২. কোসিযৱগ্গো
১. কোসিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৪২. দুতিযস্স পঠমে পাড়িযং কোসিযকাৰকেতি কোসকাৰকপাণানং কোসতো নিব্বত্তত্তা কোসিযেন সুত্তেন ৱত্থাদিং কৰোন্তে. সঙ্ঘাতন্তি ৱিনাসং.
৫৪৪. ‘‘অৱাযিম’’ন্তি ৱুত্তত্তা ৱাযিত্ৱা কৰণে অনাপত্তি. মিস্সেত্ৱাতি এড়কলোমেহি মিস্সেত্ৱা. পটিলাভেনাতি পৰিনিট্ঠানেন ‘‘পৰিযোসাপেতি, নিস্সগ্গিয’’ন্তি (পাৰা. ৫৪৫) ৱুত্তত্তা, কোসিযমিস্সকতা, অত্তনো অত্থায সন্থতস্স কৰণকাৰাপনং, পটিলাভো চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
কোসিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫৪৭-৫৫২. দুতিযঞ্চ ততিযঞ্চ উত্তানমেৱ. তত্থ পন ওদাতাদিমিস্সকসঞ্ঞায সুদ্ধকাড়কানঞ্ঞেৱ সন্থতস্স কৰণৱসেন চেত্থ দ্ৱেভাগতো অধিকেসু সুদ্ধকাড়কেসু অনধিকসঞ্ঞায সন্থতস্স কৰণৱসেন চ অচিত্তকতা ৱেদিতব্বা.
৪. ছব্বস্সসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৫৭. চতুত্থে হদ কৰীসুস্সগ্গে, মিহ সেচনেতি ধাতুঅত্থং সন্ধাযাহ ‘‘ৱচ্চম্পি পস্সাৱম্পি কৰোন্তী’’তি. ঊনকছব্বস্সেসু অতিৰেকছব্বস্সসঙ্কিতাদিৱসেনেত্থ অচিত্তকতা ৱেদিতব্বা.
ছব্বস্সসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. নিসীদনসন্থতসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৬৫. পঞ্চমে তত্থ সন্দিস্সিস্সতীতি সকায কতিকায অযুত্তকাৰিতাৱসেন ৱিঞ্ঞূহি সন্দিস্সিস্সতীতি অত্থো. অৰঞ্ঞকঙ্গাদীনি তীণি পাড়িযং সেনাসনাদিপচ্চযত্তযস্স আদিঅঙ্গৱসেন ৱুত্তানি, সেসানিপি তে সমাদিযিংসু এৱাতি ৱেদিতব্বং.
৫৬৬. পিহযন্তাতি পত্থযন্তা. সন্থতস্স অৱাযিমত্তা, সেনাসনপৰিক্খাৰত্তা চ চীৱৰতা, অধিট্ঠাতব্বতা চ নত্থীতি আহ ‘‘চতুত্থচীৱৰসঞ্ঞিতাযা’’তি, ৱিপল্লাসসঞ্ঞাযাতি অত্থো. কেচি পন ‘‘ইদং নিসীদনসন্থতং নাম নৱসু চীৱৰেসু নিসীদনচীৱৰমেৱ, নাঞ্ঞং. নিসীদনসিক্খাপদেপি (পাচি. ৫৩১ আদযো) ইমস্মিং সিক্খাপদে ৱিয ‘নিসীদনং নাম সদসং ৱুচ্চতী’তি চ অট্ঠকথাযঞ্চস্স ‘সন্থতসদিসং সন্থৰিত্ৱা একস্মিং অন্তে সুগতৱিদত্থিযা ৱিদত্থিমত্তে পদেসে দ্ৱীসু ঠানেসু ফালেত্ৱা তিস্সো দসা কৰীযন্তি, তাহি দসাহি সদসং নাম ৱুচ্চতী’তি (পাচি. অট্ঠ. ৫৩১) চ ৱুত্তত্তা’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং ইধ পমাণনিযমস্স অৱুত্তত্তা, সন্থতস্স চ অৱাযিমচীৱৰত্তা, অধিট্ঠানুপগত্তাভাৱা অট্ঠকথাযং অৱুত্তত্তা চ. নিসীদনচীৱৰং পন ছন্নং চীৱৰানং খণ্ডপিলোতিকানি পমাণযুত্তমেৱ সন্থৰিত্ৱা সন্থতং ৱিয কৰোন্তি. তেনেৱ ‘‘সন্থতসদিস’’ন্তি সদিসগ্গহণং কতং, তস্মা তদেৱ চীৱৰং অধিট্ঠানুপগঞ্চ, ন ইদন্তি গহেতব্বং.
৫৬৭. সুগতৱিদত্থিকং অনাদায আদিযন্তিসঞ্ঞায, সুগতৱিদত্থিঊনে অনূনন্তিসঞ্ঞায চ ৱসেনেত্থ অচিত্তকতা ৱেদিতব্বা. ৱিতানাদীনঞ্ঞেৱ অত্থায কৰণে অনাপত্তিৱচনতো নিপজ্জনত্থায কৰোতোপি আপত্তি এৱ. পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতীতি কোসিযেসু সুদ্ধকাড়কানঞ্চ ৱত্থূনং অকপ্পিযত্তা ৱুত্তং. তেনেৱ পাড়িযং ‘‘অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ৫৪৫, ৫৫০) তত্থ তত্থ ৱুত্তং, ইতৰেসু পন দ্ৱীসু ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং. তত্থ চতুত্থে অঞ্ঞস্সত্থায কৰণেপি অনাপত্তি, পঞ্চমে তত্থ দুক্কটন্তি দট্ঠব্বং. নিস্সট্ঠদানৱচনতো পন গহণে দোসো নত্থি, পৰিভুঞ্জনে চ ৱিজটেত্ৱা কপ্পিযৱসেন কতে ন দোসো.
নিসীদনসন্থতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. এড়কলোমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৭২. ছট্ঠে পাড়িযং ‘‘অদ্ধানমগ্গপ্পটিপন্নস্সা’’তি ইদং ৱত্থুৱসেন ৱুত্তং. নিৱাসট্ঠানে লদ্ধানিপি তিযোজনতো পৰং হৰিতুং ন ৱট্টতি এৱ. অসন্তে হাৰকেতি অনুৰূপতো ৱুত্তং. সন্তেপি হাৰকে হৰতো নত্থি দোসো. আপত্তিযেৱাতি অনাণত্তেন হটত্তা. পক্খদ্ৱযস্সপি কাৰণমাহ ‘‘সউস্সাহত্তা’’তি, অনুপৰতগমনিচ্ছত্তাতি অত্থো. সুদ্ধচিত্তপক্খস্সেৱ কাৰণমাহ ‘‘অচিত্তকত্তা’’তি. ন সমেতীতি ‘‘অনাপত্তি, অঞ্ঞং হৰাপেতী’’তি এত্তকস্সেৱ পৰিহৰণে ৱুত্তত্তা. অগচ্ছন্তেতি ঠিতে. হেট্ঠাতি ভূমিযা.
৫৭৫. তং হৰন্তস্সাতি পঠমং পটিলাভট্ঠানতো পট্ঠায তিযোজনতো উদ্ধং হৰন্তস্সাতি অত্থো. তথা হৰন্তস্স হি চোৰেহি অচ্ছিন্দিত্ৱা পুন দিন্নট্ঠানতো তিযোজনং হৰিতুং ৱট্টতি. কেচি পন ‘‘মাতিকাট্ঠকথাযং অঙ্গেসু ‘পঠমপ্পটিলাভো’তি ৱুত্তত্তা দুতিযপটিলাভট্ঠানতো তিযোজনাতিক্কমেপি অনাপত্তী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, দুতিযপটিলাভস্সাপি পটিলাভট্ঠানে পৱিসনতো ৱাসত্থায গমনট্ঠানতো পুন গমনে ৱিয. কাযবন্ধনাদীনন্তি দ্ৱিপটলকাযবন্ধনাদীনং অন্তৰে পক্খিত্তং পসিব্বকে পক্খিত্তসদিসং, ন কতভণ্ডন্তি ৱুত্তং, তথা নিধানমুখন্তি. অকতভণ্ডতা, পঠমপ্পটিলাভো, তিযোজনাতিক্কমনং, আহৰণপচ্চাহৰণং, অৱাসাধিপ্পাযতাতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
এড়কলোমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. এড়কলোমধোৱাপনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৮১. সত্তমে পাড়িযং অনাপত্তিৱাৰে অপৰিভুত্তং কতভণ্ডং ধোৱাপেতীতি এত্থ পৰিভুত্তস্স কম্বলাদিকতভণ্ডস্স ধোৱাপনং পুৰাণচীৱৰধোৱাপনসিক্খাপদেন আপত্তিকৰন্তি তন্নিৱত্তনত্থং ‘‘অপৰিভুত্তং কতভণ্ড’’ন্তি ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.
এড়কলোমধোৱাপনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. ৰূপিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৮৩-৪. অট্ঠমে সুৱণ্ণমযকহাপণেন কহাপণোপি ৰজতে এৱ সঙ্গয্হতীতি আহ ‘‘সোৱণ্ণমযো ৱা’’তি. ৰূপিযমযো ৱাতি ৰজতেন ৰূপং সমুট্ঠপেত্ৱা কতকহাপণো. পাকতিকো নাম এতৰহি পকতিকহাপণো.
ইচ্চেতং সব্বম্পীতি সিক্খাপদেন, ৱিভঙ্গেন চ ৱুত্তং সব্বম্পি নিদস্সেতি. তস্স চতুব্বিধং নিস্সগ্গিযৱত্থূতি ইমিনাৱ সম্বন্ধো, ন পন অনন্তৰেন ‘‘ৰজত’’ন্তি পদেন. ইদানি তং চতুব্বিধং নিস্সগ্গিযৱত্থুং সৰূপতো দস্সেন্তো ‘‘ৰজত’’ন্তিআদিমাহ. তত্থ কিঞ্চাপি হেট্ঠা ৰজতমাসকোৱ ৱুত্তো, ন কেৱলং ৰজতং, তথাপি সিক্খাপদে ‘‘জাতৰূপৰজত’’ন্তি পদেনেৱ ৱুত্তন্তি তম্পি দস্সেতুং ‘‘ৰজত’’ন্তি ইদং ৱিসুং ৱুত্তং. পদভাজনে পন মাতিকাপদেনেৱ সিদ্ধত্তা তং অৱত্ৱা তেন সহ সঙ্গয্হমানমেৱ দস্সেতুং ‘‘ৰজতং নাম কহাপণো’’তিআদি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. জাতৰূপমাসকোতি সুৱণ্ণমযকহাপণো. ৱুত্তপ্পভেদোতি ‘‘ৰূপিযমযো ৱা পাকতিকো ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তপ্পভেদো. পটোৱ পটকো, ৱত্থং. দুক্কটমেৱাতি পটিগ্গাহকস্সেৱ পটিগ্গহণপচ্চযা দুক্কটং, পৰিভোগে পন পঞ্চসহধম্মিকেহি পটিগ্গহিতানং ধঞ্ঞৱিৰহিতমুত্তাদীনং কাৰণা উপ্পন্নপচ্চযং পৰিভুঞ্জন্তানং সব্বেসম্পি দুক্কটমেৱ. কেচি পন ‘‘ধঞ্ঞম্পি পঞ্চসহধম্মিকেহি পটিগ্গহিতং মুত্তাদিখেত্তাদি ৱিয সব্বেসম্পি পৰিভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতি, কেৱলং সঙ্ঘিকভূমিযং কপ্পিযৱোহাৰেন চ উপ্পন্নস্স ধঞ্ঞস্স ৱিচাৰণমেৱ সন্ধায ‘তস্সেৱেতং অকপ্পিয’ন্তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি.
একো সতং ৱা সহস্সং ৱাতিআদি ৰূপিযে হেট্ঠিমকোটিযা পৱত্তনাকাৰং দস্সেতুং ৱুত্তং, ন পন ‘‘এৱং পটিপজ্জিতব্বমেৱা’’তি দস্সেতুং. ‘‘ইধ নিক্খিপাহী’’তি ৱুত্তে উগ্গণ্হাপনং হোতীতি আহ ‘‘ইধ নিক্খিপাহীতি ন ৱত্তব্ব’’ন্তি. কপ্পিযঞ্চ…পে… হোতীতি যস্মা অসাদিতত্তা ততো উপ্পন্নপচ্চযা ৱট্টন্তি, তস্মা কপ্পিযং নিস্সায ঠিতং. যস্মা পন দুব্বিচাৰণায সতি ততো উপ্পন্নম্পি ন কপ্পতি, তস্মা অকপ্পিযং নিস্সায ঠিতন্তি ৱেদিতব্বং.
‘‘ন তেন কিঞ্চি কপ্পিযভণ্ডং চেতাপিত’’ন্তি ইমিনা চেতাপিতং চে, নত্থি পৰিভোগূপাযো উগ্গহেত্ৱা অনিস্সট্ঠৰূপিযেন চেতাপিতত্তা. ঈদিসঞ্হি সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সজ্জনং কত্ৱাৱ ছড্ডেত্ৱা পাচিত্তিযং দেসেতব্বন্তি দস্সেতি. কেচি পন ‘‘যস্মা নিস্সগ্গিযৱত্থুং পটিগ্গহেত্ৱাপি চেতাপিতং কপ্পিযভণ্ডং সঙ্ঘে নিস্সট্ঠং কপ্পিযকাৰকেহি নিস্সট্ঠৰূপিযং পৰিৱত্তেত্ৱা আনীতকপ্পিযভণ্ডসদিসং হোতি, তস্মা ৱিনাৱ উপাযং ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং পত্তচতুক্কাদিকথায (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৯) ন সমেতি. তত্থ ৰূপিযেন পৰিৱত্তিতপত্তস্স অপৰিভোগোৱ দস্সিতো, ন নিস্সজ্জনৱিধানন্তি. উপনিক্খেপং ঠপেত্ৱাতি কপ্পিযকাৰকেহি ৱড্ঢিযা পযোজনং সন্ধায ৱুত্তং. অকপ্পিযন্তি তেন ৱত্থুনা গহিতত্তা ৱুত্তং.
৫৮৫. ‘‘পতিতোকাসং অসমন্নাহৰন্তেনা’’তি ইদং নিৰপেক্খভাৱদস্সনপৰন্তি ৱেদিতব্বং. অসন্তসম্ভাৱনাযাতি পৰিযাযাদিনা অভূতাৰোচনং সন্ধায ৱুত্তং. থেয্যপৰিভোগোতি পচ্চযসামিনা ভগৱতা অননুঞ্ঞাতত্তা ৱুত্তং. ইণপৰিভোগোতি ভগৱতা অনুঞ্ঞাতম্পি কত্তব্বং অকত্ৱা পৰিভুঞ্জনতো ৱুত্তং, তেন চ পচ্চযসন্নিস্সিতসীলং ৱিপজ্জতীতি দস্সেতি. পৰিভোগে পৰিভোগেতি কাযতো মোচেত্ৱা মোচেত্ৱা পৰিভোগে. পচ্ছিমযামেসু পচ্চৱেক্খিতব্বন্তি যোজনা. ইণপৰিভোগট্ঠানে তিট্ঠতীতি এত্থ ‘‘হিয্যো যং মযা চীৱৰং পৰিভুত্ত’’ন্তিআদিনাপি অতীতপচ্চৱেক্খণা ৱট্টতীতি ৱদন্তি. পৰিভোগে পৰিভোগেতি উদকপতনট্ঠানতো অন্তোপৱেসনেসু, নিসীদনসযনেসু চ. সতিপচ্চযতা ৱট্টতীতি পচ্চৱেক্খণসতিযা পচ্চযত্তং লদ্ধুং ৱট্টতি. পটিগ্গহণে চ পৰিভোগে চ পচ্চৱেক্খণাসতি অৱস্সং লদ্ধব্বাতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘সতিং কত্ৱা’’তিআদি. কেচি পন ‘‘সতিপচ্চযতা পচ্চযে সতি ভেসজ্জপৰিভোগস্স কাৰণে সতী’’তি এৱম্পি অত্থং ৱদন্তি, তেসম্পি পচ্চযে সতীতি পচ্চযসব্ভাৱসল্লক্খণে সতীতি এৱমত্থো গহেতব্বো পচ্চযসব্ভাৱমত্তেন সীলস্স অসুজ্ঝনতো. ‘‘পৰিভোগে অকৰোন্তস্সেৱ আপত্তী’’তি ইমিনা পাতিমোক্খসংৱৰসীলস্স ভেদো দস্সিতো, ন পচ্চযসন্নিস্স্সিসীলস্স, তস্স অতীতপচ্চৱেক্খণায ৱিসুজ্ঝনতো. এতস্মিং, পন সেসপচ্চযেসু চ ইণপৰিভোগাদিৱচনেন পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্সেৱ ভেদোতি এৱমিমেসং নানাকৰণং ৱেদিতব্বং.
এৱং পচ্চযসন্নিস্সিতসীলস্স ৱিসুদ্ধিং দস্সেত্ৱা তেনেৱ পসঙ্গেন সব্বাপি ৱিসুদ্ধিযো দস্সেতুং ‘‘চতুব্বিধা হি সুদ্ধী’’তিআদিমাহ. তত্থ সুজ্ঝতি দেসনাদীহি, সোধীযতীতি ৱা সুদ্ধি, চতুব্বিধসীলং. তেনাহ ‘‘দেসনায সুজ্ঝনতো’’তিআদি. এত্থ দেসনাগ্গহণেন ৱুট্ঠানম্পি ছিন্নমূলানং অভিক্খুতাপটিঞ্ঞাপি সঙ্গহিতা. ছিন্নমূলানম্পি হি পাৰাজিকাপত্তিৱুট্ঠানেন হেট্ঠা পৰিৰক্খিতং ভিক্খুসীলং ৱিসুদ্ধং নাম হোতি, তেন তেসং মগ্গপটিলাভোপি সম্পজ্জতি.
দাতব্বট্ঠেন দাযং, তং আদিযন্তীতি দাযাদা. সত্তন্নং সেক্খানন্তি এত্থ কল্যাণপুথুজ্জনাপি সঙ্গহিতা তেসং আণণ্যপৰিভোগস্স দাযজ্জপৰিভোগে সঙ্গহিতত্তাতি ৱেদিতব্বং. ধম্মদাযাদসুত্তন্তি ‘‘ধম্মদাযাদা মে, ভিক্খৱে, ভৱথ, মা আমিসদাযাদা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৯) পৱত্তং সুত্তং. তত্থ মা মে আমিসদাযাদাতি এৱং মে-সদ্দং আনেত্ৱা অত্থো গহেতব্বো. এৱঞ্হি তথা ৱুত্তত্থসাধকং হোতি.
লজ্জিনা সদ্ধিং পৰিভোগোতি ধম্মামিসৱসেন মিস্সভাৱো. অলজ্জিনা সদ্ধিন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. ‘‘আদিতো পট্ঠায হি অলজ্জী নাম নত্থী’’তি ইমিনা দিট্ঠদিট্ঠেসু আসঙ্কা নাম ন কাতব্বা, দিট্ঠসুতাদিকাৰণে সতি এৱ কাতব্বাতি দস্সেতি. অত্তনো ভাৰভূতা সদ্ধিৱিহাৰিকাদযো. সচে ন ওৰমতীতি অগতিগমনেন ধম্মামিসপৰিভোগতো ন ওৰমতি. ‘‘আপত্তি নাম নত্থী’’তি ইদং অলজ্জীনং ধম্মেন উপ্পন্নপচ্চযং, ধম্মকম্মঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. তেসম্পি হি কুলদূসনাদিসমুপ্পন্নপচ্চযং পৰিভুঞ্জন্তানং, ৱগ্গকম্মাদিং কৰোন্তানঞ্চ আপত্তি এৱ.
‘‘ধম্মিযাধম্মিযপৰিভোগো পচ্চযৱসেন ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা হেট্ঠা লজ্জিপৰিভোগো পচ্চযৱসেন চ এককম্মাদিৱসেন চ ৱুত্তো এৱাতি ৱেদিতব্বং. তেনেৱ দুট্ঠদোসসিক্খাপদট্ঠকথাযং চোদকচুদিতকভাৱে ঠিতা দ্ৱে অলজ্জিনো ধম্মপৰিভোগম্পি সন্ধায ‘‘একসম্ভোগপৰিভোগা হুত্ৱা জীৱথা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬) ৱুত্তা তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং ধম্মামিসপৰিভোগে ৱিৰোধাভাৱা. লজ্জীনমেৱ হি অলজ্জিনা সহ তদুভযপৰিভোগা ন ৱট্টন্তীতি.
ধম্মপৰিভোগোতি ‘‘এককম্মং একুদ্দেসো’’তিআদিনা (পাৰা. ৫৫, ৯২, ১৭২) ৱুত্তসংৱাসো চেৱ নিস্সযগ্গহণদানাদিকো সব্বো নিৰামিসপৰিভোগো চ ৱেদিতব্বো. ‘‘ন সো আপত্তিযা কাৰেতব্বো’’তি ৱুত্তত্তা লজ্জিনো অলজ্জিপগ্গহে আপত্তীতি ৱেদিতব্বং. ইতৰোপীতি লজ্জীপি. তস্সাপি অত্তানং পগ্গণ্হন্তস্স অলজ্জিনো, ইমিনা চ লজ্জিনো ৱণ্ণভণনাদিলাভং পটিচ্চ আমিসগৰুকতায ৱা গেহসিতপেমেন ৱা তং অলজ্জিং পগ্গণ্হন্তো লজ্জী সাসনং অন্তৰধাপেতি নামাতি দস্সেতি. এৱং গহট্ঠাদীসু উপত্থম্ভিতো অলজ্জী বলং লভিত্ৱা পেসলে অভিভৱিত্ৱা নচিৰস্সেৱ সাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কৰোতীতি.
‘‘ধম্মপৰিভোগোপি তত্থ ৱট্টতী’’তি ইমিনা আমিসপৰিভোগতো ধম্মপৰিভোগোৱ গৰুকো, তস্মা অতিৱিয অলজ্জিৱিৱেকেন কাতব্বোতি দস্সেতি. ‘‘ধম্মানুগ্গহেন উগ্গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তত্তা অলজ্জুস্সন্নতায সাসনে ওসক্কন্তে, লজ্জীসু চ অপ্পহোন্তেসু অলজ্জিম্পি পকতত্তং গণপূৰকং গহেত্ৱা উপসম্পদাদিকৰণেন চেৱ কেচি অলজ্জিনো ধম্মামিসপৰিভোগেন সঙ্গহেত্ৱা সেসালজ্জিগণস্স নিগ্গহেন চ সাসনং পগ্গণ্হিতুং ৱট্টতি এৱ.
কেচি পন ‘‘কোটিযং ঠিতো গন্থোতি ৱুত্তত্তা গন্থপৰিযাপুণনমেৱ ধম্মপৰিভোগো, ন এককম্মাদি. তস্মা অলজ্জীহিপি সদ্ধিং উপোসথাদিকং কম্মং কাতুং ৱট্টতি, আপত্তি নত্থী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, এককম্মাদীসু বহূসু ধম্মপৰিভোগেসু অলজ্জিনাপি সদ্ধিং কত্তব্বাৱত্থাযুত্তং ধম্মপৰিভোগং দস্সেতুং ইধ নিদস্সনৱসেন গন্থস্সেৱ সমুদ্ধটত্তা. ন হি এককম্মাদিকো ৱিধি ধম্মপৰিভোগো ন হোতীতি সক্কা ৱত্তুং অনামিসত্তা ধম্মামিসেসু অপৰিযাপন্নস্স কস্সচি অভাৱা. তেনেৱ অট্ঠসালিনিযং ধম্মপটিসন্ধাৰকথাযং (ধ. স. অট্ঠ. ১৩৫১)‘‘কম্মট্ঠানং কথেতব্বং, ধম্মো ৱাচেতব্বো…পে… অব্ভানৱুট্ঠানমানত্তপৰিৱাসা দাতব্বা, পব্বজ্জাৰহো পব্বাজেতব্বো, উপসম্পদাৰহো উপসম্পাদেতব্বো…পে… অযং ধম্মপটিসন্ধাৰো নামা’’তি এৱং সঙ্ঘকম্মাদিপি ধম্মকোট্ঠাসে দস্সিতং. তেসু পন ধম্মকোট্ঠাসেসু যং গণপূৰণাদিৱসেন অলজ্জিনো অপেক্খিত্ৱা উপোসথাদি ৱা তেসং সন্তিকা ধম্মুগ্গহণনিস্সযগ্গহণাদি ৱা কৰীযতি, তং ধম্মো চেৱ পৰিভোগো চাতি ধম্মপৰিভোগোতি ৱুচ্চতি, এতং তথাৰূপপচ্চযং ৱিনা কাতুং ন ৱট্টতি, কৰোন্তস্স অলজ্জিপৰিভোগো চ হোতি দুক্কটঞ্চ. যং পন অলজ্জিসতং অনপেক্খিত্ৱা তজ্জনীযাদিনিগ্গহকম্মং ৱা পৰিৱাসাদিউপকাৰকম্মং ৱা উগ্গহপৰিপুচ্ছাদানাদি ৱা কৰীযতি, তং ধম্মো এৱ, নো পৰিভোগো. এতং অনুৰূপানং কাতুং ৱট্টতি, আমিসদানং ৱিয আপত্তি নত্থি. নিস্সযদানম্পি তেৰসসম্মুতিদানাদি চ ৱত্তপটিৱত্তসাদিযনাদিপৰিভোগস্সাপি হেতুত্তা ন ৱট্টতি.
যো পন মহাঅলজ্জী উদ্ধম্মং উব্বিনযং সত্থু সাসনং কৰোতি, তস্স সদ্ধিৱিহাৰিকাদীনং উপসম্পদাদিউপকাৰকম্মম্পি উগ্গহপৰিপুচ্ছাদানাদি চ কাতুং ন ৱট্টতি, আপত্তি এৱ হোতি, নিগ্গহকম্মমেৱ কাতব্বং. তেনেৱ অলজ্জিপগ্গহোপি পটিক্খিত্তো. ধম্মামিসপৰিভোগৱিৱজ্জনেনাপি হি দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহো অধিপ্পেতো, সো চ পেসলানং ফাসুৱিহাৰসদ্ধম্মট্ঠিতিৱিনযানুগ্গহাদিঅত্থায এতদত্থত্তা সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা. তস্মা যং যং দুম্মঙ্কূনং উপত্থম্ভায পেসলানং অফাসুৱিহাৰায সদ্ধম্মপৰিহানাদিঅত্থায হোতি, তং সব্বম্পি পৰিভোগো ৱা হোতু অপৰিভোগো ৱা কাতুং ন ৱট্টতি, এৱং কৰোন্তা সাসনং অন্তৰধাপেন্তি, আপত্তিঞ্চ আপজ্জন্তি. ধম্মামিসপৰিভোগেসু চেত্থ অলজ্জীহি এককম্মাদিধম্মপৰিভোগো এৱ পেসলানং অফাসুৱিহাৰসদ্ধম্মপৰিহানাদিঅত্থায হোতি, ন তথা আমিসপৰিভোগো. ন হি অলজ্জীনং পচ্চযপৰিভোগমত্তেন পেসলানং অফাসুৱিহাৰাদি হোতি, যথাৱুত্তধম্মপৰিভোগেন পন হোতি, তপ্পৰিৱজ্জনেন চ ফাসুৱিহাৰাদযো. তথা হি কতসিক্খাপদৱীতিক্কমা অলজ্জিপুগ্গলা উপোসথাদীসু পৱিট্ঠা ‘‘তুম্হে কাযদ্ৱাৰে, ৱচীদ্ৱাৰে চ ৱীতিক্কমং কৰোথা’’তিআদিনা ভিক্খূহি ৱত্তব্বা হোন্তি, যথা ৱিনযঞ্চ অতিট্ঠন্তা সঙ্ঘতো বহিকৰণাদিৱসেন সুট্ঠু নিগ্গহেতব্বা, তথা অকত্ৱা তেহি সহ সংৱসন্তাপি অলজ্জিনোৱ হোন্তি ‘‘একোপি অলজ্জী অলজ্জিসতম্পি কৰোতী’’তিআদিৱচনতো (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৫). যদি হি তে এৱং ন নিগ্গহিতা সিযুং, সঙ্ঘে কলহাদিং ৱড্ঢেত্ৱা উপোসথাদিসামগ্গীকম্মপটিবাহনাদিনা পেসলানং অফাসুং কত্ৱা কমেন তে দেৱদত্তৱজ্জিপুত্তকাদযো ৱিয পৰিসং ৱড্ঢেত্ৱা অত্তনো ৱিপ্পটিপত্তিং ধম্মতো ৱিনযতো দীপেন্তা সঙ্ঘভেদাদিম্পি কত্ৱা নচিৰস্সেৱ সাসনং অন্তৰধাপেয্যুং, তেসু পন সঙ্ঘতো বহিকৰণাদিৱসেন নিগ্গহিতেসু সব্বোপাযং উপদ্দৱো ন হোতি. ৱুত্তঞ্হি –
‘‘দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সায উপোসথো ন তিট্ঠতি, পৱাৰণা ন তিট্ঠতি, সঙ্ঘকম্মানি নপ্পৱত্তন্তি, সামগ্গী ন হোতি…পে… দুস্সীলেসু পন নিগ্গহিতেসু সব্বোপি অযং উপদ্দৱো ন হোতি, ততো পেসলা ভিক্খূ ফাসু ৱিহৰন্তী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৩৯).
তস্মা এককম্মাদিধম্মপৰিভোগোৱ আমিসপৰিভোগতোপি অতিৱিয অলজ্জিৱিৱেকেন কাতব্বো, আপত্তিকৰো চ সদ্ধম্মপৰিহানিহেতুত্তাতি ৱেদিতব্বং.
অপিচ উপোসথো ন তিট্ঠতি, পৱাৰণা ন তিট্ঠতি, সঙ্ঘকম্মানি নপ্পৱত্তন্তীতি এৱং অলজ্জীহি সদ্ধিং সঙ্ঘকম্মাকৰণস্স অট্ঠকথাযং পকাসিতত্তাপি চেতং সিজ্ঝতি, তথা পৰিৱত্তলিঙ্গস্স ভিক্খুনো ভিক্খুনুপস্সযং গচ্ছন্তস্স পটিপত্তিকথাযং ‘‘আৰাধিকা চ হোন্তি সঙ্গাহিকা লজ্জিনিযো, তা কোপেত্ৱা অঞ্ঞত্থ ন গন্তব্বং. গচ্ছতি চে, গামন্তৰনদীপাৰৰত্তিৱিপ্পৱাসগণওহীযনাপত্তীহি ন মুচ্চতি…পে… অলজ্জিনিযো হোন্তি, সঙ্গহং পন কৰোন্তি, তাপি পৰিচ্চজিত্ৱা অঞ্ঞত্থ গন্তুং লব্ভতী’’তি এৱং অলজ্জিনীসু দুতিযিকাগহণাদীসু সংৱাসাপত্তিপৰিহাৰায নদীপাৰগমনাদিগৰুকাপত্তিট্ঠানানং অনুঞ্ঞাতত্তা ততোপি অলজ্জিসংৱাসাপত্তি এৱ সদ্ধম্মপৰিহানিহেতুতো গৰুকতৰাতি ৱিঞ্ঞাযতি. ন হি লহুকাপত্তিট্ঠানং, অনাপত্তিট্ঠানং ৱা পৰিহৰিতুং গৰুকাপত্তিট্ঠানৱীতিক্কমং আচৰিযা অনুজানন্তি, তথা অসংৱাসপদস্স অট্ঠকথাযং ‘‘সব্বেহিপি লজ্জিপুগ্গলেহি সমং সিক্খিতব্বভাৱতো সমসিক্খাতা নাম. এত্থ যস্মা সব্বেপি লজ্জিনো এতেসু কম্মাদীসু সহ ৱসন্তি, ন একোপি ততো বহিদ্ধা সন্দিস্সতি, তস্মা তানি সব্বানিপি গহেত্ৱা এসো সংৱাসো নামা’’তি এৱং লজ্জীহেৱ এককম্মাদিসংৱাসো ৱট্টতীতি পকাসিতো.
যদি এৱং, কস্মা অসংৱাসিকেসু অলজ্জী ন গণিতোতি? নাযং ৱিৰোধো, যে গণপূৰকে কত্ৱা কতং কম্মং কুপ্পতি, তেসং পাৰাজিকাদিঅপকতত্তানঞ্ঞেৱ অসংৱাসিকত্তে গহিতত্তা. অলজ্জিনো পন পকতত্তভূতাপি সন্তি, তে চে গণপূৰণা হুত্ৱা কম্মং সাধেন্তি, কেৱলং কত্ৱা অগতিগমনেন কৰোন্তানং আপত্তিকৰা হোন্তি সভাগাপত্তিআপন্না ৱিয অঞ্ঞমঞ্ঞং. যস্মা অলজ্জিতঞ্চ লজ্জিতঞ্চ পুথুজ্জনানং চিত্তক্খণপটিবদ্ধং, ন সব্বকালিকং. সঞ্চিচ্চ হি ৱীতিক্কমচিত্তে উপ্পন্নে অলজ্জিনো ‘‘ন পুন ঈদিসং কৰিস্সামী’’তি চিত্তেন লজ্জিনো চ হোন্তি, তেসু চ যে পেসলেহি ওৱদিযমানাপি ন ওৰমন্তি, পুনপ্পুনং ৱীতিক্কমন্তি, তে এৱ অসংৱসিতব্বা, ন ইতৰে লজ্জিধম্মে ওক্কন্তত্তা. তস্মাপি অলজ্জিনো অসংৱাসিকেসু অগণেত্ৱা তপ্পৰিৱজ্জনত্থং সোধেত্ৱাৱ উপোসথাদিকৰণং অনুঞ্ঞাতং. তথা হি ‘‘পাৰিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আৰোচেথ, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তিআদিনা (মহাৱ. ১৩৪) অপৰিসুদ্ধায পৰিসায উপোসথকৰণস্স অযুত্ততা পকাসিতা, ‘‘যস্স সিযা আপত্তি সো আৱিকৰেয্য…পে… ফাসু হোতী’’তি (মহাৱ. ১৩৪) এৱং অলজ্জিম্পি লজ্জিধম্মে পতিট্ঠাপেত্ৱা উপোসথকৰণপ্পকাৰো চ ৱুত্তো, ‘‘কচ্চিত্থ পৰিসুদ্ধা…পে… পৰিসুদ্ধেত্থাযস্মন্তো’’তি (পাৰা. ৪৪২, ৪৫৮, ৬৬২; পাচি. ৫৫১, ৫৭৫, ৬৫৫) চ পাৰিসুদ্ধিউপোসথে ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং ভন্তে, পৰিসুদ্ধোতি মং ধাৰেথা’’তি (মহাৱ. ১৬৮) চ এৱং উপোসথং কৰোন্তানং পৰিসুদ্ধতা চ পকাসিতা, ৱচনমত্তেন অনোৰমন্তানঞ্চ উপোসথপৱআৰণট্ঠপনৱিধি চ ৱুত্তা, সব্বথা লজ্জিধম্মং অনোক্কমন্তেহি সংৱাসস্স অযুত্ততায নিস্সযদানগ্গহণপটিক্খেপো, তজ্জনীযাদিনিগ্গহকম্মকৰণঞ্চ উক্খেপনীযকম্মকৰণেন সানুৱত্তকপৰিসস্স অলজ্জিস্স অসংৱাসিকত্তপাপনৱিধি চ ৱুত্তা. তস্মা যথাৱুত্তেহি সুত্তনযেহি, অট্ঠকথাৱচনেহি চ পকতত্তেহিপি অপকতত্তেহিপি সব্বেহি অলজ্জীহি এককম্মাদিসংৱাসো ন ৱট্টতি, কৰোন্তানং আপত্তি এৱ দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহত্থাযেৱ সব্বসিক্খাপদানং পঞ্ঞত্তত্তাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. তেনেৱ দুতিযসঙ্গীতিযং পকতত্তাপি অলজ্জিনো ৱজ্জিপুত্তকা যসত্থেৰাদীহি মহন্তেন ৱাযামেন সঙ্ঘতো ৱিযোজিতা. ন হি তেসু পাৰাজিকাদিঅসংৱাসিকা অত্থি তেহি দীপিতানং দসন্নং ৱত্থূনং (চূড়ৱ. ৪৫২) লহুকাপত্তিৱিসযত্তা.
তস্স পন সন্তিকেতি মহাৰক্খিতত্থেৰস্স সন্তিকে. খৰপত্তন্তি খৰসঙ্খাতং সুৱণ্ণপতিৰূপকং ৱত্থু. দাযকেহি অসতিযা দিন্নং ৰূপিযং তেহি পুন সকসঞ্ঞায গণ্হন্তে অদাতুং, নিস্সগ্গিযৱত্থুং গণ্হাহীতি দাতুঞ্চ ন ৱট্টতীতি আহ ‘‘তৱ চোড়কং পস্সাহী’’তি. এৱং ৱত্ৱাপি পন নট্ঠৱত্থুস্মিং ৱিয নিস্সজ্জিতব্বাভাৱেপি আপত্তি দেসেতব্বাৱ. অসতিযাপি হি তং ৱত্থুং ৱত্থাদিনা সহত্থেন গহেত্ৱা ‘‘ইদং দেমী’’তি দিন্নং, তদা পৰিচ্চাগসব্ভাৱতো দানমেৱ হোতি ‘‘অপ্পগ্ঘং দস্সামী’’তি মহগ্ঘস্স দানে ৱিয. পটিগ্গণ্হন্তস্স চ অসতিযা দিয্যমানত্তে ঞাতেপি অদিন্নাদানং ন হোতি দাযকেহি দিন্নত্তা, তস্মা ৰূপিযং নিস্সগ্গিযমেৱ হোতি. কেচি পন ‘‘ঈদিসং নাম ন হোতি, তেনেৱ চেত্থ ‘তৱ চোড়কং পস্সা’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি, তং নো নক্খমতি, ৱীমংসিতব্বং.
৫৮৬. একপৰিচ্ছেদানীতি সিযা কিৰিযত্তং, সিযা অকিৰিযত্তঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. জাতৰূপৰজতভাৱো, অত্তুদ্দেসিকতা, গহণাদীসু অঞ্ঞতৰভাৱোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
ৰূপিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৮৭. নৱমে জাতৰূপাদিচতুব্বিধনিস্সগ্গিযৱত্থু ইধ ৰূপিযগ্গহণেনেৱ গহিতন্তি আহ ‘‘জাতৰূপৰজতপৰিৱত্তন’’ন্তি. পটিগ্গহিতপৰিৱত্তনেতি কপ্পিযৱোহাৰেন, অকপ্পিযৱোহাৰেন ৱা পটিগ্গহিতস্স ৰূপিযস্স পৰিৱত্তনে.
৫৮৯. পাড়িযং ঘনকতন্তি ইট্ঠকাদি. ৰূপিযং নাম সত্থুৱণ্ণোতিআদীসু কিঞ্চাপি কেৱলং ৰজতং ন গহিতং, তথাপি ৰূপিযপদেনেৱ তং গহিতন্তি দট্ঠব্বং. সুদ্ধো ৰূপিযসংৱোহাৰো এৱ ৱুত্তোতি অজ্ঝাহৰিতব্বং. ৰূপিযে ৰূপিযসঞ্ঞীতিআদিম্হি ৱিনিচ্ছযং ৱক্খামাতি পাঠসেসো.
৫৯১. পাড়িযং ৰূপিযে ৰূপিযসঞ্ঞীতি অত্তনা দিয্যমানং সকসন্তকং সন্ধায ৱুত্তং. ৰূপিযং চেতাপেতীতি পৰসন্তকং. এস নযো সেসেসুপি. তত্থ অৰূপিয-সদ্দেন দুক্কটৱত্থুম্পি সঙ্গণ্হাতি. পচ্ছিমে পন তিকে ‘‘অৰূপিযে ৰূপিযসঞ্ঞী অৰূপিযং চেতাপেতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ইমিনা নযেন সব্বত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা. ইমস্মিঞ্চ তিকে অৰূপিয-সদ্দেন কপ্পিযৱত্থুযেৱ গহিতং, ন মুত্তাদিদুক্কটৱত্থু অন্তে ‘‘পঞ্চন্নং সহ অনাপত্তী’’তি ৱুত্তত্তা. কিঞ্চাপি দুক্কটৱত্থু ন গহিতং, তথাপি দুক্কটৱত্থুনা দুক্কটৱত্থুং, কপ্পিযৱত্থুনা দুক্কটৱত্থুঞ্চ পৰিৱত্তযতো দুক্কটং, নযতো সিদ্ধমেৱ হোতি. তঞ্চ দুক্কটৱত্থুম্হি তথসঞ্ঞায ৱা অতথসঞ্ঞায ৱা ৱিমতিযা ৱা পৰিৱত্তেন্তস্সপি হোতিযেৱ অচিত্তকত্তা ইমস্স সিক্খাপদস্স. পঞ্চন্নং সহাতি পঞ্চহি সহধম্মিকেহি সহ.
ইদানি ‘‘নিস্সগ্গিযৱত্থুনা দুক্কটৱত্থুং ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তস্স অত্থস্স পাড়িযং সৰূপেন অনাগতত্তেপি নযতো লব্ভমানতং দস্সেতুং ‘‘যো হি অয’’ন্তিআদি ৱুত্তং. এত্থ চ যস্মা ৰূপিযেন পৰিৱত্তিতং অৰূপিযং নিস্সট্ঠম্পি সব্বেসম্পি অকপ্পিযত্তা নিস্সগ্গিযমেৱ ন হোতি নিস্সজ্জিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বস্সেৱ নিস্সজ্জিতব্বতো, কেৱলং পন ইদং ছড্ডেত্ৱা পাচিত্তিযমেৱ পৰিৱত্তকেন দেসেতব্বং, তস্মা ‘‘ৰূপিযে ৰূপিযসঞ্ঞী অৰূপিযং চেতাপেতি, নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিয’’ন্তিআদি তিকো ভগৱতা ন ৱুত্তো, তীসুপি পদেসু পৰিৱত্তিযমানস্স অৰূপিযত্তেন নিস্সগ্গিযৱচনাযোগা ৰূপিযস্সেৱ নিস্সজ্জিতব্বতো. ৰূপিযস্সেৱ হি নিস্সট্ঠস্স আৰামিকাদীহি পটিপজ্জনৱিধি পাড়িযং দস্সিতো, ন অৰূপিযস্স. তস্মা পাচিত্তিযমত্তসম্ভৱদস্সনত্থমেৱ পনেত্থ অট্ঠকথাযং ‘‘অৱুত্তোপি অযং…পে… তিকো ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তং, ন পন তস্স ৱত্থুনো নিস্সগ্গিযতাদস্সনত্থং. তেনেৱ পত্তচতুক্কে ‘‘ন সক্কা কেনচি উপাযেন কপ্পিযং কাতু’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অযং অম্হাকং খন্তি. অত্তনো ৱা হীতিআদি দুতিযতিকানুলোমেনেৱ ততিযত্তিকস্স সিজ্ঝনপ্পকাৰং সমত্থেতুং ৱুত্তং. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যস্মা হি যথা অত্তনো অৰূপিযেন পৰস্স ৰূপিযং চেতাপেন্তস্স একস্মিং অন্তে ৰূপিযসম্ভৱতো ‘‘ৰূপিযসংৱোহাৰো কতো এৱ হোতী’’তি দুতিযত্তিকো ৱুত্তো, এৱং অত্তনো ৰূপিযেন পৰস্স অৰূপিযং চেতাপেন্তস্সাপি হোতীতি ততিযো তিকো ৱত্তব্বো ভৱেয্য, সো পন দুতিযত্তিকেনেৱ একতো ৰূপিযপক্খসামঞ্ঞেন সিজ্ঝতীতি পাড়িযং ন ৱুত্তোতি. তত্থ একন্তেন ৰূপিযপক্খেতি একেন অন্তেন ৰূপিযপক্খে, ‘‘একতো ৰূপিযপক্খে’’তি ৱা পাঠো.
ইদানি দুতিযত্তিকে অৰূপিযপদস্স অত্থভূতেসু দুক্কটৱত্থুকপ্পিযৱত্থূসু দুক্কটৱত্থুনা ৰূপিযাদিপৰিৱত্তনে আপত্তিভেদং দস্সেতুং ‘‘দুক্কটৱত্থুনা’’তিআদি আৰদ্ধং. দুক্কটৱত্থুনা দুক্কটৱত্থুন্তিআদি পন দুক্কটৱত্থুনা পৰিৱত্তনপ্পসঙ্গে পাড়িযং অৱুত্তস্সাপি অত্থস্স নযতো লব্ভমানতং দস্সেতুং ৱুত্তং. তত্থ ইমিনাতি ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদেন, তেন চ দুক্কটস্স অচিত্তকতম্পি দস্সেতি. অঞ্ঞত্ৰ সহধম্মিকেহীতি ‘‘পঞ্চন্নং সহ অনাপত্তী’’তি ৱচনতো ৱুত্তং, তেনাপি কযৱিক্কযসিক্খাপদস্স কপ্পিযৱত্থুনিস্সিততং এৱ সাধেতি. ইমং…পে… ৰূপিযচেতাপনঞ্চ সন্ধায ৱুত্তন্তি পকতেন সম্বন্ধো. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. তত্থাতি কযৱিক্কযসিক্খাপদে (পাৰা. ৫৯৩).
এৱং দুক্কটৱত্থুনা ৰূপিযাদিপৰিৱত্তনে আপত্তিভেদং দস্সেত্ৱা ইদানি কপ্পিযৱত্থুনাপি দস্সেতুং ‘‘কপ্পিযৱত্থুনা পনা’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ তেনেৱাতি কপ্পিযৱত্থুনা এৱ. ‘‘ৰূপিযং উগ্গণ্হিত্ৱা’’তি ইদং উক্কট্ঠৱসেন ৱুত্তং. মুত্তাদিদুক্কটৱত্থুম্পি উগ্গহেত্ৱা কাৰিতম্পি পঞ্চন্নম্পি ন ৱট্টতি এৱ. সমুট্ঠাপেতীতি সযং গন্ত্ৱা, ‘‘ইমং কহাপণাদিং কম্মকাৰানং দত্ৱা বীজং সমুট্ঠাপেহী’’তি এৱং অঞ্ঞং আণাপেত্ৱা ৱা সমুট্ঠাপেতি. মহাঅকপ্পিযোতি অত্তনাৱ বীজতো পট্ঠায দূসিতত্তা অঞ্ঞস্স মূলসামিকস্স অভাৱতো ৱুত্তং. সো হি চোৰেহি অচ্ছিন্নোপি পুন লদ্ধো জানন্তস্স কস্সচিপি ন ৱট্টতি. যদি হি ৱট্টেয্য, তড়াকাদীসু ৱিয অচ্ছিন্নো ৱট্টতীতি আচৰিযা ৱদেয্যুং. ন সক্কা কেনচি উপাযেনাতি সঙ্ঘে নিস্সজ্জনেন, চোৰাদিঅচ্ছিন্দনাদিনা চ কপ্পিযং কাতুং ন সক্কা, ইদঞ্চ তেন ৰূপেন ঠিতং, তম্মূলিকেন ৱত্থুমুত্তাদিৰূপেন ঠিতঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. দুক্কটৱত্থুম্পি হি তম্মূলিককপ্পিযৱত্থুঞ্চ ন সক্কা কেনচি উপাযেন তেন ৰূপেন কপ্পিযং কাতুং. যদি পন সো ভিক্খু তেন কপ্পিযৱত্থুদুক্কটৱত্থুনা পুন ৰূপিযং চেতাপেয্য, তং ৰূপিযং নিস্সজ্জাপেত্ৱা অঞ্ঞেসং কপ্পিযং কাতুম্পি সক্কা ভৱেয্যাতি দট্ঠব্বং.
পত্তং কিণাতীতি এত্থ ‘‘ইমিনা কহাপণাদিনা কম্মাৰকুলতো পত্তং কিণিত্ৱা এহী’’তি আৰামিকাদীহি কিণাপনম্পি সঙ্গহিতন্তি ৱেদিতব্বং. তেনেৱ ৰাজসিক্খাপদট্ঠকথাযং ‘‘এত্তকেহি কহাপণেহি সাটকে আহৰ, এত্তকেহি যাগুআদীনি সম্পাদেহীতি ৱদতি, যং তে আহৰন্তি, সব্বেসং অকপ্পিযং. কস্মা? কহাপণানং ৱিচাৰিতত্তা’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৩৮-৫৩৯) ৱুত্তং. ইমিনা পন ৱচনেন যং মাতিকাট্ঠকথাযং ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদং ‘‘অনাণত্তিক’’ন্তি ৱুত্তং, তং ন সমেতি. ন কেৱলঞ্চ ইমিনা, পাড়িযাপি তং ন সমেতি. পাড়িযঞ্হি নিস্সট্ঠৰূপিযেন আৰামিকাদীহি সপ্পিযাদিং পৰিৱত্তাপেতুং ‘‘সো ৱত্তব্বো ‘আৱুসো, ইমং জানাহী’তি. সচে সো ভণতি ‘ইমিনা কিং আহৰীযতূ’তি, ন ৱত্তব্বো ‘ইমং ৱা ইমং ৱা আহৰা’তি. কপ্পিযং আচিক্খিতব্বং ‘সপ্পি ৱা’’’তিআদিনা ৰূপিযসংৱোহাৰং পৰিমোচেত্ৱাৱ ৱুত্তং. ‘‘ইমিনা ৰূপিযেন কিং আহৰীযতূ’’তি পুচ্ছন্তো ‘‘ইমং আহৰা’’তি ৱুত্তেপি অধিকাৰতো ‘‘ইমিনা ৰূপিযেন ইমং আহৰা’’তি ভিক্খূহি আণত্তো এৱ হোতীতি তং ৰূপিযসংৱোহাৰং পৰিৱজ্জেতুং ‘‘ন ৱত্তব্বো ‘ইমং ৱা ইমং ৱা আহৰা’’’তি পটিক্খেপো কতো, অনাপত্তিৱাৰেপি ‘‘কপ্পিযকাৰকস্স আচিক্খতী’’তি ন ৱুত্তং. কযৱিক্কযসিক্খাপদে (পাৰা. ৫৯৫) পন তথা ৱুত্তং, তস্মা ইদং সাণত্তিকং কযৱিক্কযমেৱ অনাণত্তিকন্তি গহেতব্বং.
মূলস্স অনিস্সট্ঠত্তাতি যেন উগ্গহিতমূলেন পত্তো কীতো, তস্স মূলস্স সঙ্ঘমজ্ঝে অনিস্সট্ঠত্তা, এতেন ৰূপিযমেৱ নিস্সজ্জিতব্বং, ন তম্মূলিকং অৰূপিযন্তি দস্সেতি. যদি হি তেন ৰূপিযেন অঞ্ঞং ৰূপিযং চেতাপেয্য, তং ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদে আগতনযেনেৱ নিস্সজ্জাপেত্ৱা সেসেহি পৰিভুঞ্জিতব্বং ভৱেয্যাতি. ‘‘মূলস্স অসম্পটিচ্ছিতত্তা’’তি ইমিনা মূলস্স গিহিসন্তকত্তং, তেনেৱ পত্তস্স ৰূপিযসংৱোহাৰানুপ্পন্নতঞ্চ দস্সেতি. পঞ্চসহধম্মিকসন্তকেনেৱ হি ৰূপিযসংৱোহাৰদোসো. তত্থ চ অত্তনো সন্তকে পাচিত্তিযং, ইতৰত্থ দুক্কটং.
নিস্সজ্জীতি দানৱসেন ৱুত্তং, ন ৱিনযকম্মৱসেন. তেনেৱ ‘‘সপ্পিস্স পূৰেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. যং অত্তনো ধনেন পৰিৱত্তেতি, তস্স ৱা ধনস্স ৰূপিযভাৱো, পৰিৱত্তনপৰিৱত্তাপনেসু অঞ্ঞতৰভাৱো চাতি ইমানেত্থ দ্ৱে অঙ্গানি.
ৰূপিযসংৱোহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. কযৱিক্কযসিক্খাপদৱণ্ণনা
৫৯৩-৫. দসমে পাড়িযং জানাহীতি ইদানেৱ উপধাৰেহি, ইদং পচ্ছা ছড্ডেতুং ন সক্কাতি অধিপ্পাযো. ইমিনাতি ভিক্খুনা দিয্যমানং ৱুত্তং. ইমন্তি পৰেন পটিদিয্যমানং. সেসঞাতকেসু সদ্ধাদেয্যৱিনিপাতসম্ভৱতো তদভাৱট্ঠানম্পি দস্সেতুং ‘‘মাতৰং পন পিতৰং ৱা’’তি ৱুত্তং. ন সক্কা তং পটিক্খিপিতুন্তি এত্থ যথা ৰূপিযং ভতকানং দত্ৱা অস্সামিকভূমিযং অযোবীজসমুট্ঠাপনে ভতিযা খণন্তানং সন্তিকা গহিতভণ্ডকভাৱেপি পাচিত্তিযং হোতি, এৱমিধাপীতি কেচি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. যঞ্হি অস্সামিকভূমিং খণিত্ৱা সমুট্ঠাপিতং অযোবীজং, তং ভতকানং সন্তকং নাম হোতি, তদত্থঞ্চ তেসং ৰূপিযং দেন্তস্স ৰূপিযসংৱোহাৰোৱ হোতি অকপ্পিযৱোহাৰেন ৰজনচ্ছল্লিআদীনং আহৰাপনে কযৱিক্কযো ৱিয, তাদিসম্পি পৰভণ্ডং ইধ ৱত্থধোৱনাদীসু নত্থি, তস্মা অট্ঠকথাপমাণেনেৱেত্থ পাচিত্তিযং গহেতব্বং.
৫৯৭. পুঞ্ঞং ভৱিস্সতীতি দেতীতি এত্থ সচে ভিক্খু অত্তনো ভণ্ডস্স অপ্পগ্ঘতং ঞত্ৱাপি অকথেত্ৱা ‘‘ইদানেৱ উপপৰিক্খিত্ৱা গণ্হ, মা পচ্ছা ৱিপ্পটিসাৰী হোহী’’তি ৱদতি, ইতৰো চ অত্তনো দিয্যমানস্স মহগ্ঘতং অজানন্তো ‘‘ঊনং ৱা অধিকং ৱা তুম্হাকমেৱা’’তি দত্ৱা গচ্ছতি, ভিক্খুস্স অনাপত্তি উপনন্দস্স ৱিয পৰিব্বাজকৱত্থুগ্গহণে. ৱিপ্পটিসাৰিস্স পুন সকসঞ্ঞায আগতস্স যং অধিকং গহিতং, তং দাতব্বং. যেন যং পৰিৱত্তেতি, তেসং উভিন্নং কপ্পিযৱত্থুতা, অসহধম্মিকতা, কযৱিক্কযাপজ্জনঞ্চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.
কযৱিক্কযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো কোসিযৱগ্গো দুতিযো.