উপোসথক্খন্ধককথাৱণ্ণনা

২৫৫১-২. যা একাদসহি সীমাৱিপত্তীহি ৱজ্জিতা তিসম্পত্তিসংযুতা নিমিত্তেন নিমিত্তং ঘটেত্ৱা সম্মতা, সা অযং বদ্ধসীমা নাম সিযাতি যোজনা. তত্থ অতিখুদ্দকা, অতিমহতী, খণ্ডনিমিত্তা, ছাযানিমিত্তা, অনিমিত্তা, বহিসীমে ঠিতসম্মতা, নদিযা সম্মতা, সমুদ্দে সম্মতা, জাতস্সৰে সম্মতা, সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা, সীমায সীমং অজ্ঝোত্থৰন্তেন সম্মতাতি ‘‘ইমেহি একাদসহি আকাৰেহি সীমতো কম্মানি ৱিপজ্জন্তী’’তি (পৰি. ৪৮৬) ৱচনতো ইমা একাদস ৱিপত্তিসীমাযো নাম, ৱিপন্নসীমাতি ৱুত্তং হোতি.

তত্থ অতিখুদ্দকা নাম যত্থ একৱীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং ন সক্কোন্তি. অতিমহতী নাম যা অন্তমসো কেসগ্গমত্তেনাপি তিযোজনং অতিক্কমিত্ৱা সম্মতা. খণ্ডনিমিত্তা নাম অঘটিতনিমিত্তা ৱুচ্চতি. পুৰত্থিমায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা অনুক্কমেনেৱ দক্খিণায, পচ্ছিমায, উত্তৰায দিসায কিত্তেত্ৱা পুন পুৰত্থিমায দিসায পুব্বকিত্তিতং পটিকিত্তেত্ৱা ঠপেতুং ৱট্টতি, এৱং অখণ্ডনিমিত্তা হোতি. সচে পন অনুক্কমেন আহৰিত্ৱা উত্তৰায দিসায নিমিত্তং কিত্তেত্ৱা তত্থেৱ ঠপেতি, খণ্ডনিমিত্তা নাম হোতি. অপৰাপি খণ্ডনিমিত্তা নাম যা অনিমিত্তুপগং তচসাৰৰুক্খং ৱা খাণুকং ৱা পংসুপুঞ্জৱালিকাপুঞ্জানং ৱা অঞ্ঞতৰং অন্তৰা একং নিমিত্তং কত্ৱা সম্মতা. ছাযানিমিত্তা নাম পব্বতচ্ছাযাদীনং যং কিঞ্চি ছাযং নিমিত্তং কত্ৱা সম্মতা. অনিমিত্তা নাম সব্বেন সব্বং নিমিত্তানি অকিত্তেত্ৱা সম্মতা. বহিসীমে ঠিতসম্মতা নাম নিমিত্তানি কিত্তেত্ৱা নিমিত্তানং বহি ঠিতেন সম্মতা.

নদিযা সমুদ্দে জাতস্সৰে সম্মতা নাম এতেসু নদিআদীসু সম্মতা. সা হি এৱং সম্মতাপি ‘‘সব্বা, ভিক্খৱে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সৰো অসীমো’’তি (মহাৱ. ১৪৮) ৱচনতো অসম্মতাৱ হোতি. সীমায সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা নাম অত্তনো সীমায পৰেসং সীমং সম্ভিন্দন্তেন সম্মতা. সচে হি পোৰাণকস্স ৱিহাৰস্স পুৰত্থিমায দিসায অম্বো চেৱ জম্বূ চাতি দ্ৱে ৰুক্খা অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসট্ঠৱিটপা হোন্তি, তেসু অম্বস্স পচ্ছিমদিসাভাগে জম্বূ, ৱিহাৰসীমা চ জম্বুং অন্তো কত্ৱা অম্বং কিত্তেত্ৱা বদ্ধা হোতি, অথ পচ্ছা তস্স ৱিহাৰস্স পুৰত্থিমায দিসায ৱিহাৰে কতে সীমং বন্ধন্তা ভিক্খূ তং অম্বং অন্তো কত্ৱা জম্বুং কিত্তেত্ৱা বন্ধন্তি, সীমায সীমং সম্ভিন্না হোতি. সীমায সীমং অজ্ঝোত্থৰন্তেন সম্মতা নাম অত্তনো সীমায পৰেসং সীমং অজ্ঝোত্থৰন্তেন সম্মতা. সচে হি পৰেসং বদ্ধসীমং সকলং ৱা তস্সা পদেসং ৱা অন্তো কত্ৱা অত্তনো সীমং সম্মন্নতি, সীমায সীমা অজ্ঝোত্থৰিতা নাম হোতীতি. ইতি ইমাহি একাদসহি ৱিপত্তিসীমাহি ৱজ্জিতাতি অত্থো.

তিসম্পত্তিসংযুতাতি নিমিত্তসম্পত্তি, পৰিসাসম্পত্তি, কম্মৱাচাসম্পত্তীতি ইমাহি তীহি সম্পত্তীহি সমন্নাগতা. তত্থ নিমিত্তসম্পত্তিযুত্তা নাম ‘‘পব্বতনিমিত্তং, পাসাণনিমিত্তং, ৱননিমিত্তং, ৰুক্খনিমিত্তং, মগ্গনিমিত্তং, ৱম্মিকনিমিত্তং, নদিনিমিত্তং, উদকনিমিত্ত’’ন্তি (মহাৱ. ১৩৮) এৱং ৱুত্তেসু অট্ঠসু নিমিত্তেসু তস্মিং তস্মিং দিসাভাগে যথালদ্ধানি নিমিত্তুপগানি নিমিত্তানি ‘‘পুৰত্থিমায দিসায কিং নিমিত্তং? পব্বতো, ভন্তে, এসো পব্বতো নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা নযেন সম্মা কিত্তেত্ৱা সম্মতা.

পৰিসাসম্পত্তিযুত্তা নাম সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন চতূহি ভিক্খূহি সন্নিপতিত্ৱা যাৱতিকা তস্মিং গামখেত্তে বদ্ধসীমং ৱা নদিসমুদ্দজাতস্সৰে ৱা অনোক্কমিত্ৱা ঠিতা ভিক্খূ, তে সব্বে হত্থপাসে ৱা কত্ৱা, ছন্দং ৱা আহৰিত্ৱা সম্মতা.

কম্মৱাচাসম্পত্তিযুত্তা নাম ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, যাৱতা সমন্তা নিমিত্তা কিত্তিতা’’তিআদিনা (মহাৱ. ১৩৯) নযেন ৱুত্তায পৰিসুদ্ধায ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায সম্মতা. এৱং একাদস ৱিপত্তিসীমাযো অতিক্কমিত্ৱা তিৱিধসম্পত্তিযুত্তা নিমিত্তেন নিমিত্তং ঘটেত্ৱা সম্মতা সীমা বদ্ধসীমাতি ৱেদিতব্বা.

২৫৫৩-৪. খণ্ডসমানসংৱাসঅৱিপ্পৱাসা আদযো আদিভূতা, আদিম্হি ৱা যাসং সীমানং তা খণ্ডসমানসংৱাসাৱিপ্পৱাসাদী, তাসং, তাহি ৱা পভেদো খণ্ডসমানসংৱাসাদিভেদো, ততো খণ্ডসমানসংৱাসাদিভেদতো, খণ্ডসীমা, সমানসংৱাসসীমা, অৱিপ্পৱাসসীমাতি ইমাসং সীমানং এতাহি ৱা কৰণভূতাহি, হেতুভূতাহি ৱা জাতেন ৱিভাগেনাতি ৱুত্তং হোতি. সমানসংৱাসাৱিপ্পৱাসানমন্তৰে খণ্ডা পৰিচ্ছিন্না তাহি অসঙ্কৰা সীমা খণ্ডসীমা নাম. সমানসংৱাসেহি ভিক্খূহি একতো উপোসথাদিকো সংৱাসো এত্থ কৰীযতীতি সমানসংৱাসা নাম. অৱিপ্পৱাসায লক্খণং ‘‘বন্ধিত্ৱা’’তিআদিনা ৱক্খতি. ইতি বদ্ধা তিধা ৱুত্তাতি এৱং বদ্ধসীমা তিপ্পভেদা ৱুত্তা.

উদকুক্খেপাতি হেতুম্হি নিস্সক্কৱচনং. সত্তন্নং অব্ভন্তৰানং সমাহাৰা সত্তব্ভন্তৰা, ততোপি চ. অবদ্ধাপি তিৱিধাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি তাসু তীসু অবদ্ধসীমাসু. গামপৰিচ্ছেদোতি সব্বদিসাসু সীমং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘ইমস্স পদেসস্স এত্তকো কৰো’’তি এৱং কৰেন নিযমিতো গামপ্পদেসো. যথাহ – ‘‘যত্তকে পদেসে তস্স গামস্স ভোজকা বলিং হৰন্তি, সো পদেসো অপ্পো ৱা হোতু মহন্তো ৱা, ‘গামসীমা’ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. যম্পি একস্মিংযেৱ গামক্খেত্তে একং পদেসং ‘অযং ৱিসুং গামো হোতূ’তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৰাজা কস্সচি দেতি, সোপি ৱিসুংগামসীমা হোতিযেৱা’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৪৭).

‘‘গামপৰিচ্ছেদো’’তি ইমিনা চ নগৰপৰিচ্ছেদো চ সঙ্গহিতো. যথাহ – ‘‘গামগ্গহণেন চেত্থ নগৰম্পি গহিতমেৱ হোতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৪৭). নিগমসীমায ৱিসুংযেৱ ৱুত্তত্তা তস্সা ইধ সঙ্গহো ন ৱত্তব্বো. ৱুত্তঞ্হি পাড়িযং ‘‘যং গামং ৱা নিগমং ৱা উপনিস্সায ৱিহৰতি. যা তস্স ৱা গামস্স গামসীমা, নিগমস্স ৱা নিগমসীমা, অযং তত্থ সমানসংৱাসা একুপোসথা’’তি (মহাৱ. ১৪৭). ইমিস্সা ৱিসুংযেৱ লক্খণস্স ৱুত্তত্তা গামসীমালক্খণেনেৱ উপলক্খিতা.

২৫৫৫. ‘‘জাতস্সৰে’’তিআদীসু জাতস্সৰাদীনং লক্খণং এৱং ৱেদিতব্বং – যো পন কেনচি খণিত্ৱা অকতো সযংজাতো সোব্ভো সমন্ততো আগতেন উদকেন পূৰিতো তিট্ঠতি, যত্থ নদিযং ৱক্খমানপ্পকাৰে ৱস্সকালে উদকং সন্তিট্ঠতি, অযং জাতস্সৰো নাম. যোপি নদিং ৱা সমুদ্দং ৱা ভিন্দিত্ৱা নিক্খন্তউদকেন খণিতো সোব্ভো এতং লক্খণং পাপুণাতি, অযম্পি জাতস্সৰোযেৱ. সমুদ্দো পাকটোযেৱ.

যস্সা ধম্মিকানং ৰাজূনং কালে অন্ৱড্ঢমাসং অনুদসাহং অনুপঞ্চাহং অনতিক্কমিত্ৱা দেৱে ৱস্সন্তে ৱলাহকেসু ৱিগতমত্তেসু সোতং পচ্ছিজ্জতি, অযং নদিসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. যস্সা পন ঈদিসে সুৱুট্ঠিকালে ৱস্সানস্স চতুমাসে সোতং ন পচ্ছিজ্জতি, যত্থ তিত্থেন ৱা অতিত্থেন ৱা সিক্খাকৰণীযে আগতলক্খণেন তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেত্ৱা অন্তৰৱাসকং অনুক্খিপিত্ৱা উত্তৰন্তিযা ভিক্খুনিযা একদ্ৱঙ্গুলমত্তম্পি অন্তৰৱাসকো তেমিযতি, অযং সমুদ্দং ৱা পৱিসতু তড়াকং ৱা, পভৱতো পট্ঠায নদী নাম.

সমন্ততোতি সমন্তা. মজ্ঝিমস্সাতি থামমজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স. উদকুক্খেপোতি ৱক্খমানেন নযেন থামপ্পমাণেন খিত্তস্স উদকস্স ৱা ৱালুকায ৱা পতিতট্ঠানেন পৰিচ্ছিন্নো অন্তোপদেসো. যথা অক্খধুত্তা দাৰুগুড়ং খিপন্তি, এৱং উদকং ৱা ৱালুকং ৱা হত্থেন গহেত্ৱা থামমজ্ঝিমেন পুৰিসেন সব্বথামেন খিপিতব্বং, তত্থ যত্থ এৱং খিত্তং উদকং ৱা ৱালুকা ৱা পততি, অযং উদকুক্খেপো নামাতি. উদকুক্খেপসঞ্ঞিতোতি ‘‘উদকুক্খেপো’’তি সল্লক্খিতো.

২৫৫৬. অগামকে অৰঞ্ঞেতি ৱিঞ্ঝাটৱিসদিসে গামৰহিতে মহাঅৰঞ্ঞে. সমন্ততো সত্তেৱব্ভন্তৰাতি অত্তনো ঠিতট্ঠানতো পৰিক্খিপিত্ৱা সত্তেৱ অব্ভন্তৰা যস্সা সীমায পৰিচ্ছেদো, অযং সত্তব্ভন্তৰনামিকা সীমা নাম.

২৫৫৭. গুড়ুক্খেপনযেনাতি অক্খধুত্তকানং দাৰুগুড়ুক্খিপনাকাৰেন. উদকুক্খেপকাতি উদকুক্খেপসদিসৱসেন.

২৫৫৮. ইমাসং দ্ৱিন্নং সীমানং ৱড্ঢনক্কমং দস্সেতুমাহ ‘‘অব্ভন্তৰূদকুক্খেপা, ঠিতোকাসা পৰং সিযু’’ন্তি. ঠিতোকাসা পৰন্তি পৰিসায ঠিতট্ঠানতো পৰং, পৰিসপৰিযন্ততো পট্ঠায সত্তব্ভন্তৰা চ মিনিতব্বা, উদকুক্খেপো চ কাতব্বোতি অত্থো.

২৫৫৯-৬০. অন্তোপৰিচ্ছেদেতি উদকুক্খেপেন ৱা সত্তব্ভন্তৰেহি ৱা পৰিচ্ছিন্নোকাসস্স অন্তো. হত্থপাসং ৱিহায ঠিতো ৱা পৰং তত্তকং পৰিচ্ছেদং অনতিক্কম্ম ঠিতো ৱাতি যোজনা, সীমন্তৰিকত্থায ঠপেতব্বং একং উদকুক্খেপং ৱা সত্তব্ভন্তৰং এৱ ৱা অনতিক্কম্ম ঠিতোতি অত্থো.

কম্মং ৱিকোপেতীতি অন্তো ঠিতো কম্মস্স ৱগ্গভাৱকৰণতো, বহি তত্তকং পদেসং অনতিক্কমিত্ৱা ঠিতো অঞ্ঞস্স সঙ্ঘস্স গণপূৰণভাৱং গচ্ছন্তো সীমায সঙ্কৰভাৱকৰণেন কম্মং ৱিকোপেতি. ইতি যস্মা অট্ঠকথানযো, তস্মা সো অন্তোসীমায হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা ঠিতো হত্থপাসে ৱা কাতব্বো, সীমন্তৰিকত্থায পৰিচ্ছিন্নোকাসতো বহি ৱা কাতব্বো. তত্তকং পৰিচ্ছেদং অনতিক্কমিত্ৱা ঠিতো যথাঠিতোৱ সচে অঞ্ঞস্স কম্মস্স গণপূৰকো ন হোতি, কম্মং ন কোপেতীতি গহেতব্বং.

২৫৬১-২. সণ্ঠানন্তি তিকোটিসণ্ঠানং. নিমিত্তন্তি পব্বতাদিনিমিত্তং. দিসকিত্তনন্তি ‘‘পুৰত্থিমায দিসায কিং নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা দিসাকিত্তনং. পমাণন্তি তিযোজনপৰমং পমাণং. সোধেত্ৱাতি যস্মিং গামক্খেত্তে সীমং বন্ধতি, তত্থ ৱসন্তে উপসম্পন্নভিক্খূ বদ্ধসীমৱিহাৰে ৱসন্তে সীমায বহি গন্তুং অদত্ৱা, অবদ্ধসীমৱিহাৰে ৱসন্তে হত্থপাসং উপনেতব্বে হত্থপাসং নেত্ৱা অৱসেসে বহিসীমায কত্ৱা সব্বমগ্গেসু আৰক্খং ৱিদহিত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. সীমন্তি খণ্ডসীমং.

কীদিসন্তি আহ ‘‘তিকোণ’’ন্তিআদি. পণৱূপমন্তি পণৱসণ্ঠানং মজ্ঝে সংখিত্তং উভযকোটিযা ৱিত্থতং. ‘‘ৱিতানাকাৰং ধনুকাকাৰ’’ন্তি আকাৰ-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. ধনুকাকাৰন্তি আৰোপিতধনুসণ্ঠানং, ‘‘মুদিঙ্গূপমং সকটূপম’’ন্তি উপমা-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো. মুদিঙ্গূপমন্তি মজ্ঝে ৱিত্থতং উভযকোটিযা তনুকং তুৰিযৱিসেসং মুদিঙ্গন্তি ৱদন্তি, তাদিসন্তি অত্থো. সীমং বন্ধেয্যাতি যোজনা.

২৫৬৩. পব্বতাদিনিমিত্তুপগনিমিত্তানি দস্সেতুমাহ ‘‘পব্বত’’ন্তিআদি. ইতি অট্ঠ নিমিত্তানি দীপযেতি যোজনা. তত্ৰেৱং সঙ্খেপতো নিমিত্তুপগতা ৱেদিতব্বা – সুদ্ধপংসুসুদ্ধপাসাণউভযমিস্সকৱসেন (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা; মহাৱ. অট্ঠ. ১৩৮) তিৱিধোপি হি পব্বতো হত্থিপ্পমাণতো পট্ঠায উদ্ধং নিমিত্তুপগো, ততো ওমকতৰো ন ৱট্টতি. অন্তোসাৰেহি ৱা অন্তোসাৰমিস্সকেহি ৱা ৰুক্খেহি চতুপঞ্চৰুক্খমত্তম্পি ৱনং নিমিত্তুপগং, ততো ঊনতৰং ন ৱট্টতি. পাসাণনিমিত্তে অযগুড়ম্পি পাসাণসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতি, তস্মা যো কোচি পাসাণো উক্কংসেন হত্থিপ্পমাণতো ওমকতৰং আদিং কত্ৱা হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন দ্ৱত্তিংসপলগুড়পিণ্ডপৰিমাণো নিমিত্তুপগো, ন ততো খুদ্দকতৰো. পিট্ঠিপাসাণো পন অতিমহন্তোপি ৱট্টতি. ৰুক্খো জীৱন্তোযেৱ অন্তোসাৰো ভূমিযং পতিট্ঠিতো অন্তমসো উব্বেধতো অট্ঠঙ্গুলো পৰিণাহতো সূচিদণ্ডপ্পমাণোপি নিমিত্তুপগো, ন ততো ওৰং ৱট্টতি. মগ্গো জঙ্ঘমগ্গো ৱা হোতু সকটমগ্গো ৱা, যো ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা দ্ৱে তীণি গামক্খেত্তানি গচ্ছতি, তাদিসো জঙ্ঘসকটসত্থেহি ৱড়ঞ্জিযমানোযেৱ নিমিত্তুপগো, অৱড়ঞ্জো ন ৱট্টতি. হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন তংদিৱসং জাতো অট্ঠঙ্গুলুব্বেধো গোৱিসাণমত্তোপি ৱম্মিকো নিমিত্তুপগো, ততো ওৰং ন ৱট্টতি. উদকং যং অসন্দমানং আৱাটপোক্খৰণিতড়াকজাতস্সৰলোণিসমুদ্দাদীসু ঠিতং, তং আদিং কত্ৱা অন্তমসো তঙ্খণংযেৱ পথৱিযং খতে আৱাটে ঘটেহি আহৰিত্ৱা পূৰিতম্পি যাৱ কম্মৱাচাপৰিযোসানা সণ্ঠহনকং নিমিত্তুপগং, ইতৰং সন্দমানকং, ৱুত্তপৰিচ্ছেদকালং অতিট্ঠন্তং, ভাজনগতং ৱা ন ৱট্টতি. যা অবদ্ধসীমালক্খণে নদী ৱুত্তা, সা নিমিত্তুপগা, অঞ্ঞা ন ৱট্টতীতি.

২৫৬৪. তেসূতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. তীণীতি নিদ্ধাৰিতব্বদস্সনং, ইমিনা একং ৱা দ্ৱে ৱা নিমিত্তানি ন ৱট্টন্তীতি দস্সেতি. যথাহ – ‘‘সা এৱং সম্মন্নিত্ৱা বজ্ঝমানা একেন, দ্ৱীহি ৱা নিমিত্তেহি অবদ্ধা হোতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৩৮). সতেনাপীতি এত্থ পি-সদ্দো সম্ভাৱনাযং দট্ঠব্বো, তেন ৱীসতিযা, তিংসায ৱা নিমিত্তেহি ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি দীপেতি.

২৫৬৫. তিযোজনং পৰং উক্কট্ঠো পৰিচ্ছেদো এতিস্সাতি তিযোজনপৰা. ‘‘ৱীসতী’’তিআদীনং সঙ্খ্যানে, সঙ্খ্যেয্যে চ ৱত্তনতো ইধ সঙ্খ্যানে ৱত্তমানং ৱীসতি-সদ্দং গহেত্ৱা একৱীসতি ভিক্খূনন্তি ভিন্নাধিকৰণনিদ্দেসো কতোতি দট্ঠব্বং. ‘‘একৱীসতি’’ন্তি ৱত্তব্বে গাথাবন্ধৱসেন নিগ্গহীতলোপো, ৱীসতিৱগ্গকৰণীযপৰমত্তা সঙ্ঘকম্মস্স কম্মাৰহেন সদ্ধিং ভিক্খূনং একৱীসতিং গণ্হন্তীতি অত্থো, ইদঞ্চ নিসিন্নানং ৱসেন ৱুত্তং. হেট্ঠিমন্ততো হি যত্থ একৱীসতি ভিক্খূ নিসীদিতুং সক্কোন্তি, তত্তকে পদেসে সীমং বন্ধিতুং ৱট্টতীতি.

২৫৬৬. যা উক্কট্ঠাযপি যা চ হেট্ঠিমাযপি কেসগ্গমত্ততোপি অধিকা ৱা ঊনা ৱা, এতা দ্ৱেপি সীমাযো ‘‘অসীমা’’তি আদিচ্চবন্ধুনা ৱুত্তাতি যোজনা.

২৫৬৭. সমন্ততো সব্বমেৱ নিমিত্তং কিত্তেত্ৱাতি পুব্বদিসানুদিসাদীসু পৰিতো সব্বদিসাসু যথালদ্ধং নিমিত্তোপগং সব্বনিমিত্তং ‘‘ৱিনযধৰেন পুচ্ছিতব্বং ‘পুৰত্থিমায দিসায কিং নিমিত্ত’ন্তি? ‘পব্বতো, ভন্তে’তি. পুন ৱিনযধৰেন ‘এসো পব্বতো নিমিত্ত’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. অট্ঠ. ১৩৮) অট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন নিমিত্তেন নিমিত্তং ঘটেত্ৱা কিত্তেত্ৱা. ঞত্তি দুতিযা যস্সাতি ৱিগ্গহো, ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, যাৱতা সমন্তা নিমিত্তা কিত্তিতা’’তিআদিনা (মহাৱ. ১৩৯) পদভাজনে ৱুত্তেন ঞত্তিদুতিযেন কম্মেনাতি অত্থো. অৰহতি পহোতি ৱিনযধৰোতি অধিপ্পাযো.

২৫৬৮. বন্ধিত্ৱাতি যথাৱুত্তলক্খণনযেন সমানসংৱাসসীমং পঠমং বন্ধিত্ৱা. অনন্তৰন্তি কিচ্চন্তৰেন ব্যৱহিতং অকত্ৱা, কালক্খেপং অকত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি, সীমং সমূহনিতুকামানং পচ্চত্তিকানং ওকাসং অদত্ৱাতি অধিপ্পাযো. পচ্ছাতি সমানসংৱাসসম্মুতিতো পচ্ছা. চীৱৰাৱিপ্পৱাসকং সম্মন্নিত্ৱান যা বদ্ধা, সা ‘‘অৱিপ্পৱাসা’’তি ৱুচ্চতীতি যোজনা.

তত্থ চীৱৰাৱিপ্পৱাসকং সম্মন্নিত্ৱান যা বদ্ধাতি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, যা সা সঙ্ঘেন সীমা সম্মতা সমানসংৱাসা একুপোসথা…পে… ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ, খমতি সঙ্ঘস্স, তস্মা তুণ্হী, এৱমেতং ধাৰযামী’’তি (মহাৱ. ১৪৪) ৱুত্তনযেন চীৱৰেন অৱিপ্পৱাসং সম্মন্নিত্ৱা যা বদ্ধা. সা অৱিপ্পৱাসাতি ৱুচ্চতীতি তত্থ ৱসন্তানং ভিক্খূনং চীৱৰেন ৱিপ্পৱাসনিমিত্তাপত্তিযা অভাৱতো তথা ৱুচ্চতি, ‘‘অৱিপ্পৱাসসীমা’’তি ৱুচ্চতীতি ৱুত্তং হোতি.

২৫৬৯. ‘‘যা কাচি নদিলক্খণপ্পত্তা নদী নিমিত্তানি কিত্তেত্ৱা ‘এতং বদ্ধসীমং কৰোমা’তি কতাপি অসীমাৱ হোতী’’তিআদিকং (মহাৱ. অট্ঠ. ১৪৭) অট্ঠকথানযং দস্সেতুমাহ ‘‘নদী…পে… ন ৱোত্থৰতী’’তি, ন পত্থৰতি সীমাভাৱেন ব্যাপিনী ন হোতীতি অত্থো. তেনেৱাতি যেন ন ৱোত্থৰতি, তেনেৱ কাৰণেন. অব্ৰৱীতি ‘‘সব্বা, ভিক্খৱে, নদী অসীমা, সব্বো সমুদ্দো অসীমো, সব্বো জাতস্সৰো অসীমো’’তি (মহাৱ. ১৪৭) অৱোচ.

সীমাকথাৱণ্ণনা.

২৫৭০. অট্ঠমিযাপি উপোসথৱোহাৰত্তা দিনৱসেন উপোসথানং অতিৰেকত্তেপি ইধ অধিপ্পেতেযেৱ উপোসথে গহেত্ৱা আহ ‘‘নৱেৱা’’তি.

২৫৭১-৩. তে সৰূপতো দস্সেতুমাহ ‘‘চাতুদ্দসো…পে… কম্মেনুপোসথা’’তি. চতুদ্দসন্নং পূৰণো চাতুদ্দসো. পন্নৰসন্নং পূৰণো পন্নৰসো. যদা পন কোসম্বক্খন্ধকে (মহাৱ. ৪৫১ আদযো) আগতনযেন ভিন্নে সঙ্ঘে ওসাৰিতে তস্মিং ভিক্খুস্মিং সঙ্ঘো তস্স ৱত্থুস্স ৱূপসমায সঙ্ঘসামগ্গিং কৰোতি, তদা ‘‘তাৱদেৱ উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ৪৭৫) ৱচনতো ঠপেত্ৱা চাতুদ্দসপন্নৰসে অঞ্ঞোপি যো কোচি দিৱসো সামগ্গী উপোসথোতি. এত্থ ইতি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. চাতুদ্দসো, পন্নৰসো, সামগ্গী চ উপোসথোতি এতে তযোপি উপোসথা দিৱসেনেৱ নিদ্দিট্ঠা দিৱসেনেৱ ৱুত্তাতি যোজনা.

সঙ্ঘেউপোসথোতি সঙ্ঘেন কাতব্বউপোসথো. গণেপুগ্গলুপোসথোতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সাধ্যসাধনলক্খণস্স সম্বন্ধস্স লব্ভমানত্তা ‘‘সঙ্ঘে’’তিআদীসু সামিৱচনপ্পসঙ্গে ভুম্মনিদ্দেসো. উপোসথো সাধ্যো কম্মভাৱতো, সঙ্ঘগণপুগ্গলা সাধনং কাৰকভাৱতো.

সুত্তস্স উদ্দেসো সুত্তুদ্দেসো, সুত্তুদ্দেসোতি অভিধানং নামং যস্স সো সুত্তুদ্দেসাভিধানো. কম্মেনাতি কিচ্চৱসেন.

২৫৭৪. ‘‘অধিট্ঠান’’ন্তি ৱাচ্চলিঙ্গমপেক্খিত্ৱা ‘‘নিদ্দিট্ঠ’’ন্তি নপুংসকনিদ্দেসো. ৱাচ্চলিঙ্গা হি তব্বাদযোতি পাতিমোক্খো নিদ্দিট্ঠো, পাৰিসুদ্ধি নিদ্দিট্ঠাতি পুমিত্থিলিঙ্গেন যোজেতব্বা.

২৫৭৫. ৱুত্তাতি ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, পাতিমোক্খুদ্দেসা, নিদানং উদ্দিসিত্ৱা অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং, অযং পঠমো পাতিমোক্খুদ্দেসো’’তিআদিনা (মহাৱ. ১৫০) দেসিতা, সযঞ্চ তেসঞ্চ উদ্দেসে সঙ্খেপতো দস্সেতুমাহ ‘‘নিদান’’ন্তিআদি. সাৱেতব্বন্তি এত্থ ‘‘সুতেনা’’তি সেসো. সেসকন্তি অনুদ্দিট্ঠট্ঠানং –

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো…পে… আৱিকতা হিস্স ফাসু হোতীতি ইমং নিদানং উদ্দিসিত্ৱা ‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদানং, তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামি কচ্চিত্থ পৰিসুদ্ধা, দুতিযম্পি পুচ্ছামি…পে… এৱমেতং ধাৰযামী’তি ৱত্ৱা ‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদানং. সুতা খো পনাযস্মন্তেহি চত্তাৰো পাৰাজিকা ধম্মা…পে… অৱিৱদমানেহি সিক্খিতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৫০) –

অট্ঠকথায ৱুত্তনযেন অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং.

২৫৭৬. সেসেসুপীতি উদ্দিট্ঠাপেক্খায সেসেসু পাৰাজিকুদ্দেসাদীসুপি. ‘‘অযমেৱ নযো ঞেয্যো’’তি সামঞ্ঞেন ৱুত্তেপি ‘‘ৱিত্থাৰেনেৱ পঞ্চমো’’তি ৱচনতো ৱিত্থাৰুদ্দেসে ‘‘সাৱেতব্বং তু সেসক’’ন্তি অযং নযো ন লব্ভতি. ‘‘সাৱেতব্বং তু সেসক’’ন্তি ৱচনতো পাৰাজিকুদ্দেসাদীসু যস্মিং ৱিপ্পকতে অন্তৰাযো উপ্পজ্জতি, তেন সদ্ধিং অৱসেসং সুতেন সাৱেতব্বং. নিদানুদ্দেসে পন অনুদ্দিট্ঠে সুতেন সাৱেতব্বং নাম নত্থি. ভিক্খুনিপাতিমোক্খে অনিযতুদ্দেসস্স পৰিহীনত্তা ‘‘ভিক্খুনীনঞ্চ চত্তাৰো’’তি ৱুত্তং. উদ্দেসা নৱিমে পনাতি ভিক্খূনং পঞ্চ, ভিক্খুনীনং চত্তাৰোতি উভতোপাতিমোক্খে ইমে নৱ উদ্দেসা ৱুত্তাতি অত্থো.

২৫৭৭. উপোসথেতি সঙ্ঘুপোসথে. অন্তৰাযন্তি ৰাজন্তৰাযাদিকং দসৱিধং অন্তৰাযং. যথাহ – ‘‘ৰাজন্তৰাযো চোৰন্তৰাযো অগ্যন্তৰাযো উদকন্তৰাযো মনুস্সন্তৰাযো অমনুস্সন্তৰাযো ৱাড়ন্তৰাযো সৰীসপন্তৰাযো জীৱিতন্তৰাযো ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযো’’তি (মহাৱ. ১৫০).

তত্থ সচে ভিক্খূসু ‘‘উপোসথং কৰিস্সামা’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৫০) নিসিন্নেসু ৰাজা আগচ্ছতি, অযং ৰাজন্তৰাযো. চোৰা আগচ্ছন্তি, অযং চোৰন্তৰাযো. দৱদাহো আগচ্ছতি ৱা, আৱাসে ৱা অগ্গি উট্ঠহতি, অযং অগ্যন্তৰাযো. মেঘো ৱা উট্ঠেতি, ওঘো ৱা আগচ্ছতি, অযং উদকন্তৰাযো. বহূ মনুস্সা আগচ্ছন্তি, অযং মনুস্সন্তৰাযো. ভিক্খুং যক্খো গণ্হাতি, অযং অমনুস্সন্তৰাযো. ব্যগ্ঘাদযো চণ্ডমিগা আগচ্ছন্তি, অযং ৱাড়ন্তৰাযো. ভিক্খুং সপ্পাদযো ডংসন্তি, অযং সৰীসপন্তৰাযো. ভিক্খু গিলানো ৱা হোতি, কালং ৱা কৰোতি, ৱেৰিনো ৱা তং মাৰেতুং গণ্হন্তি, অযং জীৱিতন্তৰাযো. মনুস্সা একং ৱা বহুং ৱা ভিক্খূ ব্ৰহ্মচৰিযা চাৱেতুকামা গণ্হন্তি, অযং ব্ৰহ্মচৰিযন্তৰাযো.

‘‘চেৱা’’তি ইমিনা অন্তৰাযেৱ অন্তৰাযসঞ্ঞিনা ৱিত্থাৰুদ্দেসে অকতেপি অনাপত্তীতি দীপেতি. অনুদ্দেসোতি ৱিত্থাৰেন অনুদ্দেসো. নিৱাৰিতোতি ‘‘ন, ভিক্খৱে, অসতি অন্তৰাযে সংখিত্তেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ১৫০) পটিসিদ্ধো. ইমিনা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সতি অন্তৰাযে সংখিত্তেন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি (মহাৱ. ১৫০) ইদম্পি ৱিভাৱিতং হোতি.

২৫৭৮. তস্সাতি পাতিমোক্খস্স. ইস্সৰণস্স হেতুমাহ ‘‘‘থেৰাধেয্য’ন্তি পাঠতো’’তি. থেৰাধেয্যন্তি থেৰাধীনং, থেৰাযত্তন্তি অত্থো. পাঠতোতি পাড়িৱচনতো. ‘‘যো তত্থ ভিক্খু ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্যং পাতিমোক্খ’’ন্তি (মহাৱ. ১৫৫) ৱচনতো আহ ‘‘অৱত্তন্তেনা’’তিআদি. অৱত্তন্তেনাতি অন্তমসো দ্ৱেপি উদ্দেসে উদ্দিসিতুং অসক্কোন্তেন. থেৰেন যো অজ্ঝিট্ঠো, এৱমজ্ঝিট্ঠস্স যস্স পন থেৰস্স, নৱস্স, মজ্ঝিমস্স ৱা সো পাতিমোক্খো ৱত্ততি পগুণো হোতি, সো ইস্সৰোতি সম্বন্ধো.

অজ্ঝিট্ঠোতি ‘‘ত্ৱং, আৱুসো, পাতিমোক্খং উদ্দিসা’’তি আণত্তো, ইমিনা অনাণত্তস্স উদ্দিসিতুং সামত্থিযা সতিপি অনিস্সৰভাৱো দীপিতো হোতি. যথাহ – ‘‘সচে থেৰস্স পঞ্চ ৱা চত্তাৰো ৱা তযো ৱা পাতিমোক্খুদ্দেসা নাগচ্ছন্তি, দ্ৱে পন অখণ্ডা সুৱিসদা ৱাচুগ্গতা হোন্তি, থেৰাযত্তোৱ পাতিমোক্খো. সচে পন এত্তকম্পি ৱিসদং কাতুং ন সক্কোতি, ব্যত্তস্স ভিক্খুনো আযত্তো হোতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৫৫).

২৫৭৯. উদ্দিসন্তেতি পাতিমোক্খুদ্দেসকে পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তে. সমা ৱাতি আৱাসিকেহি গণনেন সমা ৱা. অপ্পা ৱাতি ঊনা ৱা. আগচ্ছন্তি সচে পনাতি সচে পন আগন্তুকা ভিক্খূ আগচ্ছন্তি. সেসকন্তি অনুদ্দিট্ঠট্ঠানং.

২৫৮০. উদ্দিট্ঠমত্তেতি উদ্দিট্ঠক্খণেযেৱ কথাৰম্ভতো পুব্বমেৱ. ‘‘ৱা’’তি ইদং এত্থাপি যোজেতব্বং, ইমিনা অৱুত্তং ‘‘অৱুট্ঠিতায ৱা’’তি ইমং ৱিকপ্পং সম্পিণ্ডেতি. অৱুট্ঠিতায পৰিসাযাতি চ ভিক্খুপৰিসায অঞ্ঞমঞ্ঞং সুখকথায নিসিন্নাযযেৱাতি অত্থো. পৰিসাযাতি এত্থ ‘‘একচ্চাযা’’তি চ ‘‘সব্বাযা’’তি চ সেসো. ভিক্খূনং একচ্চায পৰিসায ৱুট্ঠিতায ৱা সব্বায পৰিসায ৱুট্ঠিতায ৱাতি যোজনা. তেসন্তি ৱুত্তপ্পকাৰানং আৱাসিকানং. মূলেতি সন্তিকে. পাৰিসুদ্ধি কাতব্বাতি যোজনা. ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে…পে… আগচ্ছন্তি বহুতৰা, তেহি, ভিক্খৱে, ভিক্খূহি পুন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তনযং দস্সেতুমাহ ‘‘সচে বহূ’’তি. এত্থ ‘‘পুন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি সেসো. সব্বৱিকপ্পেসু পুব্বকিচ্চং কত্ৱা পুন পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্বন্তি অত্থো. অযং পনেত্থ সেসৱিনিচ্ছযো –

‘‘পন্নৰসোৱাসিকানং, ইতৰানং সচেতৰো;

সমানেতৰেনুৱত্তন্তু, পুৰিমানং সচেধিকা;

পুৰিমা অনুৱত্তন্তু, তেসং সেসেপ্যযং নযো.

‘‘পাটিপদোৱাসিকানং,

ইতৰানং উপোসথো;

সমথোকানং সামগ্গিং,

মূলট্ঠা দেন্তু কামতো.

বহি গন্ত্ৱান কাতব্বো,

নো চে দেন্তি উপোসথো;

দেয্যানিচ্ছায সামগ্গী,

বহূসু বহি ৱা ৱজে.

‘‘পাটিপদেগন্তুকানং, এৱমেৱ অযং নযো;

সাৱেয্য সুত্তং সঞ্চিচ্চ, অস্সাৱেন্তস্স দুক্কটন্তি.

২৫৮১. ৱিনিদ্দিট্ঠস্সাতি আণত্তস্স, ইমিনা ইতৰেসং অনাপত্তীতি দীপেতি. ইধ ‘‘অগিলানস্সা’’তি সেসো. থেৰেন আণাপেন্তেন ‘‘কিঞ্চি কম্মং কৰোন্তো ৱা সদাকালমেৱ একো ৱা ভাৰনিত্থৰণকো ৱা সৰভাণকধম্মকথিকাদীসু অঞ্ঞতৰো ৱা ন উপোসথাগাৰসম্মজ্জনত্থং আণাপেতব্বো, অৱসেসা পন ৱাৰেন আণাপেতব্বা’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৫৯) অট্ঠকথায ৱুত্তৱিধিনা আণাপেতব্বো. সচে আণত্তো সম্মজ্জনিং তাৱকালিকম্পি ন লভতি, সাখাভঙ্গং কপ্পিযং কাৰেত্ৱা সম্মজ্জিতব্বং. তম্পি অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি.

আসনপঞ্ঞাপনাণত্তিযম্পি ৱুত্তনযেনেৱ আণাপেতব্বো. আণাপেন্তেন চ সচে উপোসথাগাৰে আসনানি নত্থি, সঙ্ঘিকাৱাসতোপি আহৰিত্ৱা পঞ্ঞপেত্ৱা পুন আহৰিতব্বানি. আসনেসু অসতি কটসাৰকেপি তট্টিকাযোপি পঞ্ঞপেতুং ৱট্টতি, তট্টিকাসুপি অসতি সাখাভঙ্গানি কপ্পিযং কাৰেত্ৱা পঞ্ঞপেতব্বানি, কপ্পিযকাৰকং অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি.

পদীপকৰণেপি ৱুত্তনযেনেৱ আণাপেতব্বো. আণাপেন্তেন চ ‘‘অসুকস্মিং নাম ওকাসে তেলং ৱা ৱট্টি ৱা কপল্লিকা ৱা অত্থি, তং গহেত্ৱা কৰোহী’’তি ৱত্তব্বো. সচে তেলাদীনি নত্থি, ভিক্খাচাৰেনপি পৰিযেসিতব্বানি. পৰিযেসিত্ৱা অলভন্তস্স লদ্ধকপ্পিযং হোতি. অপিচ কপালে অগ্গিপি জালেতব্বো.

২৫৮২. দীপন্তি এত্থ ‘‘জালেত্ৱা’’তি সেসো. অথ ৱা ‘‘কত্ৱা’’তি ইমিনা চ যোজেতব্বং. গণঞত্তিং ঠপেত্ৱাতি ‘‘সুণন্তু মে, আযস্মন্তা, অজ্জুপোসথো পন্নৰসো, যদাযস্মন্তানং পত্তকল্লং, মযং অঞ্ঞমঞ্ঞং পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কৰেয্যামা’’তি এৱং গণঞত্তিং নিক্খিপিত্ৱা. কত্তব্বো তীহুপোসথোতি তীহি ভিক্খূহি উপোসথো কাতব্বো. তীসু থেৰেন একংসং উত্তৰাসঙ্গং কত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা দ্ৱে এৱং তিক্খত্তুমেৱ ৱত্তব্বো ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং, আৱুসো, ‘পৰিসুদ্ধো’তি মং ধাৰেথা’’তি (মহাৱ. ১৬৮). দুতিযেন, ততিযেন চ যথাক্কমং ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং, ভন্তে, ‘পৰিসুদ্ধো’তি মং ধাৰেথা’’তি তিক্খত্তুমেৱ ৱত্তব্বং.

২৫৮৩. পুব্বকিচ্চাদীনি কত্ৱা ঞত্তিং অট্ঠপেত্ৱা থেৰেন নৱো এৱং তিক্খত্তুমেৱ ৱত্তব্বো ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং, আৱুসো, ‘পৰিসুদ্ধো’তি মং ধাৰেহী’’তি (মহাৱ. ১৬৮), নৱেন থেৰোপি ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং, ভন্তে, ‘পৰিসুদ্ধো’তি মং ধাৰেথা’’তি (মহাৱ. ১৬৮) তিক্খত্তুং ৱত্তব্বো. ইমস্মিং পন ৱাৰে ঞত্তিযা অট্ঠপনঞ্চ ‘‘ধাৰেহী’’তি একৱচননিদ্দেসো চাতি এত্তকোৱ ৱিসেসোতি তং অনাদিযিত্ৱা পুগ্গলেন কাতব্বং উপোসথৱিধিং দস্সেতুমাহ ‘‘পুব্বকিচ্চং সমাপেত্ৱা, অধিট্ঠেয্য পনেককো’’তি. অধিট্ঠেয্যাতি ‘‘অজ্জ মে উপোসথো, পন্নৰসো’তি ৱা ‘চাতুদ্দসো’তি ৱা অধিট্ঠামী’’তি অধিট্ঠেয্য. অস্সাতি অৱসানে ৱুত্তপুগ্গলং সন্ধায একৱচননিদ্দেসো. যথাৱুত্তো সঙ্ঘোপি তযোপি দ্ৱেপি অত্তনো অত্তনো অনুঞ্ঞাতং উপোসথং অন্তৰাযং ৱিনা সচে ন কৰোন্তি, এৱমেৱ আপত্তিমাপজ্জন্তীতি ৱেদিতব্বো.

২৫৮৪-৫. ইদানি ‘‘চত্তাৰিমানি, ভিক্খৱে, উপোসথকম্মানি, অধম্মেন ৱগ্গং উপোসথকম্ম’’ন্তিআদিনা (মহাৱ. ১৪৯) নযেন ৱুত্তং কম্মচতুক্কং দস্সেতুমাহ ‘‘অধম্মেন চ ৱগ্গেনা’’তিআদি. অধম্মেন ৱগ্গেন কম্মং, অধম্মতো সমগ্গেন কম্মং, ধম্মেন ৱগ্গেন কম্মং, ধম্মতো সমগ্গেন কম্মন্তি এতানি চত্তাৰি উপোসথস্স কম্মানীতি জিনো অব্ৰৱীতি যোজনা. চতূস্ৱপি পনেতেসূতি এতেসু চতূসু কম্মেসু পন. চতুত্থন্তি ‘‘সমগ্গেন চ ধম্মতো’’তি ৱুত্তং চতুত্থং উপোসথকম্মং ‘‘ধম্মকম্ম’’ন্তি অধিপ্পেতং.

২৫৮৬-৭. তানি কম্মানি ৱিভাৱেতুমাহ ‘‘অধম্মেনিধা’’তিআদি. ইধ ইমস্মিং সাসনে এত্থ এতেসু চতূসু উপোসথেসু. অধম্মেন ৱগ্গো উপোসথো কতমোতি কথেতুকামতাপুচ্ছা. যত্থ যস্সং একসীমাযং ভিক্খুনো চত্তাৰো ৱসন্তীতি যোজনা.

তত্ৰ একস্স পাৰিসুদ্ধিং আনযিত্ৱা তে তযো জনা পাৰিসুদ্ধিং উপোসথং কৰোন্তি চে, এৱং কতো উপোসথো অধম্মো ৱগ্গুপোসথো নামাতি যোজনা, একসীমট্ঠেহি চতূহি সঙ্ঘুপোসথে কাতব্বে গণুপোসথস্স কতত্তা অধম্মো চ সঙ্ঘমজ্ঝং ৱিনা গণমজ্ঝং পাৰিসুদ্ধিযা অগমনতো তস্স হত্থপাসং অনুপগমনেন ৱগ্গো চ হোতীতি অত্থো.

২৫৮৮. অধম্মেন সমগ্গোতি এত্থ ‘‘উপোসথো কতমো’’তি অনুৱত্তেতব্বং. ‘‘ভিক্খুনো একতো’’তি পদচ্ছেদো. ‘‘হোতি অধম্মিকো’’তি পদচ্ছেদো. চতূহি সমগ্গেহি সঙ্ঘুপোসথে কাতব্বে গণুপোসথকৰণং অধম্মো, হত্থপাসুপগমনতো সমগ্গো হোতি.

২৫৮৯-৯০. যো উপোসথো ধম্মেন ৱগ্গো হোতি, সো কতমোতি যোজনা. যত্থ যস্সং একসীমাযং চত্তাৰো ভিক্খুনো ৱসন্তি, তত্ৰ একস্স পাৰিসুদ্ধিং আনযিত্ৱা তে তযো জনা পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তে চে, ধম্মেন ৱগ্গো উপোসথো হোতীতি যোজনা. একসীমট্ঠেহি চতূহি সঙ্ঘুপোসথস্স কতত্তা ধম্মো, একস্স হত্থপাসং অনুপগমনেন ৱগ্গো চ হোতীতি অত্থো.

২৫৯১. যো ধম্মতো সমগ্গো, সো কতমোতি যোজনা. ইধ ইমস্মিং সাসনে চত্তাৰো ভিক্খুনো একতো পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি চে, অযং ধম্মতো সমগ্গো উপোসথোতি মতো অধিপ্পেতোতি যোজনা. চতূহি সঙ্ঘুপোসথস্স কতত্তা ধম্মো, একস্সাপি হত্থপাসং অৱিজহনেন সমগ্গোতি অধিপ্পাযো.

২৫৯২. ৱগ্গে সঙ্ঘে ৱগ্গোতি সঞ্ঞিনো, সমগ্গে চ সঙ্ঘে ৱগ্গোতি সঞ্ঞিনো উভযত্থ ৱিমতিস্স ৱা উপোসথং কৰোন্তস্স দুক্কটং আপত্তি হোতীতি যোজনা.

২৫৯৩. ভেদাধিপ্পাযতোতি ‘‘নস্সন্তেতে, ৱিনস্সন্তেতে, কো তেহি অত্থো’’তি এৱং ভেদপুৰেক্খাৰতায ‘‘উপোসথং কৰোন্তস্সা’’তি আনেত্ৱা যোজেতব্বং. তস্স ভিক্খুনো থুল্লচ্চযং হোতি অকুসলবলৱতায চ থুল্লচ্চযং হোতীতি. যথাহ – ‘‘ভেদপুৰেক্খাৰপন্নৰসকে অকুসলবলৱতায থুল্লচ্চযং ৱুত্ত’’ন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৭৬). ৱগ্গে ৱা সমগ্গে ৱা সঙ্ঘে সমগ্গো ইতি সঞ্ঞিনো উপোসথং কৰোন্তস্স অনাপত্তীতি যোজনা. অৱসেসো পনেত্থ ৱত্তব্বৱিনিচ্ছযো পৱাৰণৱিনিচ্ছযাৱসানে ‘‘পাৰিসুদ্ধিপ্পদানেনা’’তিআদীহি (ৱি. ৱি. ২৬৪২) একতো ৱত্তুমিচ্ছন্তেন ন ৱুত্তো.

২৫৯৪-৫. ‘‘উক্খিত্তেনা’’তিআদিকানি কৰণৱচনন্তানি পদানি ‘‘সহা’’তি ইমিনা সদ্ধিং ‘‘উপোসথো ন কাতব্বো’’তি পদেন পচ্চেকং যোজেতব্বানি. উক্খিত্তেনাতি আপত্তিযা অদস্সনে উক্খিত্তকো, আপত্তিযা অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকো, পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকোতি তিৱিধেন উক্খিত্তেন. এতেসু হি তিৱিধে উক্খিত্তকে সতি উপোসথং কৰোন্তো সঙ্ঘো পাচিত্তিযং আপজ্জতি.

‘‘গহট্ঠেনা’’তি ইমিনা তিত্থিযোপি সঙ্গহিতো. সেসেহি সহধম্মিহীতি ভিক্খুনী, সিক্খমানা, সামণেৰো, সামণেৰীতি চতূহি সহধম্মিকেহি. চুতনিক্খিত্তসিক্খেহীতি এত্থ চুতো চ নিক্খিত্তসিক্খো চাতি ৱিগ্গহো. চুতো নাম অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নকো. নিক্খিত্তসিক্খো নাম সিক্খাপচ্চক্খাতকো.

একাদসহীতি পণ্ডকো, থেয্যসংৱাসকো, তিত্থিযপক্কন্তকো, তিৰচ্ছানগতো, মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অৰহন্তঘাতকো, ভিক্খুনিদূসকো, সঙ্ঘভেদকো, লোহিতুপ্পাদকো, উভতোব্যঞ্জনকোতি ইমেহি একাদসহি অভব্বেহি.

সভাগাপত্তিকেন ৱা সহ উপোসথো ন কাতব্বো, পাৰিৱুত্থেন ছন্দেন উপোসথো ন কাতব্বো, কৰোতো দুক্কটং হোতীতি যোজনা. এৱং উক্খিত্তৱজ্জিতেসু সব্বৱিকপ্পেসু দুক্কটমেৱ ৱেদিতব্বং. ‘‘যং দ্ৱেপি জনা ৱিকালভোজনাদিনা সভাগৱত্থুনা আপত্তিং আপজ্জন্তি, এৱৰূপা ৱত্থুসভাগা ‘সভাগা’তি ৱুচ্চতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৯) ৱচনতো ‘‘সভাগাপত্তী’’তি ৱত্থুসভাগাপত্তিযেৱ গহেতব্বা.

উপোসথদিৱসে সব্বোৱ সঙ্ঘো সচে সভাগাপত্তিং আপন্নো হোতি,

‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, অঞ্ঞতৰস্মিং আৱাসে তদহুপোসথে সব্বো সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপন্নো হোতি, তেহি, ভিক্খৱে, ভিক্খূহি একো ভিক্খু সামন্তা আৱাসা সজ্জুকং পাহেতব্বো ‘গচ্ছাৱুসো, তং আপত্তিং পটিকৰিত্ৱা আগচ্ছ, মযং তে সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামা’তি. এৱঞ্চেতং লভেথ, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে লভেথ, ব্যত্তেন ভিক্খুনা পটিবলেন সঙ্ঘো ঞাপেতব্বো – ‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপন্নো, যদা অঞ্ঞং ভিক্খুং সুদ্ধং অনাপত্তিকং পস্সিস্সতি, তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকৰিস্সতী’’তি (মহাৱ. ১৭১) চ,

ৱেমতিকো চে হোতি,

‘‘সুণাতু মে, ভন্তে সঙ্ঘো, অযং সব্বো সঙ্ঘো সভাগায আপত্তিযা ৱেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৱিস্সতি, তদা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সতী’’তি (মহাৱ. ১৭১) চ,

ৱুত্তনযেন উপোসথো কাতব্বো.

এত্থ চ সজ্ঝুকন্তি তদহেৱাগমনত্থায. গণুপোসথাদীসুপি এসেৱ নযো. ৱুত্তঞ্হি অট্ঠকথাগণ্ঠিপদে ‘‘যথা সঙ্ঘো সভাগং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা সুদ্ধং অলভিত্ৱা ‘যদা সুদ্ধং পস্সিস্সতি, তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকৰিস্সতী’তি ৱত্ৱা উপোসথং কাতুং লভতি, এৱং দ্ৱীহিপি অঞ্ঞমঞ্ঞং আৰোচেত্ৱা উপোসথং কাতুং ৱট্টতি. একেনাপি ‘পৰিসুদ্ধং লভিত্ৱা পটিকৰিস্সামী’তি আভোগং কত্ৱা কাতুং ৱট্টতি কিৰা’’তি. কিৰাতি চেত্থ অনুস্সৱত্থে দট্ঠব্বো, ন পনাৰুচিযং.

পাৰিৱুত্থেন ছন্দেনাতি ছন্দং আহৰিত্ৱা কম্মং কাতুং নিসিন্নেনপি ‘‘অসুভলক্খণতাদিনা কেনচি কাৰণেন ন কৰিস্সামী’’তি ৱিস্সট্ঠে ছন্দে সচে পুন কৰিস্সতি, পুন ছন্দপাৰিসুদ্ধিং আহৰিত্ৱা কাতব্বং. যথাহ – ‘‘এতস্মিং পাৰিৱাসিযে পুন ছন্দপাৰিসুদ্ধিং অনানেত্ৱা কম্মং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৬৭).

২৫৯৬. অদেসেত্ৱা পনাপত্তিন্তি আপন্নং আপত্তিং অদেসেত্ৱা. নাৱিকত্ৱান ৱেমতিন্তি ‘‘অহং, ভন্তে, সম্বহুলাসু আপত্তীসু ৱেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৱিস্সামি, তদা তা আপত্তিযো পটিকৰিস্সামী’’তি ৱিমতিং অনাৰোচেত্ৱা. ‘‘যদা নিব্বেমতিকোতি এত্থ সচে পনেস নিব্বেমতিকো ন হোতি, ৱত্থুং কিত্তেত্ৱাৱ দেসেতুং ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১৬৯) অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তং. তত্ৰাযং দেসনাৱিধি – সচে মেঘচ্ছন্নে সূৰিযে ‘‘কালো নু খো, ৱিকালো’’তি ৱেমতিকো ভুঞ্জতি, তেন ভিক্খুনা ‘‘অহং, ভন্তে, ৱেমতিকো ভুঞ্জিং, সচে কালো অত্থি, সম্বহুলা দুক্কটা আপত্তিযো আপন্নোম্হি. নো চে অত্থি, সম্বহুলা পাচিত্তিযাপত্তিযো আপন্নোম্হী’’তি এৱং ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা ‘‘অহং, ভন্তে, যা তস্মিং ৱত্থুস্মিং সম্বহুলা দুক্কটা ৱা পাচিত্তিযা ৱা আপত্তিযো আপন্নো, তা তুম্হমূলে পটিদেসেমী’’তি ৱত্তব্বং. এসেৱ নযো সব্বাপত্তীসূতি.

গণ্ঠিপদেসু পনেৱং ৱিনিচ্ছযো ৱুত্তো – ‘‘অহং, আৱুসো, ইত্থন্নামায আপত্তিযা ৱেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৱিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামী’তি ৱত্ৱা উপোসথো কাতব্বো, পাতিমোক্খং সোতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ১৭০) ৱচনতো যাৱ নিব্বেমতিকো ন হোতি, তাৱ সভাগাপত্তিং পটিগ্গহেতুং ন লভতি. অঞ্ঞেসঞ্চ কম্মানং পৰিসুদ্ধো নাম হোতি. ‘‘পুন নিব্বেমতিকো হুত্ৱা দেসেতব্বমেৱা’’তি (কঙ্খা. অভি. টী. নিদানৱণ্ণনা) নেৱ পাড়িযং, ন অট্ঠকথাযং অত্থি, দেসিতে পন ন দোসো. ‘‘ইতো ৱুট্ঠহিত্ৱা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামী’’তি (মহাৱ. ১৭০) এত্থাপি এসেৱ নযোতি.

২৫৯৭. উপোসথেতি দিনকাৰককত্তব্বাকাৰৱসেন পন্নৰসী, সঙ্ঘুপোসথো, সুত্তুদ্দেসোতি ইমেহি তীহি লক্খণেহি সমন্নাগতে উপোসথে. সভিক্খুম্হা চ আৱাসাতি ‘‘যস্মিং উপোসথে কিচ্চ’’ন্তিআদিনা ৱক্খমানপ্পকাৰা সভিক্খুকা আৱাসা. ইধ ‘‘অনাৱাসা’’তি সেসো. আৱাসো ৱা অনাৱাসো ৱাতি এত্থ ‘‘অভিক্খুকো ৱা নানাসংৱাসকেহি সভিক্খুকো ৱা’’তি চ ন গন্তব্বোতি এত্থ ‘‘অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘেন অঞ্ঞত্ৰ অন্তৰাযা’’তি চ সেসো. ‘‘অনাৱাসো’’তি উদোসিতাদযো ৱুত্তা. ভিক্খুনা উপোসথে সভিক্খুম্হা আৱাসা ৱা অনাৱাসা ৱা অভিক্খুকো ৱা নানাসংৱাসকেহি সভিক্খুকো ৱা আৱাসো ৱা অনাৱাসো ৱা অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘেন অঞ্ঞত্ৰ অন্তৰাযা কুদাচনং কদাচিপি ন গন্তব্বোতি যোজনা.

২৫৯৮. যস্মিং আৱাসে পন উপোসথে কিচ্চং সচে ৱত্ততি, সো আৱাসো ‘‘সভিক্খুকো নামা’’তি পকাসিতোতি যোজনা, ইমিনা সচে যত্থ উপোসথো ন ৱত্ততি, সো সন্তেসুপি ভিক্খূসু অভিক্খুকো নামাতি দীপেতি.

২৫৯৯. উপোসথস্স পযোজনং, তপ্পসঙ্গেন পৱাৰণায চ নিদ্ধাৰেতুকামতাযাহ ‘‘উপোসথো কিমত্থাযা’’তিআদি.

২৬০০. পটিক্কোসেয্যাতি নিৱাৰেয্য. অদেন্তস্সপি দুক্কটন্তি এত্থ ‘‘কোপেতুং ধম্মিকং কম্ম’’ন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং.

২৬০১. সো চাতি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) চতুৱগ্গাদিপ্পভেদেন পঞ্চৱিধো সো সঙ্ঘো চ. হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন কত্তব্বকম্মানং ৱসেন পৰিদীপিতো, ন ছব্বগ্গাদীনং কাতুং অযুত্ততাদস্সনৱসেন.

২৬০২. চতুৱগ্গাদিভেদনিবন্ধনং কম্মং দস্সেতুমাহ ‘‘পৱাৰণ’’ন্তিআদি. পৱাৰণঞ্চ তথা অব্ভানঞ্চ উপসম্পদঞ্চ ঠপেত্ৱা চতুৱগ্গেন অকত্তব্বং কম্মং ন ৱিজ্জতীতি যোজনা.

২৬০৩. মজ্ঝদেসে উপসম্পদা মজ্ঝদেসূপসম্পদা, তং. অব্ভানং, মজ্ঝদেসূপসম্পদঞ্চ ৱিনা পঞ্চৱগ্গেন সব্বং কম্মং কাতুং ৱট্টতীতি যোজনা.

২৬০৪. কিঞ্চিপি কম্মং ন ন কত্তব্বন্তি যোজনা, সব্বম্পি কম্মং কত্তব্বমেৱাতি অত্থো. দ্ৱে পটিসেধা পকতত্থং গমযন্তীতি. ৱীসতিৱগ্গেন সঙ্ঘেন সব্বেসম্পি কম্মানং কত্তব্বভাৱে কিমত্থং অতিৰেকৱীসতিৱগ্গস্স গহণন্তি আহ ‘‘ঊনে দোসোতি ঞাপেতুং, নাধিকে অতিৰেকতা’’তি. যথাৱুত্তে চতুব্বিধে সঙ্ঘে গণনতো ঊনে দোসো হোতি, অধিকে দোসো ন হোতীতি ঞাপেতুং অতিৰেকতা দস্সিতা, অতিৰেকৱীসতিৱগ্গসঙ্ঘো দস্সিতোতি অধিপ্পাযো.

২৬০৫. চতুৱগ্গেন কত্তব্বে পকতত্তাৱ চত্তাৰো কম্মপ্পত্তাতি দীপিতাতি যোজনা. সেসা পকতত্তা ছন্দাৰহাতি সেসো. পকতত্তাতি অনুক্খিত্তা চেৱ অন্তিমৱত্থুং অনজ্ঝাপন্না চ গহেতব্বা. সেসেসু চাতি পঞ্চৱগ্গাদীসুপি.

২৬০৬. চতুৱগ্গাদিকত্তব্বকম্মং অসংৱাসপুগ্গলং গণপূৰং কত্ৱা কৰোন্তস্স দুক্কটং হোতি. ন কেৱলং দুক্কটমেৱ, কতঞ্চ কম্মং কুপ্পতীতি যোজনা.

২৬০৭. পৰিৱাসাদীতি এত্থ আদি-সদ্দেন মূলাযপটিকস্সনাদীনং গহণং. তত্ৰট্ঠন্তি পৰিৱাসাদীসু ঠিতং. ‘‘তথা’’তি ইমিনা ‘‘কতং কুপ্পতি দুক্কট’’ন্তি ইদং অনুৱত্তেতি. সেসং তূতি পৰিৱাসাদিকম্মতো অঞ্ঞং পন উপোসথাদিকম্মং. ৱট্টতীতি তে পাৰিৱাসিকাদযো গণপূৰকে কত্ৱা কাতুং ৱট্টতি.

উপোসথক্খন্ধককথাৱণ্ণনা.