পব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা
২৪৪৪. ইচ্চেৱং নাতিসঙ্খেপৱিত্থাৰৱসেন ৱিভঙ্গদ্ৱযে, তদট্ঠকথায চ আগতং ৱিনিচ্ছযং দস্সেত্ৱা ইদানি খন্ধকাগতং ৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাৰভন্তো আহ ‘‘সীলক্খন্ধাদী’’তিআদি. তত্থ সীলক্খন্ধাদিযুত্তেনাতি সীলসমাধিপঞ্ঞাৱিমুত্তিৱিমুত্তিঞাণদস্সনসঙ্খাতেহি পঞ্চহি খন্ধেহি গুণৰাসীহি যুত্তেন সমন্নাগতেন. সুভক্খন্ধেনাতি সুৱণ্ণালিঙ্গসদিসৱট্টক্খন্ধতায সুভো সুন্দৰো খন্ধো এতস্সাতি সুভক্খন্ধো, ভগৱা, তেন. ইমিনা বাত্তিংসলক্খণানমেকদেসভূতস্স সমৱট্টক্খন্ধতালক্খণস্স পৰিদীপকেন ৱচনেন লক্খণাহাৰনযেন বাত্তিংসলক্খণাদিকা সব্বাপি ৰূপকাযসিৰী সন্দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা.
খন্ধকেতি খন্ধানং সমূহো খন্ধকো, খন্ধানং ৱা কাযনতো দীপনতো খন্ধকো. ‘‘খন্ধা’’তি চেত্থ পব্বজ্জূপসম্পদাদিৱিনযকম্মসঙ্খাতা, চাৰিত্তৱাৰিত্তসিক্খাপদসঙ্খাতা চ পঞ্ঞত্তিযো অধিপ্পেতা. পব্বজ্জাদীনি হি ভগৱতা পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘পঞ্ঞত্তিযো’’তি ৱুচ্চন্তি. পঞ্ঞত্তিযঞ্চ খন্ধ-সদ্দো দিস্সতি ‘‘দাৰুক্খন্ধো (সং. নি. ৪.২৪১) অগ্গিক্খন্ধো (পটি. ম. ১.১১৬) উদকক্খন্ধো’’তিআদীসু (অ. নি. ৬.৩৭) ৱিয. অপিচ ভাগৰাসত্থতা চেত্থ যুজ্জতিযেৱ তাসং পঞ্ঞত্তীনং ভাগসো, ৰাসিতো চ ৱিভত্তত্তা. তস্মিং খন্ধকে. পি-সদ্দো ৱুত্তাপেক্খায পঞ্চসতিকসত্তসতিকক্খন্ধকে দ্ৱে ৱজ্জেত্ৱা পব্বজ্জক্খন্ধকাদিকে ভিক্খুনিখন্ধকপৰিযোসানে ৱীসতিৱিধে খন্ধকে ৱুত্তৱিনিচ্ছযস্স ইধ ৱক্খমানত্তা. তদেৱ সন্ধাযাহ ‘‘খন্ধকেপি পৱক্খামি, সমাসেন ৱিনিচ্ছয’’ন্তি.
২৪৪৫. ‘‘মাতৰা পিতৰা’’তি ইমিনা জনকাযেৱ অধিপ্পেতা. ‘‘ভণ্ডুকম্মং, সমণকৰণং, পব্বাজনন্তি চ পৰিযায-সদ্দা’’তি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সঙ্ঘং অপলোকেতুং ভণ্ডুকম্মাযা’’তি (মহাৱ. ৯৮) ইমিস্সা পাড়িযা অট্ঠকথায (মহাৱ. অট্ঠ. ৯৮) ৱুত্তং. আপুচ্ছিত্ৱাতি এত্থ ‘‘সঙ্ঘ’’ন্তি সেসো.
২৪৪৬. ৱাৱটোতি পসুতো, যুত্তপযুত্তোতি অত্থো. ‘‘পব্বাজেত্ৱা আনয ইতি চা’’তি পদচ্ছেদো. এত্থ চ তিধা পব্বাজনং ৱেদিতব্বং কেসচ্ছেদনং, কাসাযঅচ্ছাদনং, সৰণদানন্তি, ইমানি তীণি কৰোন্তো ‘‘পব্বাজেতী’’তি ৱুচ্চতি. তেসু একং, দ্ৱে ৱাপি কৰোন্তো তথা ৱোহৰীযতিযেৱ. তস্মা ‘‘পব্বাজেত্ৱানযা’’তি ইমিনা কেসে ছিন্দিত্ৱা কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৱা আনেহীতি অযমত্থো দীপিতোতি দট্ঠব্বো.
২৪৪৭. অৱুত্তোতি উপজ্ঝাযেন অনুয্যোজিতো. সো দহৰো সচে তং সযমেৱ কেসচ্ছেদনকাসাযচ্ছাদনেহি পব্বাজেতি, ৱট্টতীতি যোজনা.
২৪৪৮. তত্থাতি অত্তনো সমীপে. খণ্ডসীমং নেত্ৱাতি ভণ্ডুকম্মাৰোচনপৰিহাৰত্থং ৱুত্তং. তেন সভিক্খুকে ৱিহাৰে অঞ্ঞম্পি ভিক্খুং ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি ৱত্তুং ন ৱট্টতি. পব্বাজেত্ৱাতি কেসচ্ছেদনং সন্ধায ৱদতি.
২৪৫০. ‘‘পুৰিসং ভিক্খুতো অঞ্ঞো, পব্বাজেতি ন ৱট্টতী’’তি ইদং সৰণদানং সন্ধায ৱুত্তং. তেনেৱাহ ‘‘সামণেৰো’’তিআদি.
২৪৫১. উভিন্নম্পি থেৰথেৰীনং ‘‘ইমেহি চীৱৰেহি ইমং অচ্ছাদেহী’’তি আণত্তিযা সামণেৰোপি ৱা হোতু, তথা সামণেৰী ৱা হোতু, তে উভো সামণেৰসামণেৰী কাসাযানি দাতুং লভন্তীতি যোজনা.
২৪৫২-৪. পব্বাজেন্তেন ভিক্খুনাতি এত্থ ‘‘তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৱা’’তি ৱত্তব্বং এৱঞ্হি কত্ৱা কেসাপনযনস্স অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘আৱুসো, সুট্ঠু উপধাৰেহি, সতিং উপট্ঠাপেহীতি ৱত্ৱা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিতব্বং. আচিক্খন্তেন চ ৱণ্ণসণ্ঠানগন্ধাসযোকাসৱসেন অসুচিজেগুচ্ছপটিক্কূলভাৱং, নিজ্জীৱনিস্সত্তভাৱং ৱা পাকটং কৰোন্তেন আচিক্খিতব্ব’’ন্তিআদি. কিমত্থমেৱং কৰীযতীতি চে? সচে উপনিস্সযসম্পন্নো হোতি, তস্স খুৰগ্গেযেৱ অৰহত্তপাপুণনত্থং. ৱুত্তঞ্চেতং অট্ঠকথাযং –
‘‘যে হি কেচি খুৰগ্গে অৰহত্তং পত্তা, সব্বে তে এৱৰূপং সৱনং লভিত্ৱা কল্যাণমিত্তেন আচৰিযেন দিন্ননযং নিস্সায, নো অনিস্সায, তস্মাস্স আদিতোৱ এৱৰূপী কথা কথেতব্বা’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৪).
এতেনেৱ ব্যতিৰেকতো ইতো অঞ্ঞা অনিয্যানিককথা ন কথেতব্বাতি দীপিতং হোতি. গোমযাদিনাতি গোমযচুণ্ণাদিনা. আদি-সদ্দেন মত্তিকাদীনং গহণং. পীড়কা ৱাতি থুল্লপীড়কা ৱা. কচ্ছু ৱাতি সুখুমকচ্ছু ৱা. নিযংপুত্তন্তি অত্তনো পুত্তং. ‘‘ভিক্খুনা’’তি ইমস্স পদস্স দূৰত্তা ‘‘যতিনা’’তি আহ.
২৪৫৫-৬. কস্মা পন এৱং নহাপেতব্বোতি আহ ‘‘এত্তকেনাপী’’তিআদি. সোতি পব্বজ্জাপেক্খো. উপজ্ঝাযকাদিসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন আচৰিযসমানুপজ্ঝাযকাদীনং গহণং. পাপুণন্তি হীতি এত্থ হি-সদ্দো যস্মা-পদত্থে ৱত্ততি. যস্মা এত্তকেনাপি উপজ্ঝাযাদীসু সগাৰৱো হোতি, যস্মা চ এৱৰূপং উপকাৰং লভিত্ৱা কুলপুত্তা উপ্পন্নং অনভিৰতিং পটিৱিনোদেত্ৱা সিক্খাযো পৰিপূৰেত্ৱা নিব্বানং পাপুণিস্সন্তি, তস্মা এৱৰূপো উপকাৰো কাতব্বোতি অত্থো.
২৪৫৮. একতোতি সব্বানি চীৱৰানি একতো কত্ৱা.
২৪৫৯. অথাতি অধিকাৰন্তৰাৰম্ভে নিপাতো. তস্স হত্থে অদত্ৱাপি উপজ্ঝাযো ৱা আচৰিযো ৱাপি সযমেৱ তং পব্বজ্জাপেক্খং অচ্ছাদেতি, ৱট্টতীতি যোজনা.
২৪৬০. অদিন্নচীৱৰস্স অগ্গহেতব্বত্তা আহ ‘‘অপনেত্ৱা ততো সব্বং, পুন দাতব্বমেৱ ত’’ন্তি. ততোতি তস্স সৰীৰতো. তন্তি চীৱৰং.
২৪৬১-২. এতদেৱ আহ ‘‘ভিক্খুনা’’তিআদিনা. অদিন্নং ন ৱট্টতীতি এত্থ পব্বজ্জা ন ৰুহতীতি ৱদন্তি. তস্সেৱ সন্তকং ৱাপি চীৱৰং অদিন্নং ন ৱট্টতি অত্তসন্তকে আচৰিযুপজ্ঝাযানং অত্তনো সন্তকে চীৱৰে কা কথা ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি অত্থো. ভিক্খূতি যে তত্থ সন্নিপতিতা. কাৰাপেত্ৱান উক্কুটিন্তি এত্থ সব্বধাত্ৱত্থানুগতো কৰোতি-সদ্দো গহিতোতি উক্কুটিকং নিসীদাপেত্ৱাতি অত্থো গহেতব্বো, ‘‘উক্কুটিক’’ন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৪) অট্ঠকথাপাঠো গাথাবন্ধসুখত্থং ইধ ক-কাৰলোপেন নিদ্দিট্ঠো.
২৪৬৪. একপদং ৱাপীতি বুদ্ধমিচ্চাদিকং একম্পি ৱা পদং. একক্খৰম্পি ৱাতি বুকাৰাদিঅক্খৰেসু একম্পি ৱা অক্খৰং. পটিপাটিন্তি ‘‘বুদ্ধ’’মিচ্চাদিকং পদপন্তিং.
২৪৬৫. অকত্তব্বপ্পকাৰন্তৰং দস্সেতুমাহ ‘‘তিক্খত্তুং যদি ৱা’’তিআদি. তথা সেসেসূতি যদি ৱা ‘‘ধম্মং সৰণ’’ন্তি তিক্খত্তুং দেতি, ‘‘সঙ্ঘং সৰণ’’ন্তি যদি ৱা তিক্খত্তুং দেতি, এৱম্পি তীণি সৰণানি অদিন্নানেৱ হোন্তি.
২৪৬৬. অনুনাসিকন্তানি কত্ৱা দাতব্বানীতি সম্বন্ধো. অনুনাসিকন্তং কত্ৱা দানকালে অন্তৰাৱিচ্ছেদং অকত্ৱা দাতব্বানীতি দস্সেতুং ‘‘একাবদ্ধানি ৱা পনা’’তি ৱুত্তং. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পদপটিপাটিতো ম-কাৰন্তং কত্ৱা দানসমযে ৱিচ্ছেদং কত্ৱা. মন্তানীতি ‘‘বুদ্ধং সৰণং ইচ্চাদিনা ম-কাৰন্তানি. ‘‘বুদ্ধং সৰণং গচ্ছামী’’তিআদিনা নযেন নিগ্গহিতন্তমেৱ কত্ৱা ন দাতব্বন্তি ‘‘অথা’’তি আহ.
২৪৬৭. সুদ্ধি নাম আচৰিযস্স ঞত্তিযা, কম্মৱাচায চ উচ্চাৰণৱিসুদ্ধি. পব্বজ্জাতি সামণেৰসামণেৰিপব্বজ্জা. উভতোসুদ্ধিযা ৱিনাতি উভতোসুদ্ধিং ৱিনা আচৰিযন্তেৱাসীনং উভিন্নং তীসু সৰণত্তযদানগ্গহণেসু উচ্চাৰণসুদ্ধিং ৱিনা, একস্সাপি অক্খৰস্স ৱিপত্তিসব্ভাৱে ন হোতীতি অত্থো.
২৪৬৮-৯. ‘‘পব্বজ্জাগুণমিচ্ছতা’’তি ইদং ‘‘আচৰিযেন, অন্তেৱাসিকেনা’’তি পদদ্ৱযস্স ৱিসেসনং দট্ঠব্বং, অন্তেৱাসিকস্স পব্বজ্জাগুণং ইচ্ছন্তেন আচৰিযেন, অত্তনো পব্বজ্জাগুণং ইচ্ছন্তেন অন্তেৱাসিকেন চ বু-দ্ধ-কাৰাদযো ৱণ্ণা বু-কাৰ ধ-কাৰাদযো ৱণ্ণা অক্খৰা ঠানকৰণসম্পদং কণ্ঠতালুমুদ্ধদন্তওট্ঠনাসিকাভেদং ঠানসম্পদঞ্চ অক্খৰুপ্পত্তিসাধকতমজিৱ্হামজ্ঝাদিকৰণসম্পদঞ্চ অহাপেন্তেন অপৰিহাপেন্তেন ৱত্তব্বাতি যোজনা. কস্মা ইদমেৱ দড়্হং কত্ৱা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘একৱণ্ণৱিনাসেনা’’তিআদি. হি-সদ্দো যস্মা-পদত্থে, যস্মা একস্সাপি ৱণ্ণস্স ৱিনাসেন অনুচ্চাৰণেন ৱা দুৰুচ্চাৰণেন ৱা পব্বজ্জা ন ৰুহতি, তস্মা এৱং ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো.
২৪৭০. যদি সিদ্ধাতি সাসঙ্কৱচনেন উভতোউচ্চাৰণসুদ্ধিযা দুক্কৰত্তং দীপেত্ৱা ‘‘অপ্পমত্তেহি ভৱিতব্ব’’ন্তি উভিন্নং আচৰিযন্তেৱাসিকানং অনুসিট্ঠি দিন্না হোতি. সৰণগমনতোৱাতি অৱধাৰণেন সামণেৰপব্বজ্জা উপসম্পদা ৱিয ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন ন হোতি, ইদানিপি সৰণগমনেনেৱ সিজ্ঝতীতি দীপেতি. হি-সদ্দো পসিদ্ধিযং. যথাহ –
‘‘যস্মা সৰণগমনেন উপসম্পদা পৰতো পটিক্খিত্তা, তস্মা সা এতৰহি সৰণগমনমত্তেনেৱ ন ৰুহতি. সামণেৰস্স পব্বজ্জা পন যস্মা পৰতোপি ‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ইমেহি তীহি সৰণগমনেহি সামণেৰপব্বজ্জ’ন্তি (মহাৱ. ১০৫) অনুঞ্ঞাতা এৱ, তস্মা সা এতৰহিপি সৰণগমনমত্তেনেৱ ৰুহতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৪).
সৰণগমনতো এৱ পব্বজ্জা যদিপি কিঞ্চাপি সিদ্ধা নিপ্ফন্না, তথাপি অস্স সামণেৰস্স ‘‘ইদঞ্চিদঞ্চ মযা পূৰেতব্বং সীল’’ন্তি ঞত্ৱা পৰিপূৰণত্থায ভিক্খুনা দস সীলানি দাতব্বানীতি যোজনা. যথাহ ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সামণেৰানং দস সিক্খাপদানি, তেসু চ সামণেৰেহি সিক্খিতুং. পাণাতিপাতা ৱেৰমণী’’তিআদি (মহাৱ. ১০৬).
পব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা.
২৪৭১. উপজ্ঝাযন্তি ৱজ্জাৱজ্জে উপনিজ্ঝাযতীতি উপজ্ঝাযো, তং, ভগৱতা ৱুত্তেহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো পৰিপুণ্ণদসৱস্সো পুগ্গলো. নিৱাসেত্ৱা চ পাৰুপিত্ৱা চ সিৰসি অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱা অত্তনো অভিমুখে উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা ‘‘উপজ্ঝাযো মে, ভন্তে, হোহী’’তি তিক্খত্তুং ৱত্ৱা আযাচনায কতায ‘‘সাহু, লহু, ওপাযিকং, পটিৰূপং, পাসাদিকেন সম্পাদেহী’’তি ইমেসু পঞ্চসু পদেসু অঞ্ঞতৰং কাযেন ৱা ৱাচায ৱা উভযেন ৱা ৱিঞ্ঞাপেত্ৱা তস্মিং সম্পটিচ্ছিতে পিতুট্ঠানে ঠত্ৱা অত্ৰজমিৱ তং গহেত্ৱা ৱজ্জাৱজ্জং উপপৰিক্খিত্ৱা দোসেন নিগ্গণ্হিত্ৱা সদ্ধিৱিহাৰিকে সিক্খাপেন্তো উপজ্ঝাযো নাম.
ৱিজ্জাসিপ্পং, আচাৰসমাচাৰং ৱা সিক্খিতুকামেহি আদৰেন চৰিতব্বো উপট্ঠাতব্বোতি আচৰিযো, তং, উপজ্ঝাযে ৱুত্তলক্খণসমন্নাগতোযেৱ পুগ্গলো. ৱুত্তনযেনেৱ নিসীদিত্ৱা ‘‘আচৰিযো মে, ভন্তে, হোহি, আযস্মতো নিস্সায ৱচ্ছামী’’তি তিক্খত্তুং ৱত্ৱা আযাচনায কতায ‘‘সাহূ’’তিআদীসু পঞ্চসু অঞ্ঞতৰং ৱত্ৱা তস্মিং সম্পটিচ্ছিতে পিতুট্ঠানে ঠত্ৱা পুত্তট্ঠানিযং অন্তেৱাসিং সিক্খাপেন্তো আচৰিযো নাম.
এত্থ চ সাহূতি সাধু. লহূতি অগৰু, মম তুয্হং উপজ্ঝাযভাৱে ভাৰিযং নত্থীতি অত্থো. ওপাযিকন্তি উপাযপটিসংযুত্তং, তং উপজ্ঝাযগ্গহণং ইমিনা উপাযেন ত্ৱং মে ইতো পট্ঠায ভাৰো জাতোসীতি ৱুত্তং হোতি. পটিৰূপন্তি অনুৰূপং তে উপজ্ঝাযগ্গহণন্তি অত্থো. পাসাদিকেনাতি পসাদাৱহেন কাযৱচীপযোগেন. সম্পাদেহীতি তিৱিধং সিক্খং নিপ্ফাদেহীতি অত্থো. কাযেন ৱাতি হত্থমুদ্দাদিং দস্সেন্তো কাযেন ৱা. নামৱিসেসং ৱিনা পূৰেতব্বৱত্তানং সমতায উভোপি একতো ৱুত্তা.
এতানি ৱত্তানি উপজ্ঝাযস্স সদ্ধিৱিহাৰিকেন, আচৰিযস্স অন্তেৱাসিকেনাপি এৱমেৱ কাতব্বানেৱাতি. ৱসতাতি ৱসন্তেন. পিযসীলেনাতি পিযং সীলমেতস্সাতি পিযসীলো, তেন, সীলং পৰিপূৰিতুকামেনাতি ৱুত্তং হোতি.
২৪৭২-৩. আসনং পঞ্ঞপেতব্বন্তি এত্থ ‘‘কালস্সেৱ ৱুট্ঠায উপাহনা ওমুঞ্চিত্ৱা একংসং উত্তৰাসঙ্গং কৰিত্ৱা’’তি (মহাৱ. ৬৬) ৱুত্তা পুব্বকিৰিযা ৱত্তব্বা. আসনং পঞ্ঞপেতব্বন্তি দন্তকট্ঠখাদনট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা নিসীদনত্থায আসনং পঞ্ঞপেতব্বং. ইমিনা চ যাগুপানট্ঠানাদীসুপি আসনানি পঞ্ঞপেতব্বানেৱাতি দস্সিতং হোতি.
দন্তকট্ঠং দাতব্বন্তি মহন্তং, মজ্ঝিমং, খুদ্দকন্তি তীণি দন্তকট্ঠানি উপনেত্ৱা ততো যং তীণি দিৱসানি গণ্হাতি, চতুত্থদিৱসতো পট্ঠায তাদিসমেৱ দাতব্বং. সচে অনিযমং কত্ৱা যং ৱা তং ৱা গণ্হাতি, অথ যাদিসং লভতি, তাদিসং দাতব্বং.
মুখোদকং দাতব্বন্তি মুখধোৱনোদকং মুখোদকন্তি মজ্ঝেপদলোপীসমাসো, তং দেন্তেন সীতঞ্চ উণ্হঞ্চ উদকং উপনেত্ৱা ততো যং তীণি দিৱসানি ৱড়ঞ্জেতি, চতুত্থদিৱসতো পট্ঠায তাদিসমেৱ মুখধোৱনোদকং দাতব্বং. সচে অনিযমং কত্ৱা যং ৱা তং ৱা গণ্হাতি, অথ যাদিসং লভতি, তাদিসং দাতব্বং. সচে দুৱিধম্পি ৱড়ঞ্জেতি, দুৱিধম্পি উপনেতব্বং. ‘‘মুখোদকং মুখধোৱনট্ঠানে ঠপেত্ৱা অৱসেসট্ঠানানি সম্মজ্জিতব্বানি. সম্মজ্জন্তেন চ ৱচ্চকুটিতো পট্ঠায সম্মজ্জিতব্বং. থেৰে ৱচ্চকুটিং গতে পৰিৱেণং সম্মজ্জিতব্বং, এৱং পৰিৱেণং অসুঞ্ঞং হোতী’’তি অট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৬৪ অত্থতো সমানং) ৱুত্তনযেনেৱ সম্মজ্জিতব্বং.
ততো উত্তৰিং কত্তব্বং দস্সেতুমাহ ‘‘তস্স কালেনা’’তিআদি. তস্সাতি উপজ্ঝাযস্স ৱা আচৰিযস্স ৱা. কালেনাতি যাগুপানকালে. ইধাপি ‘‘আসনং পঞ্ঞপেতব্ব’’ন্তি সেসো. যথাহ ‘‘থেৰে ৱচ্চকুটিতো অনিক্খন্তেযেৱ আসনং পঞ্ঞপেতব্বং. সৰীৰকিচ্চং কত্ৱা আগন্ত্ৱা তস্মিং নিসিন্নস্স ‘সচে যাগু হোতী’তিআদিনা নযেন ৱুত্তং ৱত্তং কাতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৬৪).
যাগু তস্সুপনেতব্বাতি এত্থ ‘‘ভাজনং ধোৱিত্ৱা’’তি সেসো. যথাহ – ‘‘ভাজনং ধোৱিত্ৱা যাগু উপনামেতব্বা’’তি (মহাৱ. ৬৬). সঙ্ঘতো ৱাতি সলাকাদিৱসেন সঙ্ঘতো লব্ভমানা ৱা. কুলতোপি ৱাতি উপাসকাদিকুলতো ৱা.
‘‘পত্তে ৱত্তঞ্চ কাতব্ব’’ন্তি ইদং ‘‘যাগুং পীতস্স উদকং দত্ৱা ভাজনং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা পটিসামেতব্বং, উপজ্ঝাযম্হি ৱুট্ঠিতে আসনং উদ্ধৰিতব্বং. সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, সো দেসো সম্মজ্জিতব্বো’’তি (মহাৱ. ৬৬) আগতৱত্তং সন্ধাযাহ. দিৱা ভুত্তপত্তেপি কাতব্বং এতেনেৱ দস্সিতং হোতি.
ৱত্তং ‘‘গামপ্পৱেসনে’’তি ইদং ‘‘সচে উপজ্ঝাযো গামং পৱিসিতুকামো হোতি, নিৱাসনং দাতব্বং, পটিনিৱাসনং পটিগ্গহেতব্ব’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তং (মহাৱ. ৬৬) ৱত্তং সন্ধাযাহ. ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ইদং সব্বপদেহি যোজেতব্বং.
২৪৭৪. চীৱৰে যানি ৱত্তানীতি গামং পৱিসিতুকামস্স চীৱৰদানে, পটিনিৱত্তস্স চীৱৰগ্গহণসঙ্ঘৰণপটিসামনেসু মহেসিনা যানি ৱত্তানি ৱুত্তানি, তানি চ কাতব্বানি. সেনাসনে তথাতি ‘‘যস্মিং ৱিহাৰে উপজ্ঝাযো ৱিহৰতী’’তিআদিনা (মহাৱ. ৬৬) ৱুত্তনযেন ‘‘সেনাসনে কত্তব্ব’’ন্তি দস্সিতং সেনাসনৱত্তঞ্চ.
পাদপীঠকথলিকাদীসু তথাতি যোজনা. উপজ্ঝাযে গামতো পটিনিৱত্তে চ জন্তাঘৰে চ ‘‘পাদোদকং পাদপীঠং পাদকথলিকং উপনিক্খিপিতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ৬৬) এৱমাগতং ৱত্তঞ্চ কাতব্বং. আদি-সদ্দেন ‘‘উপজ্ঝাযো পানীযেন পুচ্ছিতব্বো’’তিআদিৱত্তং (মহাৱ. ৬৬) সঙ্গণ্হাতি.
২৪৭৫. এৱং সব্বত্থ ৱত্তেসু পাটিযেক্কং দস্সিযমানেসু পপঞ্চোতি খন্ধকং ওলোকেত্ৱা সুখগ্গহণত্থায গণনং দস্সেতুকামো আহ ‘‘এৱমাদীনী’’তিআদি. ৰোগতো ৱুট্ঠানাগমনন্তানীতি আচৰিযুপজ্ঝাযানং ৰোগতো ৱুট্ঠানাগমনপৰিযোসানানি. সত্ততিংসসতং সিযুন্তি সত্ততিংসাধিকসতৱত্তানীতি অত্থো.
তানি পন ৱত্তানি খন্ধকপাড়িযা (মহাৱ. ৬৬) আগতক্কমেন এৱং যথাৱুত্তগণনায সমানেতব্বানি – দন্তকট্ঠদানং, মুখোদকদানং, আসনপঞ্ঞাপনং, সচে যাগু হোতি, ভাজনং ধোৱিত্ৱা যাগুযা উপনামনং, যাগুং পীতস্স উদকং দত্ৱা ভাজনং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা পটিসামনং, উপজ্ঝাযম্হি ৱুট্ঠিতে আসনস্স উদ্ধৰণং, সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, তস্স সম্মজ্জনং, সচে উপজ্ঝাযো গামং পৱিসিতুকামো হোতি, তস্স নিৱাসনদানং, পটিনিৱাসনপটিগ্গহণং, কাযবন্ধনদানং, সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিদানং, ধোৱিত্ৱা সোদকপত্তস্স দানং, সচে উপজ্ঝাযো পচ্ছাসমণং আকঙ্খতি, তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তেন পৰিমণ্ডলং নিৱাসেত্ৱা কাযবন্ধনং বন্ধিত্ৱা সগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো পাৰুপিত্ৱা গণ্ঠিকং পৰিমুঞ্চিত্ৱা ধোৱিত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা উপজ্ঝাযস্স পচ্ছাসমণেন গমনং, নাতিদূৰনচ্চাসন্নে গমনং, পত্তপৰিযাপন্নস্স পটিগ্গহণং, ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্স অন্তৰন্তৰা কথাওপাতনং, উপজ্ঝাযস্স আপত্তিসামন্তা ভণমানস্স চ নিৱাৰণং, নিৱত্তন্তেন পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনপঞ্ঞাপনং, পাদোদকপাদপীঠপাদকথলিকানং উপনিক্খিপনং, পচ্চুগ্গন্ত্ৱা পত্তচীৱৰপটিগ্গহণং, পটিনিৱাসনদানং, নিৱাসনপটিগ্গহণং, সচে চীৱৰং সিন্নং হোতি, মুহুত্তং উণ্হে ওতাপনং, নেৱ উণ্হে চীৱৰস্স নিদহনং, মজ্ঝে যথা ভঙ্গো ন হোতি, এৱং চতুৰঙ্গুলং কণ্ণং উস্সাৰেত্ৱা চীৱৰস্স সঙ্ঘৰণং, ওভোগে কাযবন্ধনস্স কৰণং, সচে পিণ্ডপাতো হোতি, উপজ্ঝাযো চ ভুঞ্জিতুকামো হোতি, উদকং দত্ৱা পিণ্ডপাতস্স উপনামনং, উপজ্ঝাযস্স পানীযেন পুচ্ছনং, ভুত্তাৱিস্স উদকং দত্ৱা পত্তং পটিগ্গহেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন ধোৱিত্ৱা ৱোদকং কত্ৱা মুহুত্তং উণ্হে ওতাপনং, ন চ উণ্হে পত্তস্স নিদহনং, পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং –
পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তস্স নিক্খিপনং, ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তস্স নিক্খিপনং, চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰস্স নিক্খিপনং, উপজ্ঝাযম্হি ৱুট্ঠিতে আসনস্স উদ্ধৰণং, পাদোদকপাদপীঠপাদকথলিকানং পটিসামনং, সচে সো দেসো উক্লাপো হোতি, তস্স সম্মজ্জনং, সচে উপজ্ঝাযো ন্হাযিতুকামো হোতি, ন্হানস্স পটিযাদনং, সচে সীতেন অত্থো হোতি, সীতস্স সচে উণ্হেন অত্থো হোতি, উণ্হস্স পটিযাদনং, সচে উপজ্ঝাযো জন্তাঘৰং পৱিসিতুকামো হোতি, চুণ্ণস্স সন্নযনং, মত্তিকাতেমনং, জন্তাঘৰপীঠং আদায উপজ্ঝাযস্স পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো গন্ত্ৱা জন্তাঘৰপীঠং দত্ৱা চীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, চুণ্ণদানং, মত্তিকাদানং, সচে উস্সহতি, জন্তাঘৰং পৱিসিতব্বং –
জন্তাঘৰং পৱিসন্তেন মত্তিকায মুখং মক্খেত্ৱা পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰপ্পৱেসো, ন থেৰানং ভিক্খূনং অনুপখজ্জ নিসীদনং, ন নৱানং ভিক্খূনং আসনেন পটিবাহনং, জন্তাঘৰে উপজ্ঝাযস্স পৰিকম্মস্স কৰণং, জন্তাঘৰা নিক্খমন্তেন জন্তাঘৰপীঠং আদায পুৰতো চ পচ্ছতো চ পটিচ্ছাদেত্ৱা জন্তাঘৰা নিক্খমনং, উদকেপি উপজ্ঝাযস্স পৰিকম্মকৰণং, ন্হাতেন পঠমতৰং উত্তৰিত্ৱা অত্তনো গত্তং ৱোদকং কত্ৱা নিৱাসেত্ৱা উপজ্ঝাযস্স গত্ততো উদকস্স পমজ্জনং, নিৱাসনদানং, সঙ্ঘাটিদানং, জন্তাঘৰপীঠং আদায পঠমতৰং আগন্ত্ৱা আসনস্স পঞ্ঞাপনং, পাদোদকপাদপীঠপাদকথলিকানং উপনিক্খিপনং, উপজ্ঝাযস্স পানীযেন পুচ্ছনং, সচে উদ্দিসাপেতুকামো হোতি, উদ্দিসাপনং, সচে পৰিপুচ্ছিতুকামো হোতি, পৰিপুচ্ছনং, যস্মিং ৱিহাৰে উপজ্ঝাযো ৱিহৰতি, সচে সো ৱিহাৰো উক্লাপো হোতি, সচে উস্সহতি, তস্স সোধনং, ৱিহাৰং সোধেন্তেন পঠমং পত্তচীৱৰস্স নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, নিসীদনপচ্চত্থৰণস্স নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, ভিসিবিব্বোহনস্স নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, মঞ্চস্স নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপীঠং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, পীঠস্স নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপীঠং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, মঞ্চপটিপাদকানং নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, খেড়মল্লকস্স নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, অপস্সেনফলকস্স নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, ভূমত্থৰণস্স যথাপঞ্ঞত্তস্স সল্লক্খেত্ৱা নীহৰিত্ৱা একমন্তং নিক্খিপনং, সচে ৱিহাৰে সন্তানকং হোতি, উল্লোকা পঠমং ওহাৰণং, আলোকসন্ধিকণ্ণভাগানং পমজ্জনং, সচে গেৰুকপৰিকম্মকতা ভিত্তি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জনং, সচে কাড়ৱণ্ণকতা ভূমি কণ্ণকিতা হোতি, চোড়কং তেমেত্ৱা পীড়েত্ৱা পমজ্জনং, সচে অকতা হোতি ভূমি, উদকেন পৰিপ্ফোসিত্ৱা পমজ্জনং ‘‘মা ৱিহাৰো ৰজেন উহঞ্ঞী’’তি, সঙ্কাৰং ৱিচিনিত্ৱা একমন্তং ছড্ডনং, ভূমত্থৰণস্স ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, মঞ্চপটিপাদকানং ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাট্ঠানে ঠপনং, মঞ্চস্স ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপীঠং অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, পীঠস্স ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা নীচং কত্ৱা সাধুকং অপ্পটিঘংসন্তেন অসঙ্ঘট্টেন্তেন কৱাটপীঠং অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, ভিসিবিব্বোহনস্স ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, নিসীদনপচ্চত্থৰণস্স ওতাপেত্ৱা সোধেত্ৱা পপ্ফোটেত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাপঞ্ঞত্তং পঞ্ঞাপনং, খেড়মল্লকস্স ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাট্ঠানে ঠপনং, অপস্সেনফলকস্স ওতাপেত্ৱা পমজ্জিত্ৱা অতিহৰিত্ৱা যথাট্ঠানে ঠপনং, পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতব্বং –
পত্তং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন পত্তং গহেত্ৱা একেন হত্থেন হেট্ঠামঞ্চং ৱা হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা পত্তস্স নিক্খিপনং, ন চ অনন্তৰহিতায ভূমিযা পত্তস্স নিক্খিপনং, চীৱৰং নিক্খিপন্তেন একেন হত্থেন চীৱৰং গহেত্ৱা একেন হত্থেন চীৱৰৱংসং ৱা চীৱৰৰজ্জুং ৱা পমজ্জিত্ৱা পাৰতো অন্তং ওৰতো ভোগং কত্ৱা চীৱৰস্স নিক্খিপনং, সচে পুৰত্থিমায সৰজা ৱাতা ৱাযন্তি, পুৰত্থিমানং ৱাতপানানং থকনং, তথা পচ্ছিমানং, তথা উত্তৰানং, তথা দক্খিণানং ৱাতপানানং থকনং, সচে সীতকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানানং ৱিৱৰণং, ৰত্তিং থকনং, সচে উণ্হকালো হোতি, দিৱা ৱাতপানানং থকনং, ৰত্তিং ৱিৱৰণং, সচে পৰিৱেণং উক্লাপং হোতি, পৰিৱেণস্স সম্মজ্জনং, সচে কোট্ঠকো উক্লাপো হোতি, কোট্ঠকস্স সম্মজ্জনং, সচে উপট্ঠানসালা উক্লাপা হোতি, তস্সা সম্মজ্জনং, সচে অগ্গিসালা উক্লাপা হোতি, তস্সা সম্মজ্জনং, সচে ৱচ্চকুটি উক্লাপা হোতি, তস্সা সম্মজ্জনং, সচে পানীযং ন হোতি, পানীযস্স উপট্ঠাপনং, সচে পৰিভোজনীযং ন হোতি, পৰিভোজনীযস্স উপট্ঠাপনং, সচে আচমনকুম্ভিযা উদকং ন হোতি, আচমনকুম্ভিযা উদকস্স আসিঞ্চনং, সচে উপজ্ঝাযস্স অনভিৰতি উপ্পন্না হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৱূপকাসনং ৱূপকাসাপনং ৱা, ধম্মকথায ৱা তস্স কৰণং, সচে উপজ্ঝাযস্স কুক্কুচ্চং উপ্পন্নং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৱিনোদনং ৱিনোদাপনং ৱা, ধম্মকথায ৱা তস্স কৰণং, সচে উপজ্ঝাযস্স দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৱিৱেচনং ৱিৱেচাপনং ৱা, ধম্মকথায ৱা তস্স কৰণং, সচে উপজ্ঝাযো গৰুধম্মং অজ্ঝাপন্নো হোতি পৰিৱাসাৰহো, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্ককৰণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স পৰিৱাসং দদেয্যা’’তি, সচে উপজ্ঝাযো মূলাযপটিকস্সনাৰহো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্ককৰণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযং মূলায পটিকস্সেয্যা’’তি, সচে উপজ্ঝাযো মানত্তাৰহো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্ককৰণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স মানত্তং দদেয্যা’’তি, সচে উপজ্ঝাযো অব্ভানাৰহো হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্ককৰণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযং অব্ভেয্যা’’তি, সচে সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স কম্মং কত্তুকামো হোতি তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্ককৰণং ‘‘কিন্তি নু খো সঙ্ঘো উপজ্ঝাযস্স কম্মং ন কৰেয্য, লহুকায ৱা পৰিণামেয্যা’’তি, কতং ৱা পনস্স হোতি সঙ্ঘেন কম্মং তজ্জনীযং ৱা নিযস্সং ৱা পব্বাজনীযং ৱা পটিসাৰণীযং ৱা উক্খেপনীযং ৱা, সদ্ধিৱিহাৰিকেন উস্সুক্ককৰণং ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযো সম্মা ৱত্তেয্য, লোমং পাতেয্য, নেত্থাৰং ৱত্তেয্য, সঙ্ঘো তং কম্মং পটিপ্পস্সম্ভেয্যা’’তি, সচে উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং ধোৱিতব্বং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ধোৱনং উস্সুক্ককৰণং ৱা ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং ধোৱিযেথা’’তি, সচে উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং কাতব্বং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন কৰণং উস্সুক্ককৰণং ৱা ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং কৰিযেথা’’তি, সচে উপজ্ঝাযস্স ৰজনং পচিতব্বং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন পচনং উস্সুক্ককৰণং ৱা ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স ৰজনং পচিযেথা’’তি, সচে উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং ৰজেতব্বং হোতি, সদ্ধিৱিহাৰিকেন ৰজনং উস্সুক্ককৰণং ৱা ‘‘কিন্তি নু খো উপজ্ঝাযস্স চীৱৰং ৰজিযেথা’’তি, চীৱৰং ৰজন্তেন সাধুকং সম্পৰিৱত্তকং সম্পৰিৱত্তকং ৰজনং, ন চ অচ্ছিন্নে থেৱে পক্কমনং, উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা ন একচ্চস্স পত্তদানং, ন একচ্চস্স পত্তপটিগ্গহণং, ন একচ্চস্স চীৱৰদানং, ন একচ্চস্স চীৱৰপটিগ্গহণং, ন একচ্চস্স পৰিক্খাৰদানং, ন একচ্চস্স পৰিক্খাৰপটিগ্গহণং, ন একচ্চস্স কেসচ্ছেদনং, ন একচ্চেন কেসানং ছেদাপনং, ন একচ্চস্স পৰিকম্মকৰণং, ন একচ্চেন পৰিকম্মস্স কাৰাপনং, ন একচ্চস্স ৱেয্যাৱচ্চকৰণং, ন একচ্চেন ৱেয্যাৱচ্চস্স কাৰাপনং, ন একচ্চস্স পচ্ছাসমণেন গমনং, ন একচ্চস্স পচ্ছাসমণস্স আদানং, ন একচ্চস্স পিণ্ডপাতস্স নীহৰণং, ন একচ্চেন পিণ্ডপাতনীহৰাপনং, ন উপজ্ঝাযং অনাপুচ্ছা গামপ্পৱেসনং, ন সুসানগমনং, ন দিসাপক্কমনং, সচে উপজ্ঝাযো গিলানো হোতি, যাৱজীৱং উপট্ঠানং, ৱুট্ঠানমস্স আগমনন্তি তেসু কানিচি ৱত্তানি সৱিভত্তিকানি, কানিচি অৱিভত্তিকানি, তেসু অৱিভত্তিকানং ৱিভাগে ৱুচ্চমানে যথাৱুত্তগণনায অতিৰেকতৰানি হোন্তি, তং পন ৱিভাগং অনামসিত্ৱা পিণ্ডৱসেন গহেত্ৱা যথা অযং গণনা দস্সিতাতি ৱেদিতব্বা.
২৪৭৬. অকৰোন্তস্সাতি এত্থ ‘‘ৱত্ত’’ন্তি সেসো. অনাদৰৱসেনেৱ ৱত্তং অকৰোন্তস্স ভিক্খুনো তেন ৱত্তভেদেন ৱত্তাকৰণেন সব্বত্থ সত্ততিংসাধিকসতপ্পভেদট্ঠানে তত্তকংযেৱ দুক্কটং পকাসিতন্তি যোজনা.
উপজ্ঝাযাচৰিযৱত্তকথাৱণ্ণনা.
২৪৭৭. এৱং উপজ্ঝাযাচৰিযৱত্তানি সঙ্খেপেন দস্সেত্ৱা উপজ্ঝাযাচৰিযেহি সদ্ধিৱিহাৰিকন্তেৱাসীনং কাতব্বৱত্তানি দস্সেতুমাহ ‘‘উপজ্ঝাযস্স ৱত্তানী’’তিআদি. উপজ্ঝাযস্স ৱত্তানীতি উপজ্ঝাযেন সদ্ধিৱিহাৰিকস্স যুত্তপত্তকালে কত্তব্বত্তা উপজ্ঝাযাযত্তৱত্তানীতি অত্থো. তথা সদ্ধিৱিহাৰিকেতি যথা সদ্ধিৱিহাৰিকেন উপজ্ঝাযস্স কাতব্বানি, তথা উপজ্ঝাযেন সদ্ধিৱিহাৰিকে কাতব্বানি.
উপজ্ঝাযাচৰিযৱত্তেসু গামপ্পৱেসে পচ্ছাসমণেন হুত্ৱা নাতিদূৰনচ্চাসন্নগমনং, ন অন্তৰন্তৰা কথাওপাতনং, আপত্তিসামন্তা ভণমানস্স নিৱাৰণং, পত্তপৰিযাপন্নপটিগ্গহণন্তি চত্তাৰি ৱত্তানি, ন একচ্চস্স পত্তদানাদিঅনাপুচ্ছাদিসাপক্কমনাৱসানানি ৱীসতি পটিক্খেপা চেতি এতানি চতুৱীসতি ৱত্তানি ঠপেত্ৱা অৱসেসানি তেৰসাধিকসতৱত্তানি সন্ধাযাহ ‘‘সতং তেৰস হোন্তেৱা’’তি, তেৰসাধিকসতৱত্তানি হোন্তীতি অত্থো. আচৰিযেন অন্তেৱাসিকেপি চ কাতব্বৱত্তানি তথা তত্তকানেৱাতি অত্থো.
সদ্ধিৱিহাৰিকন্তেৱাসিকৱত্তকথাৱণ্ণনা.
২৪৭৮. উপজ্ঝাযাচৰিযেহি সদ্ধিৱিহাৰিকন্তেৱাসিকানং নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিপ্পকাৰং দস্সেতুমাহ ‘‘পক্কন্তে ৱাপী’’তিআদি. পক্কন্তে ৱাপি ৱিব্ভন্তে ৱাপি পক্খসঙ্কন্তে ৱাপি মতে ৱাপি আণত্তিযা ৱাপি এৱং পঞ্চধা উপজ্ঝাযা সদ্ধিৱিহাৰিকেন গহিতো নিস্সযো পটিপ্পস্সম্ভতীতি যোজনা. পক্কন্তেতি তদহু অপচ্চাগন্তুকামতায দিসং গতে. ৱিব্ভন্তেতি গিহিভাৱং পত্তে. পক্খসঙ্কন্তকেতি তিত্থিযাযতনং গতে. মতেতি কালকতে. আণত্তিযাতি নিস্সযপণামনেন.
২৪৭৯-৮০. আচৰিযম্হাপি অন্তেৱাসিকেন গহিতনিস্সযস্স ভেদনং ছধা ছপ্পকাৰেন হোতীতি যোজনা. কথন্তি আহ ‘‘পক্কন্তে চা’’তিআদি. তং উপজ্ঝাযতো নিস্সযভেদে ৱুত্তনযমেৱ. ৱিসেসং পন সযমেৱ ৱক্খতি ‘‘আণত্তিয’’ন্তিআদিনা. আণত্তিযন্তি এত্থ ৱিসেসত্থজোতকো পন-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. উভিন্নম্পি ধুৰনিক্খেপনেপি চাতি আচৰিযস্স নিস্সযপণামনে পন উভিন্নং আচৰিযন্তেৱাসিকানংযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞনিৰালযভাৱে সতি নিস্সযভেদো হোতি, ন একস্সাতি অত্থো. তমেৱত্থং ব্যতিৰেকতো দড়্হীকৰোতি ‘‘একেকস্সা’’তিআদিনা. একেকস্স ৱা উভিন্নং ৱা আলযে সতি ন ভিজ্জতীতি যোজনা. যথাহ –
‘‘আণত্তিযং পন সচেপি আচৰিযো মুঞ্চিতুকামোৱ হুত্ৱা নিস্সযপণামনায পণামেতি, অন্তেৱাসিকো চ ‘কিঞ্চাপি মং আচৰিযো পণামেতি, অথ খো হদযেন মুদুকো’তি সালযোৱ হোতি, নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতিযেৱ. সচেপি আচৰিযো সালযো, অন্তেৱাসিকো নিৰালযো ‘ন দানি ইমং নিস্সায ৱসিস্সামী’তি ধুৰং নিক্খিপতি, এৱম্পি ন পটিপ্পস্সম্ভতি. উভিন্নং সালযভাৱে পন ন পটিপ্পস্সম্ভতিযেৱ. উভিন্নং ধুৰনিক্খেপেন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৮৩).
অযং পন ৱিসেসো আচৰিযাণত্তিযা নিস্সযভেদেযেৱ দস্সিতো, ন উপজ্ঝাযাণত্তিযা. সাৰত্থদীপনিযং পন ‘‘সচেপি আচৰিযো মুঞ্চিতুকামোৱ হুত্ৱা নিস্সযপণামনায পণামেতীতিআদি সব্বং উপজ্ঝাযস্স আণত্তিযম্পি ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.
২৪৮১. এৱং পঞ্চ সাধাৰণঙ্গানি দস্সেত্ৱা অসাধাৰণঙ্গং দস্সেতুমাহ ‘‘উপজ্ঝাযসমোধান-গতস্সাপি চ ভিজ্জতী’’তি. তত্থ সমোধানগমনং সৰূপতো, পভেদতো চ দস্সেতুমাহ ‘‘দস্সনং সৱনঞ্চাতি, সমোধানং দ্ৱিধা মত’’ন্তি. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ৮৩) গহেতব্বো. গন্থৱিত্থাৰভীৰূনং অনুগ্গহায পন ইধ ন ৱিত্থাৰিতো.
২৪৮২-৩. সভাগে দাযকে অসন্তে অদ্ধিকস্স চ গিলানস্স চ ‘‘গিলানেন মং উপট্ঠহা’’তি যাচিতস্স গিলানুপট্ঠাকস্স চ নিস্সযং ৱিনা ৱসিতুং দোসো নত্থীতি যোজনা. ‘‘গিলানুপট্ঠাকস্সা’’তি ৱত্তব্বে গাথাবন্ধৱসেন ৰস্সত্তং. ইমিনা সভাগে নিস্সযদাযকে সন্তে একদিৱসম্পি পৰিহাৰো ন লব্ভতীতি দীপেতি. অত্তনো ৱনে ফাসুৱিহাৰতং জানতাতি অত্তনো সমথৱিপস্সনাপটিলাভস্স ৱনে ফাসুৱিহাৰং জানন্তেনপি. ‘‘সভাগে দাযকে অসন্তে’’তি পদচ্ছেদো. সব্বমেতং ৱিধানং অন্তোৱস্সতো অঞ্ঞস্মিং কালে ৱেদিতব্বং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন সমন্তপাসাদিকায গহেতব্বো.
নিস্সযপটিপ্পস্সম্ভনকথাৱণ্ণনা.
২৪৮৪. কুট্ঠমস্স অত্থীতি কুট্ঠী, তং. ‘‘গণ্ডি’’ন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. ৰত্তসেতাদিভেদেন যেন কেনচি কুট্ঠেন ৱেৱণ্ণিযং পত্তসৰীৰন্তি অত্থো. যথাহ –
‘‘ৰত্তকুট্ঠং ৱা হোতু কাড়কুট্ঠং ৱা, যং কিঞ্চি কিটিভদদ্দুকচ্ছুআদিপ্পভেদম্পি সব্বং কুট্ঠমেৱাতি ৱুত্তং. তঞ্চে নখপিট্ঠিপ্পমাণম্পি ৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং হোতি, ন পব্বাজেতব্বো. সচে পন নিৱাসনপাৰুপনেহি পকতিপটিচ্ছন্নট্ঠানে নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং হোতি, ৱট্টতি. মুখে, পন হত্থপাদপিট্ঠেসু ৱা সচেপি অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং নখপিট্ঠিতো খুদ্দকপমাণম্পি ন ৱট্টতিযেৱাতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তং. তং তিকিচ্ছাপেত্ৱা পব্বাজেন্তেনাপি পকতিৱণ্ণে জাতেযেৱ পব্বাজেতব্বো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৮৮).
নখপিট্ঠিপ্পমাণন্তি এত্থ ‘‘কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠি অধিপ্পেতা’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.
গণ্ডিন্তি মেদগণ্ডাদিগণ্ডভেদৱন্তং. যথাহ ‘‘মেদগণ্ডো ৱা হোতু অঞ্ঞো ৱা, যো কোচি কোলট্ঠিমত্তকোপি চে ৱড্ঢনকপক্খে ঠিতো গণ্ডো হোতি, ন পব্বাজেতব্বো’’তিআদি (মহাৱ. অট্ঠ. ৮৮). কোলট্ঠীতি বদৰট্ঠি. কিলাসিন্তি কিলাসৱন্তং. যথাহ – ‘‘কিলাসোতি নভিজ্জনকং নপগ্ঘৰণকং পদুমপুণ্ডৰীকপত্তৱণ্ণং কুট্ঠং, যেন গুন্নং ৱিয সবলং সৰীৰং হোতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৮৮). চ-সদ্দো সব্বেহি উপযোগৱন্তেহি পচ্চেকং যোজেতব্বো. সোসিন্তি খযৰোগৱন্তং. যথাহ – ‘‘সোসোতি সোসব্যাধি. তস্মিং সতি ন পব্বাজেতব্বো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৮৮). অপমাৰিকন্তি অপমাৰৱন্তং. যথাহ – ‘‘অপমাৰোতি পিত্তুম্মাৰো ৱা যক্খুম্মাৰো ৱা. তত্থ পুব্বৱেৰিকেন অমনুস্সেন গহিতো দুত্তিকিচ্ছো হোতি, অপ্পমত্তকেপি পন অপমাৰে সতি ন পব্বাজেতব্বো’’তি.
ৰাজভটন্তি ৰঞ্ঞো ভত্তৱেতনভটং ৱা ঠানন্তৰং পত্তং ৱা অপ্পত্তং ৱা ৰাজপুৰিসং. যথাহ – ‘‘অমচ্চো ৱা হোতু মহামত্তো ৱা সেৱকো ৱা কিঞ্চি ঠানন্তৰং পত্তো ৱা অপ্পত্তো ৱা, যো কোচি ৰঞ্ঞো ভত্তৱেতনভটো. সব্বো ‘ৰাজভটো’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি. চোৰন্তি মনুস্সেহি অপ্পমাদনং গামঘাতপন্থঘাতাদিকম্মেন পাকটং চোৰঞ্চ. লিখিতকন্তি যং কঞ্চি চোৰিকং ৱা অঞ্ঞং ৱা গৰুং ৰাজাপৰাধং কত্ৱা পলাতং, ৰাজা চ নং পণ্ণে ৱা পোত্থকে ৱা ‘‘ইত্থন্নামো যত্থ দিস্সতি, তত্থ গহেত্ৱা মাৰেতব্বো’’তি ৱা ‘‘হত্থপাদাদীনিস্স ছিন্দিতব্বানী’’তি ৱা ‘‘এত্তকং নাম দণ্ডং হৰাপেতব্বো’’তি ৱা লিখাপেতি, এৱৰূপং লিখিতকং.
‘‘কাৰভেদক’’ন্তি গাথাবন্ধৱসেন ৰস্সো কতো. কাৰভেদকন্তি দাতব্বকৰস্স ৱা কতচোৰকম্মস্স ৱা কাৰণা কাৰাঘৰে পক্খিত্তো ৱা নিগড়বন্ধনাদীহি বদ্ধো ৱা, ততো সো মুচ্চিত্ৱা পলাযতি, এৱৰূপং কাৰাভেদকঞ্চ. যথাহ – ‘‘কাৰা ৱুচ্চতি বন্ধনাগাৰং, ইধ পন অন্দুবন্ধনং ৱা হোতু সঙ্খলিকবন্ধনং ৱা ৰজ্জুবন্ধনং ৱা গামবন্ধনং ৱা নিগমবন্ধনং ৱা নগৰবন্ধনং ৱা পুৰিসগুত্তি ৱা জনপদবন্ধনং ৱা দীপবন্ধনং ৱা, যো এতেসু যং কিঞ্চি বন্ধনং ছিন্দিত্ৱা ভিন্দিত্ৱা মুঞ্চিত্ৱা ৱিৱৰিত্ৱা ৱা পস্সমানানং ৱা অপস্সমানানং ৱা পলাযতি, সো ‘কাৰাভেদকো’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৯২).
২৪৮৫. কসাহতন্তি ইণং গহেত্ৱা দাতুং অসমত্থত্তা ‘‘অযমেৱ তে দণ্ডো হোতূ’’তি কসাদিনা দিন্নপ্পহাৰং অৱূপসন্তৱণং. যথাহ –
‘‘যো ৱচনপেসনাদীনি অকৰোন্তো হঞ্ঞতি, ন সো কতদণ্ডকম্মো. যো পন কেণিযা ৱা অঞ্ঞথা ৱা কিঞ্চি গহেত্ৱা খাদিত্ৱা পুন দাতুং অসক্কোন্তো ‘অযমেৱ তে দণ্ডো হোতূ’তি কসাহি হঞ্ঞতি, অযং কসাহতো কতদণ্ডকম্মো. যো চ কসাহি ৱা হতো হোতু অদ্ধদণ্ডকাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰেন, যাৱ অল্লৱণো হোতি, তাৱ ন পব্বাজেতব্বো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৯৪).
লক্খণাহতন্তি একংসং কত্ৱা পাৰুতেন উত্তৰাসঙ্গেন অপ্পটিচ্ছাদনীযট্ঠানে তত্তেন লোহেন আহতং অসচ্ছৱিভূতলক্খণেন সমন্নাগতং. যথাহ –
‘‘যস্স পন নলাটে ৱা উৰাদীসু ৱা তত্তেন লোহেন লক্খণং আহতং হোতি, সো সচে ভুজিস্সো, যাৱ অল্লৱণো হোতি, তাৱ ন পব্বাজেতব্বো. সচেপিস্স ৱণা ৰুড়্হা হোন্তি ছৱিযা সমপৰিচ্ছেদা, লক্খণং পন পঞ্ঞাযতি, তিমণ্ডলং নিৱত্থস্স উত্তৰাসঙ্গে কতে পটিচ্ছন্নোকাসে চে হোতি, পব্বাজেতুং ৱট্টতি. অপ্পটিচ্ছন্নোকাসে চে, ন ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৯৫).
ইণাযিকঞ্চাতি মাতাপিতুপিতামহাদীহি ৱা অত্তনা ৱা গহিতইণং. যথাহ –
‘‘ইণাযিকো নাম যস্স পিতিপিতামহেহি ৱা ইণং গহিতং হোতি, সযং ৱা ইণং গহিতং হোতি, যং ৱা আঠপেত্ৱা মাতাপিতূহি কিঞ্চি গহিতং হোতি, সো তং ইণং পৰেসং ধাৰেতীতি ইণাযিকো. যং পন অঞ্ঞে ঞাতকা আঠপেত্ৱা কিঞ্চি গণ্হন্তি, সো ন ইণাযিকো. ন হি তে তং আঠপেতুং ইস্সৰা. তস্মা তং পব্বাজেতুং ৱট্টতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৯৬).
দাসন্তি অন্তোজাতো, ধনক্কীতো, কৰমৰানীতো, সযং ৱা দাসব্যং উপগতোতি চতুন্নং দাসানং অঞ্ঞতৰং. দাসৱিনিচ্ছযো পনেত্থ সমন্তপাসাদিকায (মহাৱ. অট্ঠ. ৯৭) ৱিত্থাৰতো গহেতব্বো. পব্বাজেন্তস্স দুক্কটন্তি ‘‘কুট্ঠি’’ন্তিআদীহি উপযোগৱন্তপদেহি পচ্চেকং যোজেতব্বং.
২৪৮৬. হত্থচ্ছিন্নন্তি হত্থতলে ৱা মণিবন্ধে ৱা কপ্পৰে ৱা যত্থ কত্থচি ছিন্নহত্থং. অট্ঠচ্ছিন্নন্তি যথা নখং ন পঞ্ঞাযতি, এৱং চতূসু অঙ্গুট্ঠকেসু অঞ্ঞতৰং ৱা সব্বে ৱা যস্স ছিন্না হোন্তি, এৱৰূপং. পাদচ্ছিন্নন্তি যস্স অগ্গপাদেসু ৱা গোপ্ফকেসু ৱা জঙ্ঘায ৱা যত্থ কত্থচি একো ৱা দ্ৱে ৱা পাদা ছিন্না হোন্তি. হত্থপাদছিন্নস্সাপি পাড়িযং (মহাৱ. ১১৯) আগতত্তা সোপি ইধ ৱত্তব্বো, যথাৱুত্তনযেনেৱ তস্স দুক্কটৱত্থুতা পঞ্ঞাযতীতি ন ৱুত্তোতি দট্ঠব্বং.
কণ্ণনাসঙ্গুলিচ্ছিন্নন্তি এত্থ ‘‘কণ্ণচ্ছিন্নং নাসচ্ছিন্নং কণ্ণনাসচ্ছিন্নং অঙ্গুলিচ্ছিন্ন’’ন্তি যোজনা. কণ্ণচ্ছিন্নন্তি যস্স কণ্ণমূলে ৱা কণ্ণসক্খলিকায ৱা একো ৱা দ্ৱে ৱা কণ্ণা ছিন্না হোন্তি. যস্স পন কণ্ণাৱট্টে ছিন্না হোন্তি, সক্কা চ হোন্তি সঙ্ঘাটেতুং, সো কণ্ণং সঙ্ঘাটেত্ৱা পব্বাজেতব্বো. নাসচ্ছিন্নন্তি যস্স অজপদকে ৱা অগ্গে ৱা একপুটে ৱা যত্থ কত্থচি নাসা ছিন্না হোতি. যস্স পন নাসিকা সক্কা হোতি সন্ধেতুং, সো তং ফাসুকং কত্ৱা পব্বাজেতব্বো. কণ্ণনাসচ্ছিন্নন্তি তদুভযচ্ছিন্নং. অঙ্গুলিচ্ছিন্নন্তি যস্স নখসেসং অদস্সেত্ৱা একা ৱা বহূ ৱা অঙ্গুলিযো ছিন্না হোন্তি. যস্স পন সুত্ততন্তুমত্তম্পি নখসেসং পঞ্ঞাযতি, তং পব্বাজেতুং ৱট্টতি. কণ্ডৰচ্ছিন্নমেৱ চাতি যস্স কণ্ডৰনামকা মহান্হাৰূ পুৰতো ৱা পচ্ছতো ৱা ছিন্না হোন্তি, যেসু একস্সাপি ছিন্নত্তা অগ্গপাদেন ৱা চঙ্কমতি, মূলেন ৱা চঙ্কমতি, ন ৱা পাদং পতিট্ঠাপেতুং সক্কোতি.
২৪৮৭. কাণন্তি পসন্নন্ধো ৱা হোতু পুপ্ফাদীহি ৱা উপহতপসাদো, যো দ্ৱীহি ৱা একেন ৱা অক্খিনা ন পস্সতি, তং কাণং. কুণিন্তি হত্থকুণী ৱা পাদকুণী ৱা অঙ্গুলিকুণী ৱা, যস্স এতেসু হত্থাদীসু যং কিঞ্চি ৱঙ্কং পঞ্ঞাযতি, সো কুণী. খুজ্জঞ্চাতি যো উৰস্স ৱা পিট্ঠিযা ৱা পস্সস্স ৱা নিক্খন্তত্তা খুজ্জসৰীৰো, তং খুজ্জং. যস্স পন কিঞ্চি কিঞ্চি অঙ্গপচ্চঙ্গং ঈসকং ৱঙ্কং, তং পব্বাজেতুং ৱট্টতি. মহাপুৰিসো এৱ হি ব্ৰহ্মুজুগত্তো, অৱসেসো সত্তো অখুজ্জো নাম নত্থি.
ৱামনন্তি যো জঙ্ঘৱামনো ৱা কটিৱামনো ৱা উভযৱামনো ৱা, তং. তত্থ জঙ্ঘৱামনস্স কটিতো পট্ঠায হেট্ঠিমকাযো ৰস্সো হোতি, উপৰিমকাযো পৰিপুণ্ণো. কটিৱামনস্স কটিতো পট্ঠায উপৰিমকাযো ৰস্সো হোতি, হেট্ঠিমকাযো পৰিপুণ্ণো হোতি. উভযৱামনস্স উভোপি কাযা ৰস্সা হোন্তি. যেসং কাযৰস্সত্তা ভূতানং ৱিয পৰিৱটুমো মহাকুচ্ছিঘটসদিসো অত্তভাৱো হোতি. তং তিৱিধম্পি পব্বাজেতুং ন ৱট্টতি.
ফণহত্থকন্তি যস্স ৱগ্গুলিপক্খকা ৱিয অঙ্গুলিযো সম্বদ্ধা হোন্তি, তং. এতং পব্বাজেতুকামেন অঙ্গুলন্তৰিকাযো ফালেত্ৱা সব্বং অন্তৰচম্মং অপনেত্ৱা ফাসুকং কত্ৱা পব্বাজেতব্বো. যস্সাপি ছ অঙ্গুলিযো হোন্তি, তং পব্বাজেতুকামেন অধিকং অঙ্গুলিং ছিন্দিত্ৱা ফাসুকং কত্ৱা পব্বাজেতব্বো.
খঞ্জন্তি যো নতজাণুকো ৱা ভিন্নজঙ্ঘো ৱা মজ্ঝে সংকুটিতপাদত্তা কুণ্ডপাদকো ৱা পিট্ঠিপাদমজ্ঝেন চঙ্কমন্তো অগ্গে সংকুটিতপাদত্তা কুণ্ডপাদকো ৱা পিট্ঠিপাদগ্গেন চঙ্কমন্তো অগ্গপাদেনেৱ চঙ্কমনখঞ্জো ৱা পণ্হিকায চঙ্কমনখঞ্জো ৱা পাদস্স বাহিৰন্তেন চঙ্কমনখঞ্জো ৱা পাদস্স অব্ভন্তৰন্তেন চঙ্কমনখঞ্জো ৱা গোপ্ফকানং উপৰি ভগ্গত্তা সকলেন পিট্ঠিপাদেন চঙ্কমনখঞ্জো ৱা, তং পব্বাজেতুং ন ৱট্টতি. এত্থ নতজাণুকোতি অন্তোপৱিট্ঠআনতপাদো. পক্খহতন্তি যস্স একো হত্থো ৱা পাদো ৱা অড্ঢসৰীৰং ৱা সুখং ন ৱহতি.
সীপদিন্তি ভাৰপাদং. যস্স পাদো থূলো হোতি সঞ্জাতপীড়কো খৰো, সো ন পব্বাজেতব্বো. যস্স পন ন তাৱ খৰভাৱং গণ্হাতি, সক্কা হোতি উপনাহং বন্ধিত্ৱা উদকআৱাটে পৱেসেত্ৱা উদকৱালিকায পূৰেত্ৱা যথা সিৰা পঞ্ঞাযন্তি, জঙ্ঘা চ তেলনাড়িকা ৱিয হোন্তি, এৱং মিলাপেতুং সক্কা, তস্স পাদং ঈদিসং কত্ৱা তং পব্বাজেতুং ৱট্টতি. সচে পুন ৱড্ঢতি, উপসম্পাদেন্তেনাপি তথা কত্ৱাৱ উপসম্পাদেতব্বো. পাপৰোগিনন্তি যো অৰিসভগন্দৰপিত্তসেম্হকাসসোসাদীসু যেন কেনচি ৰোগেন নিচ্চাতুৰো অতেকিচ্ছৰোগো জেগুচ্ছো অমনাপো, তং.
২৪৮৮. জৰায দুব্বলন্তি যো জিণ্ণভাৱেন দুব্বলো অত্তনো চীৱৰৰজনাদিকম্মম্পি কাতুং অসমত্থো, তং. যো পন মহল্লকোপি বলৱা হোতি অত্তানং পটিজগ্গিতুং সক্কোতি, সো পব্বাজেতব্বো. অন্ধন্তি জচ্চন্ধং. পধিৰঞ্চেৱাতি যো সব্বেন সব্বং ন সুণাতি, তং. যো পন মহাসদ্দং সুণাতি, তং পব্বাজেতুং ৱট্টতি. মম্মনন্তি যস্স ৱচীভেদো ৱত্ততি, সৰণগমনং পৰিপুণ্ণং ভাসিতুং ন সক্কোতি, তাদিসং মম্মনম্পি পব্বাজেতুং ন ৱট্টতি. যো পন সৰণগমনমত্তং পৰিপুণ্ণং ভাসিতুং সক্কোতি, তং পব্বাজেতুং ৱট্টতি. অথ ৱা মম্মনন্তি খলিতৱচনং, যো একমেৱ অক্খৰং চতুপঞ্চক্খত্তুং ৱদতি, তস্সেতমধিৱচনং. পীঠসপ্পিন্তি ছিন্নিৰিযাপথং. মূগন্তি যস্স ৱচীভেদো নপ্পৱত্ততি.
২৪৮৯. অত্তনো ৱিৰূপভাৱেন পৰিসং দূসেন্তেন পৰিসদূসকে (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৯) দস্সেতুমাহ ‘‘অতিদীঘো’’তিআদি. অতিদীঘোতি অঞ্ঞেসং সীসপ্পমাণনাভিপ্পদেসো. অতিৰস্সোতি ৱুত্তপ্পকাৰো উভযৱামনো ৱিয অতিৰস্সো. অতিকাড়ো ৱাতি ঝাপিতখেত্তে খাণুকো ৱিয অতিকাড়ৱণ্ণো. মট্ঠতম্বলোহনিদস্সনো অচ্চোদাতোপি ৱাতি সম্বন্ধো, দধিতক্কাদীহি মজ্জিতমট্ঠতম্বলোহৱণ্ণো অতীৱ ওদাতসৰীৰোতি অত্থো.
২৪৯০. অতিথূলো ৱাতি ভাৰিযমংসো মহোদৰো মহাভূতসদিসো. অতিকিসোতি মন্দমংসলোহিতো অট্ঠিসিৰাচম্মসৰীৰো ৱিয. অতিমহাসীসো ৱাতি যোজনা. অতিমহাসীসো ৱাতি পচ্ছিং সীসে কত্ৱা ঠিতো ৱিয. ‘‘অতিখুদ্দকসীসেন অসহিতেনা’’তি পদচ্ছেদো. অসহিতেনাতি সৰীৰস্স অননুৰূপেন. ‘‘অতিখুদ্দকসীসেনা’’তি এতস্স ৱিসেসনং. অসহিতেন অতিখুদ্দকসীসেন সমন্নাগতোতি যোজনা. যথাহ – ‘‘অতিখুদ্দকসীসো ৱা সৰীৰস্স অননুৰূপেন অতিখুদ্দকেন সীসেন সমন্নাগতো’’তি.
২৪৯১. কুটকুটকসীসোতি তালফলপিণ্ডিসদিসেন সীসেন সমন্নাগতো. সিখৰসীসকোতি উদ্ধং অনুপুব্বতনুকেন সীসেন সমন্নাগতো, মত্থকতো সংকুটিকো মূলতো ৱিত্থতো হুত্ৱা ঠিতপব্বতসিখৰসদিসসীসোতি অত্থো. ৱেড়ুনাড়িসমানেনাতি মহাৱেড়ুপব্বসদিসেন. সীসেনাতি দীঘসীসেন. যথাহ – ‘‘নাড়িসীসো ৱা মহাৱেড়ুপব্বসদিসেন সীসেন সমন্নাগতো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৯).
২৪৯২. কপ্পসীসোপীতি মজ্ঝে দিস্সমানআৱাটেন হত্থিকুম্ভসদিসেন দ্ৱিধাভূতসীসেন সমন্নাগতো. পব্ভাৰসীসো ৱাতি চতূসু পস্সেসু যেন কেনচি পস্সেন ওণতেন সীসেন সমন্নাগতো. ৱণসীসকোতি ৱণেহি সমন্নাগতসীসো. কণ্ণিককেসো ৱাতি পাণকেহি খাযিতকেদাৰে সস্সসদিসেহি তহিং তহিং উট্ঠিতেহি কেসেহি সমন্নাগতো. থূলকেসোপি ৱাতি তালহীৰসদিসেহি কেসেহি সমন্নাগতো.
২৪৯৩. পূতিসীসোতি দুগ্গন্ধসীসো. নিল্লোমসীসো ৱাতি লোমৰহিতসীসো. জাতিপণ্ডৰকেসকোতি জাতিফলিতেহি পণ্ডৰকেসো ৱা. জাতিযা তম্বকেসো ৱাতি আদিত্তেহি ৱিয তম্বৱণ্ণেহি কেসেহি সমন্নাগতো. আৱট্টসীসকোতি গুন্নং সৰীৰে আৱট্টসদিসেহি উদ্ধগ্গেহি কেসাৱট্টেহি সমন্নাগতো.
২৪৯৪. সীসলোমেকবদ্ধেহি ভমুকেহি যুতোপীতি সীসলোমেহি সদ্ধিং একাবদ্ধলোমেহি ভমুকেহি সমন্নাগতো. সম্বদ্ধভমুকো ৱাতি একাবদ্ধউভযভমুকো, মজ্ঝে সঞ্জাতলোমেহি ভমুকেহি সমন্নাগতোতি অত্থো. নিল্লোমভমুকোপি ৱাতি ভমুলোমৰহিতো. নিল্লোমভমুকোপি ৱাতি পি-সদ্দেন অৱুত্তসমুচ্চযত্থেন মক্কটভমুকো সঙ্গহিতো.
২৪৯৫. মহন্তখুদ্দনেত্তো ৱাতি এত্থ নেত্ত-সদ্দো মহন্তখুদ্দ-সদ্দেহি পচ্চেকং যোজেতব্বো, মহন্তনেত্তো ৱা খুদ্দকনেত্তো ৱাতি অত্থো. মহন্তনেত্তো ৱাতি অতিমহন্তেহি নেত্তেহি সমন্নাগতো. খুদ্দকনেত্তো ৱাতি মহিংসচম্মে ৱাসিকোণেন পহৰিত্ৱা কতছিদ্দসদিসেহি অতিখুদ্দকক্খীহি সমন্নাগতো. ৱিসমলোচনোতি একেন মহন্তেন, একেন খুদ্দকেন অক্খিনা সমন্নাগতো. কেকৰো ৱাপীতি তিৰিযং পস্সন্তো. এত্থ অপি-সদ্দেন নিক্খন্তক্খিং সম্পিণ্ডেতি, যস্স কক্কটকস্সেৱ অক্খিতাৰকা নিক্খন্তা হোন্তি. গম্ভীৰনেত্তোতি যস্স গম্ভীৰে উদপানে উদকতাৰকা ৱিয অক্খিতাৰকা পঞ্ঞাযন্তি. এত্থ চ উদকতাৰকা নাম উদকপুব্বুড়ং. অক্খিতাৰকাতি অক্খিগেণ্ডকা. ৱিসমচক্কলোতি একেন উদ্ধং, একেন অধোতি এৱং ৱিসমজাতেহি অক্খিচক্কেহি সমন্নাগতো.
২৪৯৬. জতুকণ্ণো ৱাতি অতিখুদ্দিকাহি কণ্ণসক্খলীহি সমন্নাগতো. মূসিককণ্ণো ৱাতি মূসিকানং কণ্ণসদিসেহি কণ্ণেহি সমন্নাগতো. হত্থিকণ্ণোপি ৱাতি অননুৰূপাহি মহন্তাহি হত্থিকণ্ণসদিসাহি কণ্ণসক্খলীহি সমন্নাগতো. ছিদ্দমত্তককণ্ণো ৱাতি যস্স ৱিনা কণ্ণসক্খলীহি কণ্ণচ্ছিদ্দমেৱ হোতি. অৱিদ্ধকণ্ণকোতি কণ্ণবন্ধত্থায অৱিদ্ধেন কণ্ণেন সমন্নাগতো.
২৪৯৭. টঙ্কিতকণ্ণো ৱাতি গোভত্তনাড়িকায অগ্গসদিসেহি কণ্ণেহি সমন্নাগতো, গোহনুকোটিসণ্ঠানেহি কণ্ণেহি সমন্নাগতোতি অত্থো. পূতিকণ্ণোপি ৱাতি সদা পগ্ঘৰিতপুব্বেন কণ্ণেন সমন্নাগতো. পূতিকণ্ণোপীতি অপি-সদ্দেন কণ্ণভগন্দৰিকো গহিতো. কণ্ণভগন্দৰিকোতি নিচ্চপূতিনা কণ্ণেন সমন্নাগতো. অৱিদ্ধকণ্ণো পৰিসদূসকো ৱুত্তো, কথং যোনকজাতীনং পব্বজ্জাতি আহ ‘‘যোনকাদিপ্পভেদোপি, নাযং পৰিসদূসকো’’তি, কণ্ণাৱেধনং যোনকানং সভাৱো, অযং যোনকাদিপ্পভেদো পৰিসদূসকো ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি.
২৪৯৮. অতিপিঙ্গলনেত্তোতি অতিসযেন পিঙ্গলেহি নেত্তেহি সমন্নাগতো. মধুপিঙ্গলং পন পব্বাজেতুং ৱট্টতি. নিপ্পখুমক্খি ৱাতি অক্খিদলৰোমেহি ৱিৰহিতঅক্খিকো. পখুম-সদ্দো হি লোকে অক্খিদলৰোমেসু নিৰুড়্হো. অস্সুপগ্ঘৰনেত্তো ৱাতি পগ্ঘৰণস্সূহি নেত্তেহি সমন্নাগতো. পক্কপুপ্ফিতলোচনোতি পক্কলোচনো পুপ্ফিতলোচনোতি যোজনা. পৰিপক্কনেত্তো সঞ্জাতপুপ্ফনেত্তোতি অত্থো.
২৪৯৯. মহানাসোতি সৰীৰস্স অননুৰূপায মহতিযা নাসায সমন্নাগতো. অতিখুদ্দকনাসিকোতি তথা অতিখুদ্দিকায নাসায সমন্নাগতো. চিপিটনাসো ৱাতি চিপিটায অন্তো পৱিট্ঠায ৱিয অল্লিনাসায সমন্নাগতো. চিপিটনাসো ৱাতি অৱুত্তৱিকপ্পত্থেন ৱা-সদ্দেন দীঘনাসিকো সঙ্গয্হতি. সো চ সুকতুণ্ডসদিসায জিৱ্হায লেহিতুং সক্কুণেয্যায নাসিকায সমন্নাগতো. কুটিলনাসিকোতি মুখমজ্ঝে অপ্পতিট্ঠহিত্ৱা একপস্সে ঠিতনাসিকো.
২৫০০. নিচ্চৱিস্সৱনাসো ৱাতি নিচ্চপগ্ঘৰিতসিঙ্ঘাণিকনাসো ৱা. মহামুখোতি যস্স পটঙ্গমণ্ডুকস্সেৱ মুখনিমিত্তংযেৱ মহন্তং হোতি, মুখং পন লাবুসদিসং অতিখুদ্দকং. পটঙ্গমণ্ডুকো নাম মহামুখমণ্ডুকো. ৱঙ্কভিন্নমুখো ৱাপীতি এত্থ ‘‘ৱঙ্কমুখো ৱা ভিন্নমুখো ৱাপী’’তি যোজনা. ৱঙ্কমুখোতি ভমুকস্স, নলাতস্স ৱা একপস্সে নিন্নতায ৱঙ্কমুখো. ভিন্নমুখো ৱাতি মক্কটস্সেৱ ভিন্নমুখো. মহাওট্ঠোপি ৱাতি উক্খলিমুখৱট্টিসদিসেহি ওট্ঠেহি সমন্নাগতো.
২৫০১. তনুকওট্ঠো ৱাতি ভেৰিচম্মসদিসেহি দন্তে পিদহিতুং অসমত্থেহি ওট্ঠেহি সমন্নাগতো. ভেৰিচম্মসদিসেহীতি ভেৰিমুখচম্মসদিসেহি. তনুকওট্ঠো ৱাতি এত্থ ৱা-সদ্দেন মহাধৰোট্ঠো ৱা তনুকউত্তৰোট্ঠো ৱা তনুকঅধৰোট্ঠো ৱাতি তযো ৱিকপ্পা সঙ্গহিতা. ৱিপুলুত্তৰওট্ঠকোতি মহাউত্তৰোট্ঠো. ওট্ঠছিন্নোতি যস্স একো ৱা দ্ৱে ৱা ওট্ঠা ছিন্না হোন্তি. উপ্পক্কমুখোতি পক্কমুখো. এড়মুখোপি ৱাতি নিচ্চপগ্ঘৰণমুখো.
২৫০২-৩. সঙ্খতুণ্ডোপীতি বহি সেতেহি অন্তো অতিৰত্তেহি ওট্ঠেহি সমন্নাগতো. দুগ্গন্ধমুখোতি দুগ্গন্ধকুণপমুখো. মহাদন্তোপীতি অট্ঠকদন্তসদিসেহি সমন্নাগতো. অচ্চন্তন্তি অতিসযেন. ‘‘হেট্ঠা উপৰিতো ৱাপি, বহি নিক্খন্তদন্তকো’’তি ইদং ‘‘অসুৰদন্তকো’’তি এতস্স অত্থপদং. অসুৰোতি দানৱো. ‘‘সিপ্পিদন্তো ৱা ওট্ঠদন্তো ৱা’’তি গণ্ঠিপদে লিখিতো. যস্স পন সক্কা হোন্তি ওট্ঠেহি পিদহিতুং, কথেন্তস্সেৱ পঞ্ঞাযতি, নো অকথেন্তস্স, তং পব্বাজেতুং ৱট্টতি. অদন্তোতি দন্তৰহিতো. পূতিদন্তোতি পূতিভূতেহি দন্তেহি সমন্নাগতো.
২৫০৪. ‘‘অতিখুদ্দকদন্তকো’’তি ইমস্স ‘‘যস্সা’’তিআদি অপৱাদো. যস্স দন্তন্তৰে কাড়কদন্তসন্নিভো কলন্দকদন্তসদিসো দন্তো সুখুমোৱ ঠিতো চে, তং তু পব্বাজেতুং ৱট্টতীতি যোজনা. পব্বাজেতুম্পীতি এত্থ পি-সদ্দো তু-সদ্দত্থো.
২৫০৫. যো পোসোতি সম্বন্ধো. মহাহনুকোতি গোহনুসদিসেন হনুনা সমন্নাগতো. ‘‘ৰস্সেন হনুনা যুতো’’তি ইদং ‘‘চিপিটহনুকো ৱা’’তি ইমস্স অত্থপদং. যথাহ – ‘‘চিপিটহনুকো ৱা অন্তোপৱিট্ঠেন ৱিয অতিৰস্সেন হনুকেন সমন্নাগতো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৯). চিপিটহনুকো ৱাপীতি এত্থ পি-সদ্দেন ‘‘ভিন্নহনুকো ৱা ৱঙ্কহনুকো ৱা’’তি ৱিকপ্পদ্ৱযং সঙ্গণ্হাতি.
২৫০৬. নিম্মস্সুদাঠিকো ৱাপীতি ভিক্খুনিসদিসমুখো. অতিদীঘগলোপি ৱাতি বকগলসদিসেন গলেন সমন্নাগতো. অতিৰস্সগলোপি ৱাতি অন্তোপৱিট্ঠেন ৱিয গলেন সমন্নাগতো. ভিন্নগলো ৱা গণ্ডগলোপি ৱাতি যোজনা, ভিন্নগলট্ঠিকো ৱা গণ্ডেন সমন্নাগতগলোপি ৱাতি অত্থো.
২৫০৭. ভট্ঠংসকূটো ৱাতি মাতুগামস্স ৱিয ভট্ঠেন অংসকূটেন সমন্নাগতো. ভিন্নপিট্ঠি ৱা ভিন্নউৰোপি ৱাতি যোজনা, সুদীঘহত্থো ৱা সুৰস্সহত্থো ৱাতি যোজনা, অতিদীঘহত্থো ৱা অতিৰস্সহত্থো ৱাতি অত্থো. ৱা-সদ্দেন অহত্থএকহত্থানং গহণং. কচ্ছুসমাযুতো ৱা কণ্ডুসমাযুতো ৱাতি যোজনা. ৱা-সদ্দেন ‘‘দদ্দুগত্তো ৱা গোধাগত্তো ৱা’’তি ইমে দ্ৱে সঙ্গণ্হাতি. তত্থ গোধাগত্তো ৱাতি যস্স গোধায ৱিয গত্ততো চুণ্ণানি পতন্তি.
২৫০৮. মহানিসদমংসোতি ইমস্স অত্থপদং ‘‘উদ্ধনগ্গুপমাযুতো’’তি. যথাহ – ‘‘মহাআনিসদো ৱা উদ্ধনকূটসদিসেহি আনিসদমংসেহি অচ্চুগ্গতেহি সমন্নাগতো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৯). মহানিসদমংসো ৱাতি এত্থ ৱা-সদ্দেন ভট্ঠকটিকো সঙ্গহিতো. ৱাতণ্ডিকোতি অণ্ডকোসেসু ৱুদ্ধিৰোগেন সমন্নাগতো. মহাঊৰূতি সৰীৰস্স অননুৰূপেহি মহন্তেহি সত্তীহি সমন্নাগতো. সঙ্ঘট্টনকজাণুকোতি অঞ্ঞমঞ্ঞং সঙ্ঘট্টেহি জাণূহি সমন্নাগতো.
২৫০৯. ভিন্নজাণূতি যস্স একো ৱা দ্ৱে ৱা জাণূ ভিন্না হোন্তি. মহাজাণূতি মহন্তেন জাণুনা সমন্নাগতো. দীঘজঙ্ঘোতি যট্ঠিসদিসজঙ্ঘো. ৱিকটো ৱাতি তিৰিযং গমনপাদেহি সমন্নাগতো, যস্স চঙ্কমতো জাণুকা বহি নিগ্গচ্ছন্তি. পণ্হো ৱাতি পচ্ছতো পৰিৱত্তপাদেহি সমন্নাগতো, যস্স চঙ্কমতো জাণুকা অন্তো পৱিসন্তি. ‘‘পন্তো’’তি চ ‘‘সণ্হো’’তি চ এতস্সেৱ ৱেৱচনানি. উব্বদ্ধপিণ্ডিকোতি হেট্ঠা ওৰুড়্হাহি ৱা উপৰি আৰুড়্হাহি ৱা মহতীহি জঙ্ঘপিণ্ডিকাহি সমন্নাগতো.
২৫১০. যট্ঠিজঙ্ঘোতি যট্ঠিসদিসায জঙ্ঘায সমন্নাগতো. মহাজঙ্ঘোতি সৰীৰস্স অননুৰূপায মহতিযা জঙ্ঘায সমন্নাগতো. মহাপাদোপি ৱাতি সৰীৰস্স অননুৰূপেহি মহন্তেহি পাদেহি সমন্নাগতো. অপি-সদ্দেন থূলজঙ্ঘপিণ্ডিকো সঙ্গহিতো, ভত্তপুটসদিসায থূলায জঙ্ঘপিণ্ডিযা সমন্নাগতোতি অত্থো. পিট্ঠিকপাদো ৱাতি পাদৱেমজ্ঝতো উট্ঠিতজঙ্ঘো. মহাপণ্হিপি ৱাতি অননুৰূপেহি অতিমহন্তেহি পণ্হীহি সমন্নাগতো.
২৫১১. ৱঙ্কপাদোতি অন্তো ৱা বহি ৱা পৰিৱত্তপাদৱসেন দুৱিধো ৱঙ্কপাদো. গণ্ঠিকঙ্গুলিকোতি সিঙ্গিৱেৰফণসদিসাহি অঙ্গুলীহি সমন্নাগতো. ‘‘অন্ধনখো ৱাপী’’তি এতস্স অত্থপদং ‘‘কাড়পূতিনখোপি চা’’তি. যথাহ – ‘‘অন্ধনখো ৱা কাড়ৱণ্ণেহি পূতিনখেহি সমন্নাগতো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৯).
২৫১২. ইচ্চেৱন্তি যথাৱুত্তৱচনীযনিদস্সনত্থোযং নিপাতসমুদাযো. অঙ্গৱেকল্লতায বহুৱিধত্তা অনৱসেসং ৱেকল্লপ্পকাৰং সঙ্গণ্হিতুমাহ ‘‘ইচ্চেৱমাদিক’’ন্তি.
পৰিসদূসককথাৱণ্ণনা.
২৫১৪. পত্তচীৱৰন্তি এত্থ ‘‘সামণেৰস্সা’’তি অধিকাৰতো লব্ভতি. অন্তো নিক্খিপতোতি ওৱৰকাদীনং অন্তো নিক্খিপন্তস্স. সব্বপযোগেসূতি পত্তচীৱৰস্স আমসনাদিসব্বপযোগেসু.
২৫১৫-৬. দণ্ডকম্মং কত্ৱাতি দণ্ডকম্মং যোজেত্ৱা. দণ্ডেন্তি ৱিনেন্তি এতেনাতি দণ্ডো, সোযেৱ কত্তব্বত্তা কম্মন্তি দণ্ডকম্মং, আৱৰণাদি. অনাচাৰস্স দুব্বচসামণেৰস্স কেৱলং হিতকামেন ভিক্খুনা দণ্ডকম্মং কত্ৱা দণ্ডকম্মং যোজেত্ৱা যাগুং ৱা ভত্তং ৱা ৱা-সদ্দেন পত্তং ৱা চীৱৰং ৱা দস্সেত্ৱা ‘‘দণ্ডকম্মে আহটে ত্ৱং ইদং লচ্ছসি’’ ইতি ভাসিতুং ৱট্টতীতি যোজনা. কিৰাতি পদপূৰণত্থে নিপাতো.
২৫১৭. ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি ঠপিতদণ্ডকম্মং দস্সেতুমাহ ‘‘অপৰাধানুৰূপেনা’’তিআদি. তং অপৰাধানুৰূপদণ্ডকম্মং নাম ৱালিকাসলিলাদীনং আহৰাপনমেৱাতি যোজেতব্বং. আদি-সদ্দেন দাৰুআদীনং আহৰাপনং গণ্হাতি. তঞ্চ খো ‘‘ওৰমিস্সতী’’তি অনুকম্পায, ন ‘‘নস্সিস্সতি ৱিব্ভমিস্সতী’’তিআদিনযপ্পৱত্তেন পাপজ্ঝাসযেন.
২৫১৮-৯. অকত্তব্বং দণ্ডকম্মং দস্সেতুমাহ ‘‘সীসে ৱা’’তিআদি. সীসে ৱাতি এত্থ ‘‘সামণেৰস্সা’’তি অধিকাৰতো লব্ভতি. পাসাণাদীনীতি এত্থ আদি-সদ্দেন ইট্ঠকাদীনং গহণং. সামণেৰং উণ্হে পাসাণে নিপজ্জাপেতুং ৱা উণ্হায ভূমিযা নিপজ্জাপেতুং ৱা উদকং পৱেসেতুং ৱা ভিক্খুনো ন ৱট্টতীতি যোজনা.
ভগৱতা অনুঞ্ঞাতদণ্ডকম্মং দস্সেতুমাহ ‘‘ইধা’’তিআদি. ইধাতি ইমস্মিং দণ্ডকম্মাধিকাৰে. আৱৰণমত্তন্তি ‘‘মা ইধ পাৱিসী’’তি নিৱাৰণমত্তং. পকাসিতন্তি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, যত্থ ৱা ৱসতি, যত্থ ৱা পটিক্কমতি, তত্থ আৱৰণং কাতু’’ন্তি (মহাৱ. ১০৭) ভাসিতং.
‘‘যত্থ ৱা ৱসতি, যত্থ ৱা পটিক্কমতীতি যত্থ ৱসতি ৱা পৱিসতি ৱা, উভযেনাপি অত্তনো পৰিৱেণঞ্চ ৱস্সগ্গেন পত্তসেনাসনঞ্চ ৱুত্ত’’ন্তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১০৭) অট্ঠকথায ৱুত্তত্তা যাৱ যোজিতং দণ্ডকম্মং কৰোন্তি, তাৱ অত্তনো পুগ্গলিকপৰিৱেণং ৱা ৱস্সগ্গেন পত্তসেনাসনং ৱা পৱিসিতুং অদত্ৱা নিৱাৰণং আৱৰণং নাম. অট্ঠকথাযং ‘‘অত্তনো’’তি ৱচনং যে আৱৰণং কৰোন্তি, তে আচৰিযুপজ্ঝাযে সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱিঞ্ঞাযতি. কেচি পনেত্থ ‘‘অত্তনো’’তি ইদং যস্স আৱৰণং কৰোন্তি, তং সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেত্ৱা তত্থ ৱিনিচ্ছযং ৱদন্তি. কেচি উভযথাপি অত্থং গহেত্ৱা উভযত্থাপি আৱৰণং কাতব্বন্তি ৱদন্তি. ৱীমংসিত্ৱা যমেত্থ যুত্ততৰং, তং গহেতব্বং.
নিৱাৰণকথাৱণ্ণনা.
২৫২০. পক্খো চ ওপক্কমিকো চ আসিত্তো চাতি ৱিগ্গহো. এত্থ চ ‘‘অনুপোসথে উপোসথং কৰোতী’’তিআদীসু যথা উপোসথদিনে কত্তব্বকম্মং ‘‘উপোসথো’’তি ৱুচ্চতি, তথা মাসস্স পক্খে পণ্ডকভাৱমাপজ্জন্তো ‘‘পক্খো’’তি ৱুত্তো. অথ ৱা পক্খপণ্ডকো পক্খো উত্তৰপদলোপেন যথা ‘‘ভীমসেনো ভীমো’’তি. ইদঞ্চ পাপানুভাৱেন কণ্হপক্খেযেৱ পণ্ডকভাৱমাপজ্জন্তস্স অধিৱচনং. যথাহ ‘‘অকুসলৱিপাকানুভাৱেন কাড়পক্খে কাড়পক্খে পণ্ডকো হোতি, জুণ্হপক্খে পনস্স পৰিড়াহো ৱূপসম্মতি, অযং পক্খপণ্ডকো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১০৯).
যস্স উপক্কমেন বীজানি অপনীতানি, অযং ওপক্কমিকপণ্ডকো. যস্স পৰেসং অঙ্গজাতং মুখেন গহেত্ৱা অসুচিনা আসিত্তস্স পৰিড়াহো ৱূপসম্মতি, অযং আসিত্তপণ্ডকো. উসূযকোতি যস্স পৰেসং অজ্ঝাচাৰং পস্সতো উসূযায উপ্পন্নায পৰিড়াহো ৱূপসম্মতি, অযং উসূযপণ্ডকো. যো পটিসন্ধিযংযেৱ অভাৱকো উপ্পন্নো, অযং নপুংসকপণ্ডকো.
২৫২১. তেসূতি তেসু পঞ্চসু পণ্ডকেসু. ‘‘পক্খপণ্ডকস্স যস্মিংপক্খে পণ্ডকো হোতি, তস্মিংযেৱস্স পক্খে পব্বজ্জা ৱাৰিতা’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১০৯) কুৰুন্দিযং ৱুত্তত্তা ‘‘তিণ্ণং নিৱাৰিতা’’তি ইদং তস্স পণ্ডকস্স পণ্ডকপক্খং সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং.
২৫২২. ‘‘নাসেতব্বো’’তি ইদং লিঙ্গনাসনং সন্ধায ৱুত্তং. যথাহ ‘‘সোপি লিঙ্গনাসনেনেৱ নাসেতব্বো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১০৯). এস নযো উপৰিপি ঈদিসেসু ঠানেসু.
পণ্ডককথাৱণ্ণনা.
২৫২৩. থেনেতীতি থেনো, লিঙ্গস্স পব্বজিতৱেসস্স থেনো লিঙ্গথেনো. সংৱাসস্স ভিক্খুৱস্সগণনাদিকস্স থেনো সংৱাসথেনো. তদুভযস্স চাতি তস্স লিঙ্গস্স, সংৱাসস্স চ উভযস্স থেনোতি সম্বন্ধো. এস তিৱিধোপি থেয্যসংৱাসকো নাম পৱুচ্চতীতি যোজনা.
২৫২৪-৬. তত্থ তেসু তীসু থেয্যসংৱাসকেসু যো সযমেৱ পব্বজিত্ৱা ভিক্খুৱস্সানি ন গণ্হতি, যথাৱুড্ঢং ৱন্দনম্পি নেৱ গণ্হতি, অপি-সদ্দেন আসনেন নেৱ পটিবাহতি উপোসথপৱাৰণাদীসু নেৱ সন্দিস্সতীতি সঙ্গণ্হনতো তদুভযম্পি ন কৰোতি, অযং লিঙ্গমত্তস্স পব্বজিতৱেসমত্তস্স থেনতো চোৰিকায গহণতো লিঙ্গত্থেনো সিযাতি যোজনা.
যো চ পব্বজিতো হুত্ৱা ভিক্খুৱস্সানি গণ্হতি, সো যথাৱুড্ঢৱন্দনাদিকং সংৱাসং সাদিযন্তোৱ সংৱাসত্থেনকো মতোতি যোজনা. যথাহ – ‘‘ভিক্খুৱস্সগণনাদিকো হি সব্বোপি কিৰিযভেদো ইমস্মিং অত্থে ‘সংৱাসো’তি ৱেদিতব্বো’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১০).
ৱুত্তনযোযেৱাতি উভিন্নং পচ্চেকং ৱুত্তলক্খণমেৱ এতস্স লক্খণন্তি কত্ৱা ৱুত্তং. অযং তিৱিধোপি থেয্যসংৱাসকো অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো, পুন পব্বজ্জং যাচন্তোপি ন পব্বাজেতব্বো. ব্যতিৰেকমুখেন থেয্যসংৱাসলক্খণং নিযমেতুং অট্ঠকথায (মহাৱ. অট্ঠ. ১১০) ৱুত্তগাথাদ্ৱযং উদাহৰন্তো আহ ‘‘যথাহ চা’’তি. যথা অট্ঠকথাচৰিযো ৰাজদুব্ভিক্খাদিগাথাদ্ৱযমাহ, তথাযমত্থো ব্যতিৰেকতো ৱেদিতব্বোতি অধিপ্পাযো.
২৫২৭-৮. ৰাজদুব্ভিক্খকন্তাৰ-ৰোগৱেৰিভযেহি ৱাতি এত্থ ভয-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো ‘‘ৰাজভযেন দুব্ভিক্খভযেনা’’তিআদিনা. চীৱৰাহৰণত্থং ৱাতি অত্তনা পৰিচ্চত্তচীৱৰং পুন ৱিহাৰং আহৰণত্থায. ইধ ইমস্মিং সাসনে. সংৱাসং নাধিৱাসেতি, যাৱ সো সুদ্ধমানসোতি ৰাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গতায সো সুদ্ধমানসো যাৱ সংৱাসং নাধিৱাসেতীতি অত্থো.
যো হি ৰাজভযাদীহি ৱিনা কেৱলং ভিক্খূ ৱঞ্চেত্ৱা তেহি সদ্ধিং ৱসিতুকামতায লিঙ্গং গণ্হাতি, সো অসুদ্ধচিত্ততায লিঙ্গগ্গহণেনেৱ থেয্যসংৱাসকো নাম হোতি. অযং পন তাদিসেন অসুদ্ধচিত্তেন ভিক্খূ ৱঞ্চেতুকামতায অভাৱতো যাৱ সংৱাসং নাধিৱাসেতি, তাৱ থেয্যসংৱাসকো নাম ন হোতি. তেনেৱ ‘‘ৰাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গানং ‘গিহী মং সমণোতি জানন্তূ’তি ৱঞ্চনাচিত্তে সতিপি ভিক্খূনং ৱঞ্চেতুকামতায অভাৱা দোসো ন জাতো’’তি তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং.
কেচি পন ‘‘ৱূপসন্তভযতা ইধ সুদ্ধচিত্ততা’’তি ৱদন্তি, এৱঞ্চ সতি সো ৱূপসন্তভযো যাৱ সংৱাসং নাধিৱাসেতি, তাৱ থেয্যসংৱাসকো নাম ন হোতীতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. ইমস্মিঞ্চ অত্থে ৱিঞ্ঞাযমানে অৱূপসন্তভযস্স সংৱাসসাদিযনেপি থেয্যসংৱাসকতা ন হোতীতি আপজ্জেয্য, ন চ অট্ঠকথাযং অৱূপসন্তভযস্স সংৱাসসাদিযনে অথেয্যসংৱাসকতা দস্সিতা. ‘‘সব্বপাসণ্ডিযভত্তানি ভুঞ্জন্তো’’তি চ ইমিনা অৱূপসন্তভযেনাপি সংৱাসং অসাদিযন্তেনেৱ ৱসিতব্বন্তি দীপেতি. তেনেৱ তীসুপি গণ্ঠিপদেসু ৱুত্তং ‘‘যস্মা ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা সঙ্ঘিকং গণ্হন্তস্স সংৱাসং পৰিহৰিতুং দুক্কৰং, তস্মা ‘সব্বপাসণ্ডিযভত্তানি ভুঞ্জন্তো’তি ইদং ৱুত্ত’’ন্তি. তস্মা ৰাজভযাদীহি গহিতলিঙ্গতা চেত্থ সুদ্ধচিত্ততাতি গহেতব্বং.
তাৱ এস থেয্যসংৱাসকো নাম ন ৱুচ্চতীতি যোজনা. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ‘‘তত্ৰাযং ৱিত্থাৰনযো’’তি অট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ১১০) আগতনযেন ৱেদিতব্বো.
থেয্যসংৱাসককথাৱণ্ণনা.
২৫২৯-৩০. যো উপসম্পন্নো ভিক্খু ‘‘অহং তিত্থিযো ভৱিস্স’’ন্তি সলিঙ্গেনেৱ অত্তনো ভিক্খুৱেসেনেৱ তিত্থিযানং উপস্সযং যাতি চেতি সম্বন্ধো. তিত্থিযেসু পক্কন্তকো পৱিট্ঠো তিত্থিযপক্কন্তকো. তেসং লিঙ্গে নিস্সিতেতি তেসং তিত্থিযানং ৱেসে গহিতে.
২৫৩১. ‘‘অহং তিত্থিযো ভৱিস্স’’ন্তি কুসচীৰাদিকং যো সযমেৱ নিৱাসেতি, সোপি পক্কন্তকো তিত্থিযপক্কন্তকো সিযাতি যোজনা.
২৫৩২-৪. নগ্গো তেসং আজীৱকাদীনং উপস্সযং গন্ত্ৱাতি যোজনা. কেসে লুঞ্চাপেতীতি অত্তনো কেসে লুঞ্চাপেতি. তেসং ৱতানি আদিযতি ৱাতি যোজনা. ৱতানি আদিযতীতি উক্কুটিকপ্পধানাদীনি ৱা ৱতানি আদিযতি. তেসং তিত্থিযানং মোৰপিঞ্ছাদিকং লিঙ্গং সঞ্ঞাণং সচে গণ্হাতি ৱা তেসং পব্বজ্জং, লদ্ধিমেৱ ৱা সাৰতো ৱা এতি উপগচ্ছতি ৱাতি যোজনা. ‘‘অযং পব্বজ্জা সেট্ঠাতি সেট্ঠভাৱং ৱা উপগচ্ছতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১০ তিত্থিযপক্কন্তককথা) অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. এস তিত্থিযপক্কন্তকো হোতি এৱ, ন পন ৱিমুচ্চতি তিত্থিযপক্কন্তভাৱতো. নগ্গস্স গচ্ছতোতি ‘‘আজীৱকো ভৱিস্স’’ন্তি কাসাযাদীনি অনাদায নগ্গস্স আজীৱকানং উপসংগচ্ছতো.
২৫৩৫. থেয্যসংৱাসকো অনুপসম্পন্নৱসেন ৱুত্তো, নো উপসম্পন্নৱসেন. ইমিনা ‘‘উপসম্পন্নো ভিক্খু কূটৱস্সং গণ্হন্তোপি অস্সমণো ন হোতি. লিঙ্গে সউস্সাহো পাৰাজিকং আপজ্জিত্ৱা ভিক্খুৱস্সাদীনি গণেন্তোপি থেয্যসংৱাসকো ন হোতী’’তি অট্ঠকথাগতৱিনিচ্ছযং দীপেতি. তথা ৱুত্তোতি যোজনা. ‘‘উপসম্পন্নভিক্খুনা’’তি ইমিনা অনুপসম্পন্নং নিৱত্তেতি. তেন চ ‘‘সামণেৰো সলিঙ্গেন তিত্থাযতনং গতোপি পুন পব্বজ্জঞ্চ উপসম্পদঞ্চ লভতী’’তি কুৰুন্দট্ঠকথাগতৱিনিচ্ছযং দস্সেতি.
তিত্থিযপক্কন্তকস্স কিং কাতব্বন্তি? ন পব্বাজেতব্বো, পব্বাজিতোপি ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পাদিতো চ কাসাযানি অপনেত্ৱা সেতকানি দত্ৱা গিহিভাৱং উপনেতব্বো. অযমত্থো চ ‘‘তিত্থিযপক্কন্তকো ভিক্খৱে অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তি (মহাৱ. ১১০) পাড়িতো চ ‘‘সো ন কেৱলং ন উপসম্পাদেতব্বো, অথ খো ন পব্বাজেতব্বোপী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১০ তিত্থিযপক্কন্তককথা) অট্ঠকথাৱচনতো চ ৱেদিতব্বো.
তিত্থিযপক্কন্তককথাৱণ্ণনা.
২৫৩৬. ইধাতি ইমস্মিং পব্বজ্জূপসম্পদাধিকাৰে. মনুস্সজাতিকতো অঞ্ঞস্স তিৰচ্ছানগতেযেৱ অন্তোগধত্তং দস্সেতুমাহ ‘‘যক্খো সক্কোপি ৱা’’তি. তিৰচ্ছানগতো ৱুত্তোতি এত্থ ইতি-সদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠো. ‘‘তিৰচ্ছানগতো, ভিক্খৱে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তি (মহাৱ. ১১১) ৱচনতো পব্বজ্জাপি উপলক্খণতো নিৱাৰিতাযেৱাতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘পব্বাজেতুং ন ৱট্টতী’’তি. তেন তিৰচ্ছানগতো চ ভগৱতো অধিপ্পাযঞ্ঞূহি অট্ঠকথাচৰিযেহি ন পব্বাজেতব্বোতি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১১) ৱুত্তং.
তিৰচ্ছানকথাৱণ্ণনা.
২৫৩৭. পঞ্চানন্তৰিকে পোসেতি মাতুঘাতকো, পিতুঘাতকো, অৰহন্তঘাতকো, লোহিতুপ্পাদকো, সঙ্ঘভেদকোতি আনন্তৰিযকম্মেহি সমন্নাগতে পঞ্চ পুগ্গলে.
তত্থ মাতুঘাতকো (মহাৱ. অট্ঠ. ১১২) নাম যেন মনুস্সিত্থিভূতা জনিকা মাতা সযম্পি মনুস্সজাতিকেনেৱ সতা সঞ্চিচ্চ জীৱিতা ৱোৰোপিতা, অযং আনন্তৰিযেন মাতুঘাতককম্মেন মাতুঘাতকো, এতস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ পটিক্খিত্তা. যেন পন মনুস্সিত্থিভূতাপি অজনিকা পোসাৱনিকমাতা ৱা চূড়মাতা ৱা মহামাতা ৱা জনিকাপি ৱা নমনুস্সিত্থিভূতা মাতাঘাতিতা, তস্স পব্বজ্জা ন ৱাৰিতা, ন চ আনন্তৰিযো হোতি. যেন সযং তিৰচ্ছানভূতেন মনুস্সিত্থিভূতা মাতা ঘাতিতা, সোপি আনন্তৰিযো ন হোতি, তিৰচ্ছানগতত্তা পনস্স পব্বজ্জা পটিক্খিত্তাৱ. পিতুঘাতকেপি এসেৱ নযো. সচেপি হি ৱেসিযা পুত্তো হোতি, ‘‘অযং মে পিতা’’তি ন জানাতি, যস্স সম্ভৱেন নিব্বত্তো, সো চে অনেন ঘাতিতো, ‘‘পিতুঘাতকো’’ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি, আনন্তৰিযঞ্চ ফুসতি.
অৰহন্তঘাতকোপি মনুস্সঅৰহন্তৱসেনেৱ ৱেদিতব্বো. মনুস্সজাতিযঞ্হি অন্তমসো অপব্বজিতম্পি খীণাসৱং দাৰকং ৱা দাৰিকং ৱা সঞ্চিচ্চ জীৱিতা ৱোৰোপেন্তো অৰহন্তঘাতকোৱ হোতি, আনন্তৰিযঞ্চ ফুসতি, পব্বজ্জা চস্স ৱাৰিতা. অমনুস্সজাতিকং পন অৰহন্তং, মনুস্সজাতিকং ৱা অৱসেসং অৰিযপুগ্গলং ঘাতেত্ৱা আনন্তৰিযো ন হোতি, পব্বজ্জাপিস্স ন ৱাৰিতা, কম্মং পন বলৱং হোতি. তিৰচ্ছানো মনুস্সঅৰহন্তম্পি ঘাতেত্ৱা আনন্তৰিযো ন হোতি, কম্মং পন ভাৰিযং.
যো দেৱদত্তো ৱিয দুট্ঠচিত্তেন ৱধকচিত্তেন তথাগতস্স জীৱমানকসৰীৰে খুদ্দকমক্খিকায পিৱনকমত্তম্পি লোহিতং উপ্পাদেতি, অযং লোহিতুপ্পাদকো নাম, এতস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ৱাৰিতা. যো পন ৰোগৱূপসমনত্থং জীৱকো ৱিয সত্থেন ফালেত্ৱা পূতিমংসঞ্চ লোহিতঞ্চ নীহৰিত্ৱা ফাসুং কৰোতি, বহুং সো পুঞ্ঞং পসৱতি.
যো দেৱদত্তো ৱিয সাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কত্ৱা চতুন্নং কম্মানং অঞ্ঞতৰৱসেন সঙ্ঘং ভিন্দতি, অযং সঙ্ঘভেদকো নাম, এতস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ৱাৰিতা. ‘‘মাতুঘাতকো, ভিক্খৱে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তিআদিকায (মহাৱ. ১১২) পাড়িযা উপসম্পদাপটিক্খেপো পব্বজ্জাপটিক্খেপস্স উপলক্খণন্তি আহ ‘‘পব্বাজেন্তস্স দুক্কট’’ন্তি.
উভতোব্যঞ্জনঞ্চেৱ ভিক্খুনিদূসকঞ্চ তথা পব্বাজেন্তস্স দুক্কটন্তি সম্বন্ধো. উভতোব্যঞ্জনন্তি ক-কাৰলোপেন নিদ্দেসো. ইত্থিনিমিত্তুপ্পাদনকম্মতো চ পুৰিসনিমিত্তুপ্পাদনকম্মতো চ উভতো ব্যঞ্জনমস্স অত্থীতি উভতোব্যঞ্জনকো. সো দুৱিধো হোতি ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো, পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকোতি.
তত্থ ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৬) ইত্থিনিমিত্তং পাকটং হোতি, পুৰিসনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং. পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুৰিসনিমিত্তং পাকটং হোতি, ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকস্স ইত্থীসু পুৰিসত্তং কৰোন্তস্স ইত্থিনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং হোতি, পুৰিসনিমিত্তং পাকটং হোতি. পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকস্স পুৰিসানং ইত্থিভাৱং উপগচ্ছন্তস্স পুৰিসনিমিত্তং পটিচ্ছন্নং হোতি, ইত্থিনিমিত্তং পাকটং হোতি. ইত্থিউভতোব্যঞ্জনকো সযঞ্চ গব্ভং গণ্হাতি, পৰঞ্চ গব্ভং গণ্হাপেতি. পুৰিসউভতোব্যঞ্জনকো সযং ন গণ্হাতি, পৰং গণ্হাপেতীতি ইদমেতেসং নানাকৰণং. ইমস্স পন দুৱিধস্সাপি উভতোব্যঞ্জনকস্সনেৱ পব্বজ্জা অত্থি, ন উপসম্পদাতি ইদমিধ সন্নিট্ঠানং ৱেদিতব্বং.
যো পকতত্তং ভিক্খুনিং (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৫) তিণ্ণং মগ্গানং অঞ্ঞতৰস্মিং দূসেতি, অযং ভিক্খুনিদূসকো নাম, এতস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ৱাৰিতা. যো পন কাযসংসগ্গেন সীলৱিনাসং পাপেতি, তস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ন ৱাৰিতা. বলক্কাৰেন পন ওদাতৱত্থৱসনং কত্ৱা অনিচ্ছমানংযেৱ দূসেন্তোপি ভিক্খুনিদূসকোযেৱ. বলক্কাৰেন পন ওদাতৱত্থৱসনং কত্ৱা ইচ্ছমানং দূসেন্তো ভিক্খুনিদূসকো ন হোতি. কস্মা? যস্মা গিহিভাৱে সম্পটিচ্ছিতমত্তেযেৱ সা অভিক্খুনী হোতি. সকিং সীলৱিপন্নং পন পচ্ছা দূসেন্তো নেৱ ভিক্খুনিদূসকো হোতি, পব্বজ্জম্পি উপসম্পদম্পি লভতি.
২৫৩৮. পাড়িঅট্ঠকথাৱিমুত্তং আচৰিযপৰম্পৰাভতৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘একতো’’তিআদি. ‘‘একতো’’তি ইমিনা ভিক্খুসঙ্ঘস্সাপি গহণং ভৱেয্যাতি তং পৰিৱজ্জেতুং ‘‘ভিক্খুনীনং তু সন্তিকে’’তি ৱুত্তং. এতেন তংদূসকস্স ভব্বতং দীপেতি. সো নেৱ ভিক্খুনিদূসকো সিযা, ‘‘উপসম্পদং লভতেৱ চ পব্বজ্জং, সা চ নেৱ পৰাজিতা’’তি ইদং দুতিযগাথায ইধানেত্ৱা যোজেতব্বং. কেৱলং ভিক্খুনিসঙ্ঘে উপসম্পন্না নাম ন হোতীতি অধিপ্পাযেনেৱ ৱুত্তং. ‘‘সা চ নেৱ পৰাজিতা’’তি ইমিনা তস্সা চ পুন পব্বজ্জূপসম্পদায ভব্বতং দীপেতি. অযমত্থো অট্ঠকথাগণ্ঠিপদেপি ৱুত্তোযেৱ ‘‘ভিক্খুনীনং ৱসেন একতোউপসম্পন্নং দূসেত্ৱা ভিক্খুনিদূসকো ন হোতি, পব্বজ্জাদীনি লভতি, সা চ পাৰাজিকা ন হোতীতি ৱিনিচ্ছযো’’তি.
২৫৩৯. ‘‘সিক্খমানাসামণেৰীসু চ ৱিপ্পটিপজ্জন্তো নেৱ ভিক্খুনিদূসকো হোতি, পব্বজ্জম্পি উপসম্পদম্পি লভতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৫) অট্ঠকথাগতৱিনিচ্ছযং দস্সেতুমাহ ‘‘সচে অনুপসম্পন্নদূসকো’’তি. ‘‘উপসম্পদং লভতেৱ চ পব্বজ্জ’’ন্তি ইদং যথাঠানেপি যোজেতব্বং. সা চ নেৱ পৰাজিতাতি ইদং পন অট্ঠকথায অনাগতত্তা চ অনুপসম্পন্নায উপসম্পন্নৱিকপ্পাভাৱা চ ন যোজেতব্বং. অসতি হি উপসম্পন্নৱিকপ্পে পৰাজিতৱিকপ্পাসঙ্গহো পটিসেধো নিৰত্থকোতি সা পব্বজ্জূপসম্পদানং ভব্বাযেৱাতি দট্ঠব্বা. ইমে পন পণ্ডকাদযো একাদস পুগ্গলা ‘‘পণ্ডকো, ভিক্খৱে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো, উপসম্পন্নো নাসেতব্বো’’তিআদিৱচনতো (মহাৱ. ১০৯) অভব্বাযেৱ, নেসং পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ ন ৰুহতি, তস্মা ন পব্বাজেতব্বা. জানিত্ৱা পব্বাজেন্তো, উপসম্পাদেন্তো চ দুক্কটং আপজ্জতি. অজানিত্ৱাপি পব্বাজিতা, উপসম্পাদিতা চ জানিত্ৱা লিঙ্গনাসনায নাসেতব্বা.
একাদসঅভব্বপুগ্গলকথাৱণ্ণনা.
২৫৪০. নূপসম্পাদনীযোৱাতি ন উপসম্পাদেতব্বোৱ. অনুপজ্ঝাযকোতি অসন্নিহিতউপজ্ঝাযো ৱা অগ্গহিতউপজ্ঝাযগ্গহণো ৱা. কৰোতোতি অনুপজ্ঝাযকং উপসম্পাদযতো. দুক্কটং হোতীতি আচৰিযস্স চ গণস্স চ দুক্কটাপত্তি হোতি. ন কুপ্পতি সচে কতন্তি সচে অনুপজ্ঝাযকস্স উপসম্পদাকম্মং কতং ভৱেয্য, তং ন কুপ্পতি সমগ্গেন সঙ্ঘেন অকুপ্পেন ঠানাৰহেন কতত্তা.
২৫৪১. একেতি অভযগিৰিৱাসিনো. ‘‘ন গহেতব্বমেৱা’’তি অট্ঠকথায দড়্হং ৱুত্তত্তা ৱুত্তং. তং ৱচনং. এত্থ চ উপজ্ঝাযে অসন্নিহিতেপি উপজ্ঝাযগ্গহণে অকতেপি কম্মৱাচাযং পন উপজ্ঝাযকিত্তনং কতংযেৱাতি দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা ‘‘পুগ্গলং ন পৰামসতী’’তি ৱুত্তায কম্মৱিপত্তিযা সম্ভৱতো কম্মং কুপ্পেয্য. তেনেৱ ‘‘উপজ্ঝাযং অকিত্তেত্ৱা’’তি অৱত্ৱা ‘‘উপজ্ঝং অগ্গাহাপেত্ৱা’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ১১৭) অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. যথা চ অপৰিপুণ্ণপত্তচীৱৰস্স উপসম্পদাকালে কম্মৱাচাযং ‘‘পৰিপুণ্ণস্স পত্তচীৱৰ’’ন্তি অসন্তং ৱত্থুং কিত্তেত্ৱা কম্মৱাচায কতাযপি উপসম্পদা ৰুহতি, এৱং ‘‘অযং বুদ্ধৰক্খিতো আযস্মতো ধম্মৰক্খিতস্স উপসম্পদাপেক্খো’’তি অসন্তং পুগ্গলং কিত্তেত্ৱা কেৱলং সন্তপদনীহাৰেন কম্মৱাচায কতায উপসম্পদা ৰুহতিযেৱাতি দট্ঠব্বং. তেনেৱাহ ‘‘ন কুপ্পতি সচে কত’’ন্তি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, অনুপজ্ঝাযকো উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (মহাৱ. ১১৭) এত্তকমেৱ ৱত্ৱা ‘‘সো চ পুগ্গলো অনুপসম্পন্নো’’তি অৱুত্তত্তা, কম্মৱিপত্তিলক্খণস্স চ অসম্ভৱতো ‘‘ন গহেতব্বমেৱ ত’’ন্তি ৱুত্তং.
সেসেসু সব্বত্থপীতি সঙ্ঘগণপণ্ডকথেয্যসংৱাসকতিত্থিযপক্কন্তকতিৰচ্ছানগতমাতুপিতুঅৰহন্তঘাতকভিক্খুনিদূসকসঙ্ঘভেদকলোহিতুপ্পাদকউভতোব্যঞ্জনকসঙ্খাতেহি উপজ্ঝাযেহি উপসম্পাদিতেসু সব্বেসু তেৰসসু ৱিকপ্পেসু. ৱুত্তঞ্হি ভগৱতা ‘‘ন, ভিক্খৱে, সঙ্ঘেন উপজ্ঝাযেন উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদি. ন কেৱলং এতেসুযেৱ তেৰসসু, অথ ‘‘অপত্তকঅচীৱৰকঅচীৱৰপত্তকযাচিতকপত্তযাচিতকচীৱৰযাচিতকপত্তচীৱৰকা’’তি এতেসু ছসু ৱিকপ্পেসু অযং নযো যোজেতব্বোতি. সেস-গ্গহণেন এতেসম্পি সঙ্গহো. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা ‘‘ন, ভিক্খৱে, অপত্তকো উপসম্পাদেতব্বো, যো উপসম্পাদেয্য, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদি (মহাৱ. ১১৮). অযং নযোতি ‘‘ন কুপ্পতি সচে কত’’ন্তি ৱুত্তনযো.
২৫৪২. পঞ্চৱীসতীতি চতুৱীসতি পাৰাজিকা, ঊনৱীসতিৱস্সো চাতি পঞ্চৱীসতি. ৱুত্তঞ্হি ‘‘ন, ভিক্খৱে, জানং ঊনৱীসতিৱস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো. যো উপসম্পাদেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি (মহাৱ. ৯৯). ওসাৰোতি উপসম্পদাসঙ্খাতো ওসাৰো. তেনেৱ চম্পেয্যক্খন্ধকে ‘‘তঞ্চে সঙ্ঘো ওসাৰেতি, একচ্চো সোসাৰিতো’’তিআদিপাঠস্স (মহাৱ. ৩৯৬) অট্ঠকথাযং ‘‘ওসাৰেতীতি উপসম্পদাকম্মৱসেন পৱেসেতী’’তি (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৯৬) ৱুত্তং. ‘‘নাসনাৰহো’’তি ইমিনা ‘‘পণ্ডকো, ভিক্খৱে, অনুপসম্পন্নো ন উপসম্পাদেতব্বো’’তিআদিৱচনতো (মহাৱ. ১০৯) উপসম্পাদিতস্সাপি সেতকানি দত্ৱা গিহিভাৱং পাপেতব্বতং দীপেতি.
২৫৪৩. হত্থচ্ছিন্নাদি বাত্তিংসাতি চম্পেয্যক্খন্ধকে –
‘‘হত্থচ্ছিন্নো, ভিক্খৱে, অপ্পত্তো ওসাৰণং, তঞ্চে সঙ্ঘো ওসাৰেতি, সোসাৰিতো. পাদচ্ছিন্নো…পে… হত্থপাদচ্ছিন্নো… কণ্ণচ্ছিন্নো… নাসচ্ছিন্নো… কণ্ণনাসচ্ছিন্নো… অঙ্গুলিচ্ছিন্নো… অড়চ্ছিন্নো… কণ্ডৰচ্ছিন্নো… ফণহত্থকো… খুজ্জো… ৱামনো… গলগণ্ডী… লক্খণাহতো… কসাহতো… লিখিতকো… সীপদিকো… পাপৰোগী… পৰিসদূসকো… কাণো… কুণী… খঞ্জো… পক্খহতো… ছিন্নিৰিযাপথো… জৰাদুব্বলো… অন্ধো… মূগো… পধিৰো… অন্ধমূগো… অন্ধপধিৰো… মূগপধিৰো… অন্ধমূগপধিৰো, ভিক্খৱে, অপ্পত্তো ওসাৰণং, তঞ্চে সঙ্ঘো ওসাৰেতি, সোসাৰিতো’’তি (মহাৱ. ৩৯৬) বাত্তিংস.
কুট্ঠিআদি চ তেৰসাতি মহাখন্ধকে আগতা –
‘‘কুট্ঠিং গণ্ডিং কিলাসিঞ্চ, সোসিঞ্চ অপমাৰিকং;
তথা ৰাজভটং চোৰং, লিখিতং কাৰভেদকং.