১. ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৯. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে নিগ্গহেতুং অসক্কোন্তোতি সাখট্ঠকৱিমানে সাখায ছিজ্জমানায ছিজ্জন্তে তত্থ অছেদনত্থায দেৱতায উপনীতং পুত্তং দিস্ৱাপি কুঠাৰিনিক্খেপৱেগং নিৱত্তেতুং অসক্কোন্তোতি অত্থো. ৰুক্খধম্মেতি ৰুক্খস্স পৱত্তিযং. ৰুক্খানং ৱিয ছেদনাদীসু অকুপ্পনঞ্হি ৰুক্খধম্মো নাম.
উপ্পতিতন্তি উপ্পন্নং. ভন্তন্তি ধাৱন্তং. ৱাৰযেতি নিগ্গণ্হেয্য. ইতৰোতি উপ্পন্নং কোধং অনিগ্গণ্হন্তো ৰাজউপৰাজাদীনং ৰস্মিমত্তগ্গাহকজনো ৱিয ন উত্তমসাৰথীতি অত্থো. ৱিসটং সপ্পৱিসন্তি সৰীৰে দাঠাৱণানুসাৰেন ৱিত্থিণ্ণং ব্যাপেত্ৱা ঠিতং কণ্হসপ্পৱিসং ৱিয. জহাতি ওৰপাৰন্তি পঞ্চোৰম্ভাগিযসঞ্ঞোজনানি ততিযমগ্গেন জহাতি. ‘‘ওৰপাৰ’’ন্তি হি ওৰিমতীৰং ৱুচ্চতি. অথ ৱা সোতি ততিযমগ্গেন কোধং ৱিনেত্ৱা ঠিতো ভিক্খু অৰহত্তমগ্গেন ওৰপাৰং জহাতীতি অত্থো. তত্থ ওৰং নাম সকত্তভাৱো, অজ্ঝত্তিকানি ৱা আযতনানি. পাৰং নাম পৰঅত্তভাৱো, বাহিৰানি ৱা আযতনানি. তদুভযে পন ছন্দৰাগং জহন্তো ‘‘জহাতি ওৰিমপাৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি.
৯০. ভৱন্তীতি ৱড্ঢন্তি. অহুৱুন্তীতি বভূৱু. তেনাহ ‘‘জাতা ৱড্ঢিতা’’তি. ভূতানং গামোতি মহাভূতানং হৰিততিণাদিভাৱেন সমগ্গানং সমূহো. তব্বিনিমুত্তস্স গামস্স অভাৱং দস্সেতুং ‘‘ভূতা এৱ ৱা গামো’’তি ৱুত্তং. পাতব্য-সদ্দস্স পা পানেতি ধাত্ৱত্থং সন্ধাযাহ ‘‘পৰিভুঞ্জিতব্বতা’’তি. সা চ পাতব্যতা ছেদনাদি এৱ হোতীতি আহ ‘‘তস্সা…পে… ভূতগামস্স জাতা ছেদনাদিপচ্চযা’’তি.
৯১. জাত-সদ্দো এত্থ ৱিজাতপৰিযাযোতি ‘‘পুত্তং ৱিজাতা ইত্থী’’তিআদীসু ৱিয পসূতৱচনোতি আহ ‘‘পসূতানী’’তি, নিব্বত্তপণ্ণমূলানীতি অত্থো.
তানি দস্সেন্তোতি তানি বীজানি দস্সেন্তো. কাৰিযদস্সনমুখেনেৱ কাৰণঞ্চ গহিতন্তি আহ ‘‘বীজতো নিব্বত্তেন বীজং দস্সিত’’ন্তি.
৯২. ‘‘বীজতো সম্ভূতো ভূতগামো বীজ’’ন্তি ইমিনা উত্তৰপদলোপেন ‘‘পদুমগচ্ছতো নিব্বত্তং পুপ্ফং পদুম’’ন্তিআদীসু ৱিযাযং ৱোহাৰোতি দস্সেতি. যং বীজং ভূতগামো নাম হোতীতি নিব্বত্তপণ্ণমূলং সন্ধায ৱদতি. যথাৰুতন্তি যথাপাঠং.
‘‘সঞ্চিচ্চা’’তি ৱুত্তত্তা সৰীৰে লগ্গভাৱং ঞত্ৱাপি উট্ঠহতি, ‘‘তং উদ্ধৰিস্সামী’’তিসঞ্ঞায অভাৱতো ৱট্টতি. অনন্তক-গ্গহণেন সাসপমত্তিকা গহিতা, নামঞ্হেতং তস্সা সেৱালজাতিযা. মূলপণ্ণানং অভাৱেন ‘‘অসম্পুণ্ণভূতগামো নামা’’তি ৱুত্তং. সো বীজগামেন সঙ্গহিতোতি. অৱড্ঢমানেপি ভূতগামমূলকত্তা ৱুত্তং ‘‘অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতী’’তি. নাড়িকেৰস্স আৱেণিকং কত্ৱা ৱদতি.
সেলেয্যকং নাম সিলায সম্ভূতা একা গন্ধজাতি. পুপ্ফিতকালতো পট্ঠাযাতি ৱিকসিতকালতো পভুতি. ছত্তকং গণ্হন্তোতি ৱিকসিতং গণ্হন্তো. মকুড়ং পন ৰুক্খত্তচং অকোপেন্তেনপি গহেতুং ন ৱট্টতি, ফুল্লং ৱট্টতি. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থচাপল্লেন.
‘‘পানীযং ন ৱাসেতব্ব’’ন্তি ইদং অত্তনো পিৱনপানীযং সন্ধায ৱুত্তং, অঞ্ঞেসং পন ৱট্টতি অনুগ্গহিতত্তা. তেনাহ ‘‘অত্তনা খাদিতুকামেনা’’তি. যেসং ৰুক্খানং সাখা ৰুহতীতি মূলং অনোতাৰেত্ৱা পণ্ণমত্তনিগ্গমনমত্তেনপি ৱড্ঢতি. তত্থ কপ্পিযম্পি অকৰোন্তো ছিন্ননাড়িকেৰৱেড়ুদণ্ডাদযো কোপেতুং ৱট্টতি.
‘‘চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামী’’তি ৱুত্তত্তা কেৱলং চঙ্কমনাধিপ্পাযেন ৱা মগ্গগমনাধিপ্পাযেন ৱা অক্কমন্তস্স, তিণানং উপৰি নিসীদনাধিপ্পাযেন নিসীদন্তস্স চ দোসো নত্থি.
সমণকপ্পেহীতি সমণানং কপ্পিযৱোহাৰেহি, অবীজনিব্বট্টবীজানিপি কপ্পিযভাৱতো ‘‘সমণকপ্পানী’’তি ৱুত্তানি. অবীজং নাম তৰুণঅম্বফলাদীনি. নিব্বট্টেতব্বং ৱিযোজেতব্বং বীজং যস্মিং, তং পনসাদি নিব্বট্টবীজং নাম. কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱাতি পুব্বকালকিৰিযাৱসেন ৱুত্তেপি ৱচনক্খণেৱ অগ্গিসত্থাদিনা বীজগামে ৱণং কাতব্বন্তি ৱচনতো পন পুব্বে কাতুং ন ৱট্টতি, তঞ্চ দ্ৱিধা অকত্ৱা ছেদনভেদনমেৱ দস্সেতব্বং. কৰোন্তেন চ ভিক্খুনা ‘‘কপ্পিযং কৰোহী’’তি যায কাযচি ভাসায ৱুত্তেযেৱ কাতব্বং. বীজগামপৰিমোচনত্থং পুন কপ্পিযং কাৰেতব্বন্তি কাৰাপনস্স পঠমমেৱ অধিকতত্তা. ‘‘কটাহেপি কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা কটাহতো নীহতায মিঞ্জায ৱা বীজে ৱা যত্থ কত্থচি ৱিজ্ঝিতুং ৱট্টতি এৱ. ভূতগামো, ভূতগামসঞ্ঞিতা, ৱিকোপনং ৱা ৱিকোপাপনং ৱাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ভূতগামসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.