১. মহাখন্ধকো

বোধিকথাৱণ্ণনা

মহাৱগ্গে উভিন্নং পাতিমোক্খানন্তি উভিন্নং পাতিমোক্খৱিভঙ্গানং. যং খন্ধকং সঙ্গাযিংসূতি সম্বন্ধো. খন্ধানং সমূহো, খন্ধানং ৱা পকাসনতো খন্ধকো. খন্ধাতি চেত্থ পব্বজ্জাদিচাৰিত্তৱাৰিত্তসিক্খাপদপঞ্ঞত্তিসমূহো অধিপ্পেতো. পদভাজনীযে যেসং পদানং অত্থা যেহি অট্ঠকথানযেহি পকাসিতাতি যোজনা. অথ ৱা যে অত্থাতি যোজেতব্বং. হি-সদ্দো চেত্থ পদপূৰণে দট্ঠব্বো.

১. ৱিসেসকাৰণন্তি ‘‘যেন সমযেন আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাচনহেতুভূতো পৰিৱিতক্কো উদপাদি, তেন সমযেনা’’তিআদিনা ৱুত্তকাৰণং ৱিয ৱিসেসকাৰণং ভুম্মৱচননিৱত্তনককাৰণন্তি অত্থো. এতস্সাতি অভিসম্বোধিতো পট্ঠায সত্থু চৰিযাৱিভাৱনস্স ৱিনযপঞ্ঞত্তিযং কিং পযোজনং? যদি ৱিসেসকাৰণং নত্থীতি অধিপ্পাযো. নিদানদস্সনং পযোজনন্তি যোজনা. নিদানন্তিচেত্থ সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিহেতুভূতং ৱত্থুপুগ্গলাদিকাৰণং অধিপ্পেতং, ন পঞ্ঞত্তিট্ঠানমেৱ. তেনাহ ‘‘যা হী’’তিআদি.

উৰুৱেলাযন্তি এত্থ উৰু-সদ্দো মহন্তৱাচী. ৱেলা-সদ্দো তীৰপৰিযাযো. উন্নতত্তাদিনা ৱেলা ৱিয ৱেলা. উৰু মহন্তী ৱেলা উৰুৱেলা, তস্সং. তেনাহ ‘‘মহাৱেলায’’ন্তিআদি. মৰিযাদাতি সীলাদিগুণসীমা. পত্তপুটেনাতি তালাদীনং পণ্ণপুটেন.

‘‘পঠমাভিসম্বুদ্ধো’’তি অনুনাসিকলোপেনাযং নিদ্দেসোতি আহ ‘‘পঠমং অভিসম্বুদ্ধো’’তি. পঠমন্তি চ ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো. তস্মা অভিসম্বুদ্ধো হুত্ৱা সব্বপঠমং বোধিৰুক্খমূলে ৱিহৰতীতি যোজনা দট্ঠব্বা.

পাড়িযং অথ খোতি এত্থ অথাতি এতস্মিং সমযেতি অত্থো অনেকত্থত্তা নিপাতানং. সত্তাহন্তি অচ্চন্তসংযোগে এতং উপযোগৱচনং. অথ খোতি অধিকাৰন্তৰদস্সনে নিপাতো. তেন ৱিমুত্তিসুখপটিসংৱেদনং পহায পটিচ্চসমুপ্পাদমনসিকাৰে অধিকতভাৱং দস্সেতি. পটিচ্চাতি পটিমুখং গন্ত্ৱা, অঞ্ঞমঞ্ঞং অপেক্খিত্ৱাতি অত্থো. এতেন কাৰণবহুতা দস্সিতা. সহিতেতি কাৰিযবহুতা. অনুলোমন্তি ভাৱনপুংসকনিদ্দেসো. স্ৱেৱাতি সো এৱ পচ্চযাকাৰো. পুৰিমনযেন ৱা ৱুত্তোতি ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তো পচ্চযাকাৰো. পৱত্তিযাতি সংসাৰপ্পৱত্তিযা.

পাড়িযং ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা’’তিআদীসু দুক্খাদীসু অঞ্ঞাণং অৱিজ্জা. লোকিযকুসলাকুসলচেতনা সঙ্খাৰা. লোকিযৱিপাকমেৱ ৱিঞ্ঞাণং. লোকিযৱেদনাদিক্খন্ধত্তযং নামং, ভূতুপাদাযভেদং ৰূপং. পসাদৱিঞ্ঞাণভেদং সড়াযতনং. ৱিপাকভূতো সব্বো ফস্সো, ৱেদনা চ. ৰাগো তণ্হা. বলৱৰাগো, তিৱিধা চ দিট্ঠি উপাদানং. ভৱো পন দুৱিধো কম্মভৱো, উপপত্তিভৱো চ. তত্থ কম্মভৱো সাসৱকুসলাকুসলচেতনাৱ, উপপত্তিভৱো উপাদিন্নকক্খন্ধা. তেসং উপপত্তি জাতি. পাকো জৰা. ভেদো মৰণং. তে এৱ নিস্সায সোচনং সোকো. কন্দনং পৰিদেৱো. দুক্খং কাযিকং. দোমনস্সং চেতসিকং. অতিৱিয সোকো উপাযাসো.

পচ্চেকঞ্চ সম্ভৱতি-সদ্দো যোজেতব্বো. তেনাহ ‘‘ইমিনা নযেনা’’তিআদি. ‘‘দুক্খৰাসিস্সা’’তি ইমিনা ন সত্তস্স. নাপি সুভসুখাদীনন্তি দস্সেতি.

হৱেতি ব্যত্তন্তি ইমস্মিং অত্থে নিপাতো. ‘‘অনুলোমপচ্চযাকাৰপটিৱেধসাধকা বোধিপক্খিযধম্মা’’তি ইদং পঠমৱাৰে কিঞ্চাপি ‘‘অৱিজ্জাযত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা’’তিআদিনা পটিলোমপচ্চযাকাৰোপি আগতো, তথাপি ‘‘যতো পজানাতি সহেতুধম্ম’’ন্তি অনুলোমপচ্চযাকাৰপটিৱেধস্সেৱ কাৰণত্তেন ৱুত্তন্তি. যথা চেত্থ, এৱং দুতিযৱাৰেপি ‘‘যতো খযং পচ্চযানং অৱেদী’’তি গাথায ৱুত্তত্তা ‘‘পচ্চযানং খযসঙ্খাত’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. নো কল্লো পঞ্হোতি অযুত্তো ন ব্যাকাতব্বো, অৱিজ্জমানং অত্তানং সিদ্ধং কত্ৱা ‘‘কো ফুসতী’’তি তস্স কিৰিযায পুট্ঠত্তা ‘‘কো ৱঞ্ঝাপুত্তো ফুসতী’’তিআদি ৱিযাতি অধিপ্পাযো. সোড়স কঙ্খাতি ‘‘অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধানং, ননু খো অহোসিং, কিং নু খো অহোসিং, কথং নু খো অহোসিং, কিং হুত্ৱা কিং অহোসিং নু খো অহমতীতমদ্ধানং, ভৱিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধানং, ননু খো ভৱিস্সামি, কিং নু খো ভৱিস্সামি, কথং নু খো ভৱিস্সামি, কিং হুত্ৱা কিং ভৱিস্সামি নু খো অহং অনাগতমদ্ধানং, অহং নু খোস্মি, নো নু খোস্মি, কিং নু খোস্মি, কথং নু খোস্মি, অযং নু খো সত্তো কুতো আগতো, সো কুহিং গামী ভৱিস্সতী’’তি (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) এৱং আগতা অতীতে পঞ্চ, অনাগতে পঞ্চ, পচ্চুপ্পন্নে ছাতি সোড়সৱিধা কঙ্খা.

তত্থ কিং নু খোতি মনুস্সদেৱাদীসু, খত্তিযাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰং নিস্সায কঙ্খতি. কথং নু খোতি পন সণ্ঠানাকাৰাদীসু ইস্সৰাদিজনকং, কাৰণং ৱা নিস্সায. কিং হুত্ৱা কিং অহোসিন্তি চ মনুস্সাদীসু পঠমং কিং হুত্ৱা পচ্ছা কিং অহোসিন্তি কঙ্খতি. অহং নু খোস্মীতিআদি ইদানি অত্তনো ৱিজ্জমানাৱিজ্জমানতং, সৰূপপকাৰাদিকঞ্চ কঙ্খতি. ৱপযন্তীতি ৱিঅপযন্তি ব্যপগচ্ছন্তি. তেনাহ ‘‘অপগচ্ছন্তি নিৰুজ্ঝন্তী’’তি.

৩. তস্স ৱসেনাতি তস্স পচ্চযাকাৰপজাননস্স, পচ্চযক্খযাধিগমস্স চ ৱসেন. একেকমেৱ কোট্ঠাসন্তি অনুলোমপটিলোমতো একেকমেৱ কোট্ঠাসং. পাটিপদৰত্তিযা এৱং মনসাকাসীতি ৰত্তিযা তীসুপি যামেসু এৱং ইধ খন্ধকপাড়িযা আগতনযেন অনুলোমপটিলোমংযেৱ মনসাকাসি.

অজপালকথাৱণ্ণনা

৪. তস্স সত্তাহস্স অচ্চযেনাতি পল্লঙ্কসত্তাহস্স অপগমনেন. তম্হা সমাধিম্হাতি অৰহত্তফলসমাপত্তিসমাধিম্হা. অন্তৰন্তৰা এৱ হি পচ্চযাকাৰমনসিকাৰো. অৱসেসকালং পন সব্বং ভগৱা ফলসমাপত্তিযাপি ৱীতিনামেসি. তং সন্ধায ‘‘তম্হা সমাধিম্হা’’তি ৱুত্তং. ৰতনচঙ্কমেতি ভগৱতো চিৰং ঠিতস্স চঙ্কমনাধিপ্পাযং ঞত্ৱা দেৱতাহি মাপিতে ৰতনচঙ্কমে. ৰতনঘৰন্তি ভগৱতো নিসীদনাধিপ্পাযং ঞত্ৱা দেৱতাহি মাপিতং ৰতনমযং গেহং.

তত্ৰাপীতি ন কেৱলং ৰতনঘৰেযেৱ. তত্ৰাপি অজপালনিগ্ৰোধমূলেপি অভিধম্মং ৱিচিনন্তো এৱ অন্তৰন্তৰা ৱিমুত্তিসুখং পটিসংৱেদেন্তোতি অত্থো. তত্থাপি হি অনন্তনযসমন্তপট্ঠানং সম্মসতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স পীতিসমুট্ঠিতা ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো ৰতনঘৰে ৱিয নিচ্ছৰিংসু এৱ. ‘‘হুংহু’’ন্তি কৰোন্তোতি ‘‘সব্বে হীনজাতিকা মং মা উপগচ্ছন্তূ’’তি মানৱসেন, সমীপং উপগতেসু কোধৱসেন চ ‘‘অপেথা’’তি অধিপ্পাযনিচ্ছাৰিতং হুংহুংকাৰং কৰোন্তো.

ব্ৰহ্মঞ্ঞন্তি ব্ৰাহ্মণত্তং. অন্তন্তি নিব্বানং. দেৱানং ৱা অন্তন্তি মগ্গঞাণানং ৱা অন্তভূতং অৰহত্তফলং.

মুচলিন্দকথাৱণ্ণনা

৫. মুচলিন্দমূলেতি এত্থ চ মুচলিন্দো ৱুচ্চতি নীপৰুক্খো, যো ‘‘নিচুলো’’তিপি ৱুচ্চতি. উপ্পন্নমেঘোতি সকলচক্কৱাড়গব্ভং পূৰেত্ৱা উপ্পন্নো মহামেঘো. ৱদ্দলিকাতি ৱুট্ঠিযা এৱ ইত্থিলিঙ্গৱসেন নামং. যা চ সত্তাহং পৱত্তত্তা সত্তাহৱদ্দলিকাতি ৱুত্তাতি আহ ‘‘সত্তাহং অৱিচ্ছিন্নৱুট্ঠিকা অহোসী’’তি. সীতৱাতেন দূসিতং দিনমেতিস্সা ৱদ্দলিকাযাতি সীতৱাতদুদ্দিনীতি আহ ‘‘উদকফুসিতসম্মিস্সেনা’’তিআদি. উব্বিদ্ধতা নাম দূৰভাৱেন উপট্ঠানন্তি আহ ‘‘মেঘৱিগমেন দূৰীভূত’’ন্তি. ইন্দনীলমণি ৱিয দিব্বতি জোতেতীতি দেৱো, আকাসো.

এতমত্থং ৱিদিত্ৱাতি ৱিৱেকস্স সুখভাৱং ৱিদিত্ৱা. সব্বসো অসন্তুট্ঠিসমুচ্ছেদকত্তা মগ্গঞাণানং ‘‘চতুমগ্গঞাণসন্তোসেনা’’তি ৱুত্তং. অকুপ্পনভাৱোতি অকুজ্ঝনসভাৱো.

ৰাজাযতনকথাৱণ্ণনা

৬. পচ্চগ্ঘেতি অভিনৱে. অযমেৱ অত্থো পসত্থো, ন পুৰিমো. ন হি বুদ্ধা মহগ্ঘং পত্তং পৰিভুঞ্জন্তি.

ব্ৰহ্মযাচনকথাৱণ্ণনা

৭. আলীযন্তি সেৱীযন্তীতি আলযা. পঞ্চ কামগুণাতি আহ ‘‘সত্তা…পে… ৱুচ্চন্তী’’তি. সুট্ঠু মুদিতাতি অতিৱিয পমুদিতা. ঠানং সন্ধাযাতি ঠান-সদ্দং অপেক্খিত্ৱা. ইমেসন্তি সঙ্খাৰাদীনং ফলানং. পাড়িযং সব্বসঙ্খাৰসমথোতিআদীনি নিব্বানৱেৱচনানি. অপিস্সূতি সম্পিণ্ডনত্থে নিপাতো. ন কেৱলং এতদহোসি, ইমাপি গাথা পটিভংসূতি অত্থো.

কিচ্ছেন মে অধিগতন্তি পাৰমিপূৰণং সন্ধায ৱুত্তং, ন দুক্খাপটিপদং. বুদ্ধানঞ্হি চত্তাৰো মগ্গা সুখাপটিপদাৱ হোন্তি. হ-ইতি ব্যত্তং, একংসন্তি দ্ৱীসু অত্থেসু নিপাতো, ব্যত্তং, একংসেন ৱা অলন্তি ৱিযোজেন্তি. হলন্তি ৱা একো নিপাতো.

৮. পাড়িযং সহম্পতিস্সাতি সো কিৰ কস্সপস্স ভগৱতো সাসনে সহকো নাম থেৰো পঠমজ্ঝানভূমিযং ব্ৰহ্মপতি হুত্ৱা নিব্বত্তো, তেন নং ‘‘সহম্পতী’’তি সঞ্জানিংসু. অস্সৱনতাতি অস্সৱনতায, অস্সৱনেনাতি অত্থো. সৱনমেৱ হি সৱনতা যথা দেৱতাতি.

ধম্মো অসুদ্ধোতি মিচ্ছাদিট্ঠিধম্মো. সমলেহীতি পূৰণকস্সপাদীহি ছহি সত্থাৰেহি. অপাপুৰাতি দেসনাহত্থেন ৱিৱৰ. দ্ৱাৰন্তি অৰিযমগ্গং সন্ধায ৱদতি.

সেলেতি ঘনসিলামযে. তথূপমন্তি এত্থ তথা-সদ্দো তং-সদ্দত্থে দট্ঠব্বো. তেন সো সেলপব্বতো উপমা যস্স. তং তথূপমন্তি অত্থো. তেন ৱা পব্বতাদিনা পকাৰেন উপমা অস্সাতিপি অত্থো. ধম্মমযন্তি লোকুত্তৰধম্মভূতং. উট্ঠাহীতি ধম্মদেসনত্থায চাৰিকচৰণত্থং ইমম্হা আসনা কাযেন, অপ্পোস্সুক্কভাৱতো ৱা চিত্তেন উট্ঠেহি, অযমেৱ ৱা পাঠো. তেনেৱ ‘‘ৱিচৰ, দেসস্সূ’’তি দুৱিধেপি কাযচিত্তপযোগে নিযোজেসি. ৱীৰাতিআদি চত্তাৰি থুতিৱসেন সম্বোধনানি.

৯. বুদ্ধচক্খুনাতি ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণেন, আসযানুসযঞাণেন চ. ইমেসঞ্হি দ্ৱিন্নং ‘‘বুদ্ধচক্খূ’’তি নামং. স্ৱাকাৰাতি সদ্ধিন্দ্ৰিযাদযোৱ আকাৰা সুন্দৰা যেসং, তে স্ৱাকাৰা, সুৱিঞ্ঞাপযা, পৰলোকঞ্চ ৱজ্জঞ্চ ভযতো দস্সনসীলা চাতি দট্ঠব্বং. উপ্পলানি এত্থ সন্তীতি উপ্পলিনীতি গচ্ছলতাপি পোক্খৰণীপি ৱুচ্চতি. ইধ পন পোক্খৰণী. এৱমিতৰেসুপি. উদকানুগ্গতানীতি উদকতো অনুগ্গতানি. অন্তো নিমুগ্গানেৱ হুত্ৱা পুসন্তি ৱড্ঢন্তি, তানি অন্তোনিমুগ্গপোসীনি. অচ্চুগ্গম্মাতি উদকং অতিক্কমনৱসেন উগ্গন্ত্ৱা.

অপাৰুতাতি ৱিৱটা. তেসন্তি সউপনিস্সযানং সত্তানং. দ্ৱাৰাতি অৰিযমগ্গদ্ৱাৰানি. ইদঞ্চ অত্তনো সযম্ভুঞাণেন সউপনিস্সযানং তেসং মগ্গুপ্পত্তিদিট্ঠতং সন্ধায ৱদতি. ৱিহিংসসঞ্ঞীতিআদীসু এৱমত্থো দট্ঠব্বো – ‘‘অহঞ্হি অত্তনো পগুণং সুপ্পৱত্তিতম্পি ইমং পণীতং ধম্মং অজানন্তেসু মনুজেসু দেসনায ৱিহিংসা কাযৱাচাকিলমথো হোতী’’তি এৱং ৱিহিংসসঞ্ঞী হুত্ৱা ন ভাসিং ভাসিতুং ন ইচ্ছিং. ইদানি পন হেতুসম্পন্না অত্তনো সদ্ধাভাজনং ৱিৱৰন্তু, পূৰেস্সামি নেসং সঙ্কপ্পন্তি.

পঞ্চৱগ্গিযকথাৱণ্ণনা

১০. আড়াৰোতি নামং. কালামোতি গোত্তং. ভগৱতোপি খো ঞাণং উদপাদীতি কিং ইদানেৱ উদপাদি, ননু বোধিমূলে তেকালিকা, কালৱিনিমুত্তা চ সব্বে ধম্মা সব্বাকাৰতো দিট্ঠাতি? সচ্চং দিট্ঠা, তথাপি নামাদিৱসেন অৱিকপ্পিতা একচিত্তক্খণিকত্তা সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স. ন হি একেন চিত্তেন সব্বধম্মানং নামজাতিআদিকং পচ্চেকং অনন্তং ৱিভাগং ৱিকপ্পেতুং সক্কা ৱিকপ্পানং ৱিৰুদ্ধানং সহানুপ্পত্তিতো, সব্বৱিকপ্পাৰহধম্মদস্সনমেৱ পনানেন সক্কা কাতুং. যথা দিট্ঠেসু পন যথিচ্ছিতাকাৰং আৰব্ভ ৱিকপ্পো উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দিট্ঠে চিত্তপটে ৱিয. ইধাপি আড়াৰং নিস্সায আৱজ্জনানন্তৰমেৱ সব্বাকাৰঞাণং উদপাদি. ন কেৱলঞ্চ তং, অথ খো পঞ্চৱগ্গিযা এৱ পঠমং ধম্মং জানিস্সন্তি, তপ্পমুখা চ দেৱতা, আড়াৰো কালং কত্ৱা আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে, উদকো চ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে নিব্বত্তোতি এৱমাদিকং সব্বম্পি নিস্সায ঞাণং উপ্পজ্জতি এৱ. তং পন খণসম্পত্তিযা দুল্লভভাৱং দস্সেতুং কমেন ওলোকেত্ৱা দেৱতায ৱুত্তে ঞাণং ৱিয কত্ৱা ৱুত্তং. সদ্দগতিযা হি বন্ধত্তা একেন ঞাণেন ঞাতম্পি ৱুচ্চমানং কমেন ঞাতং ৱিয পটিভাতি, দেৱতাপি চ ভগৱতা ঞাতমেৱত্থং আৰোচেসি. তেনেৱ ‘‘ভগৱতোপি খো ঞাণং উদপাদী’’তি ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. এৱমঞ্ঞত্থাপি ঈদিসেসু ‘‘লোকং ৱোলোকেন্তো অসুকং অদ্দস, তত্থ মযি গতে কিং ভৱিস্সতী’’তি এৱমাদিনা সত্থু হিতেসিতাসন্দস্সনৱসপ্পৱত্তেসু. সব্বত্থ ৱচনগতিযং কমৱুত্তিতে পঞ্ঞাযমানেপি একেনেৱ ঞাণেন সকলাৱবোধো ৱেদিতব্বো. বহুকাৰা খো মে পঞ্চৱগ্গিযাতি উপকাৰস্সাপি ৱিজ্জমানতং সন্ধায ৱুত্তং, ন পন ধম্মদেসনায কাৰণত্তেন অনুপকাৰানম্পি দেসনতো.

১১. অন্তৰা চ গযং অন্তৰা চ বোধিন্তি গযায, বোধিস্স চ অন্তৰে তিগাৱুতে ঠানে.

সব্বাভিভূতি সব্বং তেভূমকধম্মং অভিভৱিত্ৱা ঠিতো. অনূপলিত্তোতি কিলেসলেপেন অলিত্তো. ততো এৱ সব্বঞ্জহো. তণ্হক্খযে ৱিমুত্তোতি তণ্হক্খযে নিব্বানে আৰম্মণকৰণৱসএন ৱিমুত্তো. এৱং সযং সব্বধম্মে অত্তনাৱ জানিত্ৱা. কমুদ্দিসেয্যন্তি কং অঞ্ঞং ‘‘অযং মে আচৰিযো’’তি উদ্দিসেয্যং.

কাসিনং পুৰন্তি বাৰাণসিং. আহঞ্ছন্তি আহনিস্সামি. অমতাধিগমায উগ্ঘোসনতো অমতদুন্দুভিন্তি সত্থু ধম্মদেসনা ৱুত্তা, ‘‘অমতভেৰিং পহৰিস্সামী’’তি গচ্ছামীতি অত্থো.

অৰহসি অনন্তজিনোতি অনন্তজিনোপি ভৱিতুং যুত্তোতি অত্থো. অনন্তঞাণতায অনন্তো জিনো চ, অনন্তেন ৱা ঞাণেন, অনন্তং ৱা দোসং জিতৱা, উপ্পাদৱযন্তৰহিততায ৱা অনন্তং নিব্বানং অজিনি কিলেসাৰযো মদ্দিত্ৱা গণ্হীতিপি অনন্তজিনো.

হুপেয্যাপীতি এৱম্পি ভৱেয্য, এৱংৱিধে ৰূপকাযৰতনে ঈদিসেন ঞাণেন ভৱিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. এৱং নাম কথনঞ্হিস্স উপনিস্সযসম্পন্নস্স অপৰকালে দুক্খপ্পত্তস্স ভগৱন্তং উপগম্ম পব্বজিত্ৱা মগ্গফলপটিৱেধায পচ্চযো জাতো. তথাহেস ভগৱা তেন সমাগমত্থং পদসাৱ মগ্গং পটিপজ্জি.

১২. বাহুল্লিকোতি পচ্চযবাহুল্লিকো. পধানৱিব্ভন্তোতি পধানতো দুক্কৰচৰণতো পৰিহীনো. নত্থি এত্থ অগাৰিযং, অগাৰস্স হিতং কসিগোৰক্খাদিকম্মন্তি অনগাৰিযা, পব্বজ্জা, তং অনগাৰিযং. পব্বজন্তীতি উপগচ্ছন্তি. তদনুত্তৰন্তি তং অনুত্তৰং. ব্ৰহ্মচৰিযপৰিযোসানন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স পৰিযোসানং, অৰহত্তফলন্তি অত্থো. তস্স হি অত্থায কুলপুত্তা পব্বজন্তি. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিং পচ্চক্খে অত্তভাৱে. সযন্তি অপৰপ্পচ্চযা. অভিঞ্ঞা সচ্ছিকত্ৱাতি অত্তনোৱ ঞাণেন পচ্চক্খং কত্ৱা. উপসম্পজ্জাতি পাপুণিত্ৱা.

ইৰিযাযাতি দুক্কৰইৰিযায. উত্তৰিমনুস্সধম্মাতিআদীসু মনুস্সধম্মতো লোকিযঞাণতো উপৰি অৰিযং কাতুং অলং সমত্থো অলমৰিযো. ঞাণদস্সনৱিসেসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পুব্বভাগং অধিপ্পেতং. নোতি নু. ভাসিতমেতন্তি এৱৰূপমেতং ৱাক্যভেদন্তি অত্থো. তে চ ‘‘যদি এস পধানকালে ‘অহং অৰহা’তি ৱদেয্য, মযঞ্চ সদ্দহাম, ন চানেন তদা ৱুত্তং. ইদানি পন ৱিজ্জমানমেৱ গুণং ৱদতী’’তি একপদেন সতিং লভিত্ৱা ‘‘বুদ্ধো জাতো’’তি উপ্পন্নগাৰৱা আৱুসোৱাদং পহায ‘‘নো হেতং, ভন্তে’’তি আহংসু. অঞ্ঞা চিত্তন্তি অঞ্ঞায অৰহত্তপ্পত্তিযা চিত্তং.

১৩. অন্তাতি কোট্ঠাসা দ্ৱে ভাগা. কামেসু কামসুখল্লিকানুযোগোতি ৱত্থুকামেসু কিলেসকামসুখস্স অনুভৱো. কিলেসকামা এৱ ৱা আমিসসুখেন অল্লীযনতো কামসুখল্লিকাতি ৱুত্তাতি দট্ঠব্বা. গম্মোতি গামৱাসীনং সন্তকো. অত্তকিলমথানুযোগোতি অত্তনো কিলমথস্স কণ্টকসেয্যাদিদুক্খস্স অনুযোগো. উভো অন্তেতি যথাৱুত্তে লোভো ৱা সস্সতো ৱা একো অন্তো, দোসো ৱা উচ্ছেদো ৱা একোতি ৱেদিতব্বো.

চক্খুকৰণীতিআদীসু অত্তনা সম্পযুত্তঞাণচক্খুং কৰোতীতি চক্খুকৰণী. দুতিযং তস্সেৱ ৱেৱচনং. উপসমোতি কিলেসুপসমো. অভিঞ্ঞা, সম্বোধো চ চতুসচ্চপটিৱেধোৱ. নিব্বানং অসঙ্খতধাতু. এতেসম্পি অত্থায সংৱত্ততীতি পটিপদং থোমেতি. সম্মাদিট্ঠীতি ঞাণং. সম্মাসঙ্কপ্পোতি ৱিতক্কো. সেসং ধম্মতো সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

১৪. এৱং চত্তাৰোপি মগ্গে একতো দস্সেত্ৱা ইদানি তেহি মগ্গেহি পটিৱিজ্ঝিতব্বানি চত্তাৰি অৰিযসচ্চানি দস্সেতুং ‘‘ইদং খো পন, ভিক্খৱে’’তিআদিমাহ. জাতিপি দুক্খাতিআদীসু তত্থ তত্থ ভৱে নিব্বত্তমানানং সত্তানং সব্বপঠমং ৰূপাৰূপধম্মপ্পৱত্তি ইধ জাতি নাম, সা চ তত্থ তত্থ ভৱেসু উপলব্ভমানানং দুক্খাদীনং ৱত্থুভাৱতো দুক্খা, এৱং জৰাদীসু দুক্খৱত্থুকতায দুক্খতা ৱেদিতব্বা. পঞ্চুপাদানক্খন্ধা পন দুক্খদুক্খৱিপৰিণামদুক্খসঙ্খাৰদুক্খৱসেন দুক্খা এৱ. পোনোভৱিকাতি পুনব্ভৱকৰণং পুনব্ভৱো উত্তৰপদলোপেন, পুনব্ভৱো সীলমেতিস্সাতি পোনোভৱিকা. নন্দিৰাগসহগতাতি এত্থ ৰূপাদীসু নন্দতি পিযাযতীতি নন্দী, সা এৱ ৰাগোতি নন্দিৰাগোতি ভাৱপ্পধানোযং নিদ্দেসো, নন্দিৰাগত্তন্তি অত্থো. তেন সহগতানি নন্দিৰাগসহগতা. তত্ৰ তত্ৰাতি তস্মিং তস্মিং ভৱে. ৰূপাদীসু ছসু আৰম্মণেসু কামস্সাদনৱসেন পৱত্তা কামতণ্হা নাম. সস্সতদিট্ঠিযা সহ পৱত্তা ভৱতণ্হা. উচ্ছেদদিট্ঠিযা সহ পৱত্তা ৱিভৱতণ্হা. অসেসৱিৰাগনিৰোধোতিআদিনা নিব্বানমেৱ ৱুচ্চতি. তত্থ ৱিৰজ্জনং ৱিগমনং ৱিৰাগো. নিৰুজ্ঝনং নিৰোধো. উভযেনাপি সুট্ঠু ৱিগমোৱ ৱুচ্চতি. অসেসাযপি তণ্হায ৱিৰাগো, নিৰোধো চ যেন হোতি, সো অসেসৱিৰাগনিৰোধো, নিব্বানমেৱ. যস্মা চ তং আগম্ম তণ্হং, ৱট্টঞ্চ চজন্তি পটিনিস্সজ্জন্তি ৱিমুচ্চন্তি ন অল্লীযন্তি, তস্মা চাগো পটিনিস্সগ্গো মুত্তি অনালযোতি ৱুচ্চতি.

১৫. চক্খুন্তিআদীনি ঞাণৱেৱচনানেৱ.

১৬. যাৱকীৱঞ্চাতি যত্তকং কালং. তিপৰিৱট্টন্তি সচ্চঞাণ, কিচ্চঞাণ, কতঞাণসঙ্খাতানং তিণ্ণং পৰিৱট্টানং ৱসেন তিপৰিৱট্টং ঞাণদস্সনং. এত্থ চ ‘‘ইদং দুক্খং অৰিযসচ্চং, ইদং দুক্খসমুদয’’ন্তি এৱং চতূসু সচ্চেসু যথাভূতঞাণং সচ্চঞাণং নাম. তেসু এৱ ‘‘পৰিঞ্ঞেয্যং পহাতব্বং সচ্ছিকাতব্বং ভাৱেতব্ব’’ন্তি এৱং কত্তব্বকিচ্চজাননঞাণং কিচ্চঞাণং নাম. ‘‘পৰিঞ্ঞাতং পহীনং সচ্ছিকতং ভাৱিত’’ন্তি তস্স কিচ্চস্স কতভাৱজাননঞাণং কতঞাণং নাম. দ্ৱাদসাকাৰন্তি তেসমেৱ একেকস্মিং সচ্চে তিণ্ণং তিণ্ণং আকাৰানং ৱসেন দ্ৱাদসাকাৰং.

অভিসম্বুদ্ধোতি পচ্চঞ্ঞাসিন্তি অভিসম্বুদ্ধো অৰহত্তং পত্তোতি এৱং ন পটিজানিং. যতো চ খোতি যতো বোধিমূলে নিসিন্নকালতো পট্ঠায. অথাহন্তি ততো পৰং অহং. ঞাণঞ্চ পন মেতি পচ্চৱেক্খণঞাণং সন্ধায ৱদতি. অকুপ্পা মেতিআদি তস্স পৱত্তিআকাৰদস্সনং. তত্থ অকুপ্পা মে ৱিমুত্তীতি অৰহত্তফলং তস্স মগ্গসঙ্খাতকাৰণতো চ আৰম্মণতো চ অকুপ্পতা ৱেদিতব্বা.

ইমস্মিং পন ৱেয্যাকৰণস্মিন্তি নিগ্গাথসুত্তে. ভঞ্ঞমানেতি ভণিযমানে. ধম্মচক্খুন্তি ইধ চতুসচ্চধম্মেসু চক্খুকিচ্চকৰণতো সোতাপত্তিমগ্গো অধিপ্পেতো. যং কিঞ্চীতিআদি নিব্বানাৰম্মণত্তেপি কিচ্চৱসেন অসম্মোহতো পৱত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তং.

১৭. ধম্মচক্কন্তি পটিৱেধঞাণধম্মঞ্চেৱ দেসনাঞাণধম্মঞ্চ পৱত্তনট্ঠেন চক্কন্তি ধম্মচক্কং. ওভাসোতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানুভাৱেন পৱত্তো চিত্তপচ্চযউতুসমুট্ঠানো দসসহস্সিলোকধাতুং ফৰিত্ৱা ঠিতো ওভাসো.

১৮. দিট্ঠো অৰিযসচ্চধম্মো এতেনাতি দিট্ঠধম্মো. এস নযো সেসেসুপি. অত্তনো পচ্চক্খতো অধিগতত্তা ন পৰং পচ্চেতি, পৰস্স সদ্ধায এত্থ ন পৱত্ততীতি অপৰপ্পচ্চযো. এহি ভিক্খূতি এত্তকে ৱুত্তমত্তে পব্বজ্জা, উপসম্পদা চ সিজ্ঝতি, তেনেৱ তত্থ ইতি-সদ্দেন পৰিচ্ছেদো দস্সিতোতি ৱদন্তি. কেচি পন ‘‘সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযাতি ৱচনপৰিযোসানে এৱ উপসম্পদা সিজ্ঝতি, অট্ঠকথাযং পন ‘এহি ভিক্খূতি ভগৱতো ৱচনেনা’তি ইদং এহিভিক্খুসদ্দোপলক্খিতৱচনং এহিভিক্খুৱচনন্তিআদিপদৱসেন ৱুত্তং মুসাৱাদৱগ্গোতিআদীসু ৱিযা’’তি ৱদন্তি, তদেতং পঠমপাৰাজিকট্ঠকথাযং ‘‘ভগৱা হি…পে… এহি ভিক্খু, চৰ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫ ভিক্খূপদভাজনীযৱণ্ণনা) ইমিনা ৱচনেন সমেতি. যত্তকঞ্হি ভগৱতা নিযমেন ৱুচ্চতি, তত্তকং সব্বম্পি অঙ্গমেৱ. সেক্খপুথুজ্জনানঞ্হি এতং পৰিপুণ্ণং ৱুচ্চতি, অসেক্খানং পন ‘‘চৰ ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি পৰিযোসানন্তি দট্ঠব্বং সিক্খত্তযসমিদ্ধিতো. লোকিযসম্পদাহি উপৰিভূতা সেট্ঠভূতা সম্পদাতি উপসম্পদা.

১৯-২১. নীহাৰভত্তোতি ভিক্খূহি গামতো নীহৰিত্ৱা দিন্নভত্তো. কল্লং নূতি যুত্তং নু. এতং মমাতিআদি যথাক্কমং তণ্হামানদিট্ঠিগাহানং দস্সনং.

২২-২৩. তস্মা তিহাতি এত্থ তিহাতি নিপাতমত্তং, তস্মাতি অত্থো. নিব্বিন্দতীতি ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাৱসেন উক্কণ্ঠতি. ৱিৰজ্জতীতি চতুন্নং মগ্গানং ৱসেন ন ৰজ্জতি. ৱিমুচ্চতীতি ফলৱসেন ৱিমুচ্চতি. ৱিমুত্তস্মিন্তিআদি পচ্চৱেক্খণঞাণদস্সনং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. কৰণীযং চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পচ্চেকং কত্তব্বং পৰিঞ্ঞাদিৱসেন সোড়সৱিধং কিচ্চং. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৱায সোড়সকিচ্চভাৱায, কিলেসক্খযায ৱা অপৰং পুন মগ্গভাৱনাকিচ্চং মে নত্থীতি পজানাতি. অথ ৱা ইত্থত্তাযাতি ইত্থভাৱতো ৱত্তমানক্খন্ধসন্তানতো অপৰং খন্ধসন্তানং ময্হং ন ভৱিস্সতীতি অত্থো.

পব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা

১৫. আড়ম্বৰন্তি পণৱং. ৱিকেসিকন্তি ৱিপ্পকিণ্ণকেসং. ৱিক্খেড়িকন্তি ৱিস্সন্দমানলালং. সুসানং মঞ্ঞেতি সুসানং ৱিয অদ্দস সকং পৰিজনন্তি সম্বন্ধো. উদানং উদানেসীতি সংৱেগৱসপ্পৱত্তং ৱচনং নিচ্ছাৰেসি. উপস্সট্ঠন্তি দুক্খেন সম্মিস্সং, দুক্খোতিণ্ণং সব্বসত্তকাযজাতন্তি অত্থো.

২৬. ইদং খো যসাতি ভগৱা নিব্বানং সন্ধাযাহ. অনুপুব্বিং কথন্তি অনুপটিপাটিকথং. আদীনৱন্তি দোসং. ওকাৰন্তি নিহীনতা নিহীনজনসেৱিতত্তা. সংকিলেসন্তি তেহি সত্তানং সংকিলেসনং, সংকিলেসৱিসযন্তি ৱা অত্থো. কল্লচিত্তন্তি অৰোগচিত্তং. সামং অত্তনাৱ উক্কংসো উক্খিপনং এতিস্সন্তি সামুক্কংসিকা, সচ্চদেসনা. তস্সা সৰূপদস্সনং ‘‘দুক্খ’’ন্তিআদি.

২৭. অস্সদূতেতি অস্সআৰুড়্হে দূতে. ইদ্ধাভিসঙ্খাৰন্তি ইদ্ধিকিৰিযং. অভিসঙ্খৰেসি অকাসি.

২৮. যথাদিট্ঠন্তি পঠমমগ্গেন দিট্ঠং চতুস্সচ্চভূমিং সেসমগ্গত্তযেন পচ্চৱেক্খন্তস্স, পস্সন্তস্সাতি অত্থো. মাতু নো জীৱিতন্তি এত্থ নোতি নিপাতমত্তং, মাতু জীৱিতন্তি অত্থো. যসস্স খীণাসৱত্তা ‘‘এহি ভিক্খু, স্ৱাক্খাতো ধম্মো, চৰ ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি এত্তকেনেৱ ভগৱা উপসম্পদং অদাসি. খীণাসৱানঞ্হি এত্তকেনেৱ উপসম্পদা অনুঞ্ঞাতা পুব্বেৱ দুক্খস্স পৰিক্খীণত্তা. চৰ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সাসনব্ৰহ্মচৰিযসঙ্খাতং সিক্খাপদপূৰণং সন্ধায ৱুত্তং, ন মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং.

৩০. সেট্ঠানুসেট্ঠীনন্তি সেট্ঠিনো চ অনুসেট্ঠিনো চ পৱেণীৱসেন আগতা যেসং কুলানং সন্তি, তেসং সেট্ঠানুসেট্ঠীনং কুলানং. ওৰকোতি লামকো.

৩২-৩৩. মা একেন দ্ৱেতি একেন মগ্গেন দ্ৱে ভিক্খূ মা অগমিত্থ. ৱিসুদ্ধে সত্তে, গুণে ৱা মাৰেতীতি মাৰো. পাপে নিযুত্তো পাপিমা.

সব্বপাসেহীতি সব্বকিলেসপাসেহি. যে দিব্বা যে চ মানুসাতি যে দিব্বকামগুণনিস্সিতা, মানুসককামগুণনিস্সিতা চ কিলেসপাসা নাম অত্থি, সব্বেহি তেহি. ‘‘ত্ৱং বুদ্ধো’’তি দেৱমনুস্সেহি কৰিযমানসক্কাৰসম্পটিচ্ছনং সন্ধায ৱদতি.

অন্তলিক্খে চৰন্তে পঞ্চাভিঞ্ঞেপি বন্ধতীতি অন্তলিক্খচৰো, ৰাগপাসো. মাৰো পন পাসম্পি অন্তলিক্খচৰং মঞ্ঞতি. মানসোতি মনোসম্পযুত্তো.

জানাতি মন্তি সো কিৰ ‘‘মহানুভাৱো অঞ্ঞো দেৱপুত্তো নিৱাৰেতীতি ভীতো নিৱত্তিস্সতি নু খো’’তিসঞ্ঞায ৱত্ৱা ‘‘নিহতো ত্ৱমসি অন্তকা’’তি ৱুত্তে ‘‘জানাতি ম’’ন্তি দুম্মনো পলাযি.

৩৪. পৰিৱিতক্কো উদপাদীতি যস্মা এহিভিক্খুভাৱায উপনিস্সযৰহিতানম্পি পব্বজিতুকামতা উপ্পজ্জিস্সতি, বুদ্ধা চ তে ন পব্বাজেন্তি, তস্মা তেসম্পি পব্বজ্জাৱিধিং দস্সেন্তো এৱং পৰিৱিতক্কেসীতি দট্ঠব্বং. উপনিস্সযসম্পন্না পন ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেনেৱ পব্বজন্তি. যে পটিক্খিত্তপুগ্গলাতি সম্বন্ধো. সযং পব্বাজেতব্বোতি এত্থ ‘‘কেসমস্সুং ওহাৰেত্ৱা’’তিআদিৱচনতো কেসচ্ছেদনকাসাযচ্ছাদনসৰণদানানি পব্বজ্জা নাম, তেসু পচ্ছিমদ্ৱযং ভিক্খূহি এৱ কাতব্বং, কাৰেতব্বং ৱা. ‘‘পব্বাজেহী’’তি ইদং তিৱিধম্পি সন্ধায ৱুত্তং. খণ্ডসীমং নেত্ৱাতি ভণ্ডুকম্মাৰোচনপৰিহৰণত্থং. ভিক্খূনঞ্হি অনাৰোচেত্ৱা একসীমায ‘‘এতস্স কেসে ছিন্দা’’তি অঞ্ঞং আণাপেতুম্পি ন ৱট্টতি. পব্বাজেত্ৱাতি কেসাদিচ্ছেদনমেৱ সন্ধায ৱুত্তং ‘‘কাসাযানি অচ্ছাদেত্ৱা’’তি ৱিসুং ৱুত্তত্তা. পব্বাজেতুং ন লভতীতি সৰণদানং সন্ধায ৱুত্তং, অনুপসম্পন্নেন ভিক্খুআণত্তিযা দিন্নম্পি সৰণং ন ৰুহতি.

যসস্সীতি পৰিৱাৰসম্পন্নো. নিজ্জীৱনিস্সত্তভাৱন্তি ‘‘কেসা নাম ইমস্মিং সৰীৰে পাটিযেক্কো কোট্ঠাসো অচেতনো অব্যাকতো সুঞ্ঞো নিস্সত্তো থদ্ধো পথৱীধাতূ’’তিআদিনযং সঙ্গণ্হাতি, সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৩১১) আগতনযেন গহেতব্বং. পুব্বেতি পুব্ববুদ্ধুপ্পাদেসু. মদ্দিতসঙ্খাৰোতি ৱিপস্সনাৱসেন ৱুত্তং. ভাৱিতভাৱনোতি সমথৱসেনাপি.

কাসাযানি তিক্খত্তুং ৱা…পে… পটিগ্গাহাপেতব্বোতি এত্থ ‘‘সব্বদুক্খনিস্সৰণত্থায ইমং কাসাৱং গহেত্ৱা’’তি ৱা ‘‘তং কাসাৱং দত্ৱা’’তি ৱা ৱত্ৱা ‘‘পব্বাজেথ মং, ভন্তে, অনুকম্পং উপাদাযা’’তি এৱং যাচনপুব্বকং চীৱৰং পটিচ্ছাপেতি. অথাপীতিআদি তিক্খত্তুং পটিগ্গাহাপনতো পৰং কত্তব্বৱিধিদস্সনং. অথাপীতি ততো পৰম্পীতি অত্থো. কেচি পন ‘‘চীৱৰং অপ্পটিগ্গাহাপেত্ৱা পব্বজনপ্পকাৰভেদদস্সনত্থং ‘‘অথাপী’’তি ৱুত্তং, অথাপীতি চ অথ ৱাতি অত্থো’’তি ৱদন্তি. ‘‘অদিন্নং ন ৱট্টতী’’তি ইমিনা পব্বজ্জা ন ৰুহতীতি দস্সেতি.

পাদে ৱন্দাপেত্ৱাতি পাদাভিমুখং নমাপেত্ৱা. দূৰে ৱন্দন্তোপি হি পাদে ৱন্দতীতি ৱুচ্চতি. উপজ্ঝাযেন ৱাতি এত্থ যস্স সন্তিকে উপজ্ঝং গণ্হাতি, অযং উপজ্ঝাযো. আভিসমাচাৰিকেসু ৱিনযনত্থং যং আচৰিযং কত্ৱা নিয্যাতেন্তি, অযং আচৰিযো. সচে পন উপজ্ঝাযো সযমেৱ সব্বং সিক্খাপেতি, অঞ্ঞস্মিং ন নিয্যাতেতি, উপজ্ঝাযোৱস্স আচৰিযোপি হোতি, যথা উপসম্পদাকালে সযমেৱ কম্মৱাচং ৱাচেন্তো উপজ্ঝাযোৱ কম্মৱাচাচৰিযোপি হোতি.

অনুনাসিকন্তং কত্ৱা দানকালে অন্তৰা ৱিচ্ছেদো ন কাতব্বোতি আহ ‘‘একসম্বন্ধানী’’তি.

‘‘আভিসমাচাৰিকেসু ৱিনেতব্বো’’তি ইমিনা সেখিযৱত্তখন্ধকৱত্তেসু, অঞ্ঞেসু

চ সুক্কৱিস্সট্ঠিআদিলোকৱজ্জসিক্খাপদেসু সামণেৰেহি ৱত্তিতব্বং, তত্থ অৱত্তমানো অলজ্জী, দণ্ডকম্মাৰহো চ হোতীতি দস্সেতি.

পব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দুতিযমাৰকথাৱণ্ণনা

৩৫. পাড়িযং অনুত্তৰং ৱিমুত্তিং অনুপাপুণাথাতি ‘‘খীণাসৱা মযং, কিং অম্হাকং পধানেনা’’তি ৱাসনাদোসেন ৱোসানং অনাপজ্জিত্ৱা পন্তেসু সেনাসনেসু ফলসমাপত্তিযাৱ ৱীতিনামনত্থং, তং দিস্ৱা অঞ্ঞেসম্পি দিট্ঠানুগতিসমাপজ্জনত্থঞ্চ ওৱদতীতি ৱেদিতব্বং.

দুতিযমাৰকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ভদ্দৱগ্গিযকথাৱণ্ণনা

৩৬. ইদং নেসং পুব্বকম্মন্তি তেসং তিংসজনানং একতো অভিসমযস্স পুব্বকম্মং. অঞ্ঞম্পি তেসং পচ্চেকং পুব্ববুদ্ধুপ্পাদেসু সদ্ধম্মস্সৱনসৰণগমনদানসীলসমাধিৱিপস্সনাসমাযোগৱসেন বহুং ৱিৱট্টূপনিস্সযং কুসলং অত্থেৱাতি গহেতব্বং. ইতৰথা হি তদহেৱ পটিৱেধো, এহিভিক্খুভাৱাদিৱিসেসো চ ন সম্পজ্জেয্য.

ভদ্দৱগ্গিযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উৰুৱেলপাটিহাৰিযকথাৱণ্ণনা

৩৭-৩৮. পাড়িযং অগৰূতি ভাৰিযং ন সিযাতি অত্থো. উভিন্নং সজোতিভূতানন্তি উভোসু সজোতিভূতেসু. পত্তে পক্খিপীতি তং নাগং নিহততেজং ধম্মদেসনায সন্তপ্পেত্ৱা সৰণসীলানি দত্ৱা সকলৰত্তিং ভগৱন্তং পযিৰুপাসিত্ৱা ঠিতং জটিলানং দস্সনত্থং পত্তে পক্খিপি, ন অহিতুণ্ডিকো ৱিয বলক্কাৰেনাতি ৱেদিতব্বং. যত্ৰ হি নামাতি যো নাম.

৩৯. অজ্জণ্হোতি অজ্জ একদিৱসং. অগ্গিসালম্হীতি অগ্যাগাৰে. সুমনানং বুদ্ধানং মনসা সদিসো মনো অস্সাতি সুমনমনসো. অধিচিত্তোতি মহাকৰুণাদীহি অধিচিত্তো. উদিচ্ছৰেতি উল্লোকেসুং, পৰিৱাৰেসুন্তি অত্থো. অনেকৱণ্ণা অচ্চিযোতি ছব্বণ্ণৰংসিযো ৱুত্তা. অহং তে ধুৱভত্তেন পটিমাননং কৰিস্সামীতি সেসো.

৪০. অভিক্কন্তায ৰত্তিযাতি পৰিক্খীণায ৰত্তিযা, মজ্ঝৰত্তিসমযেতি অত্থো. অভিক্কন্তৱণ্ণাতি অভিৰূপচ্ছৱিৱণ্ণা. কেৱলকপ্পন্তি এত্থ কেৱল-সদ্দস্স অনৱসেসত্থো, কপ্প-সদ্দস্স সমন্তভাৱো, তস্মা অনৱসেসং সমন্ততো ৱনসণ্ডন্তি অত্থো. চতুদ্দিসাতি চতূসু দিসাসু. যত্ৰ হি নামাতি যং নাম.

৪৩. অঙ্গমগধাতি অঙ্গমগধৰট্ঠৱাসিনো. ইদ্ধিপাটিহাৰিযন্তি অভিঞ্ঞিদ্ধিযেৱ পটিপক্খানং তিত্থিযানং, ৱেনেয্যসত্তগতদোসানঞ্চ হৰণতো অপনযনতো পাটিহাৰিযং, তং তং ৱা সত্তহিতং পটিচ্চ হৰিতব্বং পৱত্তেতব্বন্তি পটিহাৰিযং, তদেৱ পাটিহাৰিযং. ইদ্ধি এৱ পাটিহাৰিযং ইদ্ধিপাটিহাৰিযং.

৪৪. পংসুকূলং উপ্পন্নং হোতীতি পুণ্ণায দাসিযা সৰীৰং পৰিক্খিপিত্ৱা ছড্ডিতং সাণমযং কিমিকুলাকুলং পৰিযেসনৱসেন উপ্পন্নং হোতি, যং ভগৱা ভূমিং কম্পেন্তো পাৰুপিত্ৱা পচ্ছা মহাকস্সপত্থেৰস্স অদাসি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. কত্থ নু খোতিআদিপৰিৱিতক্কো জটিলানং ৱিৱিধপাটিহাৰিযদস্সনত্থং কতো. পাণিনা খণন্তো ৱিয ইদ্ধিযা মত্তিকং অপনেত্ৱা দিন্নত্তা ৱুত্তং ‘‘পাণিনা পোক্খৰণিং খণিত্ৱা’’তি.

৪৬. ফালিযন্তু, কস্সপ, কট্ঠানীতি উৰুৱেলকস্সপেন নিৱেদিতে এৱমৱোচাতি দট্ঠব্বং. এৱং সেসেসুপি.

৪৯. অন্তৰট্ঠকাসু হিমপাতসমযেতি এত্থ মাঘমাসস্স অৱসানে চতস্সো, ফগ্গুণমাসস্স আদিম্হি চতস্সোতি এৱং উভিন্নং মাসানং অন্তৰে অট্ঠৰত্তিযো অন্তৰট্ঠকা নাম. তাসু অন্তৰট্ঠকাসু ৰত্তীসু হিমপাতকালে. উম্মুজ্জননিমুজ্জনম্পি সহসা তদুভযকৰণৱসেন ৱুত্তং.

৫০. উদকৱাহকোতি উদকোঘো. ৰেণুহতাযাতি ৰজোকিণ্ণায, অতিন্তাযাতি অত্থো. নাৱাযাতি কুল্লেন. ইদং নু ত্ৱং মহাসমণাতি ইধ নু ত্ৱং. ধ-কাৰস্স দ-কাৰং, অনুসাৰঞ্চ কত্ৱা ‘‘ইদং নূ’’তি ৱুত্তং ‘‘একমিদাহ’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৬৫, ২৬৫) ৱিয. ‘‘ইমস্মিং পদেসে ত্ৱং নু খো ঠিতোসী’’তি পুচ্ছি. অযমহমস্মীতি অযমহং ইধ ঠিতোস্মীতি অত্থো.

৫১. চিৰপটিকাতি চিৰকালতো পট্ঠায. কেসমিস্সং সব্বং পৰিক্খাৰং উদকে পৱাহেত্ৱাতিপি যোজেতব্বং. অৰণিকমণ্ডলুআদিকা তাপসপৰিক্খাৰা খাৰী নাম, তংহৰণককাজং খাৰিকাজং নাম. অগ্গিহুতমিস্সন্তি অগ্গিপূজোপকৰণসহিতং.

৫২-৩. উপসগ্গোতি উপদ্দৱো. ‘‘অড্ঢুড্ঢানি পাটিহাৰিযসহস্সানী’’তি ইদং নাগদমনাদীনি পন্নৰস পাটিহাৰিযানি ৱজ্জেত্ৱা ৱুত্তং অপ্পকমধিকং গণনূপগং ন হোতীতি.

৫৪. গযাযন্তি গযানামিকায নদিযা অদূৰভৱত্তা গামো ইত্থিলিঙ্গৱসেন গযা নাম জাতো, তস্সং. গযাসীসেতি এৱংনামকে পিট্ঠিপাসাণে.

‘‘যমিদং চক্খুসম্ফস্সপচ্চযা…পে… সুখং ৱা’’তিআদিনা চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথিচিত্তেসু সোমনস্সদোমনস্সউপেক্খাৱেদনামুখেন সেসাৰূপক্খন্ধানম্পি আদিত্ততং দস্সেতি. এস নযো সেসেসুপি. মনোতি ভৱঙ্গচিত্তং মনোদ্ৱাৰস্স অধিপ্পেতত্তা. মনোৱিঞ্ঞাণন্তি মনোদ্ৱাৰৱীথিপঅযাপন্নমেৱ গহিতং.

উৰুৱেলপাটিহাৰিযকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

বিম্বিসাৰসমাগমকথাৱণ্ণনা

৫৫. যঞ্ঞা অভিৱদন্তীতি যাগহেতু ইজ্ঝন্তীতি ৱদন্তি. উপধীসূতি এত্থ দুক্খসুখাদীনং অধিট্ঠানট্ঠেন চত্তাৰো উপধী কামখন্ধকিলেসঅভিসঙ্খাৰূপধীনং ৱসেন. তেসু খন্ধূপধি ইধাধিপ্পেতোতি আহ ‘‘খন্ধূপধীসু মলন্তি ঞত্ৱা’’তি. যঞ্ঞাতি যঞ্ঞহেতু. যিট্ঠেতি মহাযাগে. হুতেতি দিৱসে দিৱসে কত্তব্বে অগ্গিপৰিচৰণে. কিং ৱক্খামীতি কথং ৱক্খামি.

৫৭-৮. আসীসনাতি মনোৰথা. সিঙ্গীসুৱণ্ণনিক্খেনাতি সিঙ্গীসুৱণ্ণস্স ৰাসিনা. সুৱণ্ণেসু হি যুত্তিকতং হীনং. ততো ৰসৱিদ্ধং সেট্ঠং, ততো আকৰুপ্পন্নং সেট্ঠং, ততো যংকিঞ্চি দিব্বসুৱণ্ণং সেট্ঠং, তত্ৰাপি চামীকৰং, ততো সাতকুম্ভং, ততো জম্বুনদং, ততোপি সিঙ্গীসুৱণ্ণং সেট্ঠং. তস্স নিক্খং নাম পঞ্চসুৱণ্ণপৰিমাণং. অট্ঠসুৱণ্ণাদিভেদং অনেকৱিধম্পি ৱদন্তি. দসসু অৰিযৱাসেসূতি –

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনো হোতি ছড়ঙ্গসমন্নাগতো একাৰক্খো চতুৰাপস্সেনো পণুন্নপচ্চেকসচ্চো সমৱযসট্ঠেসনো অনাৱিলসঙ্কপ্পো পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো সুৱিমুত্তচিত্তো সুৱিমুত্তপঞ্ঞো’’তি (দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০; অ. নি. ১০.১৯) –

এৱমাগতেসু দসসু অৰিযৱাসেসু. তত্থ পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনোতি পঞ্চনীৱৰণেহি ৱিপ্পযুত্ততা ৱুত্তা. ছড়ঙ্গসমন্নাগতোতি ইট্ঠাদীসু ছসু আৰম্মণেসু সোমনস্সিতাদিপটিপক্খা ছড়ঙ্গুপেক্খা ৱুত্তা. একাৰক্খোতি উপট্ঠিতসতিতা. সঙ্খাযসেৱনা অধিৱাসনা পৰিৱজ্জনা ৱিনোদনাসঙ্খাতানি চত্তাৰি অপস্সেনা নিস্সযা এতস্সাতি চতুৰাপস্সেনো, এতেন চ তে নিস্সযা দস্সিতা. পণুন্নানি অপনীতানি দিট্ঠিগতিকেহি পচ্চেকং গহিতানি দিট্ঠিসচ্চানি যস্স, সো পণুন্নপচ্চেকসচ্চো, তেন লোকিযঞাণেন দিট্ঠিপ্পহানং ৱুত্তং. কামেসনা ভৱেসনাব্ৰহ্মচৰিযেসনাসঙ্খাতা এসনা সম্মদেৱ অৱযা অনূনা সট্ঠা নিসট্ঠা অনেনাতি সমৱযসট্ঠেসনো. এতেন তিণ্ণং এসনানং অভাৱো ৱুত্তো. ‘‘অনাৱিলসঙ্কপ্পো’’তি ইমিনা কামৱিতক্কাদীহি অনাৱিলচিত্ততা. ‘‘পস্সদ্ধকাযসঙ্খাৰো’’তি ইমিনা চতুত্থজ্ঝানসমাযোগেন ৱিগতদৰথতা ৱুত্তা. ‘‘সুৱিমুত্তচিত্তো’’তি ইমিনা মগ্গো. ‘‘সুৱিমুত্তপঞ্ঞো’’তি ইমিনা পচ্চৱেক্খণঞাণমুখেন ফলঞাণং ৱুত্তং. এতে হি অৰিযা ৱসন্তি এত্থাতি অৰিযৱাসাতি ৱুচ্চন্তি. তে পন ৱাসা ৱুত্থা ৱসিতা সম্পাদিতা যেন, সো ৱুত্থৱাসো, ভগৱা. দসবলোতি দসহি কাযবলেহি, ঞাণবলেহি চ উপেতো. যানি হেতানি –

‘‘কাড়াৱকঞ্চ গঙ্গেয্যং, পণ্ডৰং তম্বপিঙ্গলং;

গন্ধমঙ্গলহেমঞ্চ, উপোসথছদ্দন্তিমে দসা’’তি. (ম. নি. অট্ঠ. ১.১৪৮; সং. নি. অট্ঠ. ২.২.২২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.১০.২১; ৱিভ. অট্ঠ. ৭৬০; উদা. অট্ঠ. ৭৫; বু. ৱ. অট্ঠ. ১.৩৯; চূড়নি. অট্ঠ. ৮১; পটি. ম. অট্ঠ. ২.২.৪৪) –

এৱং ৱুত্তানি দসহত্থিকুলানি পুৰিমপুৰিমতো দসবলগুণোপেতানি, তেসু সব্বজেট্ঠানং দসন্নং ছদ্দন্তানং বলানি ভগৱতো কাযস্স দসবলানি নাম. তঞ্চ কাড়াৱকসঙ্খাতানং পকতিহত্থীনং কোটিসহস্সস্স, মজ্ঝিমপুৰিসানং পন দসন্নং কোটিসহস্সানঞ্চ বলং হোতি, তং ‘‘নাৰাযনসঙ্ঘাতবল’’ন্তিপি ৱুচ্চতি.

যানি পনেতানি পাড়িযং ‘‘ইধ, সাৰিপুত্ত, তথাগতো ঠানঞ্চ ঠানতো অট্ঠানঞ্চ অট্ঠানতো যথাভূতং পজানাতী’’তিআদিনা (ম. নি. ১.১৪৮; অ. নি. ১০.২১; ৱিভ. ৭৬০; পটি. ম. ২.৪৪) ৱুত্তানি ঠানাঠানঞাণবলং, কম্মৱিপাকঞাণবলং, সব্বত্থগামিনিপটিপদাঞাণবলং, অনেকধাতুনানাধাতুলোকঞাণবলং, সত্তানং নানাধিমুত্তিকতাঞাণবলং, ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তঞাণবলং, ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনং সংকিলেসৱোদানৱুট্ঠানঞাণবলং, পুব্বেনিৱাসঞাণবলং, দিব্বচক্খুঞাণবলং, আসৱক্খযঞাণবলন্তি দসবলঞাণানি, ইমানি ভগৱতো দসবলানি নাম. দসহি অসেক্খেহি অঙ্গেহীতি অৰহত্তফলসম্পযুত্তেহি পাড়িযং ‘‘অসেক্খা সম্মাদিট্ঠি…পে… অসেক্খো সম্মাসমাধি, অসেক্খং সম্মাঞাণং, অসেক্খা সম্মাৱিমুত্তী’’তি (দী. নি. ৩.৩৪৮, ৩৬০) এৱং ৱুত্তেহি দসহি অসেক্খধম্মেহি সমন্নাগতো. এত্থ চ দস্সনট্ঠেন ৱুত্তা সম্মাদিট্ঠি এৱ জাননট্ঠেন সম্মাঞাণন্তিপি ৱুত্তা, ৱুত্তাৱসেসা পন ফলচিত্তসম্পযুত্তা সব্বে ফস্সাদিধম্মা সম্মাৱিমুত্তীতি ৱুত্তাতি দট্ঠব্বং.

বিম্বিসাৰসমাগমকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা

৬০. সাৰীব্ৰাহ্মণিযা পুত্তো সাৰিপুত্তো. মোগ্গলীব্ৰাহ্মণিযা পুত্তো মোগ্গল্লানো. ছন্নপৰিব্বাজকস্সাতি সেতৱত্থেন হিৰিকোপীনং ছাদেত্ৱা ৱিচৰণকপৰিব্বাজকস্স, তেন ‘‘নাযং নগ্গপৰিব্বাজকো’’তি দস্সেতি. ‘‘উপঞ্ঞাত’’ন্তি ইমস্স ৱিৱৰণং ঞাতো চেৱাতি. ‘‘মগ্গ’’ন্তি ইমস্স ৱিৱৰণং উপগতো চ মগ্গোতি. তেন চ উপঞ্ঞাতন্তি এত্থ ঞাত-সদ্দো ঞাণপৰিযাযো. মগ্গন্তি লিঙ্গৱিপল্লাসেন মগ্গোৱ ৱুত্তো. উপসদ্দো চ উপগমনত্থো মগ্গসদ্দেনপি সম্বন্ধিতব্বোতি দস্সেতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্মা পিট্ঠিতো পিট্ঠিতো অনুবন্ধনং নাম অত্থিকেহি উপঞ্ঞাতং উপগতঞাণঞ্চেৱ হোতি, তেহি উপগতো পটিপন্নো মগ্গো চ, তস্মা যংনূনাহং অনুবন্ধেয্যন্তি. উপঞ্ঞাতং নিব্বানন্তি উপপত্তিযা অনুমানেন ঞাতং নিব্বানং. ‘‘মগ্গ’’ন্তি ইমস্স ৱিৱৰণং মগ্গন্তোতি, অনুমানেন ঞাতং পচ্চক্খতো দস্সনত্থায গৱেসন্তোতি অত্থো.

নিৰোধো চ নিৰোধূপাযো চ একসেসেন নিৰোধোতি ৱুত্তোতি দস্সেন্তো ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. পটিপাদেন্তোতি নিগমেন্তো.

ইতো উত্তৰীতি ইতো মযা লদ্ধসোতাপত্তিতো উত্তৰি ইতৰমগ্গত্তযং যদিপি নত্থি, তথাপি এসো এৱ মযা গৱেসিতো নিব্বানধম্মোতি অত্থো.

৬২-৩. তদাৰম্মণাযাতি নিব্বানাৰম্মণায সোতাপত্তিফলৱিমুত্তিযা. তেসং আযস্মন্তানন্তি সপৰিসানং তেসং দ্ৱিন্নং পৰিসানং তস্মিংযেৱ খণে ভগৱতো ধম্মং সুত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি, অগ্গসাৱকা পন অত্তনো ঞাণকিচ্চস্স মহন্ততায কতিপাহচ্চযেন. তেনাহ ‘‘এৱ’’ন্তিআদি. উসূযনকিৰিযায কম্মভাৱং সন্ধায ‘‘উপযোগত্থেৱা’’তি ৱুত্তং.

সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানপব্বজ্জাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উপজ্ঝাযৱত্তকথাৱণ্ণনা

৬৪. ৱজ্জাৱজ্জন্তি খুদ্দকং, মহন্তঞ্চ ৱজ্জং. উত্তিট্ঠপত্তন্তি এত্থ উত্তিট্ঠং নাম পিণ্ডায চৰণং ৱুচ্চতি ‘‘উত্তিট্ঠে নপ্পমজ্জেয্যা’’তিআদীসু (ধ. প. ১৬৮) ৱিয. উত্তিট্ঠত্থায গহিতং পত্তং উত্তিট্ঠপত্তং, তেনাহ ‘‘পিণ্ডায চৰণকপত্ত’’ন্তি. তস্স উপনামে কো দোসোতি আহ ‘‘তস্মিং হী’’তিআদি. তস্মাতি যস্মা মনুস্সা এতস্মিংযেৱ এতে ভুঞ্জন্তীতি উত্তিট্ঠপত্তে উচ্ছিট্ঠসঞ্ঞিনো, তস্মা উত্তিট্ঠপত্তন্তি ৱুত্তং উত্তিট্ঠ-সদ্দেনেৱ মনুস্সানং সঞ্ঞায উচ্ছিট্ঠতাপি গম্মতীতি. কেচি পন ‘‘উচ্ছিট্ঠসদ্দেন সমানত্থো উত্তিট্ঠসদ্দো’’তি ৱদন্তি. ‘‘উত্তিট্ঠা’’তি ত্ৱাপচ্চযন্তোপি হোতীতি আহ ‘‘উট্ঠহিত্ৱা’’তি. উপজ্ঝাযং গহেতুন্তি উপজ্ঝাযত্তং মনসা গহেতুং, যাচনৱচনেন তস্স অনুমতিং গহেতুন্তি ৱা অত্থো.

৬৫. পতিস্সযনং পতিস্সো, গৰুং নিস্সায ৱত্তনভাৱো, যংকিঞ্চি গাৰৱন্তি অত্থো. সহ পতিস্সেন সপ্পতিস্সো, পৰং জেট্ঠং কত্ৱা তস্সোৱাদে ৱত্তনতাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘জেট্ঠকভাৱঞ্চ উপট্ঠপেত্ৱা’’তি. সাহূতি সাধু সুন্দৰং. লহূতি অগৰু, সুভৰতাতি অত্থো. ওপাযিকন্তি উপাযপটিসংযুত্তং, এৱং পটিপজ্জনং নিত্থৰণূপাযোতি অত্থো. পতিৰূপন্তি সামীচিকম্মমিদন্তি অত্থো. পাসাদিকেনাতি পসাদাৱহেন কাযৱচীপযোগেন সম্পাদেহীতি অত্থো. কাযেনাতি এতদত্থৱিঞ্ঞাপকং হত্থমুদ্দাদিং দস্সেন্তো কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতি. সাধূতি সম্পটিচ্ছনং সন্ধাযাতি উপজ্ঝাযেন ‘‘সাহূ’’তিআদীসু ৱুত্তেসু সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছনং ৱচনং সন্ধায ‘‘কাযেন ৱিঞ্ঞাপেতী’’তিআদি ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. আযাচনদানমত্তেনাতি সদ্ধিৱিহাৰিকস্স পঠমং আযাচনমত্তেন, ততো উপজ্ঝাযস্স চ ‘‘সাহূ’’তিআদিনা ৱচনমত্তেনাতি অত্থো.

৬৬. অস্সাতি সদ্ধিৱিহাৰিকস্স. দ্ৱে চীৱৰানীতি উত্তৰাসঙ্গং, সঙ্ঘাটিঞ্চ সন্ধায ৱদতি. ইতো পট্ঠাযাতি ‘‘ন উপজ্ঝাযস্স ভণমানস্সা’’তি এত্থ ন-কাৰতো পট্ঠায, তেন ‘‘নাতিদূৰে’’তিআদীসু ন-কাৰপটিসিদ্ধেসু আপত্তি নত্থীতি দস্সেতি. সব্বত্থ দুক্কটাপত্তীতি আপদাউম্মত্তখিত্তচিত্তৱেদনট্টতাদীহি ৱিনা পণ্ণত্তিং অজানিত্ৱাপি ৱদন্তস্স গিলানস্সপি দুক্কটমেৱ. আপদাসু হি অন্তৰন্তৰা কথা ৱত্তুং ৱট্টতি. এৱমঞ্ঞেসুপি ন-কাৰপটিসিদ্ধেসু ঈদিসেসু, ইতৰেসু পন গিলানোপি ন মুচ্চতি. পাড়িযং ‘‘হেট্ঠাপীঠং ৱা পৰামসিত্ৱা’’তি ইদং পুব্বে তত্থ ঠপিতপত্তাদিনা অসঙ্ঘট্টনত্থায ৱুত্তং, চক্খুনা ওলোকেত্ৱাপি অঞ্ঞেসং অভাৱং ঞত্ৱাপি ঠপেতুং ৱট্টতি এৱ. আপত্তিযা আসন্নন্তি আপত্তিকৰণমেৱ.

গামেতি অন্তোগামে তাদিসে মণ্ডপাদিম্হি. অন্তৰঘৰেতি অন্তোগেহে. পটিক্কমনেতি আসনসালাযং. ধোতৱালিকাযাতি উদকেন গতট্ঠানে নিৰজায পৰিসুদ্ধৱালিকায. নিদ্ধূমেতি জন্তাঘৰে জলিযমানঅগ্গিধূমৰহিতে. জন্তাঘৰঞ্হি নাম হিমপাতবহুলেসু দেসেসু তপ্পচ্চযৰোগপীড়াদিনিৱাৰণত্থং সৰীৰসেদাপনট্ঠানং. তত্থ কিৰ অন্ধকাৰপটিচ্ছন্নতায বহূপি একতো পৱিসিত্ৱা চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা অগ্গিতাপপৰিহাৰায মত্তিকায মুখং লিম্পিত্ৱা সৰীৰং যাৱদত্থং সেদেত্ৱা চুণ্ণাদীহি উব্বট্টেত্ৱা নহাযন্তি. তেনেৱ পাড়িযং ‘‘চুণ্ণং সন্নেতব্ব’’ন্তিআদি ৱুত্তং. উল্লোকন্তি উদ্ধং ওলোকনট্ঠানং. উপৰিভাগন্তি অত্থো.

অঞ্ঞত্থ নেতব্বোতি যত্থ ৱিহৰতো সাসনে অনভিৰতি উপ্পন্না, ততো অঞ্ঞত্থ কল্যাণমিত্তাদিসম্পত্তিযুত্তট্ঠানে নেতব্বো. ৱিসভাগপুগ্গলানন্তি লজ্জিনো ৱা অলজ্জিনো ৱা উপজ্ঝাযস্স অৱড্ঢিকামে সন্ধায ৱুত্তং. সচে পন উপজ্ঝাযো অলজ্জী ওৱাদম্পি ন গণ্হাতি, লজ্জিনো চ এতস্স ৱিসভাগা হোন্তি, তত্থ উপজ্ঝাযং ৱিহায লজ্জীহেৱ সদ্ধিং আমিসাদিপৰিভোগো কাতব্বো. উপজ্ঝাযাদিভাৱো হেত্থ ন পমাণন্তি দট্ঠব্বং. পৰিৱেণং গন্ত্ৱাতি উপজ্ঝাযস্স পৰিৱেণং গন্ত্ৱা. ‘‘ন সুসান’’ন্তি ইদং উপলক্খণং, উপচাৰসীমতো বহি গন্তুকামেন অনাপুচ্ছা গন্তুং ন ৱট্টতি.

উপজ্ঝাযৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তকথাৱণ্ণনা

৬৭. সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তকথাযং সঙ্গহেতব্বো অনুগ্গহেতব্বোতিআদীসু অনাদৰিযং পটিচ্চ ধম্মামিসেহি অসঙ্গণ্হন্তানং আচৰিযুপজ্ঝাযানং দুক্কটং ৱত্তভেদত্তা. তেনেৱ পৰিৱাৰেপি ‘‘নদেন্তো আপজ্জতী’’তি (পৰি. ৩২২) ৱুত্তং. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

সদ্ধিৱিহাৰিকৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নসম্মাৱত্তনাদিকথাৱণ্ণনা

৬৮. নসম্মাৱত্তনাদিকথাযং ৱত্তং ন পূৰেয্যাতি ‘‘ৱত্তকৰণকালো’’তি ৱত্থুৱিজাননৱসেন ঞত্ৱা মানকোসজ্জাদিৱসেন ৱা উপজ্ঝাযাদীসু অনাদৰেন ৱা ‘‘অকাতুং ন ৱট্টতী’’তি অজাননতায ৱা ন কৰেয্য, দুক্কটমেৱ. অসঞ্চিচ্চ অসতিযাতিআদীহি চ অকৰোন্তস্স পন অনাপত্তি. সব্বানি হি ৱত্তানি সেখিযানেৱ, তস্মা সেখিযেসু ৱুত্তনযেনেৱেত্থ সব্বোপি ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. গেহস্সিতপেমন্তি মেত্তাপেমং.

সাদিযনং ৱা অসাদিযনং ৱা ন জানাতীতি ‘‘মযি সাদিযন্তে অকৰোন্তানং আপত্তি হোতি, পটিক্খিপিত্ৱা অসাদিযন্তে আপত্তি ন হোতী’’তি এৱং ন জানাতীতি অত্থো. ‘‘তেসু একো ৱত্তসম্পন্নো ভিক্খু…পে… তেসং অনাপত্তী’’তি ৱচনতো সচে কোচি ‘‘তুম্হাকং সদ্ধিৱিহাৰিকে, অন্তেৱাসিকে ৱা গিলানে উপট্ঠহিস্সামি, ওৱাদানুসাসনিআদিকং সব্বং কত্তব্বং কৰিস্সামী’’তি ৱদতি, তে ৱা সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো ‘‘অপ্পোস্সুক্কা হোথা’’তি ৱদন্তি, ৱত্তং ৱা ন সাদিযন্তি, আচৰিযুপজ্ঝাযানম্পি অনাপত্তি.

নসম্মাৱত্তনাদিকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

ৰাধব্ৰাহ্মণৱত্থুকথাৱণ্ণনা

৬৯. ৰাধব্ৰাহ্মণৱত্থুস্মিং পাড়িযং উপ্পণ্ডুপ্পণ্ডুকজাতোতি সকলসৰীৰে সঞ্জাতপণ্ডুৱণ্ণো. পণ্ডুৱণ্ণস্স সকলসৰীৰে ব্যাপিতভাৱদস্সনত্থঞ্হি ৱিচ্ছাৱচনং কতং. অধিকাৰন্তি উপকাৰং. কতৱেদিনোতি অত্তনো কতং উপকাৰং পটিকিৰিযায ঞাপকা. উপসম্পদাকম্মৱাচায যং ৱত্তব্বং, তং পৰিযোসানে ৱক্খাম. পৰিমণ্ডলেহীতি পৰিপুণ্ণেহি.

৭১-৭৩. পণ্ণত্তিৱীতিক্কমন্তি সিক্খাপদৱীতিক্কমং. পাড়িযং পিণ্ডিযালোপভোজনন্তি জঙ্ঘপিণ্ডিমংসবলেন চৰিত্ৱা আলোপালোপৱসেন পৰিযিট্ঠভোজনং. অতিৰেকলাভোতি ভিক্খাহাৰতো অধিকলাভো. সঙ্ঘভত্তাদীনং ৱিভাগো সেনাসনক্খন্ধকে আৱি ভৱিস্সতি. ৱিহাৰোতি তিণকুটিকাদিসহিতো পাকাৰপৰিচ্ছিন্নো সকলো সঙ্ঘাৰামো. অড্ঢযোগোতি একসালো দীঘপাসাদো. হত্থিপিট্ঠিগৰুড়সণ্ঠানো দীঘপাসাদোতিপি ৱদন্তি. পাসাদোতি চতুৰস্সো উচ্চো অনেকভূমকপাসাদো. হম্মিযন্তি মুণ্ডচ্ছদনো চন্দিকঙ্গণযুত্তো নাতিউচ্চো পাসাদো. গুহাতি পব্বতগুহা. পূতিমুত্তন্তি গোমুত্তং.

ৰাধব্ৰাহ্মণৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আচৰিযৱত্তকথাৱণ্ণনা

৭৬. সহধম্মিকং ৱুচ্চমানোতি ‘‘এৱং নিৱাসেতব্ব’’ন্তিআদিনা সিক্খাপদেন ওৱদিযমানো. ৱাদং আৰোপেত্ৱাতি ‘‘ওলম্বিত্ৱা নিৱাসনাদীসু কো দোসো? যদি দোসো ভৱেয্য, পৰিমণ্ডলনিৱাসনাদীসুপি দোসো সিযা’’তিআদিনা নিগ্গহং আৰোপেত্ৱা. তংযেৱ তিত্থাযতনন্তি দিট্ঠিসঙ্খাততিত্থমেৱ আযতনং দুক্খুপ্পত্তিট্ঠানন্তি তিত্থাযতনং. আযস্মতো নিস্সায ৱচ্ছামীতি আযস্মন্তং নিস্সায ৱসিস্সামীতি অত্থো.

আচৰিযৱত্তকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পণামনাখমাপনাকথাৱণ্ণনা

৮০. যং পুব্বে লক্খণং ৱুত্তং, তেনেৱ লক্খণেন নিস্সযন্তেৱাসিকস্স আপত্তি ন ৱেদিতব্বাতি সম্বন্ধযোজনা দট্ঠব্বা. পোত্থকেসু পন ‘‘ন তেনেৱ লক্খণেনা’’তি এত্থ ন-কাৰং ছড্ডেত্ৱা ‘‘তেনেৱ লক্খণেন নিস্সযন্তেৱাসিকস্স আপত্তি ৱেদিতব্বা’’তি লিখন্তি, তং পমাদলিখিতং. তথা হি তেনেৱ লক্খণেন আপত্তিভাৱে গয্হমানে নিস্সযমুত্তকস্সাপি অমুত্তকস্সাপি আপত্তি এৱাতি ৱুত্তলক্খণেন আপত্তিং আপজ্জেয্য. তথা চ ‘‘নিস্সযন্তেৱাসিকেন হি যাৱ আচৰিযং নিস্সায ৱসতি, তাৱ সব্বং আচৰিযৱত্তং কাতব্ব’’ন্তি ইমিনা অনন্তৰৱচনেন ৱিৰোধো সিযা. ৱিসুদ্ধিমগ্গেপি চ –

‘‘নিস্সযাচৰিয, উদ্দেসাচৰিয, নিস্সযন্তেৱাসিক, উদ্দেসন্তেৱাসিক, সমানাচৰিযকা পন যাৱ নিস্সযউদ্দেসা অনুপচ্ছিন্না. তাৱ পটিজগ্গিতব্বা’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.৪১) –

ৱুত্তং. তস্মা ৱুত্তনযেন ইধ পৰিগড়িতং ন-কাৰং আনেত্ৱা তেনেৱ সদ্ধিৱিহাৰিকস্স ৱুত্তেনেৱ লক্খণেন নিস্সযন্তেৱাসিকস্স আপত্তি ন ৱেদিতব্বাতি এৱমত্থো গহেতব্বো.

পণামনাখমাপনাকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথাৱণ্ণনা

৮৩. নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথাযং ‘‘যো ৱা একসম্ভোগপৰিভোগো, তস্স সন্তিকে নিস্সযো গহেতব্বো’’তি ইমিনা লজ্জীসু এৱ নিস্সযগ্গহণং নিযোজেতি অলজ্জীসু পটিক্খিত্তত্তা. এত্থ চ পৰিভোগসদ্দেন এককম্মাদিকো সংৱাসো গহিতো পচ্চযপৰিভোগস্স সম্ভোগ-সদ্দেন গহিতত্তা, এতেন চ সম্ভোগসংৱাসানং অলজ্জীহি সদ্ধিং ন কত্তব্বতং দস্সেতি. পৰিহাৰো নত্থীতি আপত্তিপৰিহাৰো নত্থি. তাদিসোতি যত্থ নিস্সযো গহিতপুব্বো, যো চ একসম্ভোগপৰিভোগো, তাদিসো. তথা ৱুত্তন্তি ‘‘লহুং আগমিস্সামী’’তি ৱুত্তঞ্চেতি অত্থো. ‘‘চত্তাৰি পঞ্চ দিৱসানী’’তি ইদং উপলক্খণমত্তং. যদি একাহদ্ৱীহেন সভাগতা পঞ্ঞাযতি, ঞাতদিৱসেন গহেতব্বোৱ. অথাপি চতুপঞ্চাহেনাপি ন পঞ্ঞাযতি, যত্তকেহি দিৱসেহি পঞ্ঞাযতি, তত্তকানি অতিক্কমেতব্বানি. সভাগতং ওলোকেমীতি পন লেসো ন কাতব্বো.

দহৰা সুণন্তীতি এত্থ অসুত্ৱাপি আগমিস্সতি, কেনচি অন্তৰাযেন চিৰাযতীতি সঞ্ঞায সতি লব্ভতেৱ পৰিহাৰো. তেনাহ ‘‘ইধেৱাহং ৱসিস্সামীতি পহিণতি, পৰিহাৰো নত্থী’’তি.

একদিৱসম্পি পৰিহাৰো নত্থীতি গমনে নিৰুস্সাহং সন্ধায ৱুত্তং. সউস্সাহস্স পন সেনাসনপটিসামনাদিৱসেন কতিপাহে গতেপি ন দোসো.

তত্ৰেৱ ৱসিতব্বন্তি তত্ৰ সভাগট্ঠানে এৱ নিস্সযং গহেত্ৱা ৱসিতব্বং. ‘‘তংযেৱ ৱিহাৰং…পে… ৱসিতুং ৱট্টতী’’তি ইমিনা উপজ্ঝাযে সঙ্গণ্হন্তেযেৱ তংসমোধানে নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধি ৱুত্তা, তস্মিং পন কোধেন ৱা গণনিৰপেক্খতায ৱা অসঙ্গণ্হন্তে অঞ্ঞেসু গহিতো নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতীতি দস্সেতি.

আচৰিযম্হা নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিযং ৱুত্তো ‘‘কোচি আচৰিযো’’তিআদিকো নযো উপজ্ঝাযপক্কমনাদীসুপি নেত্ৱা তত্থ চ ৱুত্তো ইধাপি নেত্ৱা যথাৰহং যোজেতব্বো.

দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কম্ম অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে ৱসন্তীতি উপচাৰসীমতো বহি অঞ্ঞস্মিং ৱিহাৰে অন্তেৱাসিকানং ৱসনট্ঠানতো দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কম্ম ৱসন্তি. তেন বহিউপচাৰেপি অন্তেৱাসিকাদীনং ৱসনট্ঠানতো দ্ৱিন্নং লেড্ডুপাতানং অন্তৰে আসন্নপদেসে ৱসতি, নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতীতি দস্সেতি. অন্তোউপচাৰসীমাযং পন দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা ৱসতো নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতেৱ.

নিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধিকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উপসম্পাদেতব্বপঞ্চককথাৱণ্ণনা

৮৪. উপজ্ঝাচৰিযলক্খণকথাযং ন সামণেৰো উপট্ঠাপেতব্বোতি উপজ্ঝাযেন হুত্ৱা ন পব্বাজেতব্বো. অসেক্খস্স অযন্তি অসেক্খো, লোকিযলোকুত্তৰো সীলক্খন্ধো.

অন্তগ্গাহিকাযাতি সস্সতুচ্ছেদকোট্ঠাসগ্গাহিকায. পচ্ছিমানি দ্ৱেতি অপ্পস্সুতো হোতি, দুপ্পঞ্ঞো হোতীতি ইমানি দ্ৱে অঙ্গানি. পচ্ছিমানি তীণীতি ন পটিবলো উপ্পন্নং কুক্কুচ্চং ধম্মতো ৱিনোদেতুং, আপত্তিং ন জানাতি, আপত্তিযা ৱুট্ঠানং ন জানাতীতি ইমানি তীণি. কুক্কুচ্চস্স হি পাড়িঅট্ঠকথানযসঙ্খাতধম্মতো ৱিনোদেতুং অপটিবলতা নাম অব্যত্ততা এৱ হোতীতি সাপি আপত্তিঅঙ্গমেৱ ৱুত্তা.

অভিৱিসিট্ঠো উত্তমো সমাচাৰো আভিসমাচাৰো, ৱত্তপটিৱত্তসীলং. তং আৰব্ভ পঞ্ঞত্তা খন্ধকসিক্খাপদসঙ্খাতা সিক্খা আভিসমাচাৰিকা. সিক্খাপদম্পি হি তং তত্থ পটিপূৰণত্থিকেহি উগ্গহণাদিৱসেন সিক্খিতব্বতো ‘‘সিক্খা’’তি ৱুচ্চতি. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতা কাৰণভূতাতি আদিব্ৰহ্মচৰিযকা সিক্খা, উভতোৱিভঙ্গপৰিযাপন্নসিক্খাপদং. তেনেৱ ৱিসুদ্ধিমগ্গেপি ‘‘উভতোৱিভঙ্গপৰিযাপন্নসিক্খাপদং আদিব্ৰহ্মচৰিযকং, খন্ধকৱত্তপঅযাপন্নং আভিসমাচাৰিক’’ন্তি (ৱিসুদ্ধি. ১.১১) ৱুত্তং. তস্মা সেক্খপণ্ণত্তিয’’ন্তি এত্থ সিক্খিতব্বতো সেক্খা, ভগৱতা পঞ্ঞত্তত্তা পণ্ণত্তি. সব্বাপি উভতোৱিভঙ্গপৰিযাপন্না সিক্খাপদপণ্ণত্তি ‘‘সেক্খপণ্ণত্তী’’তি ৱুত্তাতি গহেতব্বা. নামৰূপপৰিচ্ছেদেতি এত্থ কুসলত্তিকাদীহি ৱুত্তং জাতিভূমিপুগ্গলসম্পযোগৱত্থাৰম্মণকম্মদ্ৱাৰলক্খণৰসাদিভেদেহি ৱেদনাক্খন্ধাদিচতুব্বিধং সনিব্বানং নামং, ভূতুপাদাযভেদং ৰূপঞ্চ পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা জাননপঞ্ঞা, তপ্পকাসকো চ গন্থো নামৰূপপৰিচ্ছেদো নাম. ইমিনা অভিধম্মত্থকুসলেন ভৱিতব্বন্তি দস্সেতি. সিক্খাপেতুন্তি উগ্গণ্হাপেতুং.

উপসম্পাদেতব্বপঞ্চককথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বৱত্থুকথাৱণ্ণনা

৮৬. তিত্থিযপৰিৱাসকথাযং আজীৱকস্স ৱাতিআদীসু অকিৰিযৱাদী আজীৱকো নাম, কিৰিযৱাদিনো পন নিগণ্ঠাপি অঞ্ঞেপি নগ্গতিত্থিকা অচেলকপদে সঙ্গহিতা. সব্বথা নগ্গস্সেৱ তিত্থিযপৰিৱাসো ৱিহিতো. সো চ তেনেৱ নগ্গৱেসেন ভিক্খূনং সন্তিকং আগতস্স, ন পটিচ্ছাদেত্ৱা আগতস্সাতি দস্সেতুং ‘‘সচে সোপী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ সোপীতি আজীৱকো.

আমিসকিঞ্চিক্খসম্পদানং নাম অপ্পমত্তকস্স দেয্যধম্মস্স অনুপ্পদানং. ৰূপূপজীৱিকাতি অত্তনো ৰূপমেৱ নিস্সায জীৱন্তিযো. ৱেসিযা গোচৰো বহুলং পৱত্তিট্ঠানং অস্সাতি ৱেসিযাগোচৰো. এস নযো সব্বত্থ. যোব্বন্নাতীতাতি অনিৱিদ্ধা এৱ মহল্লিকভাৱং পত্তা থুল্লকুমাৰী এৱাতি ৱুত্তং. আদাযস্সাতি আদানস্স গহণস্স.

অঞ্ঞতিত্থিযপুব্বৱত্থুকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পঞ্চাবাধৱত্থুকথাৱণ্ণনা

৮৮-৯. পঞ্চাবাধাদিৱত্থূসু পাড়িযং সোম্হি অৰোগো, ৱিব্ভমিস্সামীতি সো অহং অৰোগো, ৱিব্ভমিস্সামীতি অত্থো. নখপিট্ঠিপ্পমাণন্তি কনিট্ঠঙ্গুলিনখপিট্ঠি অধিপ্পেতা. ‘‘পটিচ্ছন্নে ঠানে নখপিট্ঠিপ্পমাণং অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতং হোতি, ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা অপ্পটিচ্ছন্নট্ঠানে তাদিসম্পি ন ৱট্টতি, পটিচ্ছন্নট্ঠানেপি চ ৱড্ঢনকপক্খে ঠিতোপি ন ৱট্টতীতি সিদ্ধমেৱ হোতি. পাকটট্ঠানেপি পন নখপিট্ঠিপ্পমাণতো ঊনতৰং অৱড্ঢনকং ৱট্টতীতি যে গণ্হেয্যুং, তেসং তং গহণং পটিসেধেতুং ‘‘মুখে পনা’’তিআদি ৱুত্তং.

কোলট্ঠিমত্তকোপীতি বদৰট্ঠিপ্পমাণোপি. অৱড্ঢনকপক্খে ঠিতোপি ন ৱট্টতীতি এত্থ পি-সদ্দেন কোলট্ঠিমত্ততো খুদ্দকতৰোপি গণ্ডো ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘সচ্ছৱিং কাৰেত্ৱা’’তি, ৱিজ্জমানচ্ছৱিং কত্ৱাতি অত্থো. ‘‘সঞ্ছৱি’’ন্তি ৱা পাঠো, সঞ্জাতচ্ছৱিন্তি অত্থো. গণ্ডাদীসু ৱূপসন্তেসুপি গণ্ডানং ৱিৱণ্ণম্পি হোতি, তং ৱট্টতি.

পদুমপুণ্ডৰীকপত্তৱণ্ণন্তি ৰত্তপদুমসেতপদুমপুপ্ফদলৱণ্ণং. কুট্ঠে ৱুত্তনযেনেৱাতি পটিচ্ছন্নট্ঠানে অৱড্ঢনকং ৱট্টতি, অঞ্ঞত্থ ন কিঞ্চিপি ৱট্টতীতি ৱুত্তনযং দস্সেতি. সোসব্যাধীতি খযৰোগো. যক্খুম্মাৰোতি কদাচি কদাচি আগন্ত্ৱা ভূমিযং পাতেত্ৱা হত্থমুখাদিকং অৱযৱং ভূমিযং ঘংসনকো যক্খোৱ ৰোগো.