১০. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৩৭. দসমে ‘‘অজ্জণ্হো’’তি ‘‘অজ্জ নো’’তি ৱত্তব্বে হ-কাৰাগমং, ন-কাৰস্স চ ণ-কাৰং কত্ৱা ৱুত্তোতি আহ ‘‘অজ্জ একদিৱসং অম্হাক’’ন্তি.
৫৩৮-৯. যং ৱুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেন চীৱৰং চেতাপেত্ৱা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৱুত্তং, সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৱত্থুং আৰব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি, তং নিস্সগ্গিযৱত্থুদুক্কটৱত্থুভূতং অকপ্পিযচীৱৰচেতাপন্নং ‘‘অসুকস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি এৱং আগমনসুদ্ধিযা অসতি, সিক্খাপদে আগতনযেন দূতৱচনে চ অসুদ্ধে সব্বথা পটিক্খেপো এৱ কাতুং ৱট্টতি, ন পন ‘‘চীৱৰঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৱত্তুং, তদনুসাৰেন ন ৱেয্যাৱচ্চকৰঞ্চ নিদ্দিসিতুং আগমনদূতৱচনানং উভিন্নং অসুদ্ধত্তা. পাড়িযং আগতনযেন পন আগমনসুদ্ধিযা সতি দূতৱচনে অসুদ্ধেপি সিক্খাপদে আগতনযেন সব্বং কাতুং ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. তেন চ যথা দূতৱচনাসুদ্ধিযম্পি আগমনে সুদ্ধে ৱেয্যাৱচ্চকৰম্পি নিদ্দিসিতুং ৱট্টতি, এৱং আগমনাসুদ্ধিযম্পি দূতৱচনে সুদ্ধে ৱট্টতি এৱাতি অযমত্থো অত্থতো সিদ্ধোৱ হোতি, উভযসুদ্ধিযং ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি উভযাসুদ্ধিপক্খমেৱ সন্ধায মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
যং পনেত্থ সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ‘‘আগমনস্স সুদ্ধিযা ৱা অসুদ্ধিযা ৱা ৱিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতী’’তিআদি ৱুত্তং, তং মাতিকাট্ঠকথাৱচনস্স অধিপ্পাযং অসল্লক্খেত্ৱা ৱুত্তং যথাৱুত্তনযেন আগমনসুদ্ধিআদিনা সপ্পযোজনত্তা. যো পনেত্থ ‘‘মূলসামিকেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন, পেসিতস্স দূতস্স অকপ্পিযৱোহাৰৱসেন চ ৱদতোপি কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্যা’’তি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো ৱুত্তো, সো অনিট্ঠপ্পসঙ্গো এৱ ন হোতি অভিমতত্তা. তথা হি সিক্খাপদে এৱ ‘‘পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৱৰচেতাপন্ন’’ন্তি অকপ্পিযৱোহাৰেন ৱদতো দূতস্স কপ্পিযেন কম্মেন ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিসিতব্বো ৱুত্তো আগমনস্স সুদ্ধত্তা, আগমনস্সাপি অসুদ্ধিযং পন কপ্পিযেনাপি কম্মেন ৱেয্যাৱচ্চকৰো ন নিদ্দিসিতব্বোতি অত্থেৱ আগমনস্স সুদ্ধিঅসুদ্ধীসু পযোজনং. কথং পন দূতৱচনেন আগমনসুদ্ধি ৱিঞ্ঞাযতীতি? নাযং ভাৰো. দূতেন হি অকপ্পিযৱোহাৰেনেৱ ৱুত্তে এৱ আগমনসুদ্ধি গৱেসিতব্বা, ন ইতৰথা, তত্থ চ তস্স ৱচনক্কমেন পুচ্ছিত্ৱা চ যুত্তিআদীহি চ সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. ইধাপি হি সিক্খাপদে ‘‘চীৱৰচেতাপন্নং আভত’’ন্তি দূতৱচনেনেৱ চীৱৰং কিণিত্ৱা দাতুং পেসিতভাৱো ৱিঞ্ঞাযতি. যদি হি সব্বথা আগমনসুদ্ধি ন ৱিঞ্ঞাযতি, পটিক্খেপো এৱ কত্তব্বোতি.
পাড়িযঞ্চ ‘‘চীৱৰঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তিআদি দূতৱচনস্স অকপ্পিযত্তেপি আগমনসুদ্ধিযা সতি পটিপজ্জনৱিধিদস্সনত্থং ৱুত্তং. ‘‘এসো খো…পে… ন ৱত্তব্বো ‘তস্স দেহী’’’তিআদি অকপ্পিযৱত্থুসাদিযনপৰিমোচনত্থং ৱুত্তং. ‘‘সঞ্ঞত্তো’’তিআদি ‘‘এৱং দূতেন পুন ৱুত্তে এৱ চোদেতুং ৱট্টতি, ন ইতৰথা’’তি দস্সনত্থং ৱুত্তং. ‘‘ন ৱত্তব্বো ‘দেহি মে চীৱৰং…পে… চেতাপেহি মে চীৱৰ’’’ন্তি ইদং দূতেনাভতৰূপিযং পটিগ্গহেতুং অত্তনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকত্তাৱ ‘‘দেহি মে চীৱৰং…পে… চেতাপেহি মে চীৱৰ’’ন্তি ৱদন্তো ৰূপিযস্স পকতত্তা তেন ৰূপিযেন পৰিৱত্তেত্ৱা ‘‘দেহি চেতাপেহী’’তি ৰূপিযসংৱোহাৰং সমাপজ্জন্তো নাম হোতীতি তং দোসং দূৰতো পৰিৱজ্জেতুং ৱুত্তং ৰূপিযপটিগ্গহণেন সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সট্ঠৰূপিযে ৱিয. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘ন ৱত্তব্বো ইমং ৱা ইমং ৱা আহৰা’’তি. তস্মা ন ইদং ৱিঞ্ঞত্তিদোসং পৰিৱজ্জেতুং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং, ‘‘অত্থো মে, আৱুসো, চীৱৰেনা’’তিপি অৱত্তব্বতাপসঙ্গতো, তেনেৱ দূতনিদ্দিট্ঠেসু ৰূপিযসংৱোহাৰসঙ্কাভাৱতো অঞ্ঞং কপ্পিযকাৰকং ঠপেত্ৱাপি আহৰাপেতব্বন্তি ৱুত্তং. তত্থাপি ‘‘দূতেন ঠপিতৰূপিযেন চেতাপেত্ৱা চীৱৰং আহৰাপেহী’’তি অৱত্ৱা কেৱলং ‘‘চীৱৰং আহৰাপেহী’’তি এৱং আহৰাপেতব্বন্তি অধিপ্পাযো গহেতব্বো. ঠানং ভঞ্জতীতি এত্থ ঠানন্তি ঠিতিযা চ কাৰণস্স চ নামং, তস্মা আসনে নিসীদনেন ঠানম্পি কুপ্পতি, আগতকাৰণম্পি তেসং ন ৱিঞ্ঞাযতি. ঠিতং পন অকোপেত্ৱা আমিসপটিগ্গহণাদীসু আগতকাৰণমেৱ ভঞ্জতি, ন ঠানং. তেনাহ ‘‘আগতকাৰণং ভঞ্জতী’’তি. কেচি পন ‘‘আমিসপটিগ্গহণাদিনা ঠানম্পি ভঞ্জতী’’তি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি.
যতস্স চীৱৰচেতাপন্নন্তিআদি যেন অত্তনা ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিট্ঠো, চীৱৰঞ্চ অনিপ্ফাদিতং, তস্স কত্তব্বৱিধিদস্সনং. এৱং ভিক্খুনা ৱত্থুসামিকানং ৱুত্তে তে চোদেত্ৱা দেন্তি, ৱট্টতি ‘‘সামিকা চোদেত্ৱা দেন্তী’’তি অনাপত্তিযং ৱুত্তত্তা. তেন চ যো সযং অচোদেত্ৱা উপাসকাদীহি পৰিযাযেন ৱত্ৱা চোদাপেতি, তেসু সত্তক্খত্তুম্পি চোদেত্ৱা চীৱৰং দাপেন্তেসু তস্স অনাপত্তি সিদ্ধা হোতি সিক্খাপদস্স অনাণত্তিকত্তা.
কেনচি অনিদ্দিট্ঠো অত্তনো মুখেনেৱ ব্যাৱটভাৱং ৱেয্যাৱচ্চকৰত্তং পত্তো মুখৱেৱটিকো. ‘‘অৱিচাৰেতুকামতাযা’’তি ইমিনা ৱিজ্জমানম্পি দাতুং অনিচ্ছন্তা অৰিযাপি ৱঞ্চনাধিপ্পাযং ৱিনা ৱোহাৰতো নত্থীতি ৱদন্তীতি দস্সেতি. ভেসজ্জক্খন্ধকে মেণ্ডকসেট্ঠিৱত্থুম্হি (মহাৱ. ২৯৯) ৱুত্তং ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনমেৱ (মহাৱ. ২৯৯) মেণ্ডকসিক্খাপদং নাম. কপ্পিযকাৰকানং হত্থেতি দূতেন নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকে সন্ধায ৱুত্তং, ন পন ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠে, অনিদ্দিট্ঠে ৱাতি. তেনাহ ‘‘এত্থ চ চোদনায পমাণং নত্থী’’তিআদি.
সযং আহৰিত্ৱা দদন্তেসূতি সম্বন্ধো. ‘‘পিণ্ডপাতাদীনং অত্থাযা’’তি ইমিনা চীৱৰত্থাযেৱ ন হোতীতি দস্সেতি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ৱত্থুসামিনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকভেদেসুপি পিণ্ডপাতাদীনম্পি অত্থায দিন্নে চ ঠানচোদনাদি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ কাতব্বন্তি দস্সেতি.
‘‘সঙ্ঘং ৱা…পে… অনামসিত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘সঙ্ঘস্স ৱিহাৰত্থায দেমা’’তিআদিনা আমসিত্ৱা ৱদন্তেসু পটিক্খিপিতব্বমেৱ. ‘‘সঙ্ঘো সম্পটিচ্ছতী’’তি ইদং উক্কট্ঠৱসেন ৱুত্তং, গণাদীসুপি সঙ্ঘস্সত্থায সম্পটিচ্ছন্তেসুপি পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি দুক্কটমেৱ. সাৰত্থদীপনিযং ‘‘পটিগ্গহণে পাচিত্তিয’’ন্তি (সাৰত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ৱুত্তং, তং ন যুত্তং সঙ্ঘচেতিযাদীনং অত্থায দুক্কটস্স ৱুত্তত্তা. চোদেতীতি তস্স দোসাভাৱং ঞত্ৱাপি কোধেন ৱা লোভেন ৱা ভণ্ডদেয্যন্তি চোদেতি. সো এৱ হি মুসাৱাদাদিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটাদিআপত্তীহি সাপত্তিকো হোতি, গীৱাতিসঞ্ঞায পন ৱত্ৱা নিদ্দোসভাৱং ঞত্ৱা ৱিৰমন্তস্স নত্থি আপত্তি.
তড়াকং খেত্তে পৱিট্ঠত্তা ‘‘ন সম্পটিচ্ছিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. চত্তাৰো পচ্চযে সঙ্ঘো পৰিভুঞ্জতূতি দেতি, ৱট্টতীতি এত্থ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চতুপচ্চযপৰিভোগত্থায তড়াকং দম্মী’’তি ৱা ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতুং তড়াকং দম্মী’’তি ৱা ‘‘ইতো তড়াকতো উপ্পন্নে চত্তাৰো পচ্চযে দম্মী’’তি ৱা ৱত্তুম্পি ৱট্টতি, ইদঞ্চ সঙ্ঘস্স পৰিভোগত্থায দিয্যমানঞ্ঞেৱ সন্ধায ৱুত্তং, পুগ্গলস্স পন এৱম্পি দিন্নং তড়াকখেত্তাদি ন ৱট্টতি. সুদ্ধচিত্তস্স পন উদকপৰিভোগত্থং কূপপোক্খৰণীআদযো ৱট্টন্তি. ‘‘সঙ্ঘস্স তড়াকং অত্থি, তং কথ’’ন্তি হি আদিনা সব্বত্থ সঙ্ঘৱসেনেৱ ৱুত্তং. হত্থেতি ৱসে.
‘‘ঠপেথাতি ৱুত্তে’’তি ইদং সামীচিৱসেন ৱুত্তং, অৱুত্তেপি ঠপেন্তস্স দোসো নত্থি. তেনাহ ‘‘উদকং ৱাৰেতুং লব্ভতী’’তি. সস্সকালেপি তাসেত্ৱা মুঞ্চিতুং ৱট্টতি, অমুঞ্চতো পন ভণ্ডদেয্যং. পুন দেতীতি অচ্ছিন্দিত্ৱা পুন দেতি, এৱম্পি ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা ‘‘যেন কেনচি ইস্সৰেন ‘পৰিচ্চত্তমিদং ভিক্খূহি, অস্সামিক’ন্তিসঞ্ঞায অত্তনা গহেত্ৱা দিন্নং ৱট্টতী’’তি দস্সেতি. কপ্পিযৱোহাৰেপি ৱিনিচ্ছযং ৱক্খামাতি পাঠসেসো.
উদকৱসেনাতি উদকপৰিভোগত্থং. ‘‘সুদ্ধচিত্তান’’ন্তি ইদং সহত্থেন চ অকপ্পিযৱোহাৰেন চ কৰোন্তে সন্ধায ৱুত্তং. সস্সসম্পাদনত্থন্তি এৱং অসুদ্ধচিত্তানম্পি পন সযং অকত্ৱা কপ্পিযৱোহাৰেন আণাপেতুং ৱট্টতি এৱ. ‘‘কপ্পিযকাৰকং ঠপেতুং ন ৱট্টতী’’তি ইদং সহত্থাদিনা কততড়াকত্তা ‘‘অসাৰুপ্প’’ন্তি ৱুত্তং, ঠপেন্তস্স, পন তং পচ্চযং পৰিভুঞ্জন্তস্সপি ৱা সঙ্ঘস্স আপত্তি ন ৱিঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাপমাণেন ৱা এত্থ আপত্তি গহেতব্বা. লজ্জিভিক্খুনাতি লজ্জিনাপি, পগেৱ অলজ্জিনা মত্তিকুদ্ধৰণাদীসু কাৰাপিতেসূতি অধিপ্পাযো. নৱসস্সেতি অকতপুব্বে কেদাৰে. ‘‘কহাপণে’’তি ইমিনা ধঞ্ঞুট্ঠাপনে তস্সেৱ অকপ্পিযন্তি দস্সেতি, ধঞ্ঞুট্ঠাপনে চস্স পযোগেপি দুক্কটমেৱ, ন কহাপণুট্ঠাপনে ৱিয.
‘‘কসথ ৱপথা’’তি ৱচনে সব্বেসম্পি অকপ্পিযং সিযাতি আহ ‘‘অৱত্ৱা’’তি. এত্তকো নাম ভাগোতি এত্থ এত্তকো কহাপণোতি ইদম্পি সন্ধায ৱদতি. তথা ৱুত্তেপি হি তদা কহাপণানং অৱিজ্জমানত্তা আযতিং উপ্পন্নং অঞ্ঞেসং ৱট্টতি এৱ. তেনাহ ‘‘তস্সেৱ তং অকপ্পিয’’ন্তি. তস্স পন সব্বপযোগেসু, পৰিভোগেসুপি দুক্কটং. কেচি পন ‘‘ধঞ্ঞপৰিভোগে এৱ আপত্তি, ন পুব্বপযোগে’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, যেন মিননৰক্খণাদিপযোগেন পচ্ছা ধঞ্ঞপৰিভোগে আপত্তি হোতি, তস্স পযোগস্স কৰণে অনাপত্তিযা অযুত্তত্তা. পৰিযাযকথায পন সব্বত্থ অনাপত্তি. তেনেৱ ‘‘এত্তকেহি ৱীহীহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহৰথা’’তি নিযমৱচনে অকপ্পিযং ৱুত্তং, কহাপণৱিচাৰণেপি এসেৱ নযো. ৱত্থু চ এৱৰূপং নাম সংৱিজ্জতি, কপ্পিযকাৰকো নত্থীতি ৱত্তব্বন্তিআদিৱচনঞ্চেত্থ সাধকং.
ৱনং দম্মি…পে… ৱট্টতীতি এত্থ নিৱাসট্ঠানত্তা পুগ্গলস্সাপি সুদ্ধচিত্তেন গহেতুং ৱট্টতি. সীমং দেমাতি ৱিহাৰসীমাদিসাধাৰণৱচনেন ৱুত্তত্তা ‘‘ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.
‘‘ৱেয্যাৱচ্চকৰ’’ন্তিআদিনা ৱুত্তেপি পুগ্গলস্সপি দাসং গহেতুং ৱট্টতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আৰামিক’’ন্তি (পাৰা. ৬১৯; মহাৱ. ২৭০) ৱিসেসেত্ৱা অনুঞ্ঞাতত্তা, তঞ্চ খো পিলিন্দৱচ্ছেন গহিতপৰিভুত্তক্কমেন, ন গহট্ঠানং দাসপৰিভোগক্কমেন. খেত্তাদযো পন সব্বে সঙ্ঘস্সেৱ ৱট্টন্তি পাড়িযং পুগ্গলিকৱসেন গহেতুং অননুঞ্ঞাতত্তাতি দট্ঠব্বং. ৱিহাৰস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্তং, ‘‘খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) সুত্তন্তেসু আগতপটিক্খেপো ভগৱতা আপত্তিযাপি হেতুভাৱেন কতোতি ভগৱতো অধিপ্পাযং জানন্তেহি সঙ্গীতিমহাথেৰেহি খেত্তপটিগ্গহণাদিনিস্সিতো অযং সব্বোপি পাড়িমুত্তৱিনিচ্ছযো ৱুত্তোতি গহেতব্বো. কপ্পিযকাৰকস্স নিদ্দিট্ঠভাৱো, দূতেন অপ্পিততা, ততুত্তৰি ৱাযামো, তেন পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.
ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো চীৱৰৱগ্গো পঠমো.