং ৱা হোতু অসংহাৰিমং ৱা, তথাৰূপে অপি ফলকখণ্ডে অনুপসম্পন্নেনাপি সদ্ধিং নিসীদিতুং ৱট্টতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২০).
২৮৪২. পুৰিমিকোতি ঞত্তিদুতিযায কম্মৱাচায সম্মতেন ‘‘ন ছন্দাগতিং গচ্ছেয্য…পে… গহিতাগহিতঞ্চ জানেয্যা’’তি (চূড়ৱ. ৩১৭) ৱুত্তেহি পঞ্চহি অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা পুৰিমৱস্সূপনাযিকদিৱসে ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, পঠমং ভিক্খূ গণেতুং, পঠমং ভিক্খূ গণেত্ৱা সেয্যা গণেতুং, সেয্যা গণেত্ৱা সেয্যগ্গেন গাহেতু’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. ৩১৮) নযেন অনুঞ্ঞাতনিযামেনেৱ সেনাসনগ্গাহাপনং পুৰিমিকো নাম সেনাসনগ্গাহো. এৱমেৱ পচ্ছিমিকায ৱস্সূপনাযিকদিৱসে সেনাসনগ্গাহাপনং পচ্ছিমিকো নাম. এৱমেৱ মহাপৱাৰণাদিৱসস্স অনন্তৰদিৱসে ‘‘ভন্তে, অন্তৰামুত্তকং সেনাসনং গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা ৱুড্ঢপটিপাটিযা সেনাসনগ্গাহাপনং অন্তৰামুত্তকো নাম. পকাসিতো ‘‘অপৰজ্জুগতায আসাড়্হিযাপুৰিমিকো গাহাপেতব্বো, মাসগতায আসাড়্হিযা পচ্ছিমিকো গাহেতব্বো, অপৰজ্জুগতায পৱাৰণায আযতিং ৱস্সাৱাসত্থায অন্তৰামুত্তকো গাহেতব্বো’’তি (চূড়ৱ. ৩১৮) ৱুত্তো.
২৮৪৩. ৱুত্তমেৱত্থং নিযমেত্ৱা দস্সেতুমাহ ‘‘পুব্বাৰুণা’’তিআদি. ইধ পাটিপদা নাম দ্ৱে ৱস্সূপনাযিকদিৱসা চেৱ মহাপৱাৰণায অনন্তৰদিৱসো চ. ইমেসং তিণ্ণং পাটিপদদিৱসানং অৰুণো পুব্বাৰুণো নাম. তে দিৱসে অতিক্কম্ম দুতিযতিথিপটিবদ্ধো অৰুণো পুনাৰুণো নাম. ইদন্তি উভযাৰুণানন্তৰং. সেনাসনগাহকস্সাতি এত্থ সকত্থে ক-পচ্চযো, সেনাসনগ্গাহস্সাতি অত্থো. যথাহ – ‘‘ইদঞ্হি সেনাসনগ্গাহস্স খেত্ত’’ন্তি. ৱস্সূপগতে ৱস্সূপগমে কাতব্বে সতি, সাধেতব্বপযোজনে ভুম্মং. ৱস্সূপগতেতি ৱা নিমিত্তত্থে ভুম্মং. পুৰিমিকায, হি পচ্ছিমিকায চ ৱস্সূপগমনস্স তং তদহু সেনাসনগ্গাহো নিমিত্তং, অন্তৰামুত্তকো পন আগমিনো ৱস্সূপগমনস্সাতি এৱং তিৱিধোপি সেনাসনগ্গাহো ৱস্সূপগমনস্স নিমিত্তং হোতি.
২৮৪৪. পাটিপদদিৱসস্স অৰুণে উগ্গতেযেৱ সেনাসনে পন গাহিতে অঞ্ঞো ভিক্খু আগন্ত্ৱা সচে সেনাসনপঞ্ঞাপকং সেনাসনং যাচতি, সো ভিক্খু সেনাসনপঞ্ঞাপকেন ‘‘সেনাসনং গাহিত’’ন্তি ৱত্তব্বোতি যোজনা.
২৮৪৫. ৱস্সাৱাসস্স ইদং ৱস্সাৱাসিকং, ৱস্সংৱুত্থানং দাতব্বচীৱৰং, গাথাবন্ধৱসেন ‘‘ৱস্সৱাসিক’’ন্তি ৰস্সত্তং. সঙ্ঘিকং অপলোকেত্ৱা গহিতং ৱস্সাৱাসিকং চীৱৰং সচে তত্ৰজং তত্ৰুপ্পাদং হোতি, অন্তোৱস্সে ৱিব্ভন্তোপি লভতেতি যোজনা. ‘‘তত্ৰজং সচে’’তি ইমিনা চস্স দাযকানং ৱস্সাৱাসিকপচ্চযৱসেন গাহিতং পন ন লভতীতি দীপেতি. যথাহ – ‘‘পচ্চযৱসেন গাহিতং পন ন লভতীতি ৱদন্তী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩১৮).
২৮৪৬-৮. সচে ৱুত্থৱস্সো যো ভিক্খু আৱাসিকহত্থতো কিঞ্চি তিচীৱৰাদিকং কপ্পিযভণ্ডং অত্তনো গহেত্ৱা ‘‘অসুকস্মিং কুলে ময্হং গহিতং ৱস্সাৱাসিকচীৱৰং গণ্হ’’ ইতি এৱং ৱত্ৱা তস্স আৱাসিকস্স দত্ৱা দিসং গচ্ছতি পক্কমতি, সো তত্থ গতট্ঠানে সচে উপ্পব্বজতি গিহী হোতি, তস্স দিসংগতস্স সম্পত্তং তং ৱস্সাৱাসিকং তেন তথা দিন্নম্পি আৱাসিকো ভিক্খু গহেতুং ন লভতি, তস্স পাপিতং ৱস্সাৱাসিকচীৱৰং সঙ্ঘিকংযেৱ সিযাতি যোজনা. যথাহ – ‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ৱস্সংৱুত্থো ভিক্খু ৱিব্ভমতি, সঙ্ঘস্সেৱেত’’ন্তি.
২৮৪৯. তস্মিং কুলে দাযকে মনুস্সে সম্মুখা চে পটিচ্ছাপেতি, তস্স দিসংগমিস্স সম্পত্তং ৱস্সাৱাসিকচীৱৰং আৱাসিকো লভতীতি যোজনা.
২৮৫০. তত্থ আৰামো নাম পুপ্ফাৰামো ৱা ফলাৰামো ৱা. ৱিহাৰো নাম যং কিঞ্চি পাসাদাদিসেনাসনং. ৱত্থূনি দুৱিধস্সপীতি আৰামৱত্থু, ৱিহাৰৱত্থূতি দুৱিধস্স ৱত্থূনি চ. আৰামৱত্থু নাম তেসংযেৱ আৰামানং অত্থায পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ঠপিতোকাসো, তেসু ৱা আৰামেসু ৱিনট্ঠেসু তেসং পোৰাণকভূমিভাগো. ৱিহাৰৱত্থু নাম তস্স পতিট্ঠানোকাসো. ভিসি নাম উণ্ণভিসিআদীনং পঞ্চন্নং অঞ্ঞতৰা. বিম্বোহনং নাম ৱুত্তপ্পকাৰানং বিম্বোহনানং অঞ্ঞতৰং. মঞ্চং নাম মসাৰকো বুন্দিকাবদ্ধো, কুড়ীৰপাদকো, আহচ্চপাদকোতি ইমেসং পুব্বে ৱুত্তানং চতুন্নং মঞ্চানং অঞ্ঞতৰং. পীঠং নাম মসাৰকাদীনংযেৱ চতুন্নং পীঠানং অঞ্ঞতৰং.
২৮৫১. লোহকুম্ভী নাম কাড়লোহেন ৱা তম্বলোহেন ৱা যেন কেনচি লোহেন কতা কুম্ভী. কটাহো পাকটোৱ. ‘‘ভাণক’’ন্তি অলঞ্জৰো ৱুচ্চতি. অলঞ্জৰোতি চ বহুউদকগণ্হনিকা মহাচাটি, জলং গণ্হিতুং অলন্তি অলঞ্জৰো. ‘‘ৱট্টচাটি ৱিয হুত্ৱা থোকং দীঘমুখো মজ্ঝে পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা কতো’’তি গণ্ঠিপদে ৱুত্তং. ৱাৰকোতি ঘটো. কু ৱুচ্চতি পথৱী, তস্সা দালনতো ৱিদাৰণতো ‘‘কুদালো’’তি অযোমযউপকৰণৱিসেসো ৱুচ্চতি.
২৮৫২. ৱল্লিৱেড়ুআদীসু ৱেড়ূতি মহাৱেণু. তিণন্তি গেহচ্ছাদনং তিণং. পণ্ণং তালপণ্ণাদিকং. মুঞ্জন্তি মুঞ্জতিণং. পব্বজন্তি পব্বজতিণং, মত্তিকা পকতিমত্তিকা ৱা গেৰুকাদিপঞ্চৱণ্ণা ৱা মত্তিকা. আহ চ অট্ঠকথাচৰিযো.
২৮৫৩. দ্ৱেতি পঠমদুতিযগৰুভণ্ডানি. দ্ৱীহি সঙ্গহিতানি ‘‘আৰোমো, আৰামৱত্থু, ইদং পঠমং. ৱিহাৰো, ৱিহাৰৱত্থু, ইদং দুতিয’’ন্তি (চূড়ৱ. ৩২১-৩২২) ৱুত্তত্তা. চতুসঙ্গহন্তি চতূহি ভিসিআদীহি সঙ্গহো যস্সাতি ৱিগ্গহো. নৱকোট্ঠাসন্তি লোহকুম্ভিআদযো নৱ কোট্ঠাসা অস্সাতি ৱিগ্গহো. অট্ঠধা ৱল্লিআদীহি অট্ঠহি পকাৰেহি.
২৮৫৪. ইতীতি নিদস্সনত্থে. এৱং ৱুত্তনযেন পঞ্চহি ৰাসীহি নিদ্দিট্ঠানং গৰুভণ্ডগণনানং পিণ্ডৱসেন পঞ্চৱীসতিৱিধং গৰুভণ্ডং পঞ্চনিম্মললোচনো নাথো পকাসযীতি যোজনা. পঞ্চ নিম্মলানি লোচনানি যস্সাতি ৱিগ্গহো, মংসদিব্বধম্মবুদ্ধসমন্তচক্খুৱসেন পঞ্চৱিধৱিপ্পসন্নলোচনোতি অত্থো.
২৮৫৫. ৱিস্সজ্জেন্তোতি ইস্সৰৱতায পৰস্স ৱিস্সজ্জেন্তো. ৱিভাজেন্তোতি ৱস্সগ্গেন পাপেত্ৱা ৱিভাজেন্তো. ইদঞ্হি সব্বম্পি গৰুভণ্ডং সেনাসনক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩২১) ‘‘অৱিস্সজ্জিযং. কিটাগিৰিৱত্থুম্হি (চূড়ৱ. ৩২২) অৱেভঙ্গিয’’ন্তি চ ৱুত্তং. উভযত্থ আগতৱোহাৰভেদদস্সনমুখেন তত্থ ৱিপ্পটিপজ্জন্তস্স আপত্তিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ভিক্খু থুল্লচ্চযং ফুসে’’তি. পৰিৱাৰে পন –
অৱিস্সজ্জিযং অৱেভঙ্গিযং, পঞ্চ ৱুত্তা মহেসিনা;
ৱিস্সজ্জেন্তস্স পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি;
পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতাতি. (পৰি. ৪৭৯) –
আগতং. তস্মা মূলচ্ছেজ্জৱসেন অৱিস্সজ্জিযং, অৱেভঙ্গিযঞ্চ, পৰিৱত্তনৱসেন পন ৱিস্সজ্জেন্তস্স, পৰিভুঞ্জন্তস্স চ অনাপত্তীতি এৱমেত্থ অধিপ্পাযো.
২৮৫৬. ভিক্খুনা পুগ্গলেন ৱা সঙ্ঘেন ৱা গণেন ৱা গৰুভণ্ডং তু ৱিস্সজ্জিতং অৱিস্সট্ঠমেৱ হোতি, ৱিভত্তঞ্চ অৱিভাজিতমেৱ হোতীতি যোজনা.
২৮৫৭. এত্থ এতেসু পঞ্চসু গৰুভণ্ডেসু পুৰিমেসু তীসু অগৰুভণ্ডকং কিঞ্চি ন চ অত্থীতি যোজনা. চতুত্থে পন গৰুভণ্ডে অট্ঠকথায ‘‘লোহকুম্ভী, লোহভাণকং, লোহকটাহন্তি ইমানি তীণি মহন্তানি ৱা হোন্তু খুদ্দকানি ৱা, অন্তমসো পসতমত্তউদকগণ্হনকানিপি গৰুভণ্ডানিযেৱা’’তি ৱুত্তনযং দস্সেতুমাহ ‘‘লোহকুম্ভী’’তিআদি.
২৮৫৮. ইদং তিৱিধন্তি সম্বন্ধো. পাদগণ্হনকোতি এত্থ পাদো নাম মগধনাড়িযা পঞ্চনাড়িমত্তগণ্হনকো ভাজনৱিসেসো. ভাজনানং পমাণং কৰোন্তা সীহড়দীপে যেভুয্যেন তেনেৱ পাদেন মিনন্তি. তস্মা অট্ঠকথাযং ‘‘সীহড়দীপে পাদগণ্হনকো ভাজেতব্বো’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ৱুত্তং. লোহৱাৰকোতি কাড়লোহতম্বলোহৱট্টলোহকংসলোহানং যেন কেনচি কতো. ভাজিযোতি ভাজেতব্বো.
২৮৫৯. ততো উদ্ধন্তি ততো পাদগণ্হনকৱাৰকতো উদ্ধং অধিকং গণ্হনকো. এৱং পাড়িআগতানং ৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা অট্ঠকথাগতানং (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) দস্সেতুমাহ ‘‘ভিঙ্গাৰাদীনী’’তিআদি. ভিঙ্গাৰো নাম উক্খিত্তহত্থিসোণ্ডাকাৰেন কতজলনিগ্গমকণ্ণিকো উচ্চগীৱো মহামুখউদকভাজনৱিসেসো. আদি-সদ্দেন অট্ঠকথাগতানি ‘‘পটিগ্গহউড়ুঙ্কদব্বিকটচ্ছুপাতিতট্টকসৰকসমুগ্গঅঙ্গাৰকপল্লধূমকটচ্ছুআদীনি খুদ্দকানি ৱা মহন্তানি ৱা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ৱুত্তানি সঙ্গণ্হাতি. সব্বানীতি খুদ্দকানি ৱা মহন্তানি ৱা.
২৮৬০. তম্বথালকা অযথালকা ভাজেতব্বাতি যোজনা. চ-সদ্দেন অট্ঠকথাযং ৱুত্তং ‘‘ঠপেত্ৱা পন ভাজনৱিকতিং অঞ্ঞস্মিম্পি কপ্পিযলোহভণ্ডে অঞ্জনী অঞ্জনিসলাকা কণ্ণমলহৰণী সূচি পণ্ণসূচি খুদ্দকো পিপ্ফলকো খুদ্দকং আৰকণ্টকং কুঞ্চিকা তাড়ং কত্তৰযট্ঠিৱেধকো নত্থুদানং ভিন্দিৱালো লোহকূটো লোহকুট্টি লোহগুড়ো লোহপিণ্ডি লোহঅৰণী চক্কলিকং অঞ্ঞম্পি ৱিপ্পকতং লোহভণ্ডং ভাজিয’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ৱচনং সঙ্গণ্হাতি. ধূমনেত্তন্তি ধূমনাড়িকা. আদি-সদ্দেন ‘‘ফালদীপৰুক্খদীপকপল্লকওলম্বকদীপকইত্থিপুৰিসতিৰচ্ছানগতৰূপকানি পন অঞ্ঞানি ৱা ভিত্তিচ্ছদনকৱাটাদীসু উপনেতব্বানি অন্তমসো লোহখিলকং উপাদায সব্বানি লোহভণ্ডানি গৰুভণ্ডানিযেৱ হোন্তী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ৱুত্তং সঙ্গণ্হাতি.
২৮৬১. অত্তনা পটিলদ্ধন্তি এত্থ পি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো, অত্তনা পটিলদ্ধম্পীতি অত্থো. ভিক্খুনা অত্তনা পটিলদ্ধম্পি তং লোহভণ্ডং কিঞ্চিপি পুগ্গলিকপৰিভোগেন ন ভুঞ্জিতব্বন্তি যোজনা.
২৮৬২. কংসৱট্টলোহানং ৱিকাৰভূতানি তম্বমযভাজনানিপি পুগ্গলিকপৰিভোগেন সব্বসো পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টন্তীতি যোজনা.
২৮৬৩. এসেৱ নযোতি ‘‘ন পুগ্গলিকভোগেনা’’তিআদিনা দস্সিতনযো. সঙ্ঘিকেসু ৱা গিহীনং সন্তকেসু ৱা যথাৱুত্তভণ্ডেসু পৰিভোগপচ্চযা দোসো ন অত্থীতি যোজনা. ‘‘কংসলোহাদিভাজনং সঙ্ঘস্স দিন্নম্পি পাৰিহাৰিযং ন ৱট্টতি, গিহিৱিকতনীহাৰেনেৱ পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) মহাপচ্চৰিযং ৱুত্তং. এত্থ চ পাৰিহাৰিযং ন ৱট্টতি অত্তনো সন্তকং ৱিয গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতীতি. ‘‘গিহিৱিকতনীহাৰেনেৱ পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ইমিনা সচে আৰামিকাদযো পটিসামেত্ৱা পটিদেন্তি, পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি দস্সেতি.
২৮৬৪. খীৰপাসাণন্তি মুদুকা পাণজাতি. ৱুত্তঞ্হি মাতিকাট্ঠকথাগণ্ঠিপদে ‘‘খীৰপাসাণো নাম মুদুকো পাসাণো’’তি. গৰুকন্তি গৰুভণ্ডং. তট্টকাদিকন্তি আদি-সদ্দেন সৰকাদীনং সঙ্গহো. ঘটকোতি খীৰপাসাণমযোযেৱ ৱাৰকো. ‘‘পাদগণ্হনতো উদ্ধ’’ন্তি ইমিনা পাদগণ্হনকো অগৰুভণ্ডন্তি দীপেতি.
২৮৬৫. ‘‘সুৱণ্ণৰজতহাৰকূটজাতিফলিকভাজনানি গিহিৱিকতানিপি ন ৱট্টন্তি, পগেৱ সঙ্ঘিকপৰিভোগেন ৱা পুগ্গলিকপৰিভোগেন ৱা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযং দস্সেতুমাহ ‘‘সিঙ্গী’’তিআদি. সিঙ্গীতি সুৱণ্ণং. সজ্ঝু ৰজতং. হাৰকূটং নাম সুৱণ্ণৱণ্ণং লোহজাতং. ফলিকেন উব্ভৱং জাতং, ফলিকমযং ভাজনন্তি অত্থো. গিহীনং সন্তকানিপীতি অপি-সদ্দেন গিহিৱিকতপৰিভোগেনাপি তাৱ ন ৱট্টন্তি, পগেৱ সঙ্ঘিকপৰিভোগেন ৱা পুগ্গলিকপৰিভোগেন ৱাতি দীপেতি. সেনাসনপৰিভোগে পন আমাসম্পি অনামাসম্পি সব্বং ৱট্টতি.
২৮৬৬. খুদ্দাতি যায ৱাসিযা ঠপেত্ৱা দন্তকট্ঠচ্ছেদনং ৱা উচ্ছুতচ্ছনং ৱা অঞ্ঞং মহাকম্মং কাতুং ন সক্কা, এৱৰূপা খুদ্দকা ৱাসি ভাজনীযা. মহত্তৰীতি যথাৱুত্তপ্পমাণায ৱাসিযা মহন্ততৰা যেন কেনচি আকাৰেন কতৱাসি গৰুভণ্ডং. ৱেজ্জানং সিৰাৱেধনকম্পি চ ফৰসু তথা গৰুভণ্ডন্তি যোজনা.
২৮৬৭. কুঠাৰীতি এত্থ ফৰসুসদিসোৱ ৱিনিচ্ছযো. যা পন আৱুধসঙ্খেপেন কতা, অযং অনামাসা. কুদালো অন্তমসো চতুৰঙ্গুলমত্তোপি. সিখৰন্তি ধনুৰজ্জুতো নামেত্ৱা দাৰুআদীনং ৱিজ্ঝনককণ্টকো. তেনেৱাতি নিখাদনেনেৱ.
২৮৬৮. নিখাদনস্স ভেদৱন্ততায তং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুমাহ ‘‘চতুৰস্সমুখং দোণিমুখ’’ন্তি. দোণিমুখন্তি দোণি ৱিয উভযপস্সেন নামিতমুখং. ৱঙ্কন্তি অগ্গতো নামেত্ৱা কতনিখাদনং. পি-সদ্দেন উজুকং সঙ্গণ্হাতি. তত্থ চাতি তস্মিং নিখাদনে. সদণ্ডং খুদ্দকঞ্চ নিখাদনং সব্বং গৰুভণ্ডন্তি যোজনা. ‘‘সদণ্ডং খুদ্দক’’ন্তি ইমিনা ৱিসেসনদ্ৱযেন অদণ্ডং ফলমত্তং সিপাটিকায ঠপেত্ৱা পৰিহৰণযোগ্গং সম্মজ্জনিদণ্ডৱেধনকং নিখাদনং অগৰুভণ্ডং, ততো মহন্তং নিখাদনং অদণ্ডম্পি গৰুভণ্ডন্তি দীপেতি. যেহি মনুস্সেহি ৱিহাৰে ৱাসিআদীনি দিন্নানি চ হোন্তি, তে চে ঘৰে দড্ঢে ৱা চোৰেহি ৱা ৱিলুত্তে ‘‘দেথ নো, ভন্তে, উপকৰণে পুন পাকতিকে কৰিস্সামা’’তি ৱদন্তি, দাতব্বা. সচে আহৰন্তি, ন ৱাৰেতব্বা, অনাহৰন্তাপি ন চোদেতব্বা.
২৮৬৯. ‘‘কম্মাৰতট্টকাৰচুন্দকাৰনড়কাৰমণিকাৰপত্তবন্ধকানং অধিকৰণিমুট্ঠিকসণ্ডাসতুলাদীনি সব্বানি লোহমযউপকৰণানি সঙ্ঘে দিন্নকালতো পট্ঠায গৰুভণ্ডানি. তিপুকোট্টকসুৱণ্ণকাৰচম্মকাৰউপকৰণেসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – তিপুকোট্টকউপকৰণেসুপি তিপুচ্ছেদনসত্থকং, সুৱণ্ণকাৰউপকৰণেসু সুৱণ্ণচ্ছেদনসত্থকং, চম্মকাৰউপকৰণেসু কতপৰিকম্মচম্মছিন্দনকং খুদ্দকসত্থন্তি ইমানি ভাজনীযভণ্ডানী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) অট্ঠকথাগতং ৱিনিচ্ছযেকদেসং দস্সেতুমাহ ‘‘মুট্ঠিক’’ন্তিআদি. তুলাদিকন্তি এত্থ আদি-সদ্দেন কত্তৰিআদিউপকৰণং সঙ্গণ্হাতি.
২৮৭০. ‘‘নহাপিততুন্নকাৰানং উপকৰণেসুপি ঠপেত্ৱা মহাকত্তৰিং, মহাসণ্ডাসং, মহাপিপ্ফলকঞ্চ সব্বং ভাজনীযং. মহাকত্তৰিআদীনি গৰুভণ্ডানী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) অট্ঠকথাগতং ৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘ন্হাপিতকস্সা’’তিআদি. ন্হাপিতকস্স উপকৰণেসু সণ্ডাসো, মহত্তৰী কত্তৰী চ তুন্নকাৰানঞ্চ উপকৰণেসু মহত্তৰী কত্তৰী চ মহাপিপ্ফলকঞ্চ গৰুভণ্ডকন্তি যোজনা.
২৮৭১. এত্তাৱতা চতুত্থগৰুভণ্ডে ৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা ইদানি পঞ্চমগৰুভণ্ডে ৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘ৱল্লী’’তিআদি. ৱেত্তলতাদিকা ৱল্লি দুল্লভট্ঠানে সঙ্ঘস্স দিন্না ৱা তত্থ সঙ্ঘস্স ভূমিযং জাতা, ৰক্খিতা গোপিতা ৱা অড্ঢবাহুপ্পমাণা গৰুভণ্ডং হোতীতি যোজনা. ‘‘অড্ঢবাহূতি কপ্পৰতো পট্ঠায যাৱ অংসকূট’’ন্তি গণ্ঠিপদে ৱুত্তং. ‘‘অড্ঢবাহু নাম ৱিদত্থিচতুৰঙ্গুল’’ন্তিপি ৱদন্তি. সচে সা ৱল্লি সঙ্ঘকম্মে, চেতিযকম্মে চ কতে অতিৰেকা হোতি, পুগ্গলিককম্মেপি উপনেতুং ৱট্টতি. অৰক্খিতা পন গৰুভণ্ডমেৱ ন হোতি.
২৮৭২. অট্ঠকথাযং ‘‘সুত্তমকচিৱাকনাড়িকেৰহীৰচম্মমযা ৰজ্জুকা ৱা যোত্তানি ৱা ৱাকে চ নাড়িকেৰহীৰে চ ৱট্টেত্ৱা কতা একৱট্টা ৱা দ্ৱিৱট্টা ৱা সঙ্ঘস্স দিন্নকালতো পট্ঠায গৰুভণ্ডং. সুত্তং পন অৱট্টেত্ৱা দিন্নং, মকচিৱাকনাড়িকেৰহীৰা চ ভাজনীযা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) আগতৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘সুত্তৱাকাদিনিব্বত্তা’’তিআদি. ৱাকাদীতি আদি-সদ্দেন মকচিৱাকনাড়িকেৰহীৰচম্মানং গহণং. নাতিদীঘা ৰজ্জুকা. অতিদীঘং যোত্তকং.
২৮৭৩. নাড়িকেৰস্স হীৰে ৱা মকচিৱাকে ৱা ৱট্টেত্ৱা কতা একৱট্টাপি গৰুভণ্ডকন্তি যোজনা. যেহি পনেতানি ৰজ্জুকযোত্তাদীনি দিন্নানি হোন্তি, তে অত্তনো কৰণীযেন হৰন্তা ন ৱাৰেতব্বা.
২৮৭৪. ৱড্ঢকিঅঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলাযতো সূচিদণ্ডমত্তো পৰিণাহতো সীহড়দীপে লেখকানং লেখনিসূচিদণ্ডমত্তো সঙ্ঘস্স দিন্নো ৱা তত্থজাতকো ৱা ৰক্খিতো গোপিতো ৱেড়ু গৰুভণ্ডং সিযাতি যোজনা. ‘‘যং মজ্ঝিমপুৰিসস্স কনিট্ঠঙ্গুলিযা অগ্গপ্পমাণং, ইদং সীহড়দীপে লেখকানং লেখনিসূচিযা পমাণ’’ন্তি ৱদন্তি. সো চ সঙ্ঘকম্মে চ চেতিযকম্মে চ কতে অতিৰেকো পুগ্গলিককম্মে দাতুং ৱট্টতি.
২৮৭৫. দণ্ডো চ সলাকা চ দণ্ডসলাকা, ছত্তস্স দণ্ডসলাকাতি ৱিগ্গহো. ছত্তদণ্ডো নাম ছত্তপিণ্ডি. ছত্তসলাকাতি ছত্তপঞ্জৰসলাকা. দণ্ডোতি উপাহনদণ্ডকো. ‘‘দণ্ডো’’তি সামঞ্ঞেন ৱুত্তেপি অট্ঠকথাগতেসু সৰূপেন ইধাৱুত্তো উপাহনদণ্ডোযেৱ সামঞ্ঞৱচনেন পাৰিসেসতো গহেতব্বোতি. দড্ঢগেহমনুস্সা গণ্হিত্ৱা গচ্ছন্তা ন ৱাৰেতব্বা.
২৮৭৬. মুঞ্জাদীসু গেহচ্ছদনাৰহেসু তিণেসু যং কিঞ্চি মুট্ঠিমত্তং তিণং ৱা গেহচ্ছদনাৰহং তালপণ্ণাদি একম্পি সঙ্ঘস্স দিন্নং ৱা তত্থ সঙ্ঘিকভূমিযং জাতং ৱা গৰুভণ্ডং সিযাতি যোজেতব্বা. তত্থ মুট্ঠিমত্তং নাম কৰড়মত্তং. ইদঞ্চ কৰড়ং কত্ৱা ছাদেন্তানং ছদনকৰড়ৱসেন গহেতব্বং. তালপণ্ণাদীতি আদি-সদ্দেন নাড়িকেৰপণ্ণাদিগেহচ্ছদনপণ্ণানং গহণং. তম্পি মুঞ্জাদি সঙ্ঘকম্মে চ চেতিযকম্মে চ কতে অতিৰেকং পুগ্গলিককম্মে দাতুং ৱট্টতি. দড্ঢগেহমনুস্সা গহেত্ৱা গচ্ছন্তি, ন ৱাৰেতব্বাতি.
২৮৭৭-৮. অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণোতি দীঘতো অট্ঠঙ্গুলমত্তো. কেচি ‘‘পুথুলতো’’তি ৱদন্তি. ৰিত্তপোত্থকোতি লেখাহি সুঞ্ঞপোত্থকো, ন লিখিতপোত্থকোতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘অট্ঠঙ্গুলপ্পমাণো’’তি ইমিনা অট্ঠঙ্গুলতো ঊনপ্পমাণো ভাজিযো, ‘‘ৰিত্তপোত্থকো’’তি ইমিনা অট্ঠঙ্গুলতো অতিৰেকপ্পমাণোপি লিখিতপোত্থকো ভাজিযোতি দস্সেতি.
‘‘মত্তিকা পকতিমত্তিকা ৱা হোতু পঞ্চৱণ্ণা ৱা সুধা ৱা সজ্জুৰসকঙ্গুট্ঠসিলেসাদীসু ৱা যং কিঞ্চি দুল্লভট্ঠানে আনেত্ৱা ৱা দিন্নং তত্থজাতকং ৱা ৰক্খিতগোপিতং তালফলপক্কমত্তং গৰুভণ্ডং হোতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) অট্ঠকথাগতৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘মত্তিকা’’তিআদি. পাকতিকা ৱা সেতগেৰুকাদিপঞ্চৱণ্ণা ৱাপি মত্তিকাতি যোজনা. সিলেসো নাম কবিট্ঠাদিসিলেসো. আদি-সদ্দেন সজ্জুৰসকঙ্গুট্ঠাদীনং গহণং. তালপক্কপমাণন্তি একট্ঠিতালফলপমাণাপি. তম্পি মত্তিকাদি সঙ্ঘকম্মে, চেতিযকম্মে চ নিট্ঠিতে অতিৰেকং পুগ্গলিককম্মে দাতুং ৱট্টতি.
২৮৭৯-৮০. ‘‘ৱেড়ুআদিক’’ন্তি পদচ্ছেদো. ৰক্খিতং গোপিতং ৱাপি গণ্হতা সমকং ৱা অতিৰেকং ৱা থাৱৰং অন্তমসো তংঅগ্ঘনকং ৱালিকমেৱ ৱা দত্ৱা গহেতব্বন্তি যোজনা.
অট্ঠকথাযং পন ‘‘ৰক্খিতগোপিতং ৱেড়ুং গণ্হন্তেন সমকং ৱা অতিৰেকং ৱা থাৱৰং অন্তমসো তংঅগ্ঘনকৱালিকাযপি ফাতিকম্মং কত্ৱা গহেতব্বো. ফাতিকম্মং অকত্ৱা গণ্হন্তেন তত্থেৱ ৱড়ঞ্জেতব্বো, গমনকালে সঙ্ঘিকে আৱাসে ঠপেত্ৱা গন্তব্বং. অসতিযা গহেত্ৱা গতেন পন পহিণিত্ৱা দাতব্বো. দেসন্তৰগতেন সম্পত্তৱিহাৰে সঙ্ঘিকাৱাসে ঠপেতব্বো’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ৱেড়ুম্হিযেৱ অযং ৱিনিচ্ছযো ৱুত্তো, ইধ পন ‘‘ৱল্লিৱেড়াদিকং কিঞ্চী’’তি ৱল্লিআদীনম্পি সামঞ্ঞেন ৱুত্তত্তা তং উপলক্খণমত্তং ৱল্লিআদীসুপি যথাৰহং লব্ভতীতি ৱেদিতব্বং.
২৮৮১. অঞ্জনন্তি সিলামযো. এৱং হৰিতালমনোসিলাপি.
২৮৮২. দাৰুভণ্ডে অযং ৱিনিচ্ছযো – পৰিণাহতো যথাৱুত্ত সূচিদণ্ডপ্পমাণকো অট্ঠঙ্গুলদীঘো যো কোচি দাৰুভণ্ডকো দাৰুদুল্লভট্ঠানে সঙ্ঘস্স দিন্নো ৱা তত্থজাতকো ৱা ৰক্খিতগোপিতো গৰুভণ্ডং হোতীতি যোজনা.
২৮৮৩. এৱং কুৰুন্দট্ঠকথায আগতৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা মহাঅট্ঠকথায (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) আগতং দস্সেতুমাহ ‘‘মহাঅট্ঠকথায’’ন্তিআদি. তত্থ আসন্দিকসত্তঙ্গা ৱুত্তলক্খণাৱ. ‘‘ভদ্দপীঠ’’ন্তি ৱেত্তমযং পীঠং ৱুচ্চতি. পীঠিকাতি পিলোতিকাবদ্ধপীঠমেৱ.
২৮৮৪. এড়কপাদপীঠং নাম দাৰুপট্টিকায উপৰি পাদে ঠপেত্ৱা ভোজনপল্লঙ্কং ৱিয কতপীঠং ৱুচ্চতি. ‘‘আমলকৱট্টকপীঠ’’ন্তি এতস্স ‘‘আমণ্ডকৱট্টক’’ন্তি পৰিযাযো, তস্মা উভযেনাপি আমলকাকাৰেন যোজিতং বহুপাদকপীঠং ৱুচ্চতি. কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘তথামণ্ডকপীঠক’’ন্তি পাঠো. গাথাবন্ধৱসেন মণ্ডক-সদ্দপযোগো. কোচ্ছং ভূতগামৱগ্গে চতুত্থসিক্খাপদে ৱুত্তসৰূপং. পলালপীঠন্তি নিপজ্জনত্থায কতা পলালভিসি, ইমিনা কদলিপত্তাদিমযপীঠম্পি উপলক্খণতো দস্সিতং. যথাহ – ‘‘পলালপীঠেন চেত্থ কদলিপত্তাদিপীঠানিপি সঙ্গহিতানী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১). ধোৱনে ফলকন্তি চীৱৰধোৱনফলকং, ধোৱনাদিসদ্দানং ৱিযেত্থ ৱিভত্তিঅলোপো. ইমেসু তাৱ যং কিঞ্চি খুদ্দকং ৱা হোতু মহন্তং ৱা, সঙ্ঘস্স দিন্নং গৰুভণ্ডং হোতি. ব্যগ্ঘচম্মওনদ্ধম্পি ৱাড়ৰূপপৰিক্খিত্তং ৰতনপৰিসিব্বিতং কোচ্ছং গৰুভণ্ডমেৱ.
২৮৮৫. ভণ্ডিকাতি দণ্ডকট্ঠচ্ছেদনভণ্ডিকা. মুগ্গৰোতি দণ্ডমুগ্গৰো. দণ্ডমুগ্গৰো নাম যেন ৰজিতচীৱৰং পোথেন্তি. ৱত্থঘট্টনমুগ্গৰোতি চীৱৰঘট্টনমুগ্গৰো, যেন অনুৱাতাদিং ঘট্টেন্তি. অম্বণন্তি ফলকেহি পোক্খৰণিসদিসং কতপানীযভাজনং. মঞ্জূসা নাম দোণিপেড়া. নাৱা পোতো. ৰজনদোণিকা নাম যত্থ চীৱৰং ৰজন্তি, পক্কৰজনং ৱা আকিৰন্তি.
২৮৮৬. উড়ুঙ্কোতি নাড়িকেৰফলকটাহাদিমযো উড়ুঙ্কো. উভযং পিধানসমকো সমুগ্গো. ‘‘খুদ্দকো পৰিৱিধনো কৰণ্ড’’ন্তি ৱদন্তি. কৰণ্ডো চ পাদগণ্হনকতো অতিৰেকপ্পমাণো ইধ অধিপ্পেতো. কটচ্ছূতি দব্বি. আদি-সদ্দেন পানীযসৰাৱপানীযসঙ্খাদীনং গহণং.
২৮৮৭. গেহসম্ভাৰন্তি গেহোপকৰণং. থম্ভতুলাসোপানফলকাদি দাৰুমযং, পাসাণমযম্পি ইমিনাৱ গহিতং. কপ্পিযচম্মন্তি ‘‘এড়কাজমিগান’’ন্তিআদিনা (ৱি. ৱি. ২৬৫০) হেট্ঠা দস্সিতং কপ্পিযচম্মং. তব্বিপৰিযাযং অকপ্পিযং. অভাজিযং গৰুভণ্ডত্তা. ভূমত্থৰণং কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতি.
২৮৮৮. অট্ঠকথাযং ‘‘এড়কচম্মং পন পচ্চত্থৰণগতিকমেৱ হোতি, তম্পি গৰুভণ্ডমেৱা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ৱুত্তত্তা আহ ‘‘এড়চম্মং গৰুং ৱুত্ত’’ন্তি. কুৰুন্দিযং পন ‘‘সব্বং মঞ্চপ্পমাণং চম্মং গৰুভণ্ড’’ন্তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) ৱুত্তং. এত্থ চ ‘‘পচ্চত্থৰণগতিকমেৱা’’তি ইমিনা মঞ্চপীঠেপি অত্থৰিতুং ৱট্টতীতি দীপেতি. ‘‘পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণম্পি গৰুভণ্ড’’ন্তি একে, ‘‘নো’’তি অপৰে, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. মঞ্চপ্পমাণন্তি চ পমাণযুত্তং মঞ্চং. পমাণযুত্তমঞ্চো নাম যস্স দীঘসো নৱ ৱিদত্থিযো তিৰিযঞ্চ তদুপড্ঢং. উদ্ধং মুখমস্সাতি উদুক্খলং. আদি-সদ্দেন মুসলং, সুপ্পং, নিসদং, নিসদপোতো, পাসাণদোণি, পাসাণকটাহঞ্চ সঙ্গহিতং. পেসকাৰাদীতি আদি-সদ্দেন চম্মকাৰাদীনং গহণং. তুৰিৱেমাদি পেসকাৰভণ্ডঞ্চ ভস্তাদি চম্মকাৰভণ্ডঞ্চ কসিভণ্ডঞ্চ যুগনঙ্গলাদি সঙ্ঘিকং সঙ্ঘসন্তকং গৰুভণ্ডন্তি যোজনা.
২৮৮৯. ‘‘তথেৱা’’তি ইমিনা ‘‘সঙ্ঘিক’’ন্তি ইদং পচ্চামসতি. আধাৰকোতি পত্তাধাৰো. তালৱণ্টন্তি তালৱণ্টেহি কতং. ৱেড়ুদন্তৱিলীৱেহি ৱা মোৰপিঞ্ছেহি ৱা চম্মৱিকতীহি ৱা কতম্পি তংসদিসং ‘‘তালৱণ্ট’’ন্তেৱ ৱুচ্চতি. ৱট্টৱিধূপনানং তালৱণ্টেযেৱ অন্তোগধত্তা ‘‘বীজনী’’তি চতুৰস্সৱিধূপনঞ্চ কেতকপাৰোহকুন্তালপণ্ণাদিমযদন্তমযৱিসাণমযদণ্ডকমকসবীজনী চ ৱুচ্চতি. পচ্ছি পাকটাযেৱ. পচ্ছিতো খুদ্দকো তালপণ্ণাদিমযো ভাজনৱিসেসো চঙ্কোটকং. সব্বা সম্মজ্জনীতি নাড়িকেৰহীৰাদীহি বদ্ধা যট্ঠিসম্মজ্জনী, মুট্ঠিসম্মজ্জনীতি দুৱিধা পৰিৱেণঙ্গণাদিসম্মজ্জনী চ তথেৱ দুৱিধা খজ্জূৰিনাড়িকেৰপণ্ণাদীহি বদ্ধা গেহসম্মজ্জনী চাতি সব্বাপি সম্মজ্জনী গৰুভণ্ডং হোতি.
২৮৯০. চক্কযুত্তকযানন্তি হত্থৱট্টকসকটাদিযুত্তযানঞ্চ.
২৮৯১. ছত্তন্তি পণ্ণকিলঞ্জসেতচ্ছত্তৱসেন তিৱিধং ছত্তং. মুট্ঠিপণ্ণন্তি তালপণ্ণং সন্ধায ৱুত্তং. ৱিসাণভাজনঞ্চ তুম্বভাজনঞ্চাতি ৱিগ্গহো, একদেসসৰূপেকসেসো, গাথাবন্ধৱসেন নিগ্গহিতাগমো চ. ৱিসাণমযং, ভাজনং তুম্বমযং ভাজনঞ্চাতি অত্থো. ইধ ‘‘পাদগণ্হনকতো অতিৰিত্তপ্পমাণ’’ন্তি সেসো. অৰণী অৰণিসহিতং. আদি-সদ্দেন আমলকতুম্বং অনুঞ্ঞাতৱাসিযা দণ্ডঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. লহু অগৰুভণ্ডং, ভাজনীযন্তি অত্থো. পাদগণ্হনকতো অতিৰিত্তপ্পমাণং গৰুভণ্ডং.
২৮৯২. ৱিসাণন্তি গোৱিসাণাদি যং কিঞ্চি ৱিসাণং. অতচ্ছিতং যথাগতমেৱ ভাজনীযং. অনিট্ঠিতং মঞ্চপাদাদি যং কিঞ্চি ভাজনীযন্তি যোজনা. যথাহ – ‘‘মঞ্চপাদো মঞ্চঅটনী পীঠপাদো পীঠঅটনী ৱাসিফৰসুআদীনং দণ্ডোতি এতেসু যং কিঞ্চি ৱিপ্পকততচ্ছনকম্মং অনিট্ঠিতমেৱ ভাজনীযং, তচ্ছিতমট্ঠং পন গৰুভণ্ডং হোতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১).
২৮৯৩. নিট্ঠিতো তচ্ছিতো ৱাপীতি তচ্ছিতনিট্ঠিতোপি. ৱিধোতি কাযবন্ধনে অনুঞ্ঞাতৱিধো. হিঙ্গুকৰণ্ডকোতি হিঙ্গুমযো ৱা তদাধাৰো ৱা কৰণ্ডকো. অঞ্জনীতি অঞ্জননাড়িকা চ অঞ্জনকৰণ্ডকো চ. সলাকাযোতি অঞ্জনিসলাকা. উদপুঞ্ছনীতি হত্থিদন্তৱিসাণাদিমযা উদকপুঞ্ছনী. ইদং সব্বং ভাজনীযমেৱ.
২৮৯৪. পৰিভোগাৰহন্তি মনুস্সানং উপভোগপৰিভোগযোগ্গং. কুলালভণ্ডন্তি ঘটপিঠৰাদিকুম্ভকাৰভণ্ডম্পি. পত্তঙ্গাৰকটাহন্তি পত্তকটাহং, অঙ্গাৰকটাহঞ্চ. ধূমদানং নাড়িকা. কপল্লিকাতি দীপকপল্লিকা.
২৮৯৫. থুপিকাতি পাসাদাদিথুপিকা. দীপৰুক্খোতি পদীপাধাৰো. চযনচ্ছদনিট্ঠকাতি পাকাৰচেতিযাদীনং চযনিট্ঠকা চ গেহাদীনং ছদনিট্ঠকা চ. সব্বম্পীতি যথাৱুত্তং সব্বম্পি অনৱসেসং পৰিক্খাৰং.
২৮৯৬. কঞ্চনকোতি সৰকো. ঘটকোতি পাদগণ্হনকতো অনতিৰিত্তপ্পমাণো ঘটকো. ‘‘যথা চ মত্তিকাভণ্ডে, এৱং লোহভণ্ডেপি কুণ্ডিকা ভাজনীযকোট্ঠাসমেৱ ভজতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) অট্ঠকথানযং সঙ্গহেতুমাহ ‘‘লোহভণ্ডেপি কুণ্ডিকাপি চ ভাজিযা’’তি.
২৮৯৭. গৰু নাম পচ্ছিমং গৰুভণ্ডত্তযং. থাৱৰং নাম পুৰিমদ্ৱযং. সঙ্ঘস্সাতি সঙ্ঘেন. পৰিৱত্তেত্ৱাতি পুগ্গলিকাদীহি তাদিসেহি তেহি পৰিৱত্তেত্ৱা. তত্ৰাযং পৰিৱত্তননযো (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২১) – সঙ্ঘস্স নাড়িকেৰাৰামো দূৰে হোতি, কপ্পিযকাৰকা তং বহুতৰং খাদন্তি, ততো সকটৱেতনং দত্ৱা অপ্পমেৱ আহৰন্তি, অঞ্ঞেসং পন তস্স আৰামস্স অৱিদূৰগামৱাসীনং মনুস্সানং ৱিহাৰস্স সমীপে আৰামো হোতি, তে সঙ্ঘং উপসঙ্কমিত্ৱা সকেন আৰামেন তং আৰামং যাচন্তি, সঙ্ঘেন ‘‘ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি অপলোকেত্ৱা সম্পটিচ্ছিতব্বো. সচেপি ভিক্খূনং ৰুক্খসহস্সং হোতি, মনুস্সানং পঞ্চসতানি, ‘‘ননু তুম্হাকং আৰামো খুদ্দকো’’তি ন ৱত্তব্বং. কিঞ্চাপি হি অযং খুদ্দকো, অথ খো ইতৰতো বহুতৰং আযং দেতি. সচেপি সমকমেৱ দেতি, এৱম্পি ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে পৰিভুঞ্জিতুং সক্কাতি গহেতব্বমেৱ.
সচে পন মনুস্সানং বহুতৰা ৰুক্খা হোন্তি, ‘‘ননু তুম্হাকং বহুতৰা ৰুক্খা’’তি ৱত্তব্বং. সচে ‘‘অতিৰেকং অম্হাকং পুঞ্ঞং হোতু, সঙ্ঘস্স দেমা’’তি ৱদন্তি, জানাপেত্ৱা সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. ভিক্খূনং ৰুক্খা ফলধাৰিনো, মনুস্সানং ৰুক্খা ন তাৱ ফলং গণ্হন্তি. কিঞ্চাপি ন গণ্হন্তি, ন চিৰস্সেৱ গণ্হিস্সন্তীতি সম্পটিচ্ছিতব্বমেৱ. মনুস্সানং ৰুক্খা ফলধাৰিনো, ভিক্খূনং ন তাৱ ফলং গণ্হন্তি. ‘‘ননু তুম্হাকং ৰুক্খা ফলধাৰিনো’’তি ৱত্তব্বং. সচে ‘‘গণ্হথ, ভন্তে, অম্হাকং পুঞ্ঞং ভৱিস্সতী’’তি ৱদন্তি, জানাপেত্ৱা সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. এৱং আৰামেন আৰামো পৰিৱত্তেতব্বো. এতেনেৱ নযেন আৰামৱত্থুপি ৱিহাৰোপি ৱিহাৰৱত্থুপি আৰামেন পৰিৱত্তেতব্বং. আৰামৱত্থুনা চ মহন্তেন ৱা খুদ্দকেন ৱা আৰামআৰামৱত্থুৱিহাৰৱিহাৰৱত্থূনি.
কথং ৱিহাৰেন ৱিহাৰো পৰিৱত্তেতব্বো? সঙ্ঘস্স অন্তোগামে গেহং হোতি, মনুস্সানং ৱিহাৰমজ্ঝে পাসাদো, উভোপি অগ্ঘেন সমকা, সচে মনুস্সা তেন পাসাদেন তং গেহং যাচন্তি, সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. ভিক্খূনং চে মহগ্ঘতৰং গেহং হোতি, ‘‘মহগ্ঘতৰং অম্হাকং গেহ’’ন্তি ৱুত্তে চ ‘‘কিঞ্চাপি মহগ্ঘতৰং, পব্বজিতানং পন অসাৰুপ্পং, ন সক্কা তত্থ পব্বজিতেহি ৱসিতুং, ইদং পন সাৰুপ্পং, গণ্হথা’’তি ৱদন্তি, এৱম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. সচে পন মনুস্সানং মহগ্ঘং হোতি, ‘‘ননু তুম্হাকং গেহং মহগ্ঘ’’ন্তি ৱত্তব্বং. ‘‘হোতু, ভন্তে, অম্হাকং পুঞ্ঞং ভৱিস্সতি, গণ্হথা’’তি ৱুত্তে পন সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতি. এৱং ৱিহাৰেন ৱিহাৰো পৰিৱত্তেতব্বো. এতেনেৱ নযেন ৱিহাৰৱত্থুপি আৰামোপি আৰামৱত্থুপি ৱিহাৰেন পৰিৱত্তেতব্বং. ৱিহাৰৱত্থুনা চ মহগ্ঘেন ৱা অপ্পগ্ঘেন ৱা ৱিহাৰৱিহাৰৱত্থুআৰামআৰামৱত্থূনি. এৱং তাৱ থাৱৰেন থাৱৰপৰিৱত্তনং ৱেদিতব্বং.
গৰুভণ্ডেন গৰুভণ্ডপৰিৱত্তনে পন মঞ্চপীঠং মহন্তং ৱা হোতু খুদ্দকং ৱা, অন্তমসো চতুৰঙ্গুলপাদকং গামদাৰকেহি পংস্ৱাগাৰকেসু কীড়ন্তেহি কতম্পি সঙ্ঘস্স দিন্নকালতো পট্ঠায গৰুভণ্ডং হোতি. সচেপি ৰাজৰাজমহামত্তাদযো একপ্পহাৰেনেৱ মঞ্চসতং ৱা মঞ্চসহস্সং ৱা দেন্তি, সব্বে কপ্পিযমঞ্চা সম্পটিচ্ছিতব্বা, সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৱুড্ঢপটিপাটিযা ‘‘সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জথা’’তি দাতব্বা, পুগ্গলিকৱসেন ন দাতব্বা. অতিৰেকমঞ্চে ভণ্ডাগাৰাদীসু পঞ্ঞপেত্ৱা পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতুম্পি ৱট্টতি.
বহিসীমায ‘‘সঙ্ঘস্স দেমা’’তি দিন্নমঞ্চো সঙ্ঘত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানে দাতব্বো. তত্থ চে বহূ মঞ্চা হোন্তি, মঞ্চেন কম্মং নত্থি, যস্স ৱসনট্ঠানে কম্মং অত্থি, তত্থ ‘‘সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জথা’’তি দাতব্বো. মহগ্ঘেন সতগ্ঘনকেন, সহস্সগ্ঘনকেন ৱা মঞ্চেন অঞ্ঞং মঞ্চসতং লভতি, পৰিৱত্তেত্ৱা গহেতব্বং. ন কেৱলং মঞ্চেন মঞ্চোযেৱ, আৰামআৰামৱত্থুৱিহাৰৱিহাৰৱত্থুপীঠভিসিবিম্বোহনানিপি পৰিৱত্তেতুং ৱট্টন্তি. এস নযো পীঠভিসিবিম্বোহনেসুপি এতেসু হি কপ্পিযাকপ্পিযং ৱুত্তনযমেৱ. তত্থ অকপ্পিযং ন পৰিভুঞ্জিতব্বং, কপ্পিযং সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বং. অকপ্পিযং ৱা মহগ্ঘং কপ্পিযং ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা ৱুত্তৱত্থূনি গহেতব্বানি, অগৰুভণ্ডুপগং পন ভিসিবিম্বোহনং নাম নত্থীতি.
২৮৯৮. ভিক্খু অধোতেন পাদেন, অল্লপাদেন ৱা সেনাসনং নক্কমেতি সম্বন্ধো. সযন্তি এত্থ, আসন্তি চাতি সযনাসনং, পৰিকম্মকতভূমত্থৰণাদি. অল্লপাদেন ৱাতি যেন অক্কন্তট্ঠানে উদকং পঞ্ঞাযতি, এৱৰূপেন তিন্তপাদেন. যথাহ – ‘‘অল্লেহি পাদেহীতি যেহি অক্কন্তট্ঠানে উদকং পঞ্ঞাযতি, এৱৰূপেহি পাদেহি পৰিভণ্ডকতভূমি ৱা সেনাসনং ৱা ন অক্কমিতব্বং. সচে পন উদকসিনেহমত্তমেৱ পঞ্ঞাযতি, ন উদকং, ৱট্টতী’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২৪). সউপাহনোতি এত্থ ‘‘ধোতপাদক’’ন্তি ৱত্তব্বং. পাদে পটিমুক্কাহি উপাহনাহি সউপাহনো ভিক্খু ধোতপাদকং ধোতপাদেহি অক্কমিতব্বট্ঠানং তথেৱ ন অক্কমেতি যোজনা.
২৮৯৯. পৰিকম্মকতাযাতি সুধাদিপৰিকম্মকতায. নিট্ঠুভন্তস্সাতি খেড়ং পাতেন্তস্স. পৰিকম্মকতং ভিত্তিন্তি সেতভিত্তিং ৱা চিত্তকম্মকতং ৱা ভিত্তিং. ন কেৱলঞ্চ ভিত্তিমেৱ, দ্ৱাৰম্পি ৱাতপানম্পি অপস্সেনফলকম্পি পাসাণত্থম্ভম্পি ৰুক্খত্থম্ভম্পি চীৱৰেন ৱা কেনচি ৱা অপ্পটিচ্ছাদেত্ৱা অপস্সযিতুং ন লভতিযেৱ. ‘‘দ্ৱাৰৱাতপানাদযো পন অপৰিকম্মকতাপি অপটিচ্ছাদেত্ৱা ন অপস্সযিতব্বা’’তি গণ্ঠিপদে ৱুত্তং.
২৯০১. নিদ্দাযতো তস্স কোচি সৰীৰাৱযৱো পচ্চত্থৰণে সঙ্কুটিতে সহসা যদি মঞ্চং ফুসতি, দুক্কটন্তি যোজনা.
২৯০২. লোমেসু মঞ্চং ফুসন্তেসু. হত্থপাদানং তলেন অক্কমিতুং ৱট্টতীতি যোজনা. মঞ্চপীঠং নীহৰন্তস্স কাযে পটিহঞ্ঞতি, অনাপত্তি.
‘‘দাযকেহি ‘কাযেন ফুসিত্ৱা যথাসুখং পৰিভুঞ্জথা’তি দিন্নসেনাসনং, মঞ্চপীঠাদিঞ্চ দাযকেন ৱুত্তনিযামেন পৰিভুঞ্জন্তস্স দোসো নত্থী’’তি মাতিকট্ঠকথায সীহড়গণ্ঠিপদে ৱুত্তত্তা তথা পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তি. ‘‘ইমং মঞ্চপীঠাদিং সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৱুত্তে গৰুভণ্ডং হোতি, ন ভাজেতব্বং সঙ্ঘস্স পৰামট্ঠত্তা. ‘‘ইমং মঞ্চপীঠাদিং ভদন্তানং ৱস্সগ্গেন গণ্হিতুং দম্মী’’তি ৱুত্তে সতিপি গৰুভণ্ডভাৱে কপ্পিযৱত্থুং ভাজেত্ৱা গণ্হিতুং ৱট্টতি, অকপ্পিযভণ্ডমেৱ ভাজেত্ৱা গহেতুং ন লব্ভতি. ‘‘ইমং মঞ্চপীঠং ৱস্সগ্গেন গহেতুং সঙ্ঘস্স দম্মী’’তি ৱুত্তে ৱস্সগ্গেন ভাজেত্ৱা গহেতব্বং ৱস্সগ্গেন ভাজনং পঠমং ৱত্ৱা পচ্ছা সঙ্ঘস্স পৰামট্ঠত্তা. ‘‘সঙ্ঘস্স ইমং মঞ্চপীঠং ৱস্সগ্গেন গণ্হিতুং দম্মী’’তি ৱুত্তে পন গৰুভণ্ডং হোতি পঠমং সঙ্ঘস্স পৰামট্ঠত্তাতি অযম্পি ৱিসেসো মাতিকট্ঠকথা গণ্ঠিপদেযেৱ ৱুত্তো.
২৯০৩-৪. উদ্দেসভত্তৱিনিচ্ছযেকদেসং দস্সেতুমাহ ‘‘সহস্সগ্ঘনকো’’তিআদি. সহস্সগ্ঘনকো সচীৱৰো পিণ্ডপাতো অৱস্সিকং ভিক্খুং পত্তো, তস্মিং ৱিহাৰে চ ‘‘এৱৰূপো পিণ্ডপাতো অৱস্সিকং ভিক্খুং পত্তো’’তি লিখিত্ৱা ঠপিতোপি চ হোতি, ততো সট্ঠিৱস্সানমচ্চযে তাদিসো সহস্সগ্ঘনকো সচীৱৰো কোচি পিণ্ডপাতো সচে উপ্পন্নো হোতি, তং পিণ্ডপাতং বুধো ৱিনিচ্ছযকুসলো ভিক্খু অৱস্সিকট্ঠিতিকায অদত্ৱা সট্ঠিৱস্সিকট্ঠিতিকায দদেয্যাতি যোজনা.
২৯০৫. উদ্দেসভত্তং ভুঞ্জিত্ৱাতি উপসম্পন্নকালে অত্তনো ৱস্সগ্গেন পত্তং উদ্দেসভত্তং পৰিভুঞ্জিত্ৱা. জাতো চে সামণেৰকোতি সিক্খাপচ্চক্খানাদিৱসেন সচে সামণেৰো জাতো. তন্তি উপসম্পন্নকালে গহিতং তদেৱ উদ্দেসভত্তং. সামণেৰস্স পাড়িযাতি সামণেৰপটিপাটিযা অত্তনো পত্তং পচ্ছা গহেতুং লভতি.
২৯০৬. যো সামণেৰো সম্পুণ্ণৱীসতিৱস্সো ‘‘স্ৱে উদ্দেসং লভিস্সতী’’তি ৱত্তব্বো, অজ্জ সো উপসম্পন্নো হোতি, ঠিতিকা অতীতা সিযাতি যোজনা, স্ৱে পাপেতব্বা সামণেৰট্ঠিতিকা অজ্জ উপসম্পন্নত্তা অতিক্কন্তা হোতীতি অত্থো, তং ভত্তং ন লভতীতি ৱুত্তং হোতি.
২৯০৭. উদ্দেসভত্তানন্তৰং সলাকভত্তং দস্সেতুমাহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. সচে সলাকা লদ্ধা, তংদিনে ভত্তং ন লদ্ধং, পুনদিনে তস্স ভত্তং গহেতব্বং, ন সংসযো ‘‘গহেতব্বং নু খো, ন গহেতব্ব’’ন্তি এৱং সংসযো ন কাতব্বোতি যোজনা.
২৯০৮. উত্তৰি উত্তৰং অতিৰেকং ভঙ্গং ব্যঞ্জনং এতস্সাতি উত্তৰিভঙ্গং, তস্স, অতিৰেকব্যঞ্জনস্সাতি অত্থো. একচৰস্সাতি একচাৰিকস্স. সলাকাযেৱ সলাকিকা.
২৯০৯. উত্তৰিভঙ্গমেৱ উত্তৰিভঙ্গকং.
২৯১০. যেন যেন হীতি গাহিতসলাকেন যেন যেন ভিক্খুনা. যং যন্তি ভত্তব্যঞ্জনেসু যং যং ভত্তং ৱা যং যং ব্যঞ্জনং ৱা.
২৯১১. সঙ্ঘুদ্দেসাদিকন্তি সঙ্ঘভত্তউদ্দেসভত্তাদিকং. আদি-সদ্দেন নিমন্তনং, সলাকং, পক্খিকং, উপোসথিকং, পাটিপদিকন্তি পঞ্চ ভত্তানি গহিতানি.
তত্থ সব্বসঙ্ঘস্স দিন্নং সঙ্ঘভত্তং নাম. ‘‘সঙ্ঘতো এত্তকে ভিক্খূ উদ্দিসিত্ৱা দেথা’’তিআদিনা ৱত্ৱা দিন্নং উদ্দেসভত্তং. ‘‘সঙ্ঘতো এত্তকানং ভিক্খূনং ভত্তং গণ্হথা’’তিআদিনা ৱত্ৱা দিন্নং নিমন্তনং নাম. অত্তনো অত্তনো নামেন সলাকগাহকানং ভিক্খূনং দিন্নং সলাকভত্তং নাম. চাতুদ্দসিযং দিন্নং পক্খিকং. উপোসথে দিন্নং উপোসথিকং. পাটিপদে দিন্নং পাটিপদিকং. তংতংনামেন দিন্নমেৱ তথা তথা ৱোহৰীযতি. এতেসং পন ৱিত্থাৰকথা ‘‘অভিলক্খিতেসূ’’তিআদিনা (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩২৫ পক্খিকভত্তাদিকথা) অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বা. আগন্তুকাদীতি এত্থ আদি-সদ্দেন গমিকভত্তং, গিলানভত্তং, গিলানুপট্ঠাকভত্তন্তি তীণি গহিতানি. আগন্তুকানং দিন্নং ভত্তং আগন্তুকভত্তং. এসেৱ নযো সেসেসু.
২৯১২. ৱিহাৰন্তি ৱিহাৰভত্তং উত্তৰপদলোপেন, ৱিহাৰে তত্ৰুপ্পাদভত্তস্সেতং অধিৱচনং. ৱাৰভত্তন্তি দুব্ভিক্খসমযে ‘‘ৱাৰেন ভিক্খূ জগ্গিস্সামা’’তি ধুৰগেহতো পট্ঠায দিন্নং. নিচ্চন্তি নিচ্চভত্তং উত্তৰপদলোপেন, তঞ্চ তথা ৱত্ৱাৱ দিন্নং. কুটিভত্তং নাম সঙ্ঘস্স আৱাসং কত্ৱা ‘‘অম্হাকং সেনাসনৱাসিনো অম্হাকং ভত্তং গণ্হন্তূ’’তি দিন্নং. পন্নৰসৱিধং সব্বমেৱ ভত্তং ইধ ইমস্মিং সেনাসনক্খন্ধকে উদ্দিট্ঠং কথিতং. এতেসং ৱিত্থাৰৱিনিচ্ছযো অত্থিকেহি সমন্তপাসাদিকায গহেতব্বো.
২৯১৩. পচ্চযভাজনে মিচ্ছাপটিপত্তিযা মহাদীনৱত্তা অপ্পমত্তেনেৱ পটিপজ্জিতব্বন্তি পচ্চযভাজনকং অনুসাসন্তো আহ ‘‘পাড়ি’’ন্তিআদি.
সেনাসনক্খন্ধককথাৱণ্ণনা.