পৱাৰণক্খন্ধককথাৱণ্ণনা

২৬৩৩. ‘‘পৱাৰণা’’তি ইদং ‘‘চাতুদ্দসী’’তিআদীহি পচ্চেকং যোজেতব্বং. তস্মিং তস্মিং দিনে কাতব্বা পৱাৰণা অভেদোপচাৰেন তথা ৱুত্তা. সামগ্গী উপোসথক্খন্ধককথাৱণ্ণনায ৱুত্তসৰূপাৱ. সামগ্গিপৱাৰণং কৰোন্তেহি চ পঠমং পৱাৰণং ঠপেত্ৱা পাটিপদতো পট্ঠায যাৱ কত্তিকচাতুমাসিপুণ্ণমা এত্থন্তৰে কাতব্বা, ততো পচ্ছা ৱা পুৰে ৱা ন ৱট্টতি. তেৱাচী দ্ৱেকৱাচীতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে…পে… তেৱাচিকং পৱাৰেয্য, দ্ৱেৱাচিকং পৱাৰেয্য, একৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি তং তং ঞত্তিং ঠপেত্ৱা কাতব্বা পৱাৰণা ৱুচ্চতি.

২৬৩৪. তীণি কম্মানি মুঞ্চিত্ৱা, অন্তেনেৱ পৱাৰযেতি ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, পৱাৰণকম্মানি, অধম্মেন ৱগ্গং পৱাৰণকম্মং…পে… ধম্মেন সমগ্গং পৱাৰণকম্ম’’ন্তি (মহাৱ. ২১২) ৱত্ৱা ‘‘তত্ৰ, ভিক্খৱে, যদিদং অধম্মেন ৱগ্গং পৱাৰণকম্মং, ন, ভিক্খৱে, এৱৰূপং পৱাৰণকম্মং কাতব্বং…পে… তত্ৰ, ভিক্খৱে, যদিদং ধম্মেন সমগ্গং পৱাৰণকম্মং, এৱৰূপং, ভিক্খৱে, পৱাৰণকম্মং কাতব্ব’’ন্তিআদিৱচনতো (মহাৱ. ২১২) তীণি অকত্তব্বানি পৱাৰণকম্মানি মুঞ্চিত্ৱা কাতুং অনুঞ্ঞাতেন চতুত্থেন পৱাৰণকম্মেন পৱাৰেয্যাতি অত্থো. তস্স ৱিভাগেকদেসং ‘‘পঞ্চ যস্মিং পনাৱাসে’’তিআদিনা ৱক্খতি.

২৬৩৫. পুব্বকিচ্চং সমাপেত্ৱাতি –

‘‘সম্মজ্জনী পদীপো চ, উদকং আসনেন চ;

পৱাৰণায এতানি, ‘পুব্বকৰণ’ন্তি ৱুচ্চতি.

‘‘ছন্দপাৰিসুদ্ধিউতুক্খানং, ভিক্খুগণনা চ ওৱাদো;

পৱাৰণায এতানি, ‘পুব্বকিচ্চ’ন্তি ৱুচ্চতী’’তি. –

ৱুত্তং নৱৱিধং পুব্বকিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা.

পত্তকল্লে সমানিতেতি –

‘‘পৱাৰণা যাৱতিকা চ ভিক্খূ কম্মপ্পত্তা,

সভাগাপত্তিযো চ ন ৱিজ্জন্তি;

ৱজ্জনীযা চ পুগ্গলা তস্মিং ন হোন্তি,

‘পত্তকল্ল’ন্তি ৱুচ্চতী’’তি. –

ৱুত্তে চতুব্বিধে পত্তকল্লে সমোধানিতে পৰিসমাপিতে.

ঞত্তিং ঠপেত্ৱাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অজ্জ পৱাৰণা, যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্লং, সঙ্ঘো পৱাৰেয্যা’’তি (মহাৱ. ২১০) এৱং সব্বসঙ্গাহিকৱসেন চ ‘‘তেৱাচিকং পৱাৰেয্যা’’তি চ দানাদিকৰণেন যেভুয্যেন ৰত্তিযা খেপিতায চ ৰাজাদিঅন্তৰাযে সতি চ তদনুৰূপতো ‘‘দ্ৱেৱাচিকং, একৱাচিকং, সমানৱস্সিকং পৱাৰেয্যা’’তি চ ঞত্তিং ঠপেত্ৱা, তাসং ৱিসেসো অট্ঠকথাযং দস্সিতোযেৱ. যথাহ –

‘‘এৱঞ্হি ৱুত্তে তেৱাচিকঞ্চ দ্ৱেৱাচিকঞ্চ একৱাচিকঞ্চ পৱাৰেতুং ৱট্টতি, সমানৱস্সিকং ন ৱট্টতি. ‘তেৱাচিকং পৱাৰেয্যা’তি ৱুত্তে পন তেৱাচিকমেৱ ৱট্টতি, অঞ্ঞং ন ৱট্টতি, ‘দ্ৱেৱাচিকং পৱাৰেয্যা’তি ৱুত্তে দ্ৱেৱাচিকঞ্চ তেৱাচিকঞ্চ ৱট্টতি, একৱাচিকঞ্চ সমানৱস্সিকঞ্চ ন ৱট্টতি. ‘একৱাচিকং পৱাৰেয্যা’তি ৱুত্তে পন একৱাচিকদ্ৱেৱাচিকতেৱাচিকানি ৱট্টন্তি, সমানৱস্সিকমেৱ ন ৱট্টতি. ‘সমানৱস্সিক’ন্তি ৱুত্তে সব্বং ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ২১০).

কাতব্বাতি থেৰেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা এৱমস্স ৱচনীযো ‘‘সঙ্ঘং, আৱুসো, পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা…পে… ততিযম্পি আৱুসো, সঙ্ঘং পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা…পে… পস্সন্তো পটিকৰিস্সামী’’তি (মহাৱ. ২১০) ৱুত্তনযেন কাতব্বা. নৱকেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা…পে… ততিযম্পি, ভন্তে, সঙ্ঘং পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা…পে… পস্সন্তো পটিকৰিস্সামীতি (মহাৱ. ২১০) ৱুত্তনযেন কাতব্বা.

২৬৩৬. থেৰেসু পৱাৰেন্তেসু যো পন নৱো, সো সযং যাৱ পৱাৰেতি, তাৱ উক্কুটিকং নিসীদেয্যাতি যোজনা.

২৬৩৭. চত্তাৰো ৱা তযোপি ৱা একাৱাসে একসীমাযং ৱসন্তি চে, ঞত্তিং ৱত্ৱা ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তো, অজ্জ পৱাৰণা, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং পৱাৰেয্যামা’’তি (মহাৱ. ২১৬) গণঞত্তিং ঠপেত্ৱা পৱাৰেয্যুন্তি যোজনা.

পৱাৰেয্যুন্তি এত্থ থেৰেন ভিক্খুনা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা তে তযো ৱা দ্ৱে ৱা ভিক্খূ এৱমস্সু ৱচনীযা ‘‘অহং, আৱুসো, আযস্মন্তে পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদন্তু মং আযস্মন্তো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সামি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি অহং, আৱুসো, আযস্মন্তে পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদন্তু মং আযস্মন্তো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সামী’’তি (মহাৱ. ২১৬) পৱাৰেতব্বং. নৱেনপি ‘‘অহং, ভন্তে, আযস্মন্তে পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদন্তু মং আযস্মন্তো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সামি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি অহং, ভন্তে, আযস্মন্তে পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদন্তু মং আযস্মন্তো অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সামী’’তি পৱাৰেতব্বং.

২৬৩৮. অঞ্ঞমঞ্ঞং পৱাৰেয্যুং, ৱিনা ঞত্তিং দুৱে জনা. তেসু থেৰেন ‘‘অহং, আৱুসো, আযস্মন্তং পৱাৰেমি দিট্ঠেন ৱা সুতেন ৱা পৰিসঙ্কায ৱা, ৱদতু মং আযস্মা অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সামি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি অহং, আৱুসো, আযস্মন্তং পৱাৰেমি…পে… পটিকৰিস্সামী’’তি (মহাৱ. ২১৭) পৱাৰেতব্বং. নৱেনপি ‘‘অহং, ভন্তে, আযস্মন্তং পৱাৰেমি…পে… ৱদতু মং আযস্মা অনুকম্পং উপাদায, পস্সন্তো পটিকৰিস্সামি. দুতিযম্পি…পে… ততিযম্পি অহং, ভন্তে, আযস্মন্তং পৱাৰেমি…পে… পটিকৰিস্সামী’’তি পৱাৰেতব্বং.

অধিট্ঠেয্যাতি পুব্বকিচ্চং সমাপেত্ৱা ‘‘অজ্জ মে পৱাৰণা চাতুদ্দসী’’তি ৱা ‘‘পন্নৰসী’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠেয্য. যথাহ ‘‘অজ্জ মে পৱাৰণাতি এত্থ সচে চাতুদ্দসিকা হোতি, ‘অজ্জ মে পৱাৰণা চাতুদ্দসী’তি, সচে পন্নৰসিকা, ‘অজ্জ মে পৱাৰণা পন্নৰসী’তি এৱং অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ২১৮), ইমিনা সব্বসঙ্গাহাদিঞত্তীসু চ তস্মিং তস্মিং দিৱসে সো সো ৱোহাৰো কাতব্বোতি দীপিতমেৱ.

সেসা সঙ্ঘপৱাৰণাতি পঞ্চহি, অতিৰেকেহি ৱা ভিক্খূহি কত্তব্বা পৱাৰণা সঙ্ঘপৱাৰণা.

২৬৩৯. পৱাৰিতেতি পঠমপৱাৰণায পৱাৰিতে. অনাগতোতি কেনচি অন্তৰাযেন পুৰিমিকায চ পচ্ছিমিকায চ ৱস্সূপনাযিকায ৱস্সং অনুপগতো. অৱুত্থোতি পচ্ছিমিকায উপগতো. ৱুত্তঞ্হি খুদ্দসিক্খাৱণ্ণনায ‘‘অৱুত্থোতি পচ্ছিমিকায উপগতো অপৰিনিট্ঠিতত্তা ‘অৱুত্থো’তি ৱুচ্চতী’’তি. পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰেয্যাতি যোজনা. এত্থ ‘‘তেসং সন্তিকে’’তি সেসো.

২৬৪০-১. যস্মিং পনাৱাসে পঞ্চ ৱা চত্তাৰো ৱা তযো ৱা সমণা ৱসন্তি, তে তত্থ একেকস্স পৱাৰণং হৰিত্ৱান সচে অঞ্ঞমঞ্ঞং পৱাৰেন্তি, আপত্তি দুক্কটন্তি যোজনা.

সেসন্তি ‘‘অধম্মেন সমগ্গ’’ন্তিআদিকং ৱিনিচ্ছযং. ইধাতি ইমস্মিং পৱাৰণাধিকাৰে. বুধোতি ৱিনযধৰো. উপোসথে ৱুত্তনযেনাতি উপোসথৱিনিচ্ছযে ৱুত্তক্কমেন. নযেতি জানেয্য.

২৬৪২. সম্পাদেতত্তনো সুচিন্তি অত্তনো উপোসথং সম্পাদেতি. সব্বং সাধেতীতি উপোসথাদিসব্বং কম্মং নিপ্ফাদেতি. নত্তনোতি অত্তনো উপোসথং ন নিপ্ফাদেতি.

২৬৪৩. তস্মাতি যস্মা অত্তনো সুচিং ন সাধেতি, তস্মা. উভিন্নন্তি অত্তনো চ সঙ্ঘস্স চ. কিচ্চসিদ্ধত্থমেৱিধাতি উপোসথাদিকম্মনিপ্পজ্জনত্থং ইধ ইমস্মিং উপোসথকম্মাদিপকৰণে. পাৰিসুদ্ধিপীতি এত্থ পি-সদ্দেন পৱাৰণা সঙ্গহিতা. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘ছন্দং ৱা পাৰিসুদ্ধিং ৱা, গহেত্ৱা ৱা পৱাৰণ’’ন্তি.

ছন্দপাৰিসুদ্ধিপৱাৰণং দেন্তেন সচে সাপত্তিকো হোতি, আপত্তিং দেসেত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা ছন্দাদিহাৰকো ভিক্খু ৱত্তব্বো ‘‘ছন্দং দম্মি, ছন্দং মে হৰ, ছন্দং মে আৰোচেহী’’তি (মহাৱ. ১৬৫), ‘‘পাৰিসুদ্ধিং দম্মি, পাৰিসুদ্ধিং মে হৰ, পাৰিসুদ্ধিং মে আৰোচেহী’’তি (মহাৱ. ১৬৪), ‘‘পৱাৰণং দম্মি, পৱাৰণং মে হৰ, পৱাৰণং মে আৰোচেহি, মমত্থায পৱাৰেহী’’তি (মহাৱ. ২১৩).

২৬৪৪. ‘‘ছন্দো একেনা’’তি পদচ্ছেদো. একেন বহূনম্পি ছন্দো হাতব্বো, তথা পাৰিসুদ্ধি হাতব্বা. পি-সদ্দেন পৱাৰণা হাতব্বাতি যোজনা. পৰম্পৰাহটো ছন্দোতি বহূনং ৱা একস্স ৱা ছন্দাদিহাৰকস্স হত্থতো অন্তৰা অঞ্ঞেন গহিতা ছন্দপাৰিসুদ্ধিপৱাৰণা. ৱিসুদ্ধিযা ন গচ্ছতি অনৱজ্জভাৱায ন পাপুণাতি বিড়ালসঙ্খলিকছন্দাদীনং সঙ্ঘমজ্ঝং অগমনেন ৱগ্গভাৱকৰণতো.

এত্থ চ যথা বিড়ালসঙ্খলিকায পঠমৱলযং দুতিযৱলযং পাপুণাতি, ন ততিযং, এৱমিমেপি ছন্দাদযো দাযকেন যস্স দিন্না, ততো অঞ্ঞত্থ ন গচ্ছতীতি বিড়ালসঙ্খলিকাসদিসত্তা ‘‘বিড়ালসঙ্খলিকা’’তি ৱুত্তা. বিড়ালসঙ্খলিকাগ্গহণঞ্চেত্থ যাসং কাসঞ্চি সঙ্খলিকানং উপলক্খণমত্তন্তি দট্ঠব্বং.

২৬৪৫-৬. ছন্দং ৱা পাৰিসুদ্ধিং ৱা পৱাৰণং ৱা গহেত্ৱা ছন্দাদিহাৰকো সঙ্ঘমপ্পত্ৱা সচে সামণেৰাদিভাৱং পটিজানেয্য ৱা ৱিব্ভমেয্য ৱা মৰেয্য ৱা, তং সব্বং ছন্দাদিভাৱং নাহটং হোতি, সঙ্ঘং পত্ৱা এৱং সিযা সামণেৰাদিভাৱং পটিজানন্তো, ৱিব্ভন্তো, কালকতো ৱা ভৱেয্য, তং সব্বং হটং আনীতং হোতীতি যোজনা.

তত্থ সামণেৰাদিভাৱং ৱা পটিজানেয্যাতি ‘‘অহং সামণেৰো’’তিআদিনা ভূতং সামণেৰাদিভাৱং কথেয্য, পচ্ছা সামণেৰভূমিযং পতিট্ঠহেয্যাতি অত্থো. আদি-সদ্দেন অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নো গহিতো.

২৬৪৭. সঙ্ঘং পত্ৱাতি অন্তমসো তংতংকম্মপ্পত্তস্স চতুৱগ্গাদিসঙ্ঘস্স হত্থপাসং পত্ৱাতি অত্থো. পমত্তোতি পমাদং সতিসম্মোসং পত্তো. সুত্তোতি নিদ্দূপগতো. খিত্তচিত্তকোতি যক্খাদীহি ৱিক্খেপমাপাদিতচিত্তো. নাৰোচেতীতি অত্তনো ছন্দাদীনং আহটভাৱং একস্সাপি ভিক্খুনো ন কথেতি. সঞ্চিচ্চাতি সঞ্চেতেত্ৱা জানন্তোযেৱ অনাদৰিযো নাৰোচেতি, দুক্কটং হোতি.

২৬৪৮. যে তেতি যে তে ভিক্খূ থেৰা ৱা নৱা ৱা মজ্ঝিমা ৱা. ৱিপস্সনাতি সহচৰিযেন সমথোপি গয্হতি. সমথৱিপস্সনা চ ইধ তৰুণাযেৱ অধিপ্পেতা, তস্মা ৱিপস্সনাযুত্তাতি এত্থ তৰুণাহি সমথৱিপস্সনাহি সমন্নাগতাতি অত্থো. ৰত্তিন্দিৱন্তি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং. অতন্দিতাতি অনলসা.

‘‘ৰত্তিন্দিৱ’’ন্তি এত্থ ৰত্তি-সদ্দেন ৰত্তিযাযেৱ গহণং, উদাহু একদেসস্সাতি আহ ‘‘পুব্বৰত্তাপৰৰত্ত’’ন্তি. পুব্বা চ সা ৰত্তি চাতি পুব্বৰত্তি, পঠমযামো, অপৰা চ সা ৰত্তি চাতি অপৰৰত্তি, পচ্ছিমযামো, পুব্বৰত্তি চ অপৰৰত্তি চাতি সমাহাৰদ্ৱন্দে সমাসন্তে অ-কাৰপচ্চযং কত্ৱা ‘‘পুব্বৰত্তাপৰৰত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. ইধাপি অচ্চন্তসংযোগে উপযোগৱচনং. মজ্ঝিমযামে কাযদৰথৱূপসমনত্থায সুপনং অনুঞ্ঞাতন্তি তং ৱজ্জেত্ৱা পুৰিমপচ্ছিমযামেসু নিৰন্তৰভাৱনানুযোগো কাতব্বোতি দস্সনত্থমেৱ ৱুত্তং. ৱিপস্সনা পৰাযনা সমথৱিপস্সনাৱ পৰং অযনং পতিট্ঠা এতেসন্তি ৱিপস্সনাপৰাযনা, সমথৱিপস্সনায যুত্তপযুত্তা হোন্তীতি ৱুত্তং হোতি.

২৬৪৯. লদ্ধো ফাসুৱিহাৰো যেহি তে লদ্ধফাসুৱিহাৰা, তেসং. ফাসুৱিহাৰোতি চ সুখৱিহাৰস্স মূলকাৰণত্তা তৰুণা সমথৱিপস্সনা অধিপ্পেতা, পটিলদ্ধতৰুণসমথৱিপস্সনানন্তি অত্থো. সিযা ন পৰিহানিতি পৰিহানি নাম এৱং কতে ন ভৱেয্য.

কত্তিকমাসকেতি চীৱৰমাসসঙ্খাতে কত্তিকমাসে পৱাৰণায সঙ্গহো ৱুত্তোতি যোজনা. গাথাবন্ধৱসেন ‘‘সঙ্গাহো’’তি দীঘো কতো, পৱাৰণাসঙ্গহো ৱুত্তোতি অত্থো. যথাহ –

‘‘পৱাৰণাসঙ্গহো চ নামাযং ৱিস্সট্ঠকম্মট্ঠানানং থামগতসমথৱিপস্সনানং সোতাপন্নাদীনঞ্চ ন দাতব্বো. তৰুণসমথৱিপস্সনালাভিনো পন সব্বে ৱা হোন্তু, উপড্ঢা ৱা, একপুগ্গলো ৱা, একস্সপি ৱসেন দাতব্বোযেৱ. দিন্নে পৱাৰণাসঙ্গহে অন্তোৱস্সে পৰিহাৰোৱ হোতি, আগন্তুকা তেসং সেনাসনং গহেতুং ন লভন্তি. তেহিপি ছিন্নৱস্সেহি ন ভৱিতব্বং, পৱাৰেত্ৱা পন অন্তৰাপি চাৰিকং পক্কমিতুং লভন্তী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ২৪১).

পৱাৰণাসঙ্গহস্স দানপ্পকাৰো পন পাড়িতো গহেতব্বো.

পৱাৰণক্খন্ধককথাৱণ্ণনা.