কথিনক্খন্ধককথাৱণ্ণনা
২৬৯৭. ৱুত্থৱস্সানং পুৰিমিকায ৱস্সং উপগন্ত্ৱা যাৱ মহাপৱাৰণা, তাৱ ৰত্তিচ্ছেদং অকত্ৱা ৱুত্থৱস্সানং ভিক্খূনং একস্স ৱা দ্ৱিন্নং তিণ্ণং চতুন্নং পঞ্চন্নং অতিৰেকানং ৱা ভিক্খূনং পঞ্চন্নং আনিসংসানং ৱক্খমানানং অনামন্তচাৰাদীনং পঞ্চন্নং আনিসংসানং পটিলাভকাৰণা মুনিপুঙ্গৱো সব্বেসং অগাৰিকাদিমুনীনং সকলগুণগণেহি উত্তমো ভগৱা কথিনত্থাৰং ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ৱস্সংৱুত্থানং ভিক্খূনং কথিনং অত্থৰিতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩০৬) অব্ৰ্ৱি কথেসীতি যোজনা.
এত্থাযং ৱিনিচ্ছযো – ‘‘কথিনত্থাৰং কে লভন্তি, কে ন লভন্তীতি? গণনৱসেন তাৱ পচ্ছিমকোটিযা পঞ্চ জনা লভন্তি, উদ্ধং সতসহস্সম্পি, পঞ্চন্নং হেট্ঠা ন লভন্তী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৬) ইদং অট্ঠকথায অত্থাৰকস্স ভিক্খুনো সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সদানকম্মং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘ৱুত্থৱস্সৱসেন পুৰিমিকায ৱস্সং উপগন্ত্ৱা পঠমপৱাৰণায পৱাৰিতা লভন্তি, ছিন্নৱস্সা ৱা পচ্ছিমিকায উপগতা ৱা ন লভন্তি. অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱুত্থৱস্সাপি ন লভন্তীতি মহাপচ্চৰিযং ৱুত্ত’’ন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৬) ইদং অট্ঠকথায আনিসংসলাভং সন্ধায ৱুত্তং, ন কম্মং.
ইদানি তদুভযং ৱিভজিত্ৱা দস্সেতি –
‘‘পুৰিমিকায উপগতানং পন সব্বে গণপূৰকা হোন্তি, আনিসংসং ন লভন্তি, আনিসংসো ইতৰেসংযেৱ হোতি. সচে পুৰিমিকায উপগতা চত্তাৰো ৱা হোন্তি, তযো ৱা দ্ৱে ৱা একো ৱা, ইতৰে গণপূৰকে কত্ৱা কথিনং অত্থৰিতব্বং. অথ চত্তাৰো ভিক্খূ উপগতা, একো পৰিপুণ্ণৱস্সো সামণেৰো, সো চে পচ্ছিমিকায উপসম্পজ্জতি, গণপূৰকো চেৱ হোতি, আনিসংসঞ্চ লভতি. তযো ভিক্খূ দ্ৱে সামণেৰা, দ্ৱে ভিক্খূ তযো সামণেৰা, একো ভিক্খু চত্তাৰো সামণেৰাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সচে পুৰিমিকায উপগতা কথিনত্থাৰকুসলা ন হোন্তি, অত্থাৰকুসলা খন্ধকভাণকত্থেৰা পৰিযেসিত্ৱা আনেতব্বা, কম্মৱাচং সাৱেত্ৱা কথিনং অত্থৰাপেত্ৱা দানঞ্চ ভুঞ্জিত্ৱা গমিস্সন্তি, আনিসংসো পন ইতৰেসংযেৱ হোতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৬).
কথিনং কেন দিন্নং ৱট্টতীতি? যেন কেনচি দেৱেন ৱা মনুস্সেন ৱা পঞ্চন্নং ৱা সহধম্মিকানং অঞ্ঞতৰেন দিন্নং ৱট্টতি. কথিনদাযকস্স ৱত্তং অত্থি, সচে সো তং অজানন্তো পুচ্ছতি ‘‘ভন্তে, কথং কথিনং দাতব্ব’’ন্তি, তস্স এৱং আচিক্খিতব্বং ‘‘তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰপ্পহোনকং সূৰিযুগ্গমনসমযে ৱত্থং ‘কথিনচীৱৰং দেমা’তি দাতুং ৱট্টতি, তস্স পৰিকম্মত্থং এত্তকা নাম সূচিযো, এত্তকং সুত্তং, এত্তকং ৰজনং, পৰিকম্মং কৰোন্তানং এত্তকানং ভিক্খূনং যাগুভত্তঞ্চ দাতুং ৱট্টতী’’তি.
কথিনত্থাৰকেনাপি ধম্মেন সমেন উপ্পন্নং কথিনং অত্থৰন্তেন ৱত্তং জানিতব্বং. তন্তৱাযগেহতো হি আভতসন্তানেনেৱ খলিমক্খিতসাটকোপি ন ৱট্টতি, মলীনসাটকোপি ন ৱট্টতি, তস্মা কথিনত্থাৰসাটকং লভিত্ৱা সুদ্ধং ধোৱিত্ৱা সূচিআদীনি চীৱৰকম্মূপকৰণানি সজ্জেত্ৱা বহূহি ভিক্খূহি সদ্ধিং তদহেৱ সিব্বিত্ৱা নিট্ঠিতসূচিকম্মং ৰজিত্ৱা কপ্পবিন্দুং দত্ৱা কথিনং অত্থৰিতব্বং. সচে তস্মিং অনত্থতেযেৱ অঞ্ঞো কথিনসাটকং অত্থৰিতব্বকং আহৰতি, অঞ্ঞানি চ বহূনি কথিনানিসংসৱত্থানি দেতি, যো আনিসংসং বহুং দেতি, তস্স সন্তকেনেৱ অত্থৰিতব্বং. ইতৰো যথা তথা ওৱদিত্ৱা সঞ্ঞাপেতব্বো.
কথিনং পন কেন অত্থৰিতব্বং? যস্স সঙ্ঘো কথিনচীৱৰং দেতি. সঙ্ঘেন পন কস্স দাতব্বং? যো জিণ্ণচীৱৰো হোতি. সচে বহূ জিণ্ণচীৱৰা হোন্তি, ৱুড্ঢস্স দাতব্বং. ৱুড্ঢেসুপি যো মহাপৰিৱাৰো তদহেৱ চীৱৰং কত্ৱা অত্থৰিতুং সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. সচে ৱুড্ঢো ন সক্কোতি, নৱকতৰো সক্কোতি, তস্স দাতব্বং. অপি চ সঙ্ঘেন মহাথেৰস্স সঙ্গহং কাতুং ৱট্টতি, তস্মা ‘‘তুম্হে, ভন্তে, গণ্হথ, মযং কত্ৱা দস্সামা’’তি ৱত্তব্বং.
তীসু চীৱৰেসু যং জিণ্ণং হোতি, তদত্থায দাতব্বং. পকতিযা দুপট্টচীৱৰস্স দুপট্টত্থাযেৱ দাতব্বং. সচেপিস্স একপট্টচীৱৰং ঘনং হোতি, কথিনসাটকো চ পেলৱো, সাৰুপ্পত্থায দুপট্টপ্পহোনকমেৱ দাতব্বং. ‘‘অহং অলভন্তো একপট্টং পাৰুপামী’’তি ৱদন্তস্সাপি দুপট্টং দাতুং ৱট্টতি. যো পন লোভপকতিকো হোতি, তস্স ন দাতব্বং. তেনাপি কথিনং অত্থৰিত্ৱা ‘‘পচ্ছা ৱিসিব্বিত্ৱা দ্ৱে চীৱৰানি কৰিস্সামী’’তি ন গহেতব্বং.
যস্স পন দিয্যতি, তস্স –
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দদেয্য কথিনং অত্থৰিতুং, এসা ঞত্তি.
‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, ইদং সঙ্ঘস্স কথিনদুস্সং উপ্পন্নং, সঙ্ঘো ইমং কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেতি কথিনং অত্থৰিতুং, যস্সাযস্মতো খমতি ইমস্স কথিনদুস্সস্স ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দানং কথিনং অত্থৰিতুং, সো তুণ্হস্স, যস্স নক্খমতি, সো ভাসেয্য.
‘‘দিন্নং ইদং সঙ্ঘেন কথিনদুস্সং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো কথিনং অত্থৰিতুং, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (মহাৱ. ৩০৭) –
এৱং ঞত্তিদুতিযায কম্মৱাচায দাতব্বন্তি এৱং দিন্নং.
২৬৯৮-৯. ন উল্লিখিতমত্তাদি-চতুৱীসতিৱজ্জিতন্তি পাড়িযং আগতেহি ‘‘ন উল্লিখিতমত্তেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি (মহাৱ. ৩০৮) উল্লিখিতমত্তাদীহি চতুৱীসতিযা আকাৰেহি ৱজ্জিতং. চীৱৰন্তি ‘‘অহতেন অত্থতং হোতি কথিন’’ন্তি (মহাৱ. ৩০৯) পাড়িযং আগতানং সোড়সন্নং আকাৰানং অঞ্ঞতৰেন যুত্তং কতপৰিযোসিতং দিন্নং কপ্পবিন্দুং তিণ্ণং চীৱৰানং অঞ্ঞতৰচীৱৰং. তে পন চতুৱীসতি আকাৰা, সোড়সাকাৰা চ পাড়িতো (মহাৱ. ৩০৮), অট্ঠকথাতো (মহাৱ. অট্ঠ. ৩০৮) চ গহেতব্বা. গন্থগাৰৱপৰিহাৰত্থমিধ ন ৱুত্তা.
ভিক্খুনা ৱক্খমানে অট্ঠধম্মে জানন্তেন অত্থৰকেন আদায গহেত্ৱা পুৰাণকং অত্তনা পৰিভুঞ্জিযমানং অত্থৰিতব্বচীৱৰেন একনামকং পুৰাণচীৱৰং উদ্ধৰিত্ৱা পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা নৱং অত্থৰিতব্বং চীৱৰং অধিট্ঠহিত্ৱা পুৰাণপচ্চুদ্ধটচীৱৰস্স নামেন অধিট্ঠহিত্ৱাৱ তং অন্তৰৱাসকং চে, ‘‘ইমিনা অন্তৰৱাসকেন কথিনং অত্থৰামি’’ইতি ৱচসা ৱত্তব্বন্তি যোজনা. সচে উত্তৰাসঙ্গো হোতি, ‘‘ইমিনা উত্তৰাসঙ্গেন কথিনং অত্থৰামি’’, সচে সঙ্ঘাটি হোতি, ‘‘ইমায সঙ্ঘাটিযা কথিনং অত্থৰামী’’তি ৱত্তব্বং.
২৭০০-১. ইচ্চেৱং তিক্খত্তুং ৱুত্তে কথিনং অত্থতং হোতীতি যোজনা. তেন পন ভিক্খুনা নৱকেন কথিনচীৱৰং আদায সঙ্ঘং উপসঙ্কম্ম ‘‘অত্থতং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদথ’’ইতি ৱত্তব্বন্তি যোজনা.
২৭০২. অনুমোদকেসু চ থেৰেহি ‘‘অত্থতং, আৱুসো, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদামা’’তি ৱত্তব্বং, নৱেন পন ‘‘অত্থতং, ভন্তে, সঙ্ঘস্স কথিনং, ধম্মিকো কথিনত্থাৰো, অনুমোদামী’’তি ইতি পুন ঈৰযে কথেয্যাতি যোজনা. গাথায পন অনুমোদনপাঠস্স অত্থদস্সনমুখেন ‘‘সুঅত্থতং তযা ভন্তে’’তি ৱুত্তং, ন পাঠক্কমদস্সনৱসেনাতি ৱেদিতব্বং.
অত্থাৰকেসু চ অনুমোদকেসু চ নৱেহি ৱুড্ঢানং ৱচনক্কমো ৱুত্তো, ৱুড্ঢেহি নৱানং ৱচনক্কমো পন তদনুসাৰেন যথাৰহং যোজেত্ৱা ৱত্তব্বোতি গাথাসু ন ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. অত্থাৰকেন থেৰেন ৱা নৱেন ৱা গণপুগ্গলানং ৱচনক্কমো চ গণপুগ্গলেহি অত্থাৰকস্স ৱচনক্কমো চ ৱুত্তনযেন যথাৰহং যোজেতুং সক্কাতি ন ৱুত্তো.
এৱং অত্থতে পন কথিনে সচে কথিনচীৱৰেন সদ্ধিং আভতং আনিসংসং দাযকা ‘‘যেন অম্হাকং কথিনং গহিতং, তস্সেৱ চ দেমা’’তি দেন্তি, ভিক্খুসঙ্ঘো অনিস্সৰো. অথ অৱিচাৰেত্ৱাৱ দত্ৱা গচ্ছন্তি, ভিক্খুসঙ্ঘো ইস্সৰো. তস্মা সচে কথিনত্থাৰকস্স সেসচীৱৰানিপি দুব্বলানি হোন্তি, সঙ্ঘেন অপলোকেত্ৱা তেসম্পি অত্থায ৱত্থানি দাতব্বানি, কম্মৱাচায পন একাযেৱ ৱট্টতি. অৱসেসে কথিনানিসংসে বলৱৱত্থানি ৱস্সাৱাসিকঠিতিকায দাতব্বানি, ঠিতিকায অভাৱে থেৰাসনতো পট্ঠায দাতব্বানি, গৰুভণ্ডং ন ভাজেতব্বং. সচে পন একসীমায বহূ ৱিহাৰা হোন্তি, সব্বে ভিক্খূ সন্নিপাতেত্ৱা একত্থ কথিনং অত্থৰিতব্বং, ৱিসুং ৱিসুং অত্থৰিতুং ন ৱট্টতি.
২৭০৩. ‘‘কথিনস্স চ কিং মূল’’ন্তিআদীনি সযমেৱ ৱিৱৰিস্সতি.
২৭০৬. অট্ঠধম্মুদ্দেসগাথায পুব্বকিচ্চং পুব্ব-ৱচনেনেৱ উত্তৰপদলোপেন ৱুত্তং. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘পুব্বকিচ্চন্তি ৱুচ্চতী’’তি. ‘‘পচ্চুদ্ধাৰ’’ইতি ৱত্তব্বে ‘‘পচ্চুদ্ধৰ’’ইতি গাথাবন্ধৱসেন ৰস্সো. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘পচ্চুদ্ধাৰো’’তি. অধিট্ঠহনং অধিট্ঠানং. পচ্চুদ্ধাৰো চ অধিট্ঠানঞ্চ পচ্চুদ্ধৰাধিট্ঠানা. ইতৰীতৰযোগেন দ্ৱন্দসমাসো. অত্থাৰোতি এত্থ ‘‘কথিনত্থাৰো’’তি পকৰণতো লব্ভতি.
‘‘মাতিকা’’তি ইমিনা ‘‘অট্ঠ কথিনুব্ভাৰমাতিকা’’তি পকৰণতো ৱিঞ্ঞাযতি. যথাহ – ‘‘অট্ঠিমা, ভিক্খৱে, মাতিকা কথিনস্স উব্ভাৰাযা’’তি (মহাৱ. ৩১০). মাতিকাতি মাতৰো জনেত্তিযো, কথিনুব্ভাৰং এতা অট্ঠ জনেন্তীতি অত্থো. উদ্ধাৰোতি কথিনস্স উদ্ধাৰো. আনিসংসাতি এত্থ ‘‘কথিনস্সা’’তি পকৰণতো লব্ভতি. কথিনস্স আনিসংসাতি ইমে অট্ঠ ধম্মাতি যোজনা. যথাহ ‘‘অত্থতকথিনানং ৱো, ভিক্খৱে, পঞ্চ কপ্পিস্সন্তী’’তিআদি (মহাৱ. ৩০৬). ‘‘আনিসংসেনা’’তিপি পাঠো. আনিসংসেন সহ ইমে অট্ঠ ধম্মাতি যোজনা.
২৭০৭. ‘‘ন উল্লিখিতমত্তাদি-চতুৱীসতিৱজ্জিত’’ন্তিআদিনা কথিনং অত্থৰিতুং কতপৰিযোসিতং চীৱৰং চে লদ্ধং, তত্থ পটিপজ্জনৱিধিং দস্সেত্ৱা সচে অকতসিব্বনাদিকম্মং ৱত্থমেৱ লদ্ধং, তত্থ পটিপজ্জনৱিধিং পুব্বকিচ্চৱসেন দস্সেতুমাহ ‘‘ধোৱন’’ন্তিআদি. তত্থ ধোৱনন্তি কথিনদুস্সস্স সেতভাৱকৰণং. ৱিচাৰোতি ‘‘পঞ্চকং ৱা সত্তকং ৱা নৱকং ৱা একাদসকং ৱা হোতূ’’তি ৱিচাৰণং. ছেদনন্তি যথাৱিচাৰিতস্স ৱত্থস্স ছেদনং. বন্ধনন্তি মোঘসুত্তকাৰোপনং. সিব্বনন্তি সব্বসূচিকম্মং. ৰজনন্তি ৰজনকম্মং. কপ্পন্তি কপ্পবিন্দুদানং. ‘‘পুব্বকিচ্চ’’ন্তি ৱুচ্চতি ইদং সব্বং কথিনত্থাৰস্স পঠমমেৱ কত্তব্বত্তা.
২৭০৮. অন্তৰৱাসকোতি এত্থ ইতি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. সঙ্ঘাটি, উত্তৰাসঙ্গো, অথো অন্তৰৱাসকোতি এসমেৱ তু পচ্চুদ্ধাৰোপি অধিট্ঠানম্পি অত্থাৰোপি ৱুত্তোতি যোজনা.
২৭০৯. অট্ঠমাতিকা (মহাৱ. ৩১০-৩১১; পৰি. ৪১৫; মহাৱ. অট্ঠ. ৩১০-৩১১) দস্সেতুমাহ ‘‘পক্কমনঞ্চা’’তিআদি. পক্কমনং অন্তো এতস্সাতি পক্কমনন্তিকাতি ৱত্তব্বে উত্তৰপদলোপেন ‘‘পক্কমন’’ন্তি ৱুত্তং. এস নযো সব্বত্থ. অট্ঠিমাতি এত্থ ‘‘মাতিকা’’তি পকৰণতো লব্ভতি. ইমা অট্ঠ মাতিকাতি যোজনা.
২৭১০. উদ্দেসানুক্কমেন নিদ্দিসিতুমাহ ‘‘কতচীৱৰমাদাযা’’তিআদি. ‘‘কতচীৱৰমাদাযা’’তি ইমিনা চীৱৰপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. ‘‘আৱাসে নিৰপেক্খকো’’তি ইমিনা দুতিযো আৱাসপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. এত্থ সব্বৱাক্যেসু ‘‘অত্থতকথিনো যো ভিক্খু সচে পক্কমতী’’তি সেসো. অতিক্কন্তায সীমাযাতি ৱিহাৰসীমায অতিক্কন্তায. হোতি পক্কমনন্তিকাতি এত্থ ‘‘তস্স ভিক্খুনো’’তি সেসো, তস্স ভিক্খুনো পক্কমনন্তিকা নাম মাতিকা হোতীতি অত্থো.
২৭১১-২. আনিসংসং নাম ৱুত্থৱস্সেন লদ্ধং অকতসূচিকম্মৱত্থং. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘কৰোতী’’তিআদি. ‘‘ৱিহাৰে অনপেক্খকো’’তি ইমিনা এত্থ পঠমং আৱাসপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. সুখৱিহৰণং পযোজনমস্সাতি সুখৱিহাৰিকো, ৱিহাৰোতি. তত্থ তস্মিং ৱিহাৰে ৱিহৰন্তোৱ তং চীৱৰং যদি কৰোতি, তস্মিং চীৱৰে নিট্ঠিতে নিট্ঠানন্তা নিট্ঠানন্তিকাতি ৱুচ্চতীতি যোজনা. ‘‘নিট্ঠিতেচীৱৰে’’তি ইমিনা চীৱৰপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো.
২৭১৩. তমস্সমন্তি তং ৱুত্থৱস্সাৱাসং. ধুৰনিক্খেপেতি উভযধুৰনিক্খেপৱসেন চিত্তপ্পৱত্তক্খণে. সন্নিট্ঠানং নাম ধুৰনিক্খেপো. এত্থ পলিবোধদ্ৱযস্স একক্খণেযেৱ উপচ্ছেদো অট্ঠকথাযং ৱুত্তো ‘‘সন্নিট্ঠানন্তিকে দ্ৱেপি পলিবোধা ‘নেৱিমং চীৱৰং কাৰেস্সং, ন পচ্চেস্স’ন্তি চিন্তিতমত্তেযেৱ একতো ছিজ্জন্তী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩১১).
২৭১৪. কথিনচ্ছাদনন্তি কথিনানিসংসং চীৱৰৱত্থুং. ন পচ্চেস্সন্তি ন পচ্চাগমিস্সামি. কৰোন্তস্সেৱাতি এত্থ ‘‘চীৱৰ’’ন্তি পকৰণতো লব্ভতি. ‘‘কথিনচ্ছাদন’’ন্তি ইদং ৱা সম্বন্ধনীযং. কৰোন্তস্সাতি অনাদৰে সামিৱচনং. নট্ঠন্তি চোৰেহি হটত্তা ৱা উপচিকাদীহি খাদিতত্তা ৱা নট্ঠং. দড্ঢং ৱাতি অগ্গিনা দড্ঢং ৱা. নাসনন্তিকাতি এৱং চীৱৰস্স নাসনন্তে লব্ভমানা অযং মাতিকা নাসনন্তিকা নামাতি অত্থো. এত্থ ‘‘ন পচ্চেস্স’’ন্তি ইমিনা পঠমং আৱাসপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. ‘‘কৰোন্তস্সেৱা’’তি ইমিনা দুতিযং চীৱৰপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো.
২৭১৫. লদ্ধানিসংসোতি লদ্ধকথিনানিসংসচীৱৰো. আনিসংসে চীৱৰে সাপেক্খো অপেক্খৱা বহিসীমগতো ৱস্সংৱুত্থসীমায বহিসীমগতো তং চীৱৰং কৰোতি, সো কতচীৱৰো অন্তৰুব্ভাৰং অন্তৰা উব্ভাৰং সুণাতি চে, সৱনন্তিকা নাম হোতীতি যোজনা. ‘‘বহিসীমগতো’’তিআদিনা দুতিযপলিবোধুপচ্ছেদো দস্সিতো. এত্থ ‘‘কতচীৱৰো’’তি ৱুত্তত্তা চীৱৰপলিবোধুপচ্ছেদো পঠমং হোতি, ইতৰো পন ‘‘সহ সৱনেন আৱাসপলিবোধো ছিজ্জতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩১১) অট্ঠকথায ৱুত্তত্তা পচ্ছা হোতি.
২৭১৬-৭. চীৱৰাসায ৱস্সংৱুত্থো আৱাসতো পক্কন্তো ‘‘তুয্হং চীৱৰং দস্সামী’’তি কেনচি ৱুত্তো বহিসীমগতো পন সৱতি, পুন ‘‘তৱ চীৱৰং দাতুং ন সক্কোমী’’তি ৱুত্তো আসায ছিন্নমত্তায চীৱৰে পচ্চাসায উপচ্ছিন্নমত্তায আসাৱচ্ছেদিকা নাম মাতিকাতি মতা ঞাতাতি যোজনা. আসাৱচ্ছাদিকে কথিনুব্ভাৰে আৱাসপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি, চীৱৰাসায উপচ্ছিন্নায চীৱৰপলিবোধো ছিজ্জতি.
২৭১৮-২০. যো ৱস্সংৱুত্থৱিহাৰম্হা অঞ্ঞং ৱিহাৰং গতো হোতি, সো আগচ্ছং আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে কথিনুদ্ধাৰং অতিক্কমেয্য, তস্স সো কথিনুদ্ধাৰো সীমাতিক্কন্তিকো মতোতি যোজনা. তত্থ সীমাতিক্কন্তিকে কথিনুব্ভাৰে চীৱৰপলিবোধো পঠমং ছিজ্জতি, তস্স বহিসীমে আৱাসপলিবোধো ছিজ্জতি.
এত্থ চ ‘‘সীমাতিক্কন্তিকো নাম চীৱৰকালসীমাতিক্কন্তিকো’’তি কেনচি ৱুত্তং. ‘‘বহিসীমাযং চীৱৰকালসমযস্স অতিক্কন্তত্তা সীমাতিক্কন্তিকো’’তি (সাৰত্থ. টী. মহাৱ. ৩১১) সাৰত্থদীপনিযং ৱুত্তং. ‘‘আগচ্ছং অন্তৰামগ্গে, তদুদ্ধাৰমতিক্কমে’’তি ৱুত্তত্তা পন সঙ্ঘেন কৰিযমানং অন্তৰুব্ভাৰং আগচ্ছন্তো ৱিহাৰসীমং অসম্পত্তেযেৱ কথিনুব্ভাৰস্স জাতত্তা তং ন সম্ভুণেয্য, তস্সেৱং সীমমতিক্কন্তস্সেৱ সতো পুন আগচ্ছতো অন্তৰামগ্গে জাতো কথিনুব্ভাৰো সীমাতিক্কন্তিকোতি অম্হাকং খন্তি.
কথিনানিসংসচীৱৰং আদায সচে আৱাসে সাপেক্খোৱ গতো হোতি, পুন আগন্ত্ৱা কথিনুদ্ধাৰং কথিনস্স অন্তৰুব্ভাৰমেৱ সম্ভুণাতি চে যদি পাপুণেয্য, তস্স সো কথিনুদ্ধাৰো হোতি, সো ‘‘সহুব্ভাৰো’’তি ৱুচ্চতীতি যোজনা. সহুব্ভাৰে দ্ৱে পলিবোধা অপুব্বং অচৰিমং ছিজ্জন্তি.
২৭২১. ‘‘সীমাতিক্কন্তিকেনা’’তি ৱত্তব্বে উত্তৰপদলোপেন ‘‘সীমতো’’তি ৱুত্তং. পক্কমনঞ্চ নিট্ঠানঞ্চ সন্নিট্ঠানঞ্চ সীমতো সীমাতিক্কন্তিকেন সহ ইমে চত্তাৰো কথিনুব্ভাৰা পুগ্গলাধীনা পুগ্গলাযত্তা সহুব্ভাৰসঙ্খাতো অন্তৰুব্ভাৰো সঙ্ঘাধীনোতি যোজনা. ‘‘অন্তৰুব্ভৰো’’তি গাথাবন্ধৱসেন ৰস্সত্তং.
২৭২২. নাসনন্তি নাসনন্তিকো. সৱনন্তি সৱনন্তিকো. আসাৱচ্ছেদিকাপি চাতি তযোপি কথিনুব্ভাৰা. ন তু সঙ্ঘা ন ভিক্খুতোতি সঙ্ঘতোপি ন হোন্তি, পুগ্গলতোপি ন হোন্তীতি অত্থো. চীৱৰস্স ৱিনাসো সঙ্ঘস্স ৱা চীৱৰসামিকস্স ৱা পযোগেন ন জাতোতি নাসনকো তাৱ কথিনুব্ভাৰো উভতোপি ন হোতীতি ৱুত্তো. সৱনঞ্চ উভযেসং পযোগতো ন জাতন্তি তথা ৱুত্তং. তথা আসাৱচ্ছেদিকাপি.
২৭২৩. আৱাসোযেৱ পলিবোধোতি ৱিগ্গহো. পলিবোধো চ চীৱৰেতি এত্থ চীৱৰেতি ভেদৱচনিচ্ছায নিমিত্তত্থে ভুম্মং, চীৱৰনিমিত্তপলিবোধোতি অত্থো, চীৱৰসঙ্খাতো পলিবোধোতি ৱুত্তং হোতি. সচ্চাদিগুণযুত্তং মুসাৱাদাদিদোসৱিমুত্তং অত্থং ৱদতি সীলেনাতি যুত্তমুত্তত্থৱাদী, তেন.
২৭২৪. অট্ঠন্নং মাতিকানন্তি বহিসীমগতানং ৱসেন ৱুত্তা পক্কমনন্তিকাদযো সত্ত মাতিকা, বহিসীমং গন্ত্ৱা অন্তৰুব্ভাৰং সম্ভুণন্তস্স ৱসেন ৱুত্তো সহুব্ভাৰোতি ইমাসং অট্ঠন্নং মাতিকানং ৱসেন চ. অন্তৰুব্ভাৰতোপি ৱাতি বহিসীমং অগন্ত্ৱা তত্থেৱ ৱসিত্ৱা কথিনুব্ভাৰকম্মেন উব্ভাৰকথিনানং ৱসেন লব্ভনতো অন্তৰুব্ভাৰতো চাতি মহেসিনা কথিনস্স দুৱে উব্ভাৰাপি ৱুত্তাতি যোজনা. বহিসীমং গন্ত্ৱা আগতস্স ৱসেন সহুব্ভাৰো, বহিসীমং আগতানং ৱসেন অন্তৰুব্ভাৰোতি একোযেৱ উব্ভাৰো দ্ৱিধা ৱুত্তো, তস্মা অন্তৰুব্ভাৰং ৱিসুং অগ্গহেত্ৱা অট্ঠেৱ মাতিকা পাড়িযং (মহাৱ. ৩১০) ৱিভত্তাতি ৱেদিতব্বা.
২৭২৫. অনামন্তচাৰো উত্তৰপদলোপৱসেন ‘‘অনামন্তা’’ ইতি ৱুত্তো. যাৱ কথিনং ন উদ্ধৰীযতি, তাৱ অনামন্তেত্ৱা চৰণং কপ্পিস্সতি, চাৰিত্তসিক্খাপদেন অনাপত্তি ভৱিস্সতীতি অত্থো.
অসমাদানচাৰো ‘‘অসমাদান’’ন্তি উত্তৰপদলোপেন ৱুত্তো. অসমাদানচাৰোতি তিচীৱৰং অসমাদায চৰণং, চীৱৰৱিপ্পৱাসো কপ্পিস্সতীতি অত্থো.
‘‘গণতো’’তি ইমিনা উত্তৰপদলোপেন গণভোজনং দস্সিতং. গণভোজনম্পি কপ্পিস্সতি, তং সৰূপতো পাচিত্তিযকণ্ডে ৱুত্তং.
‘‘যাৱদত্থিক’’ন্তি ইমিনা যাৱদত্থচীৱৰং ৱুত্তং. যাৱদত্থচীৱৰন্তি যাৱতকেন চীৱৰেন অত্থো, তাৱতকং অনধিট্ঠিতং অৱিকপ্পিতং কপ্পিস্সতীতি অত্থো.
‘‘তত্থ যো চীৱৰুপ্পাদো’’তি ইমিনা ‘‘যো চ তত্থ চীৱৰুপ্পাদো’’তি (মহাৱ. ৩০৬) ৱুত্তো আনিসংসো দস্সিতো. যো চ তত্থ চীৱৰুপ্পাদোতি তত্থ কথিনত্থতসীমাযং মতকচীৱৰং ৱা হোতু সঙ্ঘস্স উদ্দিস্স দিন্নং ৱা সঙ্ঘিকেন তত্ৰুপ্পাদেন আভতং ৱা, যেন কেনচি আকাৰেন যং সঙ্ঘিকং চীৱৰং উপ্পজ্জতি, তং তেসং ভৱিস্সতীতি অত্থো. ইমে পঞ্চ কথিনানিসংসা চ ৱুত্তাতি সম্বন্ধো.
কথিনক্খন্ধককথাৱণ্ণনা.