১. চীৱৰৱগ্গো

১. পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৫৯. সমিতাৱিনাতি সমিতপাপেন. গোতমকচেতিযং নাম গোতমযক্খস্স চেতিযট্ঠানে কতৱিহাৰো ৱুচ্চতি.

৪৬১. নৱমং ৱা দসমং ৱাতি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং. সচে ভৱেয্যাতি সচে কস্সচি কঙ্খা ভৱেয্য. ৱুত্তসদিসন্তি দসমং ৱাতি ৱুত্তসদিসং পৰিচ্ছেদসদিসং, ‘‘ৱুত্তসদিসমেৱা’’তিপি লিখন্তি. ধাৰেতুন্তি এত্থ আহাতি পাঠসেসো দট্ঠব্বো.

৪৬৩. সূচিযা পটিসামনন্তি সূচিঘৰে সংগোপনং, ইদঞ্চ সূচিকম্মস্স সব্বস্স পৰিনিট্ঠিতভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. এতন্তি নট্ঠচীৱৰং. এতেসম্পীতি নট্ঠচীৱৰাদীনি পৰামসতি, তেন চীৱৰপলিবোধাভাৱং দস্সেতি. দুতিযস্স পলিবোধস্সাতি আৱাসপলিবোধস্স. এত্থ চ নিট্ঠিতচীৱৰস্মিং, উব্ভতস্মিং কথিনেতি দ্ৱীহি পদেহি দ্ৱিন্নং পলিবোধানং অভাৱদস্সনেন অত্থতকথিনস্স পঞ্চমাসব্ভন্তৰে যাৱ চীৱৰপলিবোধআৱাসপলিবোধেসু অঞ্ঞতৰং ন উপচ্ছিজ্জতি, তাৱ অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতুং ৱট্টতীতি দীপেতি. পক্কমনং অন্তো অস্সাতি পক্কমনন্তিকা, এৱং সেসাপি ৱেদিতব্বা. ৱিত্থাৰো পনেত্থ আগতট্ঠানে আৱি ভৱিস্সতি.

দসাহপৰমং কালন্তি অচ্চন্তসংযোগৱচনং. ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতি…পে… দসাহপৰমভাৱোতি ইদং দসাহপৰমতাপদস্স অত্থমত্তদস্সনং, দসাহপৰমভাৱোতি ইদঞ্হি ৱুত্তং হোতীতি এৱমেত্থ যোজনা ৱেদিতব্বা. অযমত্থোতিআদি দসাহপৰমপদস্সেৱ অধিপ্পেতত্থদস্সনৱসেন ৱুত্তং. তত্থ এত্তকো কালোতি ‘‘দসাহপৰমতা’’তি ৱুত্তো যো কালো, সো এত্তকো কালোতি অত্থো.

খোমন্তি খোমসুত্তেহি ৱাযিতং খোমপটচীৱৰং, তং ৱাকমযন্তি ৱদন্তি. কপ্পাসসুত্তেহি ৱাযিতং কপ্পাসিকং, এৱং সেসানিপি. কম্বলন্তি এড়কাদীনং লোমমযসুত্তেন ৱাযিতপটং. ভঙ্গন্তি খোমসুত্তাদীনি সব্বানি, একচ্চানি ৱা মিস্সেত্ৱা ৱাযিতং চীৱৰং. ভঙ্গম্পি ৱাকমযমেৱাতি কেচি. দুকূলং পত্তুণ্ণং সোমাৰপটং চীনপটং ইদ্ধিজং দেৱদিন্নন্তি ইমানি পন ছ চীৱৰানি এতেসঞ্ঞেৱ অনুলোমানীতি ৱিসুং ন ৱুত্তানি. দুকূলঞ্হি সাণস্স অনুলোমং ৱাকমযত্তা. ‘‘পত্তুণ্ণং কোসেয্যৱিসেসো’’তি অভিধানকোসে ৱুত্তং. সোমাৰদেসে, চীনদেসে চ জাতৱত্থানি সোমাৰচীনপটানি. পত্তুণ্ণাদীনি তীণি কোসেয্যস্স অনুলোমানি পাণকেহি কতসুত্তমযত্তা. ইদ্ধিজন্তি এহিভিক্খূনং পুঞ্ঞিদ্ধিযা নিব্বত্তচীৱৰং. কপ্পৰুক্খে নিব্বত্তং, দেৱদিন্নঞ্চ খোমাদীনং অঞ্ঞতৰং হোতীতি তেসং সব্বেসং অনুলোমানি. মনুস্সানং পকতিৱিদত্থিং সন্ধায ‘‘দ্ৱে ৱিদত্থিযো’’তিআদি ৱুত্তং. ইমিনা দীঘতো ৱড্ঢকীহত্থপ্পমাণং ৱিত্থাৰতো ততো উপড্ঢপ্পমাণং ৱিকপ্পনুপগন্তি দস্সেতি. তথা হি ‘‘সুগতৱিদত্থি নাম ইদানি মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স তিস্সো ৱিদত্থিযো, ৱড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থো হোতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৪৮-৩৪৯) কুটিকাৰসিক্খাপদট্ঠকথাযং ৱুত্তং, তস্মা সুগতঙ্গুলেন দ্ৱাদসঙ্গুলা সুগতৱিদত্থি ৱড্ঢকীহত্থেন দিযড্ঢো হত্থোতি সিদ্ধং. এৱঞ্চ কত্ৱা ‘‘সুগতঙ্গুলেন অট্ঠঙ্গুলং ৱড্ঢকীহত্থপ্পমাণ’’ন্তি আগতট্ঠানেহি চ সমেতি.

তং অতিক্কামযতোতি এত্থ তন্তি চীৱৰং, কালং ৱা পৰামসতি. তস্স যো অৰুণোতি চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স যো অতিক্কন্তো অৰুণো. চীৱৰুপ্পাদদিৱসেন সদ্ধিন্তি চীৱৰুপ্পাদদিৱসস্স আদিভূতেন অতিক্কন্তঅৰুণেন সদ্ধিন্তি অত্থো, ইদঞ্চ ভগৱতা ‘‘দসাহপৰম’’ন্তি ৱত্ৱা পুন ‘‘একাদসে অৰুণুগ্গমনে’’তি ৱুত্তত্তা পুব্বাপৰসংসন্দনত্থং সদ্দতো গম্মমানম্পি ‘‘চীৱৰুপ্পাদদিৱসেন সদ্ধি’’ন্তি এৱং ৱুত্তং. ‘‘দসমে অৰুণে’’তি ৱুত্তে এৱ হি দসাহপৰমেন সদ্ধিং সমেতি. দিৱসপৰিযোসানস্স অৱধিভূতঅনাগতাৰুণৱসেন হি দিৱসং অতিক্কন্তং নাম হোতি, ন পন দিৱসস্স আদিভূতাৰুণৱসেন পৰিৱাসাদীসু তথা অগ্গহণতো, ইধ পন ভগৱতা দিৱসস্স আদিঅন্তপৰিচ্ছেদদস্সনৱসেন ‘‘একাদসে অৰুণুগ্গমনে’’তি ৱুত্তং, তস্মা অট্ঠকথাযং দিৱসস্স আদিভূতং তংদিৱসনিস্সিতম্পি অৰুণং গহেত্ৱা ‘‘একাদসে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতী’’তি ৱুত্তং. অৰুণোতি চেত্থ সূৰিযুগ্গমনস্স পুৰেচৰো ৱড্ঢনঘনৰত্তো পভাৱিসেসোতি দট্ঠব্বো.

ৱচনীযোতি সঙ্ঘাপেক্খো. ৱচনভেদোতি ‘‘ঞত্তিযং দ্ৱে আপত্তিযো সৰতী’’তিআদিনা ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযো.

৪৬৮. ‘‘ন ইধ সঞ্ঞা ৰক্খতী’’তি ইদং ৱেমতিকঞ্চ অনতিক্কন্তসঞ্ঞঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. যোপি এৱংসঞ্ঞী তস্সপীতি যো অনতিক্কন্তসঞ্ঞী, ৱেমতিকো ৱা, তস্সপীতি অত্থো. অনট্ঠতো অৱিলুত্তস্স ৱিসেসমাহ ‘‘পসয্হাৱহাৰৱসেনা’’তি. থেয্যাৱহাৰৱসেন গহিতম্পি ইধ নট্ঠং.

অনাপত্তি অঞ্ঞেন কতং পটিলভিত্ৱাতিআদি নিসীদনসন্থতং সন্ধায ৱুত্তং. যেন হি পুৰাণসন্থতস্স সামন্তা সুগতৱিদত্থিং অনাদিযিত্ৱা নৱং নিসীদনসন্থতং কতং, তস্স তং নিস্সগ্গিযম্পি ততো অঞ্ঞস্স পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স অনাপত্তিকৰন্তি সিজ্ঝনতো অযমত্থো সব্বনিস্সগ্গিযেসুপি সিজ্ঝতি.

৪৬৯. তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুন্তি সঙ্ঘাটিআদিনামেন অধিট্ঠাতুং. ‘‘ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তি ইমিনা নামেন ন ৱিকপ্পেতুং, এতেন ৱিকপ্পিততিচীৱৰো তেচীৱৰিকো ন হোতি. তস্স তস্মিং অধিট্ঠিততিচীৱৰে ৱিয অৱিপ্পৱাসাদিনা কত্তব্বৱিধি ন কাতব্বোতি দস্সেতি, ন পন ৱিকপ্পনে দোসোতি. ততো পৰন্তি চতুমাসতো পৰং ৱিকপ্পেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং অনুঞ্ঞাতন্তি কেচি ৱদন্তি, অঞ্ঞে পন ‘‘ৱিকপ্পেত্ৱা যাৱ আগামিৱস্সানং, তাৱ ঠপেতুমেৱ ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, অপৰে পন ‘‘ৱিকপ্পনে ন দোসো, তথা ৱিকপ্পিতং পৰিক্খাৰাদিনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৱদন্তি.

মুট্ঠিপঞ্চকন্তি মুট্ঠিযা উপলক্খিতং পঞ্চকং, চতুহত্থে মিনিত্ৱা পঞ্চমং হত্থং মুট্ঠিং কত্ৱা মিনিতব্বন্তি অধিপ্পাযো. কেচি পন ‘‘মুট্ঠিহত্থানং পঞ্চকং মুট্ঠিপঞ্চকং, তস্মা পঞ্চপি হত্থে মুট্ঠিং কত্ৱাৱ মিনিতব্বা’’তি ৱদন্তি. মুট্ঠিত্তিকন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. দ্ৱিহত্থেন অন্তৰৱাসকেন তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেতুং সক্কাতি আহ ‘‘পাৰুপনেনা’’তিআদি. অতিৰেকন্তি সুগতচীৱৰপ্পমাণতো অধিকং. ঊনকন্তি মুট্ঠিপঞ্চকাদিতো ঊনকং, তেন চ তেসু তিচীৱৰাধিট্ঠানং ন ৰুহতীতি দস্সেতি.

ইমং সঙ্ঘাটিং পচ্চুদ্ধৰামীতি ইমং সঙ্ঘাটিঅধিট্ঠানং উক্খিপামি পৰিচ্চজামীতি অত্থো. কাযৱিকাৰং কৰোন্তেনাতি হত্থেন চীৱৰং পৰামসন্তেন, চালেন্তেন ৱা. ৱাচায অধিট্ঠাতব্বাতি এত্থ কাযেনপি চালেত্ৱা ৱাচম্পি ভিন্দিত্ৱা কাযৱাচাহি অধিট্ঠানম্পি সঙ্গহিতন্তি ৱেদিতব্বং ‘‘কাযেন অফুসিত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা. দুৱিধন্তি অহত্থপাসহত্থপাসৱসেন দুৱিধং. তত্থ হত্থপাসো নাম অড্ঢতেয্যহত্থো ৱুচ্চতি. দ্ৱাদসহত্থন্তি কেচি ৱদন্তি, তং ইধ ন সমেতি. ‘‘সামন্তৱিহাৰে’’তি ইদং ঠপিতট্ঠানসল্লক্খণযোগ্গে ঠিতং সন্ধায ৱুত্তং. ততো দূৰে ঠিতম্পি ঠপিতট্ঠানং সল্লক্খেন্তেন অধিট্ঠাতব্বমেৱ. তত্থপি চীৱৰস্স ঠপিতভাৱসল্লক্খণমেৱ পমাণং. ন হি সক্কা সব্বথা ঠানং সল্লক্খেতুং. একস্মিং ৱিহাৰে ঠপেত্ৱা ততো অঞ্ঞস্মিং ঠপিতন্তি অধিট্ঠাতুং ন ৱট্টতি. কেচি পন ‘‘তথাপি অধিট্ঠিতে ন দোসো’’তি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি, ৱীমংসিতব্বং. অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহীতি পৰিক্খাৰচোড়নামেন অধিট্ঠহিত্ৱা ঠপিতৱত্থেহি, তেনেৱ ‘‘ইমং পচ্চুদ্ধৰামী’’তি পৰিক্খাৰচোড়স্স পচ্চুদ্ধাৰং দস্সেতি. এতেন চ তেচীৱৰধুতঙ্গং পৰিহৰন্তেন পংসুকূলাদিৱসেন লদ্ধং ৱত্থং দসাহব্ভন্তৰে কত্ৱা ৰজিত্ৱা পাৰুপিতুং অসক্কোন্তেন পৰিক্খাৰচোড়ৱসেন অধিট্ঠহিত্ৱাৱ দসাহং অতিক্কমেতব্বং, ইতৰথা নিস্সগ্গিযং হোতীতি দস্সেতি. তেনেৱ ‘‘ৰজিতকালতো পন পট্ঠায নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতি, ধুতঙ্গচোৰো নাম হোতী’’তি (ৱিসুদ্ধি. ১.২৫) ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তং. ‘‘পুন অধিট্ঠাতব্বানী’’তি ইদঞ্চ সঙ্ঘাটিআদিতিচীৱৰনামেন অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুকামস্স ৱসেন ৱুত্তং, ইতৰস্স পন পুৰিমাধিট্ঠানমেৱ অলন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘পুন অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ইমিনা কপ্পবিন্দুপি দাতব্বন্তি দস্সেতি.

বদ্ধসীমাযং অৱিপ্পৱাসসীমাসম্মুতিসম্ভৱতো ন তত্থ দুপ্পৰিহাৰতাতি আহ ‘‘অবদ্ধসীমাযং দুপ্পৰিহাৰ’’ন্তি.

অতিৰিত্তপ্পমাণায ছেদনকং পাচিত্তিযন্তি আহ ‘‘অনতিৰিত্তপ্পমাণা’’তি. ততো পৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বাতি ৱস্সিকমাসতো পৰং অধিট্ঠানং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বা, ইমিনা চতুন্নং ৱস্সিকমাসানং উপৰি অধিট্ঠানং তিট্ঠতীতি ৱিঞ্ঞাযতি ততো পচ্চুদ্ধৰাযোগা. যঞ্চ মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেনাপি, কণ্ডুপটিচ্ছাদি আবাধৱূপসমেনাপি অধিট্ঠানং ৱিজহতী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. কথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ৱুত্তং, তং সমন্তপাসাদিকাযং নত্থি. পৰিৱাৰট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘অত্থাপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, নো গিম্হে’’তি এত্থ ইদং ৱুত্তং ‘‘কত্তিকপুণ্ণমাসিযা পচ্ছিমে পাটিপদদিৱসে ৱিকপ্পেত্ৱা ঠপিতং ৱস্সিকসাটিকং নিৱাসেন্তো হেমন্তে আপজ্জতি, কুৰুন্দিযং পন ‘কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱা হেমন্তে আপজ্জতী’তি ৱুত্তং, তম্পি সুৱুত্তং, ‘চতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতু’ন্তি হি ৱুত্ত’’ন্তি (পৰি. অট্ঠ. ৩২৩). তত্থ মহাঅট্ঠকথাযং নিৱাসনপচ্চযা দুক্কটং ৱুত্তং, কুৰুন্দট্ঠকথাযং পন অপচ্চুদ্ধাৰপচ্চযা, তস্মা কুৰুন্দিযং ৱুত্তনযেনাপি ৱস্সিকসাটিকা ৱস্সানমাসাতিক্কমেপি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতীতি পঞ্ঞাযতি. অধিট্ঠানৱিজহনেসু চ ৱস্সানমাসআবাধানং ৱিগমেন ৱিজহনং মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ন উদ্ধটং, তস্মা সমন্তপাসাদিকাযং আগতনযেন যাৱ পচ্চুদ্ধাৰা অধিট্ঠানং তিট্ঠতীতি গহেতব্বং. নহানত্থায অনুঞ্ঞাতত্তা ‘‘ৱণ্ণভেদমত্তৰত্তাপি চেসা ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তী’’তি ইমিনা সঙ্ঘাটিআদীসু ৱিয দুতিযে অধিট্ঠানং ন ৰুহতি, অতিৰেকচীৱৰং হোতীতি দস্সেতি. মহাপচ্চৰিযং চীৱৰৱসেন পৰিভোগকিচ্চস্স অভাৱং সন্ধায অনাপত্তি ৱুত্তা সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণে ৱিয. যং পন ‘‘পচ্চত্থৰণম্পি অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং, তং সেনাসনত্থাযেৱাতি নিযমিতং ন হোতি নৱসু চীৱৰেসু গহিতত্তা, তস্মা অত্তনো নামেন অধিট্ঠহিত্ৱা নিদহিত্ৱা পৰিক্খাৰচোড়ং ৱিয যথা তথা ৱিনিযুজ্জিতব্বমেৱাতি গহেতব্বং. পাৱাৰো কোজৱোতি ইমেসম্পি পচ্চত্থৰণাদীনং লোকেপি ৱোহৰণতো সেনাসনপৰিক্খাৰত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণতো ৱিসুং গহণং কতং.

‘‘হীনাযাৱত্তনেনা’’তি ইদং অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপজ্জিত্ৱা ভিক্খুপটিঞ্ঞায ঠিতস্স চেৱ তিত্থিযপক্কন্তস্স চ ভিক্খুনিযা চ ভিক্খুনিভাৱে নিৰপেক্খতায গিহিলিঙ্গতিত্থিযলিঙ্গগ্গহণং সন্ধায ৱুত্তং. সিক্খং অপচ্চক্খায গিহিভাৱূপগমনং সন্ধায ৱুত্তন্তি কেচি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং তদাপিস্স উপসম্পন্নত্তা, চীৱৰস্স চ তস্স সন্তকত্তাৱিজহনতো. পমাণচীৱৰস্সাতি পচ্ছিমপ্পমাণং সন্ধায ৱুত্তং. দ্ৱে চীৱৰানি পাৰুপন্তস্সাতি গামপ্পৱেসে দিগুণং কত্ৱা সঙ্ঘাটিযো পাৰুপনং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘এস নযো’’তি ইমিনা পমাণযুত্তেসু যত্থ কত্থচি ছিদ্দং অধিট্ঠানং ৱিজহতীতিআদিঅত্থং সঙ্গণ্হাতি.

অঞ্ঞং পচ্ছিমপ্পমাণং নাম নত্থীতি সুত্তে আগতং নত্থীতি অধিপ্পাযো. ইদানি তমেৱ ৱিভাৱেতুং ‘‘যঞ্হী’’তিআদি ৱুত্তং, তং ন সমেতি, সঙ্ঘাটিআদীনং মুট্ঠিপঞ্চকাদিহেট্ঠিমপ্পমাণস্স সুত্তে অনাগতত্তাতি অধিপ্পাযো.

মহন্তং ৱা খুদ্দকং কৰোতীতি এত্থ অতিমহন্তং চীৱৰং মুট্ঠিপঞ্চকাদিপচ্ছিমপ্পমাণযুত্তং কত্ৱা সমন্ততো ছিন্দনেনাপি ৱিচ্ছিন্দনকালে ছিজ্জমানট্ঠানং ছিদ্দসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি অধিট্ঠানং ন ৱিজহতি এৱাতি সিজ্ঝতি, ‘‘ঘটেত্ৱা ছিন্দতি, ন ভিজ্জতী’’তি ৱচনেন চ সমেতি. পৰিক্খাৰচোড়ং পন ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণতো ঊনং কত্ৱা ছিন্নং অধিট্ঠানং ৱিজহতি অধিট্ঠানস্স অনিস্সযত্তা. তানি পুন বদ্ধানি ঘটিতানি অধিট্ঠাতব্বমেৱাতি ৱেদিতব্বং. কেচি পন ‘‘ৱস্সিকসাটিকচীৱৰে দ্ৱিধা ছিন্নে যদিপি একেকং খণ্ডং পচ্ছিমপচ্ছিমপ্পমাণং পহোতি, একস্মিংযেৱ খণ্ডে অধিট্ঠানং তিট্ঠতি, ন ইতৰে, ‘‘দ্ৱে পন ন ৱট্টন্তী’’তি ৱুত্তত্তা. নিসীদনকণ্ডুপ্পটিচ্ছাদীসুপি এসেৱ নযোতি ৱদন্তি.

সম্মুখে পৱত্তা সম্মুখাতি পচ্চত্তৱচনং, তঞ্চ ৱিকপ্পনৱিসেসনং, তস্মা ‘‘সম্মুখে’’তি ভুম্মত্থে নিস্সক্কৱচনং কত্ৱাপি অত্থং ৱদন্তি, অভিমুখেতি অত্থো. অথ ৱা সম্মুখেন অত্তনো ৱাচায এৱ ৱিকপ্পনা সম্মুখাৱিকপ্পনা. পৰম্মুখেন ৱিকপ্পনা পৰম্মুখাৱিকপ্পনাতি কৰণত্থেনাপি অত্থো দট্ঠব্বো, অযমেৱ পাড়িযা সমেতি. সন্নিহিতাসন্নিহিতভাৱন্তি আসন্নদূৰভাৱং. এত্তাৱতা নিধেতুং ৱট্টতীতি এত্তকেনেৱ ৱিকপ্পনাকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা, অতিৰেকচীৱৰং ন হোতীতি দসাহাতিক্কমে ন নিস্সগ্গিযং জনেতীতি অধিপ্পাযো. পৰিভুঞ্জিতুং…পে… ন ৱট্টতীতি সযং অপচ্চুদ্ধৰণং পৰিভুঞ্জনে পাচিত্তিযং, অধিট্ঠানে পৰেসং ৱিস্সজ্জনে দুক্কটঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং.

পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তীতি পৰিভোগৱিস্সজ্জনঅধিট্ঠানানিপি. অপি-সদ্দেন নিধেতুম্পি ৱট্টতীতি অত্থো, এতেন চ পচ্চুদ্ধাৰেপি কতে চীৱৰম্পি ৱিকপ্পিতচীৱৰমেৱ হোতি, ন অতিৰেকচীৱৰং. তং পন তিচীৱৰাদিনামেন অধিট্ঠাতুকামেন অধিট্ঠহিতব্বং, ইতৰেন ৱিকপ্পিতচীৱৰমেৱ কত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি দস্সেতি. কেচি পন ‘‘যং ৱিকপ্পিতচীৱৰং, তং যাৱ অপৰিভোগকালা অপচ্চুদ্ধৰাপেত্ৱাৱ নিদহিতব্বং, পৰিভোগকালে পন সম্পত্তে পচ্চুদ্ধৰাপেত্ৱা অধিট্ঠহিত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. যদি হি ততো পুৰেপি পচ্চুদ্ধৰাপেয্য, পচ্চুদ্ধাৰেনেৱ ৱিকপ্পনায ৱিগতত্তা অতিৰেকচীৱৰং নাম হোতি, দসাহাতিক্কমে চ নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং. তস্মা যং অপৰিভুঞ্জিত্ৱাৱ ঠপেতব্বং, তদেৱ ৱিকপ্পেতব্বং, পচ্চুদ্ধাৰে চ কতে অন্তোদসাহেযেৱ অধিট্ঠাতব্বং. যঞ্চ অট্ঠকথাযং ‘ততো পভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তী’তিআদি ৱুত্তং, তং পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতী’’তি ৱদন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৱ. পাড়িযঞ্হি ‘‘অন্তোদসাহং অধিট্ঠেতি, ৱিকপ্পেতী’’তি (পাৰা. ৪৬৯) চ ‘‘সামং চীৱৰং ৱিকপ্পেত্ৱা অপচ্চুদ্ধাৰণং পৰিভুঞ্জেয্য পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৩৭৩) চ ‘‘অনাপত্তি সো ৱা দেতি, তস্স ৱা ৱিস্সাসন্তো পৰিভুঞ্জতী’’তি (পাচি. ৩৭৪) চ সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা, অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘ইমং চীৱৰং ৱা ৱিকপ্পনং ৱা পচ্চুদ্ধৰামী’’তিআদিনা পচ্চুদ্ধাৰং অদস্সেত্ৱা ‘‘ময্হং সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা ৱিস্সজ্জেহি ৱা’’তি এৱং অত্তনো সন্তকত্তং অমোচেত্ৱাৱ পৰিভোগাদিৱসেনেৱ পচ্চুদ্ধাৰস্স ৱুত্তত্তা, ‘‘ততো পভুতি পৰিভোগাদযোপি ৱট্টন্তী’’তি অধিট্ঠানং ৱিনাপি ৱিসুং পৰিভোগস্স, নিদহনস্স চ ৱুত্তত্তা ৱিকপ্পনানন্তৰমেৱ পচ্চুদ্ধৰাপেত্ৱা অনধিট্ঠহিত্ৱা এৱ তিচীৱৰৱিৰহিতং ৱিকপ্পনাৰহং চীৱৰং পৰিভুঞ্জিতুং, নিদহিতুঞ্চ ইদং পাটেক্কং ৱিনযকম্মন্তি খাযতি. অপিচ বহূনং পত্তানং ৱিকপ্পেতুং, পচ্চুদ্ধাৰেতুঞ্চ ৱুত্তত্তা পচ্চুদ্ধাৰেন তেসং অতিৰেকপত্ততা দস্সিতাতি সিজ্ঝতি তেসু একস্সেৱ অধিট্ঠাতব্বতো. তস্মা অট্ঠকথাযং আগতনযেনেৱ গহেতব্বং.

পঞ্ঞত্তিকোৱিদো ন হোতীতি এৱং ৱিকপ্পিতে ‘‘অনন্তৰমেৱ এৱং পচ্চুদ্ধৰিতব্ব’’ন্তি ৱিনযকম্মং ন জানাতি. তেনাহ ‘‘ন জানাতি পচ্চুদ্ধৰিতু’’ন্তি, ইমিনাপি চেতং ৱেদিতব্বং ‘‘ৱিকপ্পনানন্তৰমেৱ পচ্চুদ্ধাৰো কাতব্বো’’তি.

অৱিসেসেন ৱুত্তৱচনন্তি তিচীৱৰাদীনং সাধাৰণৱচনেন ৱুত্তৱচনং. যং পনেত্থ ‘‘ৱিৰুদ্ধং ৱিয দিস্সতী’’তি ৱত্ৱা তং ৱিৰোধাসঙ্কং নিৱত্তেতুং ‘‘তিচীৱৰসঙ্খেপেন…পে… ৱিকপ্পনায ওকাসো দিন্নো হোতী’’তি ৱুত্তং, তং ‘‘অধিট্ঠেতি ৱিকপ্পেতী’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি তিচীৱৰম্পি ৱিকপ্পেতীতি অযমত্থো ন সিজ্ঝতি, ‘‘তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮) ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা. যং পন অধিট্ঠাতব্বং, তং অধিট্ঠাতি. যং তিচীৱৰৱিৰহিতং, তং ৱিকপ্পেতব্বং, তং ৱিকপ্পেতীতি এৱমত্থো সিজ্ঝতীতি. তস্মা এত্থ পুব্বাপৰৱিৰোধো ন দিস্সতি সামঞ্ঞৱচনস্স ৱুত্তাৱসেসেযেৱ অৱতিট্ঠনতো. যং পনেত্থ তিচীৱৰস্সাপি ৱিকপ্পনৱিধিং দস্সেতুং ‘‘তিচীৱৰং তিচীৱৰসঙ্খেপেনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ তিচীৱৰসঙ্খেপেন পৰিহৰিযমানেসু একম্পি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতুং ন ৱট্টতি, তিচীৱৰতো পন একং ৱা সকলমেৱ ৱা অপনেত্ৱা অপৰং তিচীৱৰং তিচীৱৰসঙ্খেপেন পৰিহৰিতুকামস্স ৱা তিচীৱৰাধিট্ঠানং মুঞ্চিত্ৱা পৰিক্খাৰচোড়ৱসেনেৱ সব্বচীৱৰং পৰিভুঞ্জিতুকামস্স ৱা পুৰিমং অধিট্ঠিতচীৱৰং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতুং ৱট্টতীতি এৱমধিপ্পাযেন ‘‘তিচীৱৰে একেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতুকামো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং সিযা, ইচ্চেতং পাড়িযা সদ্ধিং সমেতি. অথ পুনপি তদেৱ তিচীৱৰাধিট্ঠানেন অধিট্ঠাতুকামো হুত্ৱা ৱিপ্পৱাসসুখত্থং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন ৱুত্তং সিযা, তং ‘‘তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তি (মহাৱ. ৩৫৮) ইমিনা ৱচনেন ন সমেতি. যদি হি সেসচীৱৰানি ৱিয তিচীৱৰম্পি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেতব্বং সিযা, ‘‘তিচীৱৰং অধিট্ঠাতুং ন ৱিকপ্পেতু’’ন্তি ইদং ৱচনমেৱ নিৰত্থকং সিযা সেসচীৱৰেহি তিচীৱৰস্স ৱিসেসাভাৱা. তস্মা ‘‘ৱিকপ্পেতী’’তি ইদং তিচীৱৰৱিৰহিতমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. তিচীৱৰং পন ৱিকপ্পেতুং ন ৱট্টতীতি ৱিঞ্ঞাযতি, তেনেৱ দুতিযকথিনসিক্খাপদস্স অনাপত্তিৱাৰে ‘‘ৱিকপ্পেতী’’তি ইদং ন ৱুত্তং, ৱীমংসিত্ৱা যথা পাড়িযা সদ্ধিং ন ৱিৰুজ্ঝতি, তথা এত্থ অধিপ্পাযো গহেতব্বো.

তুয্হং দেমীতিআদীসু পৰিচ্চত্তত্তা মনসা অসম্পটিচ্ছন্তেপি সম্পদানভূতস্সেৱ সন্তকং হোতি, সো ইচ্ছিতক্খণে গহেতুং লভতি. ইত্থন্নামস্সাতি পৰম্মুখে ঠিতং সন্ধায ৱদতি. যস্স পন ৰুচ্চতীতিআদি উভোহিপি পৰিচ্চত্ততায অস্সামিকতং সন্ধায ৱুত্তং.

‘‘তং ন যুজ্জতী’’তি ইদং অন্তোদসাহে এৱ ৱিস্সাসগ্গহণং সন্ধায অনাপত্তিৱাৰস্স আগতত্তা, ইধ নিস্সগ্গিযচীৱৰস্স কপ্পিযভাৱকৰণত্থং লেসেন গহিতত্তা চ ৱুত্তং, কেচি পন ‘‘পৰেহি সভাগেন অচ্ছিন্নে, ৱিস্সাসগ্গহিতে চ পুন লদ্ধে দোসো ন দিস্সতী’’তি ৱদন্তি. অনধিট্ঠানেনাতি কাযৱাচাহি কত্তব্বস্স অকৰণেনাতি অধিপ্পাযো. চীৱৰস্স অত্তনো সন্তকতা, জাতিপমাণযুত্ততা, ছিন্নপলিবোধভাৱো, অতিৰেকচীৱৰতা, দসাহাতিক্কমোতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.

পঠমকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. উদোসিতসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৭৩. দুতিযে অৱিপ্পৱাসেতি অৱিপ্পৱাসে নিপ্ফাদেতব্বে, ৱিপ্পৱাসদোসাভাৱে সাধেতব্বে কত্তব্বা সম্মুতীতি অত্থো.

৪৭৫. পটিসিদ্ধপৰিযাপন্নেনাতি ৱিপ্পৱসিতুং পটিসিদ্ধেসু তীসু চীৱৰেসু অন্তোগধেন, একেন চ অৱযৱে সমুদাযোপচাৰং দস্সেতি.

৪৭৮-৯. এত্তাৱতাতি ‘‘পৰিক্খিত্তো’’তি ইমিনা. ‘‘সভাযেতি লিঙ্গব্যত্তযেন সভা ৱুত্তা’’তি ৱত্ৱা পুন সযম্পি ‘‘সভাযে’’তি ইমিনা ৱোহৰন্তো সভা-সদ্দস্স পৰিযাযো সভায-সদ্দো নপুংসকলিঙ্গযুত্তো অত্থীতি দস্সেতি. ‘‘সভাযন্তি লিঙ্গব্যত্তযেন সভা ৱুত্তা’’তি ৱা পাঠো. লিঙ্গব্যত্তযেন সভাতি চ লিঙ্গন্তৰযুত্তো সভাসদ্দপৰিযাযো সভাযসদ্দোতি অত্থো.

সভাযং গচ্ছতীতি সভং গচ্ছতি. ৱসিতব্বং নত্থীতি চীৱৰহত্থপাসেযেৱ ৱসিতব্বং নত্থীতি অত্থো. তস্সাতি ৱীথিযা. সভাযস্স চ দ্ৱাৰস্স চ হত্থপাসা ন ৱিজহিতব্বন্তি এত্থ সভাযদ্ৱাৰানমন্তৰে ৱীথি গেহাপি গহিতা এৱ হোন্তি আদিপৰিযোসানানং গহিতত্তা. এত্থ চ দ্ৱাৰৱীথিঘৰেসু ৱসন্তেন গামপ্পৱেসনসহসেয্যাদিদোসং পৰিহৰিত্ৱা সুপটিচ্ছন্নতাদিযুত্তেনেৱ ভৱিতব্বং, সভা পন যদি সব্বেসং ৱসনত্থায সালাসদিসা কতা, অন্তৰাৰামে ৱিয যথাসুখং ৱসিতুং ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. পৰিক্খিত্ততায চ একূপচাৰতং, অপৰিক্খিত্ততায নানূপচাৰতঞ্চ নিৱেসনাদীসুপি অতিদিসন্তো আহ ‘‘এতেনেৱূপাযেনা’’তিআদি. নিৱেসনাদীনি বহিগামতো সন্নিৱিট্ঠানি গহিতানি অন্তোগামে ঠিতানং গামগ্গহণেনেৱ গহিতত্তা. সব্বত্থাতি গামনিগমনিৱেসনাদীসু পন্নৰসসু. পৰিক্খেপাদীতি আদি-সদ্দেন অপৰিক্খেপস্সেৱ গহণং, ন এককুলাদীনম্পি তেসং একূপচাৰতানানূপচাৰতানিমিত্ততাভাৱা. এত্থ চ সত্থস্স কতিপাহং কত্থচি নিৱিট্ঠস্সেৱ পৰিক্খেপো হোতি, ন গচ্ছন্তস্স.

৪৮২-৭. গামতো বহি ইস্সৰানং সমুদ্দতীৰাদীসু কতভণ্ডসালা উদোসিতোতি আহ ‘‘যানাদীন’’ন্তিআদি. মুণ্ডচ্ছদনপাসাদোতি নাতিউচ্চো চন্দিকঙ্গণযুত্তো সিখৰকূটমালাদিৱিৰহিতো পাসাদো.

৪৮৯. পৰিযাদিযিত্ৱাতি অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা. নদীপৰিহাৰোতি ৱিসুংগামাদীনং ৱিয নদীপৰিহাৰস্স অৱুত্তত্তা চীৱৰহত্থপাসো এৱাতি ৱদন্তি, অঞ্ঞে পন ‘‘ইমিনা অট্ঠকথাৱচনেন নদীপৰিহাৰোপি ৱিসুং সিদ্ধো, নদিযা হত্থপাসো ন ৱিজহিতব্বো’’তি ৱদন্তি. ৱিহাৰসীমন্তি অৱিপ্পৱাসসীমং সন্ধাযাহ. এত্থ চ ৱিহাৰস্স নানাকুলসন্তকভাৱেপি অৱিপ্পৱাসসীমাপৰিচ্ছেদব্ভন্তৰে সব্বত্থ চীৱৰঅৱিপ্পৱাসসম্ভৱতো তস্সা পধানত্তা তত্থ সত্থপৰিহাৰো ন লব্ভতীতি ‘‘ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ৱসিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘সত্থসমীপে’’তি ইদং যথাৱুত্তং অব্ভন্তৰপৰিচ্ছেদৱসেন ৱুত্তং. পাড়িযং নানাকুলস্স সত্থো হোতি, সত্থে চীৱৰং নিক্খিপিত্ৱা হত্থপাসা ন ৱিজহিতব্বন্তি এত্থ সত্থহত্থপাসো গহিতো.

৪৯০. এককুলস্স খেত্তেতি অপৰিক্খিত্তং সন্ধায ৱদতি.

৪৯১-৪. ৱিহাৰো নাম উপচাৰসীমা. তত্থ যস্মিং ৱিহাৰেতি তস্স অন্তোপৰিৱেণাদিং সন্ধায ৱুত্তং, এককুলাদিসন্তকতা চেত্থ কাৰাপকানং ৱসেন. ছাযায ফুট্ঠোকাসস্সাতি উজুকং অৱক্খিত্তলেড্ডুপাতব্ভন্তৰং সন্ধায ৱদতি.

অগমনপথেতি তদহেৱ গন্ত্ৱা নিৱত্তেতুং ন সক্কুণেয্যকে সমুদ্দমজ্ঝে যে দীপকা, তেসূতি যোজনা. ইতৰস্মিন্তি পুৰত্থিমদিসায চীৱৰে. ‘‘উপোসথকালে…পে… ৱড্ঢতী’’তি ইমিনা চীৱৰৱিপ্পৱাসসত্তব্ভন্তৰতো সমানসংৱাসায সত্তব্ভন্তৰসীমায অচ্চন্তৱিসদিসতং দস্সেতি. তথা হি বহূসু ভিক্খূসু একতো নিসীদিত্ৱা সমন্তা সত্তব্ভন্তৰপৰিচ্ছেদেসু যথাসকং চীৱৰং ঠপেত্ৱা পৰিহৰন্তেসু একেকস্স ভিক্খুনো নিসিন্নোকাসতো পট্ঠায পচ্চেকং সত্তব্ভন্তৰস্স পৰিচ্ছেদো অঞ্ঞমঞ্ঞৱিসদিসো অনেকৱিধো হোতি, ন একো পৰিসপৰিযন্ততো পট্ঠায অনিমিতব্বত্তা. তেনেৱ তত্থ পৰিসৱসেন ৱুড্ঢি, হানি ৱা ন হোতি, ন এৱং সত্তব্ভন্তৰসীমায. সা হি যোজনিকাযপি পৰিসপৰিযন্ততোৱ পট্ঠায সমন্তা সত্তব্ভন্তৰপঅচ্ছিন্না একাৱ হোতি. তেনেৱ সা পৰিসৱসেন ৱড্ঢতি, হাযতি চ, তস্মা অঞ্ঞাৱ সত্তব্ভন্তৰসীমা অঞ্ঞো সত্তব্ভন্তৰতো পৰিচ্ছিন্নো চীৱৰৱিপ্পৱাসপৰিহাৰো অব্ভোকাসোতি ৱেদিতব্বং. যঞ্চেত্থ ৱত্তব্বং, তং খন্ধকে সীমাকথাযমেৱ (মহাৱ. ১৪৩) ৱক্খাম.

৪৯৫. নদিং ওতৰতীতি হত্থপাসং মুঞ্চিত্ৱা ওতৰতি. বহিগামে ঠপেত্ৱাতি অপাৰুপিতব্বতায ৱুত্তং. ৱিনযকম্মং কাতব্বন্তি উত্তৰাসঙ্গে চ বহিগামে ঠপিতসঙ্ঘাটিযঞ্চ পঠমং ৱিনযকম্মং কত্ৱা পচ্ছা উত্তৰাসঙ্গং নিৱাসেত্ৱা অন্তৰৱাসকে কাতব্বং. এত্থ চ বহিগামে ঠপিতস্সাপি ৱিনযকম্মৱচনতো পৰম্মুখাপি ঠিতং ৱিস্সজ্জিতুং, নিস্সট্ঠং দাতুঞ্চ ৱট্টতীতি ৱেদিতব্বং. দহৰানং গমনে সউস্সাহত্তা ‘‘নিস্সযো পন ন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি ৱুত্তং. মুহুত্তং…পে… পটিপ্পস্সম্ভতীতি সউস্সাহত্তে গমনস্স উপচ্ছিন্নত্তা ৱুত্তং. তেসং পন পুৰাৰুণাৱ উট্ঠহিত্ৱা সউস্সাহেন গচ্ছন্তানং অৰুণে অন্তৰা উট্ঠিতেপি ন পটিপ্পস্সম্ভতি ‘‘যাৱ অৰুণুগ্গমনা সযন্তী’’তি ৱুত্তত্তা. তেনেৱ ‘‘গামং পৱিসিত্ৱা…পে… ন পটিপ্পস্সম্ভতী’’তি ৱুত্তং. অঞ্ঞমঞ্ঞস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱাতিআদিম্হি সউস্সাহত্তা গমনক্খণে পটিপ্পস্সদ্ধি ন ৱুত্তা. ধেনুভযেনাতি তৰুণৱচ্ছগাৱীনং অভিধাৱিত্ৱা সিঙ্গেন পহৰণভযেন. নিস্সযো চ পটিপ্পস্সম্ভতীতি এত্থ ধেনুভযাদীহি ঠিতানং যাৱ ভযৱূপসমা ঠাতব্বতো ‘‘অন্তোঅৰুণেযেৱ গমিস্সামী’’তি নিযমেতুং অসক্কুণেয্যত্তা ৱুত্তং. যত্থ পন এৱং নিযমেতুং সক্কা, তত্থ অন্তৰাৰুণে উগ্গতেপি নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতি ভেসজ্জত্থায গামপ্পৱিট্ঠদহৰানং ৱিয. অন্তোসীমাযং গামন্তি অৱিপ্পৱাসসীমাসম্মুতিতো পচ্ছা পতিট্ঠাপিতগামং সন্ধায ৱদতি গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ ঠপেত্ৱা সম্মন্নিতব্বতো. পৱিট্ঠানন্তি আচৰিযন্তেৱাসিকানং ৱিসুং ৱিসুং গতানং অৱিপ্পৱাসসীমত্তা নেৱ চীৱৰানি নিস্সগ্গিযানি হোন্তি, সউস্সাহতায নিস্সযো ন পটিপ্পস্সম্ভতি. অন্তৰামগ্গেতি ধম্মং সুত্ৱা আগচ্ছন্তানং অন্তৰামগ্গে.

‘‘ইধ অপচ্চুদ্ধৰণ’’ন্তি ইমিনা অধিট্ঠানৱিকপ্পনানি ৱিয পচ্চুদ্ধৰণম্পি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা কত্তব্বন্তি দস্সেতি. কাযৱাচাহি কত্তব্বস্স অকৰণতোতি ইদং কাযৱাচাসমুট্ঠানং ৱুত্তং. অধিট্ঠিততিচীৱৰতা, অনত্থতকথিনতা, অলদ্ধসম্মুতিতা, ৰত্তিৱিপ্পৱাসোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.

উদোসিতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. ততিযকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা

৪৯৭. ততিযে পাড়িযং চীৱৰপচ্চাসা নিক্খিপিতুন্তি চীৱৰপচ্চাসায সতিযা নিক্খিপিতুন্তি অত্থো. নিট্ঠিতচীৱৰস্মিং ভিক্খুনাতি এত্থ দুতিযকথিনে ৱিয সামিৱসেনেৱ কৰণৱচনস্স অত্থো ৱেদিতব্বো.

৪৯৯-৫০০. তুয্হং দম্মীতি দিন্নন্তি ‘‘তুয্হং, ভন্তে, অকালচীৱৰং দম্মী’’তি এৱং দিন্নং, এতম্পি কালে আদিস্স দিন্নং নাম হোতীতি অধিপ্পাযো. ইদং পন অট্ঠকথাৱচনং, পাড়িযং ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্ন’’ন্তি ইদঞ্চ ‘‘অকালচীৱৰ’’ন্তি ৱচনসামঞ্ঞতো লব্ভমানং সব্বম্পি দস্সেতুং অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তং পঠমঅনিযতে সোতস্স ৰহো ৱিয. সঙ্ঘস্স হি কালেপি আদিস্স দিন্নং অকালে উপ্পন্নচীৱৰং ৱিয সম্মুখীভূতেহি ৱুত্থৱস্সেহি, অৱুত্থৱস্সেহি চ সব্বেহিপি ভাজেতব্বতাসামঞ্ঞেন অকালচীৱৰং নাম হোতীতি দস্সনত্থং অত্থুদ্ধাৰৱসেন পাড়িযং ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্ন’’ন্তি ৱুত্তং, ন পন ‘‘ততো ভাজেত্ৱা লদ্ধচীৱৰম্পি অকালে লদ্ধচীৱৰম্পি ৱুত্থৱস্সানং একমাসপৰিহাৰং, পঞ্চমাসপৰিহাৰং ৱা ন লভতি, পচ্চাসাচীৱৰে অসতি দসাহপৰিহাৰমেৱ লভতী’’তি দস্সনত্থং ৱুত্তং, অট্ঠকথাযম্পি ‘‘আদিস্স দিন্ন’’ন্তি ৱচনসামঞ্ঞতো লব্ভমানং সব্বং অত্থুদ্ধাৰৱসেন দস্সেতুং ‘‘একপুগ্গলস্স ৱা ইদং তুয্হং দম্মীতি দিন্ন’’ন্তি ৱুত্তং, ন পন তথালদ্ধং ৱা অকালে লদ্ধং ৱা অনত্থতকথিনানং দসাহব্ভন্তৰে অধিট্ঠাতব্বন্তি দস্সেতুন্তি ৱেদিতব্বং ইতৰথা পাড়িঅট্ঠকথাহি ৱিৰুজ্ঝনতো. তথা হি অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদে অকালে উপ্পন্নম্পি অচ্চেকচীৱৰং ‘‘যাৱচীৱৰকালসমযং নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৬৪৮) ৱুত্তং, তস্স অট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘পৱাৰণমাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিযং উপ্পন্নস্স অচ্চেকচীৱৰস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৱসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৱসাধিকা পঞ্চ মাসা চ পৰিহাৰো ৱুত্তো, তমেৱ পৰিহাৰং সন্ধায ‘ছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৱৰম্পি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ঠপিতচীৱৰম্পি এতং পৰিহাৰং লভতিযেৱা’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৬৪৯) ৱুত্তং. তস্মা কালেপি অকালেপি চ যথাতথা লদ্ধং অতিৰেকচীৱৰং ৱুত্থৱস্সানং একমাসং, পঞ্চমাসং ৱা যথাৰহং পৰিহাৰং লভতি এৱাতি গহেতব্বং.

এৱং পন অৱত্ৱা পদভাজনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থ এৱন্তি যং অট্ঠকথাযং ‘‘ততো চে উত্তৰী’’তি ইমস্স মাসপৰমতো উত্তৰীতি অত্থো ৱুত্তো, তং পৰামসতি. পদভাজনিযং এৱমত্থং অৱত্ৱা অঞ্ঞথা অত্থো ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো. তাৱ উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৱৰন্তি পচ্চত্তৱচনং. ‘‘মূলচীৱৰ’’ন্তি ইদং উপযোগৱচনং. অত্তনো গতিকং কৰোতীতি অনন্তৰা দুতিযদিৱসাদীসু উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৱৰং মাসপৰমং মূলচীৱৰং ঠপেতুং অদত্ৱা অত্তনো দসাহপৰমতায এৱ পতিট্ঠাপেতীতি অত্তনো গতিকং কৰোতীতি. ততো উদ্ধং মূলচীৱৰন্তি এত্থ পন মূলচীৱৰন্তি পচ্চত্তৱচনং. তঞ্হি ৱীসতিমদিৱসতো উদ্ধং দ্ৱাৱীসতিমদিৱসাদীসু উপ্পন্নং পচ্চাসাচীৱৰং অত্তনা সদ্ধিং একতো সিব্বেত্ৱা ঘটিতং দসাহপৰমং গন্তুং অদত্ৱা নৱাহপৰমতাদিৱসেন অত্তনো গতিকং কৰোতি, একতো অসিব্বেত্ৱা ৱিসুং ঠপিতং পন পচ্চাসাচীৱৰং দসাহপৰমমেৱ.

পাড়িযং দসাহাতি দসাহেন. একাদসে উপ্পন্নেতিআদীসু একাদসাহে উপ্পন্নেতিআদিনা অত্থো, অযমেৱ ৱা পাঠো গহেতব্বো. একৱীসে উপ্পন্নে…পে… নৱাহা কাৰেতব্বন্তিআদি পচ্চাসাচীৱৰস্স উপ্পন্নদিৱসং ঠপেত্ৱা ৱুত্তং. তেনেৱ ‘‘তিংসে…পে… তদহেৱ অধিট্ঠাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘অঞ্ঞং পচ্চাসাচীৱৰং…পে… কাৰেতব্ব’’ন্তি ইদং সতিযা এৱ পচ্চাসায ৱুত্তং. সচে পন ‘‘ইতো পট্ঠায চীৱৰং ন লভিস্সামী’’তি ইচ্ছিতট্ঠানতো পচ্চাসায উপচ্ছিন্নায অঞ্ঞত্থাপি যেন কেনচি উপাযেন পচ্চাসং উপ্পাদেতি, মূলচীৱৰং ন অধিট্ঠাতব্বং, সব্বথা পচ্চাসায উপচ্ছিন্নায দসাহাতিক্কন্তং মূলচীৱৰং তদহেৱ অধিট্ঠাতব্বং. পচ্চাসাচীৱৰম্পি পৰিক্খাৰচোড়ং অধিট্ঠাতব্বন্তি পঠমতৰং উপ্পন্নং ৱিসভাগং সন্ধায ৱদতি. অঞ্ঞমঞ্ঞন্তি অঞ্ঞং অঞ্ঞং, অযমেৱ ৱা পাঠো. অঙ্গং পনেত্থ পঠমকথিনে ৱুত্তসদিসমেৱ. কেৱলঞ্হি তত্থ দসাহাতিক্কমো, ইধ মাসাতিক্কমোতি অযং ৱিসেসো.

ততিযকথিনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫০৩-৫. চতুত্থে পাড়িযং ভত্তৱিস্সগ্গন্তি ভত্তস্স উদৰে ৱিস্সজ্জনং, পৱেসনং অজ্ঝোহৰণং ভত্তকিচ্চন্তি অত্থো, ভোজনপৰিযোসানেন ভত্তস্স ৱিস্সজ্জনন্তিপি ৱদন্তি. তত্থ নাম ত্ৱন্তি সো নাম ত্ৱং, তায নাম ত্ৱন্তি ৱা অত্থো. পিতা চ মাতা চ পিতৰো, পিতূনং পিতা চ মাতা চ পিতামহা, তে এৱ যুগড়ট্ঠেন যুগো, তস্মা যাৱ সত্তমা পিতামহযুগা পিতামহাৱট্টাতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এৱঞ্হি পিতামহগ্গহণেন মাতামহো চ পিতামহী মাতামহী চ গহিতাৱ হোন্তি. সত্তমযুগতো পৰং ‘‘অঞ্ঞাতকা’’তি ৱেদিতব্বং. যাতি ভিক্খুনী. পিতু মাতা পিতামহী, মাতু পিতা মাতামহো.

পযোগে পযোগে ভিক্খুস্স দুক্কটন্তি ‘‘ধোৱা’’তি আণাপনৱাচায একায এৱ তদনুগুণস্স সব্বস্সাপি পযোগস্স আণত্তত্তা ৱুত্তং.

৫০৬. তদৱিনাভাৱতো ধোৱনস্স ‘‘কাযৱিকাৰং কত্ৱা’’তি চ ‘‘অন্তোদ্ৱাদসহত্থে’’তি চ ৱুত্তত্তা কাযেন ধোৱাপেতুকামতং অপ্পকাসেত্ৱা দানখিপনপেসনাদিং কৰোন্তস্স চ দ্ৱাদসহত্থং উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা বহি ঠত্ৱা কাযৱাচাহি আণাপেত্ৱা খিপনপেসনাদিং কৰোন্তস্স চ অনাপত্তি এৱ.

একেন ৱত্থুনাতি পঠমকতেন. পঞ্চসতানি পমাণং এতাসন্তি পঞ্চসতা. ভিক্খুভাৱতো পৰিৱত্তলিঙ্গাপি ভিক্খুনী ভিক্খূনং সন্তিকে একতোউপসম্পন্না এৱ.

৫০৭. তাৱকালিকং গহেত্ৱাতি অত্তনা কতিপাহং পাৰুপনাদিঅত্থায তাৱকালিকং যাচিত্ৱা. পুৰাণচীৱৰতা, উপচাৰে ঠত্ৱা অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা আণাপনং, তস্সা ধোৱাপনাদীনি চাতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

পুৰাণচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫০৮. পঞ্চমে অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি গণম্হা ওহীযনসিক্খাপদে (পাচি. ৬৯১-৬৯২) অপঞ্ঞত্তে. কোট্ঠাসসম্পত্তীতি কেসাদিপঞ্চকোট্ঠাসানং কল্যাণতা. হত্থতলেযেৱ দস্সেত্ৱাতি হত্থতলতো সেসকাযস্স অদস্সনং দীপেতি.

৫১০. ৱিহত্থতাযাতি ৱিহততায, অমিস্সিততায অপটিসৰণতাযাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘সমভিতুন্নত্তা’’তি, ব্যধিতত্তাতি অত্থো. পৰিৱত্তেতব্বং পৰিৱত্তং, তদেৱ পাৰিৱত্তকং, পৰিৱত্তেত্ৱা দিয্যমানন্তি অত্থো.

পুৰিমসিক্খাপদে ৱিয ইধ দ্ৱাদসহত্থো উপচাৰনিযমো নত্থীতি আহ ‘‘উপচাৰং মুঞ্চিত্ৱা’’তি. অঞ্ঞত্ৰ পাৰিৱত্তকাতি যং অন্তমসো হৰীটকখণ্ডম্পি দত্ৱা ৱা ‘‘দস্সামী’’তি আভোগং কত্ৱা ৱা পৰিৱত্তকং গণ্হাতি, তং ঠপেত্ৱা. ‘‘তং অচিত্তকভাৱেন ন সমেতী’’তি ইমিনা ঞাতিভাৱাজাননাদীসু ৱিয ভিক্খুনীভাৱাজাননাদিৱসেনাপি অচিত্তকতং পকাসেতি.

৫১৩-৪. তিকঞ্চ তং পাচিত্তিযঞ্চাতি তিকপাচিত্তিযং, পাচিত্তিযতিকন্তি অত্থো. পত্তত্থৱিকাদীতি অনধিট্ঠানুপগং সন্ধায ৱদতি. কো পন ৱাদো পত্তত্থৱিকাদীসূতি মহতিযাপি তাৱ ভিসিচ্ছৱিযা অনধিট্ঠানুপগত্তা অনাপত্তি, ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমপ্পমাণৱিৰহিততায অনধিট্ঠাতব্বেসু কিমেৱ ৱত্তব্বন্তি দস্সেতি. পত্তত্থৱিকাদীনি পন ৱিকপ্পনুপগপচ্ছিমানি গণ্হিতুং ন ৱট্টতি এৱ. পটিগ্গহণং কিৰিযা, অপৰিৱত্তনং অকিৰিযা. ৱিকপ্পনুপগচীৱৰতা, পাৰিৱত্তকাভাৱো, অঞ্ঞাতিকায হত্থতো গহণন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি.

চীৱৰপটিগ্গহণসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫১৫. ছট্ঠে পটু এৱ পট্টো. পাড়িযং ধম্মনিমন্তনাতি সমণেসু ৱত্তব্বাচাৰধম্মমত্তৱসেন নিমন্তনা, দাতুকামতায কতনিমন্তনা ন হোতীতি অত্থো. তেনেৱ ‘‘ৱিঞ্ঞাপেস্সতী’’তি ৱুত্তং. অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিততো হি ৱিঞ্ঞত্তি নাম হোতি.

৫১৭. ‘‘তিণেন ৱা পণ্ণেন ৱা পটিচ্ছাদেত্ৱা আগন্তব্ব’’ন্তি ইমিনা ভূতগামৱিকোপনং অনুঞ্ঞাতন্তি আহ ‘‘নেৱ ভূতগামপাতব্যতাযা’’তিআদি. পঠমং সুদ্ধচিত্তেন লিঙ্গং গহেত্ৱা পচ্ছা লদ্ধিং গণ্হন্তোপি তিত্থিযপক্কন্তকো এৱাতি আহ ‘‘নিৱাসেত্ৱাপি লদ্ধি ন গহেতব্বা’’তি.

যং আৱাসং পঠমং উপগচ্ছতীতি এত্থাপি ৱিহাৰচীৱৰাদিঅত্থায পৱিসন্তেনপি তিণাদীহি পটিচ্ছাদেত্ৱাৱ গন্তব্বং, ন ত্ৱেৱ নগ্গেন আগন্তব্বন্তি সামঞ্ঞতো দুক্কটস্স ৱুত্তত্তা. চিমিলিকাহীতি পটপিলোতিকাহি. পৰিভোগেনেৱাতি অঞ্ঞং চীৱৰং অলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জনেন. পৰিভোগজিণ্ণন্তি যথা তং চীৱৰং পৰিভুঞ্জিযমানং ওভগ্গৱিভগ্গতায অসাৰুপ্পং হোতি, এৱং জিণ্ণং.

৫২১. অঞ্ঞস্সত্থাযাতি এত্থাপি ‘‘ঞাতকানং পৱাৰিতান’’ন্তি ইদং অনুৱত্ততি এৱাতি আহ ‘‘অত্তনো ঞাতকপৱাৰিতে’’তিআদি. ইধ পন অঞ্ঞস্স অচ্ছিন্ননট্ঠচীৱৰস্স অত্থায অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতে ৱিঞ্ঞাপেন্তস্স নিস্সগ্গিযেন অনাপত্তীতি অত্থো গহেতব্বো, ইতৰথা ‘‘ঞাতকানং পৱাৰিতান’’ন্তি ইমিনা ৱিসেসো ন ভৱেয্য. তেনেৱ অনন্তৰসিক্খাপদে ৱক্খতি ‘‘অট্ঠকথাসু পন ঞাতকপৰিৱাতট্ঠানে…পে… পমাণমেৱ ৱট্টতীতি ৱুত্তং, তং পাড়িযা ন সমেতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫২৬) চ ‘‘যস্মা পনিদং সিক্খাপদং অঞ্ঞস্সত্থায ৱিঞ্ঞাপনৱত্থুস্মিংযেৱ পঞ্ঞত্তং, তস্মা ইধ ‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’তি ন ৱুত্ত’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫২৬) চ. ৱিকপ্পনুপগচীৱৰতা, সমযাভাৱো, অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তি, তায পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.

অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫২২-৫২৪. সত্তমে পাড়িযং পগ্গাহিকসালন্তি দুস্সাপণং. তঞ্হি ৱাণিজকেহি দুস্সানি পগ্গহেত্ৱা দস্সনট্ঠানতায ‘‘পগ্গাহিকসালা’’তি ৱুচ্চতি. অস্স চীৱৰস্সাতি সাদিতব্বচীৱৰস্স. ‘‘তিচীৱৰিকেনা’’তি ইমিনা অচ্ছিন্নতিচীৱৰতো অঞ্ঞস্স ৱিহাৰাদীসু নিহিতস্স চীৱৰস্স অভাৱং দস্সেতি. যদি ভৱেয্য, ৱিঞ্ঞাপেতুং ন ৱট্টেয্য. তাৱকালিকং নিৱাসেত্ৱা অত্তনো চীৱৰং গাহেতব্বং, তাৱকালিকম্পি অলভন্তস্স ভূতগামৱিকোপনং কত্ৱা তিণপণ্ণেহি ছদনং ৱিয ৱিঞ্ঞাপনম্পি ৱট্টতি এৱ. অঞ্ঞেনাতি অচ্ছিন্নঅসব্বচীৱৰেন. দ্ৱে নট্ঠানীতি অধিকাৰতো ৱুত্তং ‘‘দ্ৱে সাদিতব্বানী’’তি.

৫২৬. পাড়িযা ন সমেতীতি ‘‘অনাপত্তি ঞাতকানং পৱাৰিতান’’ন্তি ইমায পাড়িযা ন সমেতি ততুত্তৰিৱিঞ্ঞাপনআপত্তিপ্পসঙ্গে এৱ ৱুত্তত্তা. ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযাতি ন ৱুত্ত’’ন্তি ইদং অঞ্ঞস্সত্থায ততুত্তৰি ৱিঞ্ঞাপনে নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং হোতীতি ইমমত্থং দীপেতি, তঞ্চ পাচিত্তিযং যেসং অত্থায ৱিঞ্ঞাপেতি, তেসং ৱা সিযা, ৱিঞ্ঞাপকস্সেৱ ৱা, ন তাৱ তেসং তেহি অৱিঞ্ঞাপিতত্তা, নাপি ৱিঞ্ঞাপকস্স অত্তানং উদ্দিস্স অৱিঞ্ঞাপিতত্তা. তস্মা অঞ্ঞস্সত্থায ৱিঞ্ঞাপেন্তস্সাপি নিস্সগ্গিযং পাচিত্তিযং ন দিস্সতি. পাড়িযং পন ইমস্স সিক্খাপদস্স অত্তনো সাদিযনপটিবদ্ধতাৱসেন পৱত্তত্তা ‘‘অঞ্ঞস্সত্থাযা’’তি অনাপত্তিৱাৰে ন ৱুত্তন্তি ৱদন্তি, তঞ্চ যুত্তং ৱিয দিস্সতি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. ততুত্তৰিচীৱৰতা, অচ্ছিন্নাদিকাৰণতা, অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.

ততুত্তৰিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. পঠমউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫২৮-৫৩১. অট্ঠমে যো কত্তাতি দাযকং সন্ধায ৱুত্তং. পটো এৱ পটকো. ‘‘অপ্পগ্ঘং চেতাপেতী’’তি ইদং নিস্সগ্গিযপাচিত্তিযা অনাপত্তিং সন্ধায ৱুত্তং, ৱিঞ্ঞত্তিপচ্চযা পন দুক্কটমেৱ. ‘‘পুব্বে অপ্পৱাৰিতো’’তি হি সুত্তে ৱিঞ্ঞত্তিকাৰণং ৱুত্তং. মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ‘‘চীৱৰে ভিয্যোকম্যতা, অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তি, তায চ পটিলাভোতি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. উপক্খটসিক্খাপদ) অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিতা পকাসিতা, কেচি পন ‘‘দাযকেন দাতুকামোম্হীতি অত্তনো সন্তিকে অৱুত্তেপি যদগ্ঘনকং সো দাতুকামো, তদগ্ঘনকং আহৰাপেতুং ৱট্টতি এৱা’’তি ৱদন্তি, তং ৰাজসিক্খাপদট্ঠকথাযপি ন সমেতি, দূতেন ৱা দাযকেন ৱা ‘‘আযস্মন্তং উদ্দিস্স চীৱৰচেতাপন্নং আভত’’ন্তি আৰোচিতেপি মুখৱেৱটিযকপ্পিযকাৰকাদীনং সন্তিকা আহৰাপনস্স তত্থ পটিক্খিত্তত্তা. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘ইমে দ্ৱে অনিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকা নাম, এতেসু অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিতেসু ৱিয পটিপজ্জিতব্বং…পে… ন কিঞ্চি ৱত্তব্বা. দেসনামত্তমেৱ চেতং ‘দূতেন চীৱৰচেতাপন্নং পহিণেয্যা’তি সযং আহৰিত্ৱাপি পিণ্ডপাতাদীনং অত্থায দদন্তেসুপি এসেৱ নযো’’তি. মুখৱেৱটিযকপ্পিযকাৰকাদযো হি দাযকেন পৰিচ্চত্তেপি ৱত্থুম্হি ‘‘অসুকস্স সন্তিকে চীৱৰপিণ্ডপাতাদিং গণ্হথা’’তি অনিদ্দিট্ঠত্তা এৱ ‘‘ন কিঞ্চি ৱত্তব্বা’’তি ৱুত্তং, ন পন তস্স ৱত্থুনো মুখৱেৱটিযাদীনং সন্তকত্তা, তস্মা ইধাপি দাযকেন ৱা দূতেন ৱা ‘‘যং ইচ্ছথ, তং ৱদথা’’তি অপ্পৱাৰিতস্স ৱদতো দুক্কটমেৱ. অগ্ঘৱড্ঢনকন্তি চীৱৰে অগ্ঘৱড্ঢনকং নিস্সায পৱত্তং ইদং সিক্খাপদং, ন পিণ্ডপাতাদীসু তেসু অগ্ঘৱড্ঢনস্স দুক্কটমত্তত্তা, পণীতপিণ্ডপাতে সুদ্ধিকপাচিত্তিযত্তা চাতি গহেতব্বং. তেনেৱ ‘‘চীৱৰে ভিয্যোকম্যতা’’তি অঙ্গং ৱুত্তং.

পঠমউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৩৩. নৱমে পাড়িযং পচ্চেকচীৱৰচেতাপন্নাতি পচ্চেকং নিযমেত্ৱা চীৱৰচেতাপন্না, একেকেন ৱিসুং ৱিসুং নিযমিতা চীৱৰচেতাপন্নাতি অত্থো. উভোৱ সন্তা একেনাতি উভো একতোৱ সন্তা, উভো একতো হুত্ৱাতি অত্থো.

দুতিযউপক্খটসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা

৫৩৭. দসমে ‘‘অজ্জণ্হো’’তি ‘‘অজ্জ নো’’তি ৱত্তব্বে হ-কাৰাগমং, ন-কাৰস্স চ ণ-কাৰং কত্ৱা ৱুত্তোতি আহ ‘‘অজ্জ একদিৱসং অম্হাক’’ন্তি.

৫৩৮-৯. যং ৱুত্তং মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘ইমিনা চীৱৰচেতাপন্নেন চীৱৰং চেতাপেত্ৱা ইত্থন্নামং ভিক্খুং চীৱৰেন অচ্ছাদেহীতি ইদং আগমনসুদ্ধিং দস্সেতুং ৱুত্তং, সচে হি ‘ইদং ইত্থন্নামস্স ভিক্খুনো দেহী’তি পেসেয্য, আগমনস্স অসুদ্ধত্তা অকপ্পিযৱত্থুং আৰব্ভ ভিক্খুনা কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি, তং নিস্সগ্গিযৱত্থুদুক্কটৱত্থুভূতং অকপ্পিযচীৱৰচেতাপন্নং ‘‘অসুকস্স ভিক্খুনো দেহী’’তি এৱং আগমনসুদ্ধিযা অসতি, সিক্খাপদে আগতনযেন দূতৱচনে চ অসুদ্ধে সব্বথা পটিক্খেপো এৱ কাতুং ৱট্টতি, ন পন ‘‘চীৱৰঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তি ৱত্তুং, তদনুসাৰেন ন ৱেয্যাৱচ্চকৰঞ্চ নিদ্দিসিতুং আগমনদূতৱচনানং উভিন্নং অসুদ্ধত্তা. পাড়িযং আগতনযেন পন আগমনসুদ্ধিযা সতি দূতৱচনে অসুদ্ধেপি সিক্খাপদে আগতনযেন সব্বং কাতুং ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. তেন চ যথা দূতৱচনাসুদ্ধিযম্পি আগমনে সুদ্ধে ৱেয্যাৱচ্চকৰম্পি নিদ্দিসিতুং ৱট্টতি, এৱং আগমনাসুদ্ধিযম্পি দূতৱচনে সুদ্ধে ৱট্টতি এৱাতি অযমত্থো অত্থতো সিদ্ধোৱ হোতি, উভযসুদ্ধিযং ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি উভযাসুদ্ধিপক্খমেৱ সন্ধায মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘কপ্পিযকাৰকোপি নিদ্দিসিতব্বো ন ভৱেয্যা’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

যং পনেত্থ সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ‘‘আগমনস্স সুদ্ধিযা ৱা অসুদ্ধিযা ৱা ৱিসেসপ্পযোজনং ন দিস্সতী’’তিআদি ৱুত্তং, তং মাতিকাট্ঠকথাৱচনস্স অধিপ্পাযং অসল্লক্খেত্ৱা ৱুত্তং যথাৱুত্তনযেন আগমনসুদ্ধিআদিনা সপ্পযোজনত্তা. যো পনেত্থ ‘‘মূলসামিকেন কপ্পিযৱোহাৰৱসেন, পেসিতস্স দূতস্স অকপ্পিযৱোহাৰৱসেন চ ৱদতোপি কপ্পিযকাৰকো নিদ্দিসিতব্বো ভৱেয্যা’’তি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো ৱুত্তো, সো অনিট্ঠপ্পসঙ্গো এৱ ন হোতি অভিমতত্তা. তথা হি সিক্খাপদে এৱ ‘‘পটিগ্গণ্হাতু আযস্মা চীৱৰচেতাপন্ন’’ন্তি অকপ্পিযৱোহাৰেন ৱদতো দূতস্স কপ্পিযেন কম্মেন ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিসিতব্বো ৱুত্তো আগমনস্স সুদ্ধত্তা, আগমনস্সাপি অসুদ্ধিযং পন কপ্পিযেনাপি কম্মেন ৱেয্যাৱচ্চকৰো ন নিদ্দিসিতব্বোতি অত্থেৱ আগমনস্স সুদ্ধিঅসুদ্ধীসু পযোজনং. কথং পন দূতৱচনেন আগমনসুদ্ধি ৱিঞ্ঞাযতীতি? নাযং ভাৰো. দূতেন হি অকপ্পিযৱোহাৰেনেৱ ৱুত্তে এৱ আগমনসুদ্ধি গৱেসিতব্বা, ন ইতৰথা, তত্থ চ তস্স ৱচনক্কমেন পুচ্ছিত্ৱা চ যুত্তিআদীহি চ সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. ইধাপি হি সিক্খাপদে ‘‘চীৱৰচেতাপন্নং আভত’’ন্তি দূতৱচনেনেৱ চীৱৰং কিণিত্ৱা দাতুং পেসিতভাৱো ৱিঞ্ঞাযতি. যদি হি সব্বথা আগমনসুদ্ধি ন ৱিঞ্ঞাযতি, পটিক্খেপো এৱ কত্তব্বোতি.

পাড়িযঞ্চ ‘‘চীৱৰঞ্চ খো মযং পটিগ্গণ্হামা’’তিআদি দূতৱচনস্স অকপ্পিযত্তেপি আগমনসুদ্ধিযা সতি পটিপজ্জনৱিধিদস্সনত্থং ৱুত্তং. ‘‘এসো খো…পে… ন ৱত্তব্বো ‘তস্স দেহী’’’তিআদি অকপ্পিযৱত্থুসাদিযনপৰিমোচনত্থং ৱুত্তং. ‘‘সঞ্ঞত্তো’’তিআদি ‘‘এৱং দূতেন পুন ৱুত্তে এৱ চোদেতুং ৱট্টতি, ন ইতৰথা’’তি দস্সনত্থং ৱুত্তং. ‘‘ন ৱত্তব্বো ‘দেহি মে চীৱৰং…পে… চেতাপেহি মে চীৱৰ’’’ন্তি ইদং দূতেনাভতৰূপিযং পটিগ্গহেতুং অত্তনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকত্তাৱ ‘‘দেহি মে চীৱৰং…পে… চেতাপেহি মে চীৱৰ’’ন্তি ৱদন্তো ৰূপিযস্স পকতত্তা তেন ৰূপিযেন পৰিৱত্তেত্ৱা ‘‘দেহি চেতাপেহী’’তি ৰূপিযসংৱোহাৰং সমাপজ্জন্তো নাম হোতীতি তং দোসং দূৰতো পৰিৱজ্জেতুং ৱুত্তং ৰূপিযপটিগ্গহণেন সঙ্ঘমজ্ঝে নিস্সট্ঠৰূপিযে ৱিয. ৱুত্তঞ্হি তত্থ ‘‘ন ৱত্তব্বো ইমং ৱা ইমং ৱা আহৰা’’তি. তস্মা ন ইদং ৱিঞ্ঞত্তিদোসং পৰিৱজ্জেতুং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং, ‘‘অত্থো মে, আৱুসো, চীৱৰেনা’’তিপি অৱত্তব্বতাপসঙ্গতো, তেনেৱ দূতনিদ্দিট্ঠেসু ৰূপিযসংৱোহাৰসঙ্কাভাৱতো অঞ্ঞং কপ্পিযকাৰকং ঠপেত্ৱাপি আহৰাপেতব্বন্তি ৱুত্তং. তত্থাপি ‘‘দূতেন ঠপিতৰূপিযেন চেতাপেত্ৱা চীৱৰং আহৰাপেহী’’তি অৱত্ৱা কেৱলং ‘‘চীৱৰং আহৰাপেহী’’তি এৱং আহৰাপেতব্বন্তি অধিপ্পাযো গহেতব্বো. ঠানং ভঞ্জতীতি এত্থ ঠানন্তি ঠিতিযা চ কাৰণস্স চ নামং, তস্মা আসনে নিসীদনেন ঠানম্পি কুপ্পতি, আগতকাৰণম্পি তেসং ন ৱিঞ্ঞাযতি. ঠিতং পন অকোপেত্ৱা আমিসপটিগ্গহণাদীসু আগতকাৰণমেৱ ভঞ্জতি, ন ঠানং. তেনাহ ‘‘আগতকাৰণং ভঞ্জতী’’তি. কেচি পন ‘‘আমিসপটিগ্গহণাদিনা ঠানম্পি ভঞ্জতী’’তি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি.

যতস্স চীৱৰচেতাপন্নন্তিআদি যেন অত্তনা ৱেয্যাৱচ্চকৰো নিদ্দিট্ঠো, চীৱৰঞ্চ অনিপ্ফাদিতং, তস্স কত্তব্বৱিধিদস্সনং. এৱং ভিক্খুনা ৱত্থুসামিকানং ৱুত্তে তে চোদেত্ৱা দেন্তি, ৱট্টতি ‘‘সামিকা চোদেত্ৱা দেন্তী’’তি অনাপত্তিযং ৱুত্তত্তা. তেন চ যো সযং অচোদেত্ৱা উপাসকাদীহি পৰিযাযেন ৱত্ৱা চোদাপেতি, তেসু সত্তক্খত্তুম্পি চোদেত্ৱা চীৱৰং দাপেন্তেসু তস্স অনাপত্তি সিদ্ধা হোতি সিক্খাপদস্স অনাণত্তিকত্তা.

কেনচি অনিদ্দিট্ঠো অত্তনো মুখেনেৱ ব্যাৱটভাৱং ৱেয্যাৱচ্চকৰত্তং পত্তো মুখৱেৱটিকো. ‘‘অৱিচাৰেতুকামতাযা’’তি ইমিনা ৱিজ্জমানম্পি দাতুং অনিচ্ছন্তা অৰিযাপি ৱঞ্চনাধিপ্পাযং ৱিনা ৱোহাৰতো নত্থীতি ৱদন্তীতি দস্সেতি. ভেসজ্জক্খন্ধকে মেণ্ডকসেট্ঠিৱত্থুম্হি (মহাৱ. ২৯৯) ৱুত্তং ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনমেৱ (মহাৱ. ২৯৯) মেণ্ডকসিক্খাপদং নাম. কপ্পিযকাৰকানং হত্থেতি দূতেন নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকে সন্ধায ৱুত্তং, ন পন ভিক্খুনা নিদ্দিট্ঠে, অনিদ্দিট্ঠে ৱাতি. তেনাহ ‘‘এত্থ চ চোদনায পমাণং নত্থী’’তিআদি.

সযং আহৰিত্ৱা দদন্তেসূতি সম্বন্ধো. ‘‘পিণ্ডপাতাদীনং অত্থাযা’’তি ইমিনা চীৱৰত্থাযেৱ ন হোতীতি দস্সেতি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ৱত্থুসামিনা নিদ্দিট্ঠকপ্পিযকাৰকভেদেসুপি পিণ্ডপাতাদীনম্পি অত্থায দিন্নে চ ঠানচোদনাদি সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ কাতব্বন্তি দস্সেতি.

‘‘সঙ্ঘং ৱা…পে… অনামসিত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘সঙ্ঘস্স ৱিহাৰত্থায দেমা’’তিআদিনা আমসিত্ৱা ৱদন্তেসু পটিক্খিপিতব্বমেৱ. ‘‘সঙ্ঘো সম্পটিচ্ছতী’’তি ইদং উক্কট্ঠৱসেন ৱুত্তং, গণাদীসুপি সঙ্ঘস্সত্থায সম্পটিচ্ছন্তেসুপি পটিগ্গহণেপি পৰিভোগেপি দুক্কটমেৱ. সাৰত্থদীপনিযং ‘‘পটিগ্গহণে পাচিত্তিয’’ন্তি (সাৰত্থ. টী. ২.৫৩৭-৫৩৯) ৱুত্তং, তং ন যুত্তং সঙ্ঘচেতিযাদীনং অত্থায দুক্কটস্স ৱুত্তত্তা. চোদেতীতি তস্স দোসাভাৱং ঞত্ৱাপি কোধেন ৱা লোভেন ৱা ভণ্ডদেয্যন্তি চোদেতি. সো এৱ হি মুসাৱাদাদিপচ্চযা পাচিত্তিযদুক্কটাদিআপত্তীহি সাপত্তিকো হোতি, গীৱাতিসঞ্ঞায পন ৱত্ৱা নিদ্দোসভাৱং ঞত্ৱা ৱিৰমন্তস্স নত্থি আপত্তি.

তড়াকং খেত্তে পৱিট্ঠত্তা ‘‘ন সম্পটিচ্ছিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. চত্তাৰো পচ্চযে সঙ্ঘো পৰিভুঞ্জতূতি দেতি, ৱট্টতীতি এত্থ ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘস্স চতুপচ্চযপৰিভোগত্থায তড়াকং দম্মী’’তি ৱা ‘‘ভিক্খুসঙ্ঘো চত্তাৰো পচ্চযে পৰিভুঞ্জিতুং তড়াকং দম্মী’’তি ৱা ‘‘ইতো তড়াকতো উপ্পন্নে চত্তাৰো পচ্চযে দম্মী’’তি ৱা ৱত্তুম্পি ৱট্টতি, ইদঞ্চ সঙ্ঘস্স পৰিভোগত্থায দিয্যমানঞ্ঞেৱ সন্ধায ৱুত্তং, পুগ্গলস্স পন এৱম্পি দিন্নং তড়াকখেত্তাদি ন ৱট্টতি. সুদ্ধচিত্তস্স পন উদকপৰিভোগত্থং কূপপোক্খৰণীআদযো ৱট্টন্তি. ‘‘সঙ্ঘস্স তড়াকং অত্থি, তং কথ’’ন্তি হি আদিনা সব্বত্থ সঙ্ঘৱসেনেৱ ৱুত্তং. হত্থেতি ৱসে.

‘‘ঠপেথাতি ৱুত্তে’’তি ইদং সামীচিৱসেন ৱুত্তং, অৱুত্তেপি ঠপেন্তস্স দোসো নত্থি. তেনাহ ‘‘উদকং ৱাৰেতুং লব্ভতী’’তি. সস্সকালেপি তাসেত্ৱা মুঞ্চিতুং ৱট্টতি, অমুঞ্চতো পন ভণ্ডদেয্যং. পুন দেতীতি অচ্ছিন্দিত্ৱা পুন দেতি, এৱম্পি ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা ‘‘যেন কেনচি ইস্সৰেন ‘পৰিচ্চত্তমিদং ভিক্খূহি, অস্সামিক’ন্তিসঞ্ঞায অত্তনা গহেত্ৱা দিন্নং ৱট্টতী’’তি দস্সেতি. কপ্পিযৱোহাৰেপি ৱিনিচ্ছযং ৱক্খামাতি পাঠসেসো.

উদকৱসেনাতি উদকপৰিভোগত্থং. ‘‘সুদ্ধচিত্তান’’ন্তি ইদং সহত্থেন চ অকপ্পিযৱোহাৰেন চ কৰোন্তে সন্ধায ৱুত্তং. সস্সসম্পাদনত্থন্তি এৱং অসুদ্ধচিত্তানম্পি পন সযং অকত্ৱা কপ্পিযৱোহাৰেন আণাপেতুং ৱট্টতি এৱ. ‘‘কপ্পিযকাৰকং ঠপেতুং ন ৱট্টতী’’তি ইদং সহত্থাদিনা কততড়াকত্তা ‘‘অসাৰুপ্প’’ন্তি ৱুত্তং, ঠপেন্তস্স, পন তং পচ্চযং পৰিভুঞ্জন্তস্সপি ৱা সঙ্ঘস্স আপত্তি ন ৱিঞ্ঞাযতি, অট্ঠকথাপমাণেন ৱা এত্থ আপত্তি গহেতব্বা. লজ্জিভিক্খুনাতি লজ্জিনাপি, পগেৱ অলজ্জিনা মত্তিকুদ্ধৰণাদীসু কাৰাপিতেসূতি অধিপ্পাযো. নৱসস্সেতি অকতপুব্বে কেদাৰে. ‘‘কহাপণে’’তি ইমিনা ধঞ্ঞুট্ঠাপনে তস্সেৱ অকপ্পিযন্তি দস্সেতি, ধঞ্ঞুট্ঠাপনে চস্স পযোগেপি দুক্কটমেৱ, ন কহাপণুট্ঠাপনে ৱিয.

‘‘কসথ ৱপথা’’তি ৱচনে সব্বেসম্পি অকপ্পিযং সিযাতি আহ ‘‘অৱত্ৱা’’তি. এত্তকো নাম ভাগোতি এত্থ এত্তকো কহাপণোতি ইদম্পি সন্ধায ৱদতি. তথা ৱুত্তেপি হি তদা কহাপণানং অৱিজ্জমানত্তা আযতিং উপ্পন্নং অঞ্ঞেসং ৱট্টতি এৱ. তেনাহ ‘‘তস্সেৱ তং অকপ্পিয’’ন্তি. তস্স পন সব্বপযোগেসু, পৰিভোগেসুপি দুক্কটং. কেচি পন ‘‘ধঞ্ঞপৰিভোগে এৱ আপত্তি, ন পুব্বপযোগে’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, যেন মিননৰক্খণাদিপযোগেন পচ্ছা ধঞ্ঞপৰিভোগে আপত্তি হোতি, তস্স পযোগস্স কৰণে অনাপত্তিযা অযুত্তত্তা. পৰিযাযকথায পন সব্বত্থ অনাপত্তি. তেনেৱ ‘‘এত্তকেহি ৱীহীহি ইদঞ্চিদঞ্চ আহৰথা’’তি নিযমৱচনে অকপ্পিযং ৱুত্তং, কহাপণৱিচাৰণেপি এসেৱ নযো. ৱত্থু চ এৱৰূপং নাম সংৱিজ্জতি, কপ্পিযকাৰকো নত্থীতি ৱত্তব্বন্তিআদিৱচনঞ্চেত্থ সাধকং.

ৱনং দম্মি…পে… ৱট্টতীতি এত্থ নিৱাসট্ঠানত্তা পুগ্গলস্সাপি সুদ্ধচিত্তেন গহেতুং ৱট্টতি. সীমং দেমাতি ৱিহাৰসীমাদিসাধাৰণৱচনেন ৱুত্তত্তা ‘‘ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং.

‘‘ৱেয্যাৱচ্চকৰ’’ন্তিআদিনা ৱুত্তেপি পুগ্গলস্সপি দাসং গহেতুং ৱট্টতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, আৰামিক’’ন্তি (পাৰা. ৬১৯; মহাৱ. ২৭০) ৱিসেসেত্ৱা অনুঞ্ঞাতত্তা, তঞ্চ খো পিলিন্দৱচ্ছেন গহিতপৰিভুত্তক্কমেন, ন গহট্ঠানং দাসপৰিভোগক্কমেন. খেত্তাদযো পন সব্বে সঙ্ঘস্সেৱ ৱট্টন্তি পাড়িযং পুগ্গলিকৱসেন গহেতুং অননুঞ্ঞাতত্তাতি দট্ঠব্বং. ৱিহাৰস্স দেমাতি সঙ্ঘিকৱিহাৰং সন্ধায ৱুত্তং, ‘‘খেত্তৱত্থুপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তিআদিনা (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) সুত্তন্তেসু আগতপটিক্খেপো ভগৱতা আপত্তিযাপি হেতুভাৱেন কতোতি ভগৱতো অধিপ্পাযং জানন্তেহি সঙ্গীতিমহাথেৰেহি খেত্তপটিগ্গহণাদিনিস্সিতো অযং সব্বোপি পাড়িমুত্তৱিনিচ্ছযো ৱুত্তোতি গহেতব্বো. কপ্পিযকাৰকস্স নিদ্দিট্ঠভাৱো, দূতেন অপ্পিততা, ততুত্তৰি ৱাযামো, তেন পটিলাভোতি ইমানেত্থ চত্তাৰি অঙ্গানি.

ৰাজসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নিট্ঠিতো চীৱৰৱগ্গো পঠমো.