৪. চতুত্থপাৰাজিকং
ৱগ্গুমুদাতীৰিযভিক্খুৱত্থুৱণ্ণনা
১৯৩. অধিট্ঠেমাতি সংৱিদহাম. ইৰিযাপথং সণ্ঠপেত্ৱাতি পধানানুৰূপং কত্ৱা. অনাগতসম্বন্ধে পন অসতীতি ভাসিতো ভৱিস্সতীতি পাঠসেসং কত্ৱা অনাগতসম্বন্ধে অসতি. ভাসিতোতি অতীতৱচনং কথং অনাগতৱচনেন সম্বন্ধমুপগচ্ছতীতি আহ লক্খণং পনাতিআদি. ঈদিসে হি ঠানে ধাতুসম্বন্ধে পচ্চযাতি ইমিনা লক্খণেন ধাত্ৱত্থসম্বন্ধে সতি অযথাকালৱিহিতাপি পচ্চযা সাধৱো ভৱন্তীতি সদ্দসত্থৱিদূ ৱদন্তি.
১৯৪. ৱণ্ণৱাতি ইমিনা অভিনৱুপ্পন্নৱণ্ণতা ৱুত্তা. পসন্নমুখৱণ্ণাতি ইমিনা মুখৱণ্ণস্স অতিপণীততা ৱুত্তা. ৱিপ্পসন্নচ্ছৱিৱণ্ণাতি ইমিনা পকতিসৰীৰৱণ্ণস্সেৱ যথাৱুত্তনযেন ৱিপ্পসন্নতা ৱুত্তা. যস্মা ইন্দ্ৰিযানং উপাদাৰূপত্তা নিস্সযৱসেনেৱ পীণনন্তি আহ ‘‘অভিনিৱিট্ঠোকাসস্স পৰিপুণ্ণত্তা’’তি. পঞ্চপ্পসাদানং ৱিয হদযৰূপস্সাপি পৰিপুণ্ণতা ৱুত্তাযেৱাতি আহ ‘‘মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযান’’ন্তি. উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং অনুযুঞ্জন্তা ইমং সৰীৰসোভং নেৱ পাপুণিংসূতি সম্বন্ধো. যথা তন্তি এত্থ তন্তি নিপাতমত্তং. চতুচক্কন্তি এত্থ পৱত্তনট্ঠেন ইৰিযাপথোৱ চক্কন্তি ৱুত্তো.
১৯৫. উপলব্ভন্তীতি দিস্সন্তি, ঞাযন্তীতি অত্থো. পচন্তোতি পীড়েন্তো, গেহাদীনি ৱা সযং ডহন্তো, অঞ্ঞেহি ৱা পাচেন্তো. উদ্ধতেতি উদ্ধচ্চপকতিকে. উন্নড়েতি উগ্গতনড়সদিসেন উগ্গততুচ্ছমানেন সহিতে. চপলেতি পত্তচীৱৰমণ্ডনাদিনা চাপল্লেন যুত্তে. মুখৰেতি খৰৱচনে. পাকতিন্দ্ৰিযেতি অসংৱুতত্তা গিহিকালে ৱিয পকতিযং ঠিতিন্দ্ৰিযে. ইৰিযাপথসণ্ঠপনাদীনীতি আদি-সদ্দেন পচ্চযপটিসেৱনসামন্তজপ্পানং গহণং ৱেদিতব্বং. পৰমসল্লেখৱুত্তীহি মহাঅৰিযৱংসেহি ভিক্খূহি নিৱুত্থসেনাসনানি লোকসম্মতসেনাসনানি নাম. পৰিপাচেতুন্তি ৱিম্হাপনৱসেন পৰিণামেতুং. ভিক্খাচাৰে অসম্পজ্জমানেতি ইদং জনপদচাৰিকং চৰন্তীতি ইমিনা সম্বন্ধিতব্বং, ন পন পাড়িং ৱাচেন্তোতিআদীহি, তানি পন পদানি অত্তনো নিৰন্তৰৱাসট্ঠানেপি জনপদেসুপি কত্তব্বকিচ্চদস্সনৱসেন ৱুত্তানি, তানি চ তে ৱত্তসীসেন কৰোন্তি, ন লাভনিমিত্তং, তেনাহ তন্তীতিআদি. কিচ্ছেনাতি ইমস্সেৱ ৱেৱচনং কসিৰেনাতি. তদুভযম্পি পাৰমীপূৰণৱাযামং সন্ধায ৱুত্তং. সাধাৰণপৰিক্খাৰভাৱেনাতি সঙ্ঘিকপৰিক্খাৰভাৱেন. তথাভাৱতো থেনেত্ৱাতি অৱিস্সজ্জিযঅৱেভঙ্গিযভাৱতো থেনেত্ৱা, ন ঠানাচাৱনৱসেনাতি অধিপ্পাযো, তেনাহ ‘‘কুলদূসকদুক্কটং আপজ্জতী’’তি. অসন্তন্তি ইমস্স অভূতন্তি ইদং কাৰণৱচনং, অনুপ্পন্নত্তা অৱিজ্জমানন্তি অত্থো. কিতৱস্সেৱাতি কিতৱস্স সকুণগহণমিৱ. কেৰাটিকস্সাতি সঠস্স. সমণোতি গোত্তমত্তং অনুভোন্তি ধাৰেন্তীতি গোত্ৰভুনো, নামমত্তসমণাতি অত্থো. দুজ্জানপৰিচ্ছেদন্তি অনন্তদুক্খত্তা ‘‘এত্তকং দুক্খ’’ন্তি সঙ্খ্যাৱসেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ঞাতুং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেনাপি দুক্কৰং, ন পন সৰূপৱসেন ঞাতুং বুদ্ধঞাণস্স অৱিসযভাৱা.
অধিমানৱত্থুৱণ্ণনা
১৯৬. অৰহত্তেতি অগ্গফলে. ঞাণচক্খুনাতি পচ্চৱেক্খণঞাণসঙ্খাতেন চক্খুনা, অথ ৱা ফলচিত্তসম্পযুত্তেনেৱ ঞাণচক্খুনা. অত্তনা সম্পযুত্তেনাপি হি ঞাণেন অসম্মোহতো সযং দিট্ঠং নাম হোতি, তথা তস্মিং অদিট্ঠেতি অত্থো. সব্বেসং কিলেসানং পহাযকৱসেন আজানাতি, সমন্ততো সব্বেন ৱা পকাৰেন জানাতীতি ‘‘অঞ্ঞা’’তি অগ্গমগ্গো ৱুচ্চতি, তদুপচাৰেন পন তপ্ফলম্পীতি আহ ‘‘অঞ্ঞং ব্যাকৰিংসূতি অৰহত্তং ব্যাকৰিংসূ’’তি. অন্তৰা ঠপেতীতি সেখভূমিযং অধিমানো ঠপেতি. কিলেসসমুদাচাৰং অপস্সন্তোতি পুৰিমমগ্গত্তযৱজ্ঝানংযেৱ কিলেসানং ৱসেন ৱুত্তং, ন ভৱৰাগাদীনং.
সৱিভঙ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা
১৯৭. পকতিমনুস্সেহি উত্তৰিতৰানং বুদ্ধাদিউত্তমপুৰিসানং অধিগমধম্মো উত্তৰিমনুস্সধম্মোতি আহ উত্তৰিমনুস্সানন্তিআদি. পাড়িযং (পাৰা. ১৯৮) ‘‘অত্থি চ মে এতে ধম্মা মযী’’তি এত্থ মেতি ইদং পদপূৰণমত্তং. অধিগন্তব্বতো অধিগমসঙ্খাতস্স ঝানাদিনো পুচ্ছা অধিগমপুচ্ছা, সা চ ঝানাদীসু সামঞ্ঞতো পৱত্তাতি ইদানি তত্থ পঠমজ্ঝানং ৱা দুতিযাদীসু অঞ্ঞতৰং ৱা তত্থাপি কসিণাদিআৰম্মণেসু কতৰমাৰম্মণং ঝানং ৱা লোকুত্তৰেসু চ সোতাপত্তিমগ্গং ৱা সকদাগামিমগ্গাদীসু অঞ্ঞতৰং ৱা তত্থাপি সুঞ্ঞতৱিমোক্খং ৱা অপ্পণিহিতৱিমোক্খাদীসু অঞ্ঞতৰং ৱাতি এৱং পচ্চেকং ভেদনিদ্ধাৰণৱসেন পুচ্ছনাকাৰং দস্সেতুং পাড়িযং (পাৰা. ১৯৮) ‘‘পুন কতমেসং ত্ৱং ধম্মানং লাভী’’তি অযং পুচ্ছা দস্সিতাতি দট্ঠব্বা, তেনাহ পঠমমগ্গাদীসূতিআদি. যায অনুক্কমপটিপত্তিযা লোকুত্তৰো অধিগমো আগচ্ছতি, সা পুব্বভাগপটিপত্তি আগমনপটিপদা. ন সুজ্ঝতীতি পুচ্ছিযমানো পটিপত্তিক্কমং উল্লঙ্ঘিত্ৱা কথেতি. অপনেতব্বোতি তযা ৱুত্তক্কমেনাযং ন সক্কা অধিগন্তুন্তি অধিগতমানতো অপনেতব্বো. সন্নিহিতেসু কপ্পিযেসুপি চতূসু পচ্চযেসু অলগ্গত্তা ‘‘আকাসে পাণিসমেন চেতসা’’তি ৱুত্তং. ৱুত্তসদিসং ব্যাকৰণং হোতীতি যোজনা. খীণাসৱপটিপত্তিসদিসা পটিপদা হোতি সুৱিক্খম্ভিতকিলেসত্তা. ইদঞ্চ অৰহত্তং পটিজানন্তস্স ৱসেন ৱুত্তং, তেনাহ খীণাসৱস্স নামাতিআদি. এৱং সুৱিক্খম্ভিতকিলেসস্স ৱত্তনসেক্খধম্মপটিজাননং ইমিনা ভযুপ্পাদনেন, অম্বিলাদিদস্সনে খেড়ুপ্পাদাদিনা চ ন সক্কা ৱীমংসিতুং, তস্মা তস্স ৱচনেনেৱ তং সদ্ধাতব্বং. অযং ভিক্খু সম্পন্নব্যাকৰণোতি ইদং ন কেৱলং অভাযনকমেৱ সন্ধায ৱুত্তং একচ্চস্স সূৰজাতিকস্স পুথুজ্জনস্সাপি অভাযনতো, ৰজ্জনীযাৰম্মণানং বদৰসাড়ৱাদিঅম্বিলমদ্দনাদীনং উপনযনেপি খেড়ুপ্পাদাদিতণ্হাপৱত্তৰহিতং সব্বথা সুসোধিতমেৱ সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং.
অসন্তগুণসম্ভাৱনলক্খণা পাপিচ্ছাতি আহ যা সা ইধেকচ্চোতিআদি. আদি-সদ্দেন অস্সদ্ধোতিআদিপাঠং সঙ্গণ্হাতি. সামঞ্ঞং দুপ্পৰামট্ঠন্তি সমণধম্মসঙ্খাতং সামঞ্ঞং খণ্ডসীলাদিতায দুপ্পৰামট্ঠং দুট্ঠু গহিতং নিৰযায নিৰযদুক্খায তং পুগ্গলং তত্থ নিৰযে উপকড্ঢতি নিব্বত্তাপেতীতি অত্থো. সিথিলোতি ওলীযিত্ৱা কৰণেন সিথিলগাহেন কতো, সথেন ৱা সাঠেয্যেন আদিণ্ণো সিথিলো. পৰিব্বজোতি সমণভাৱো. ভিয্যোতি পুব্বে ৱিজ্জমানানং ৰাগৰজাদীনং উপৰি অপৰম্পি ৰজং আকিৰতীতি অত্থো. ভিক্খুভাৱোতি অধম্মিকপটিঞ্ঞামত্তসিদ্ধো ভিক্খুভাৱো. অজানমেৱাতি এত্থ এৱ-সদ্দো অৱধাৰণে অজানন্তো এৱাতি, ‘‘অজানমেৱ’’ন্তিপি পাঠো, তত্থ পন এৱং জানামি এৱং পস্সামীতি যোজেতব্বং.
পদভাজনীযৱণ্ণনা
১৯৯. এৱন্তি চ পঠমজ্ঝানাদিপৰামসনং পঠমজ্ঝানং জানামি দুতিযাদিঝানন্তি. অসুভজ্ঝানাদীনীতি আদি-সদ্দেন কাযগতাসতিজ্ঝানং কসিণজ্ঝানং কসিণমূলকানি আৰুপ্পজ্ঝানানি চ সঙ্গণ্হাতি. ৱিমোক্খোতি চতুব্বিধো মগ্গো, তস্স সগুণতো সুঞ্ঞতাদিনামং দস্সেন্তো আহ সো পনাযন্তিআদি. মগ্গো হি নাম পঞ্চহি কাৰণেহি নামং লভতি সৰসেন ৱা পচ্চনীকেন ৱা সগুণেন ৱা আৰম্মণেন ৱা আগমনেন ৱা. সচে হি সঙ্খাৰুপেক্খা অনিচ্চতো সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি, মগ্গো অনিমিত্তৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চতি. সচে দুক্খতো সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি, অপ্পণিহিতৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চতি. সচে অনত্ততো সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি, সুঞ্ঞতৱিমোক্খেন ৱিমুচ্চতি, ইদং সৰসতো নামং নাম. যস্মা পনেস সঙ্খাৰেসু অনিচ্চানুপস্সনায নিচ্চনিমিত্তং পজহন্তো আগতো, তস্মা অনিমিত্তো. দুক্খানুপস্সনায সুখসঞ্ঞং পণিধিং পত্থনং পহায আগতত্তা অপ্পণিহিতো. অনত্তানুপস্সনায অত্তসঞ্ঞং পহায অত্তসুঞ্ঞতাদস্সনৱসেন সুঞ্ঞতা হোতি, ইদং পচ্চনীকতো নামং নাম. ৰাগাদীহি পনেস সুঞ্ঞতত্তা সুঞ্ঞতো, ৰূপনিমিত্তাদীনং, ৰাগনিমিত্তাদীনং এৱ ৱা অভাৱেন অনিমিত্তো, ৰাগপণিধিআদীনং অভাৱতো অপ্পণিহিতোতি ৱুচ্চতি, ইদং অস্স সগুণতো নামং. ৰাগাদিসুঞ্ঞং অনিমিত্তং অপ্পণিহিতঞ্চ নিব্বানং আৰম্মণং কৰোতীতি সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো অপ্পণিহিতোতি ৱুচ্চতি, ইদমস্স আৰম্মণতো নামং. আগমনং পন দুৱিধং ৱিপস্সনাগমনং মগ্গাগমনঞ্চ. তত্থ মগ্গে ৱিপস্সনাগমনমেৱ, ফলে পন মগ্গানন্তৰে মগ্গাগমনং, ফলসমাপত্তিযং ৱিপস্সনাগমনম্পি. অনত্তানুপস্সনাৱসেন মগ্গো সুঞ্ঞতো অনিচ্চদুক্খানুপস্সনাহি অনিমিত্তো অপ্পণিহিতোতি এৱং ৱিপস্সনা অত্তনো নামং মগ্গস্স দেতি, মগ্গো ফলস্সাতি ইদং আগমনতো নামং.
সুঞ্ঞত্তাতি ৱিৱিত্তত্তা. ৰাগাদযোৱ পতিট্ঠানট্ঠেন পণিধীতি আহ ‘‘ৰাগদোসমোহপণিধীন’’ন্তি. ইমিস্সা ৱিজ্জাযাতি দিব্বচক্খুৱিজ্জাযাতিআদিনা একেকৱিজ্জং সন্ধায ৱদন্তি. এৱং একিস্সাপি নামং অগ্গহেত্ৱাপি তা এৱ সন্ধায ‘‘ৱিজ্জানং লাভিম্হী’’তি ভণন্তোপি পাৰাজিকো হোতীতি সঙ্খেপট্ঠকথাযং অধিপ্পাযো. ৱত্থুৱিজ্জাদীনি পন সন্ধায ৱদন্তো ন হোতি. একেককোট্ঠাসৱসেনাতি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন লোকুত্তৰৱিসেসং অকত্ৱা কেৱলং ‘‘সতিপট্ঠানানং লাভী’’তি একেককোট্ঠাসৱসেনাতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি তেসু কোট্ঠাসেসু. কিলেসানং পহানং নাম অভাৱমত্তম্পি লোকুত্তৰকিচ্চত্তা লোকুত্তৰন্তি সমত্থেতুং তং পনাতিআদি ৱুত্তং. ৰাগা চিত্তং ৱিনীৱৰণতাতি ৰাগতো চিত্তস্স ৱিনীৱৰণতা, ততো ৰাগতো ৱিমুত্তত্তা এৱ ৱীতৰাগনীৱৰণতাতি অত্থো, যা চ পঞ্চ ৱিজ্জাতি যোজেতব্বং. ন আগতাতি ইধ পদভাজনে ‘‘ঞাণন্তি তিস্সো ৱিজ্জা’’তি (পাৰা. ১৯৯) ৱুত্তত্তা সেসা পঞ্চ ৱিজ্জা ন আগতাতি অত্থো. নিব্বত্তিতলোকুত্তৰত্তাতি লোকিযধম্মসাধাৰণসঙ্খতস্সাপি অভাৱা লোকিযেহি সব্বথা অসম্মিস্সলোকুত্তৰত্তা. অঞ্ঞন্তি সঙ্খেপট্ঠকথাদিং ৱদন্তি, তম্পি তত্থেৱ পটিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো.
২০০. পুন আনেত্ৱা পঠমজ্ঝানাদীহি ন যোজিতন্তি এত্থ ‘‘পঠমজ্ঝানেনাতি পাঠো’’তি কেচি ৱদন্তি, তং যুত্তমেৱ আদি-সদ্দেন গহেতব্বস্স ঝানস্স অভাৱা. পঠমজ্ঝানমূলকঞ্হি একমেৱ খণ্ডচক্কং. কত্তুসাধনোপি ভণিত-সদ্দো হোতীতি আহ অথ ৱাতিআদি. যেন চিত্তেন মুসা ভণতি, তেনেৱ চিত্তেন ন সক্কা ‘‘মুসা ভণামী’’তি জানিতুং, অন্তৰন্তৰা পন অঞ্ঞাহি মনোদ্ৱাৰৱীথীহি ‘‘মুসা ভণামী’’তি জানাতীতি ৱুত্তং ‘‘ভণন্তস্স হোতি মুসা ভণামী’’তি. অযমেত্থ অত্থো দস্সিতোতি তীহি অঙ্গেহি সমন্নাগতো মুসাৱাদোতি অযমত্থো দস্সিতো. দৱাতি সহসা. ৰৱাতি অঞ্ঞং ৱত্তুকামস্স খলিত্ৱা অঞ্ঞভণনং. তং জানাতীতি তংঞাণং, তস্স ভাৱো তংঞাণতা, ঞাণস্স ৱিসযৱিসযীভাৱেন অত্তসংৱেদনন্তি অত্থো. ঞাণসমোধানন্তি বহূনং ঞাণানং একস্মিং খণে সমোধানং, সহুপ্পত্তীতি অত্থো. যেন চিত্তেন ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি জানাতীতি ইদং পুব্বভাগচেতনঞ্চ সন্নিট্ঠানচেতনঞ্চ একতো কত্ৱা ৱুত্তং. যেন চিত্তেন পুব্বভাগচেতনাভূতেন সন্নিট্ঠানচেতনাভূতেন চ ৱিসংৱাদিতব্বসত্তসঙ্খাৰে জানাতি, যেন চিত্তেন মুসা ভণিস্সন্তি অত্থো. তেনেৱ…পে… পৰিচ্চজিতব্বাতি তেনেৱ চিত্তেন ‘‘এৱং অহং মুসা ভণামী’’তি ৱা ‘‘ভণিত’’ন্তি ৱা তদেৱ মুসাৱাদচিত্তমাৰম্মণং কত্ৱা ভিক্খু জানাতীতি এৱং পুব্বাপৰসন্নিট্ঠানচেতনাক্খণেসু তীসু একেনেৱ চিত্তেন ঞাণৱিসযঞ্চ ঞাণঞ্চাতি উভযম্পি একক্খণে পুগ্গলো জানাতীতি অযং তংঞাণতা পৰিচ্চজিতব্বা ৱিসযস্সেৱ তদা পকাসনতোতি অধিপ্পাযো, তেনাহ ন হীতিআদি. যদি ঞাণস্স অত্তনো সৰূপং ন ঞাযতি, কথং পচ্ছিমং চিত্তং জানাতীতি আহ পুৰিমং পুৰিমন্তিআদি. তত্থ ভণিস্সামীতিআদিনা তীসু কালেসু উপ্পন্নং পুৰিমপুৰিমচিত্তং অত্তানং ৱিসযং কত্ৱা উপ্পজ্জমানস্স পচ্ছিমস্স পচ্ছিমস্স চিত্তস্স তথা উপ্পত্তিযা পচ্চযো হোতীতি অত্থো. তেনাতি যেন কাৰণেন তীসু খণেসু চিত্তানি তদঞ্ঞেহেৱ চিত্তেহি জানিতব্বানি, তানি চ পুৰিমপুৰিমচিত্তেনেৱ অৱস্সং উপ্পজ্জন্তি, তেন কাৰণেনাতি অত্থো. তস্মিং সতীতি ভণিস্সামীতি পুব্বভাগে সতি. সেসদ্ৱযন্তি ভণামি, ভণিতন্তি ইদং দ্ৱযং ন হেস্সতীতি এতং নত্থীতি যোজনা হোতিযেৱাতি অত্থো. একং ৱিয পকাসতীতি ভিন্নক্খণানম্পি নিৰন্তৰুপ্পত্তিযা ‘‘তদেৱেদ’’ন্তি গহেতব্বতং সন্ধায ৱদতি.
বলৱধম্মৱিনিধানৱসেনাতি বলৱগাহস্স ৱিনিধানৱসেন. দুব্বলদুব্বলানন্তি দুব্বলদুব্বলানং গাহানং. সকভাৱপৰিচ্চজনৱসেনাতি অত্তনো সন্তকভাৱস্স পৰিচ্চজনৱসেন.
২০৭. উত্তাসিতত্তাতি ভযং জনেত্ৱা ৱিয পলাপিতত্তা. এৱং পলাপিতো ন পুন তং ঠানং আগচ্ছতীতি আহ ‘‘পুন অনল্লীযনভাৱদস্সনৱসেনা’’তি. খেট-সদ্দং সদ্দত্থৱিদূ উত্তাসত্থে পঠন্তীতি আহ স্ৱাযমত্থোতিআদি. অণু এৱ অণুসহগতং, অণুত্তেন ৱা যুত্তন্তি অত্থো.
ৱত্তুকামৱাৰকথাৱণ্ণনা
২১৫. কেৱলঞ্হিযন্তি কেৱলঞ্হি অযং ৱাৰোতি অজ্ঝাহৰিতব্বং. তঙ্খণঞ্ঞেৱ জানাতীতি পকতিযা ৱচনানন্তৰং ৱিজাননং সন্ধায ৱুত্তং. এৱং পন ৱচীভেদং অকত্ৱা ‘‘যো ইমম্হা আৱাসা পঠমং পক্কমিস্সতি, নং মযং ‘অৰহা’তি জানিস্সামা’’তি এৱং কতসঙ্কেতা ৱিহাৰা পঠমং পক্কমনেন তস্মিং খণে অৱীতিৱত্তেপি নিক্খন্তমত্তেপি পাৰাজিকং অঞ্ঞতৰো ভিক্খু ‘‘মং ‘অৰহা’তি জানন্তূ’’তি তম্হা আৱাসা পঠমং পক্কামীতি আগতৱত্থুম্হি (পাৰা. ২২৭) ৱিয. ৱিঞ্ঞত্তিপথেতি কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তীনং গহণযোগ্গে পদেসে, তেন ৱিঞ্ঞত্তিপথং অতিক্কমিত্ৱা ঠিতো কোচি দিব্বেন চক্খুনা কাযৱিকাৰং দিস্ৱা দিব্বায সোতধাতুযা ৱচীভেদঞ্চ সুত্ৱা জানাতি, ন পাৰাজিকন্তি দীপেতি. পাড়িযং ‘‘পটিৱিজানন্তস্স আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি (পাৰা. ২১৫) ইমস্মিং পটিৱিজাননৱাৰে যস্মিং অক্খৰে ৱা উচ্চাৰিতে কাযপ্পযোগে ৱা কতেযেৱ অযং পঠমজ্ঝানং সমাপন্নোতিআদিঅত্থং পৰো ৱিজানাতি, ততো পুৰিমেসু অক্খৰুচ্চাৰণাদিপ্পযোগেসু থুল্লচ্চযং আপজ্জিত্ৱা পচ্ছিমেৱ পটিৱিজাননপযোগক্খণে পাৰাজিকং আপজ্জতীতি ৱেদিতব্বং থুল্লচ্চযস্সেৱেত্থ সামন্তত্তা, তেনেৱ বুদ্ধদত্তাচৰিযেন –
‘‘দুক্কটং পঠমস্সেৱ, সামন্তমিতি ৱণ্ণিতং;
সেসানং পন তিণ্ণম্পি, থুল্লচ্চযমুদীৰিত’’ন্তি –
ৱুত্তং, অযঞ্চত্থো ‘‘ন পটিৱিজানন্তস্স আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি ইমিনা সুত্তেন সঙ্গহিতোতি দট্ঠব্বো. উগ্গহপৰিপুচ্ছাদিৱসেনাতিআদিনা ঝানসমাধিআদিসদ্দানমত্থেসু পুব্বে অকতপৰিচযত্তা সুত্ৱা ‘‘অত্থং ঈদিস’’ন্তি অজানিত্ৱা কেৱলং ‘‘ৱিসিট্ঠো কোচি সমণগুণো অনেন লদ্ধো’’তি পৰেন ঞাতেপি পাৰাজিকমেৱাতি দস্সেতি.
অনাপত্তিভেদকথাৱণ্ণনা
২২০. অনুল্লপনাধিপ্পাযস্সাতি ‘‘এৱং ৱুত্তে উত্তৰিমনুস্সধম্মো মযা পকাসিতো হোতী’’তি অমনসিকত্ৱা ‘‘নাহং, আৱুসো, মচ্চুনো ভাযামী’’তিআদিকং কথেন্তস্স. এৱং কথেন্তো চ ৱোহাৰতো অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তো নাম হোতীতি ৱুত্তং ‘‘অঞ্ঞং ব্যাকৰোন্তস্সা’’তি. ভাযন্তোতি ‘‘ঞত্ৱা গৰহন্তি নু খো’’তি ভাযন্তো.
পদভাজনীযৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা
২২৩. সেক্খভূমিযন্তি ইমিনা ঝানভূমিম্পি সঙ্গণ্হাতি. তিণ্ণং ৱিৱেকানন্তি কাযচিত্তউপধিৱিৱেকানং. পিণ্ডায চৰণস্স ভোজনপৰিযোসানতায ৱুত্তং ‘‘যাৱ ভোজনপঅযোসান’’ন্তি. অন্তৰঘৰে ভুত্ৱা আগচ্ছন্তস্সাপি ৱুত্তনযেনেৱ সম্ভাৱনিচ্ছায চীৱৰসণ্ঠাপনাদীনি কৰোন্তস্স দুক্কটমেৱ, পাড়িযং পন দুক্কৰাদিৱত্থূসু ‘‘অনাপত্তি অনুল্লপনাধিপ্পাযস্সা’’তি ইদং থুল্লচ্চযেনাপি অনাপত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তং. উল্লপনাধিপ্পাযস্সাপি হি ‘‘নাৱুসো, দুক্কৰং অঞ্ঞং ব্যাকাতু’’ন্তি ৱুত্তে থুল্লচ্চযমেৱ অত্তুপনাযিকত্তাভাৱতোতি দট্ঠব্বং.
২২৭. ন দানাহং তত্থ গমিস্সামীতি পুন তত্থ ৱসিতট্ঠানে ন গমিস্সামি, এৱং সতি পঠমং গতো অযং পুন চ নাগতো, তস্মা অৰহাতি মঞ্ঞিস্সন্তীতি অধিপ্পাযো. তং ঠানন্তি আৱাসং ৱাতিআদিনা পুব্বে পৰিচ্ছিন্নট্ঠানং. পদসা গমনং সন্ধায কতিকায কতত্তা যানেনাতিআদি ৱুত্তং. ৱিজ্জামযিদ্ধিং সন্ধায ‘‘ইদ্ধিযা’’তি ৱুত্তং উল্লপনাধিপ্পাযস্স অভিঞ্ঞিদ্ধিযা অসম্ভৱতো. অঞ্ঞমঞ্ঞং ৰক্খন্তীতি উল্লপনাধিপ্পাযে সতিপি একস্সাপি পঠমগমনাভাৱা ৰক্খন্তি. সচে পন কতিকং কত্ৱা নিসিন্নেসু একং দ্ৱে ঠপেত্ৱা অৱসেসা উল্লপনাধিপ্পাযেন একতো গচ্ছন্তি, গতানং সব্বেসং পাৰাজিকমেৱ. তেসু যস্স উল্লপনাধিপ্পাযো নত্থি, তস্স অনাপত্তি. এতন্তি হেট্ঠা ৱুত্তং সব্বং কতিকৱত্তং. নানাৱেৰজ্জকাতি নানাজনপদৱাসিনো. সঙ্ঘলাভোতি যথাৱুড্ঢং পাপুণনককোট্ঠাসো. অযঞ্চ পটিক্খেপো অৱিসেসেত্ৱা কৰণং সন্ধায কতো, ৱিসেসেত্ৱা পন ‘‘এত্তকো অসুকস্সা’’তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অপলোকেত্ৱা দাতুং ৱট্টতি.
২২৮. ধম্মধাতূতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, ধম্মানং সভাৱো ৱা. উপপত্তীতি অত্তভাৱং সন্ধায ৱদতি. দুস্সদ্ধাপযা হোন্তীতি পুথুজ্জনে সন্ধায ৱুত্তং, ন লক্খণত্থেৰাদিকে অৰিযপুগ্গলে. ৱিতুডেন্তীতি ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা ডেন্তি গচ্ছন্তি, ফাসুড়ন্তৰিকাযো ছিদ্দাৱছিদ্দং কত্ৱা তাহি গচ্ছন্তীতি নিস্সক্কৱসেন অত্থো. ৱিতুদেন্তীতি পাঠে ফাসুড়ন্তৰিকাহীতি আধাৰত্থে নিস্সক্কৱচনং. লোহতুণ্ডেহীতি কাড়লোহমযেহি তুণ্ডেহি. অচ্ছৰিযং ৱতাতি গৰহিতব্বতায অচ্ছৰং পহৰিতুং যুত্তৰূপং. চক্খুভূতাতি লোকস্স চক্খু ৱিয ভূতা সঞ্জাতা, চক্খুসদিসাতিপি অত্থো. তস্সেৱ কম্মস্সাতি যেন গোঘাতককম্মেনেৱ নিৰযে নিব্বত্তো, তস্সেৱাতি অত্থে গয্হমানে একায চেতনায বহুপটিসন্ধিযো হোন্তীতি আপজ্জতি, ন চেতং যুত্তং একস্স অম্বাদিবীজস্স অনেকঙ্কুৰুপ্পত্তি ৱিযাতি তং পৰিহৰন্তো আহ তস্স নানাচেতনাহি আযূহিতস্সাতিআদি, তেন গোঘাতককম্মক্খণে পুব্বচেতনা অপৰচেতনা সন্নিট্ঠাপকচেতনাতি একস্মিম্পি পাণাতিপাতে বহূ চেতনা হোন্তি, নানাপাণাতিপাতেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তত্থ একায চেতনায নৰকে পচিত্ৱা তদঞ্ঞচেতনাসু একায অপৰাপৰিযচেতনায ইমস্মিং পেতত্তভাৱে নিব্বত্তোতি দস্সেতি, তেনাহ ‘‘অৱসেসকম্মং ৱা কম্মনিমিত্তং ৱা’’তি. এত্থ চ কম্মসৰিক্খৱিপাকুপ্পত্তিং সন্ধায কম্মকম্মনিমিত্তানমেৱ গহণং কতং, ন গতিনিমিত্তস্স, তেনাহ ‘‘অট্ঠিৰাসিযেৱ নিমিত্তং অহোসী’’তি. পাড়িযং ৱিতচ্ছেন্তীতি তুণ্ডেহি তচ্ছেন্তো ৱিয লুঞ্চন্তি. ৱিৰাজেন্তীতি ৱিলিখন্তি.
২২৯. ৱল্লূৰৱিক্কযেনাতি সুক্খাপিতমংসৱিক্কযেন. নিপ্পক্খচম্মেতি ৱিগতপক্খলোমচম্মে. একং মিগন্তি দীপকমিগং. কাৰণাহীতি ঘাতনাহি. ঞত্ৱাতি কম্মট্ঠানং ঞত্ৱা.
২৩০. মঙ্গনৱসেন উলতীতি মঙ্গুলি, ৱিৰূপবীভচ্ছভাৱেন পৱত্ততীতি অত্থো. চিত্তকেড়িন্তি চিত্তৰুচিযং অনাচাৰকীড়ং.
২৩১. নিস্সেৱালপণককদ্দমোতি তিলবীজকাদিসেৱালেন নীলমণ্ডূকপিট্ঠিৱণ্ণেন উদকপিট্ঠে উদকং নীলৱণ্ণং কুৰুমানেন পণকেন কদ্দমেন চ ৱিৰহিতো. উণ্হভাৱেন তপনতো তপং উদকং অস্সাতি তপোদকাতি ৱত্তব্বে ক-কাৰলোপং কত্ৱা ‘‘তপোদা’’তি ৱুচ্চতি. পেতলোকোতি পকট্ঠেন অকুসলকম্মেন সুগতিতো দুগ্গতিং ইতানং গতানং লোকো সমূহো, নিৱাসট্ঠানং ৱা. কতহত্থাতি ধনুসিপ্পে সুট্ঠু সিক্খিতহত্থা, অৱিৰজ্ঝনলক্খৱেধাতি অত্থো. সিপ্পদস্সনৱসেন ৰাজকুলাদীসু ৰাজসমূহং উপেচ্চ কতং অসনং সৰক্খেপো এতেসন্তি কতুপাসনা, সব্বত্থ দস্সিতসিপ্পাতি অত্থো. পভগ্গোতি পভঞ্জিতো, পৰাজিতোতি অত্থো.
২৩২. আনেঞ্জসমাধিন্তি অৰূপসমাপত্তিযং নিৰুদ্ধে সতিপি সদ্দকণ্টকেন উট্ঠানাৰহো ৰূপাৱচৰসমাধিযেৱ ইধ ৱত্তব্বোতি আহ অনেজং অচলন্তিআদি. সমাধিপৰিপন্থকেতি ৱিতক্কাদিকে সন্ধায ৱদতি, ইদং পন পঠমবোধিযং উপ্পন্নম্পি ৱত্থুং অনাচাৰমত্তৱসেন ভিক্খূহি চোদিতেপি ভগৱতা ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৱে, মোগ্গল্লানস্সা’’তি (পাৰা. ২২৮) এৱং আযতিং অত্তনা পঞ্ঞপিযমানপাৰাজিকানুগুণং তদা এৱ ৱিনীতন্তি ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি পচ্ছা পঞ্ঞত্তস্স ইমস্স সিক্খাপদস্স ৱিনীতৱত্থুভাৱেন সঙ্গহমাৰোপিতন্তি দট্ঠব্বং. সাৱকানং উপ্পটিপাটিযা অনুস্সৰণাভাৱং দস্সেতুং ‘‘ন উপ্পটিপাটিযা’’তি ৱুত্তং. দুক্কৰং কতন্তি অনন্তৰে পঞ্চকপ্পসতিকে কালে ৱিঞ্ঞাণসন্ততিং অদিস্ৱাপি অসম্মুয্হিত্ৱা পৰতো ততিযত্তভাৱে দিট্ঠচুতিচিত্তেন সদ্ধিং ৱত্তমানভৱপটিসন্ধিযা অনুমানেনাপি কাৰিযকাৰণাভাৱগহণং নাম সাৱকানং দুক্কৰত্তা ৱুত্তং. পটিৱিদ্ধাতি পটিৱিদ্ধসদিসা. যথা নাম সত্তধা ফালিতস্স চামৰৱাললোমস্স একায অগ্গকোটিযা অপৰস্স ৱাললোমংসুনো কোটিং দূৰে ঠত্ৱা ৱিজ্ঝেয্য আৱুনন্তো ৱিয পটিপাদেয্য, এৱমেৱ ইমিনাপি দুক্কৰং কতন্তি ৱুত্তং হোতি. এতদগ্গন্তি এসো অগ্গো. যদিদন্তি যো অযং.
নিগমনৱণ্ণনা
২৩৩. ইধাতি ভিক্খুৱিভঙ্গে. উদ্দিট্ঠপাৰাজিকপৰিদীপনন্তি সিক্খাপদেসু পাতিমোক্খুদ্দেসৱসেন উদ্দিট্ঠপাৰাজিকপৰিদীপনং, ন পন সব্বস্মিং পাৰাজিকৱিভঙ্গে আগতআপত্তিপৰিদীপনং তত্থ থুল্লচ্চযাদীনম্পি আগতত্তা তেনেৱ উদ্দিট্ঠ-সদ্দেন ৱুত্তৱিভঙ্গস্স নিদ্দেসত্তা. ভিক্খুনীনং অসাধাৰণানি চত্তাৰীতি উব্ভজাণুমণ্ডলিকা (পাচি. ৬৫৮) ৱজ্জপ্পটিচ্ছাদিকা (পাচি. ৬৬৫) উক্খিত্তানুৱত্তিকা (পাচি. ৬৬৯) অট্ঠৱত্থুকাতি (পাচি. ৬৭৫) ইমানি ভিক্খূহি অসাধাৰণানি ভিক্খুনীনং এৱ পঞ্ঞত্তানি পাৰাজিকানীতি অত্থো. ৱত্থুৱিপন্নাতি পব্বজ্জুপসম্পদানং ৱত্থুভাৱো ৱত্থু নাম, তেন ৱত্থুমত্তেন ৱিপন্না, ৱিপন্নৱত্থুকাতি অত্থো. অহেতুকপটিসন্ধিকাতি মগ্গানুপ্পত্তিকাৰণমাহ. কিঞ্চাপি দুহেতুকানম্পি মগ্গো নুপ্পজ্জতি, তে পন পব্বজ্জুপসম্পদাসু ঠত্ৱা আযতিং মগ্গহেতুং সম্পাদেতুং সক্কোন্তি, অহেতুকা পন পৰিসুদ্ধে চতুপাৰিসুদ্ধিসীলে ঠত্ৱা সম্পাদেতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা তে তম্পি পটিচ্চ ৱত্থুৱিপন্নাৱাতি ৱেদিতব্বা. পাৰাজিকাতি কম্মৱিপত্তিযা পটিসন্ধিক্খণেযেৱ পৰাজযং আপন্না. থেয্যসংৱাসকাদীনং গিহিভাৱে ঠত্ৱা ৱিপস্সনায ৱাযমন্তানম্পি তস্মিং অত্তভাৱে মগ্গুপ্পত্তিঅভাৱতো ‘‘মগ্গো পন ৱাৰিতো’’তি ৱুত্তং. দীঘতায লম্বমানং অঙ্গজাতং লম্বং নাম, তং যস্স অত্থি সো লম্বী. সো এত্তাৱতা ন পাৰাজিকো, তং পন দীঘং অঙ্গজাতং অত্তনো মুখে ৱা ৱচ্চমগ্গে ৱা সেৱনাধিপ্পাযেন পৱেসেন্তোৱ পাৰাজিকো, ইধ পন ৱচ্চমগ্গে পৱেসেন্তোৱ অধিপ্পেতো মুদুপিট্ঠিকেনেৱ মুখে পৱেসনস্স ৱুত্তত্তা. সোপি হি কতপৰিকম্মতায মুদুভূতায পিট্ঠিযা ওনমিত্ৱা অত্তনো অঙ্গজাতং মুখেন গণ্হন্তোৱ পাৰাজিকো হোতি, ন কেৱলো. যো পন মুখেন অত্তনো ৱচ্চমগ্গং ৱা পৰেসং ৱচ্চমগ্গমুখং ৱা ইত্থীনং পস্সাৱমগ্গং ৱা গণ্হাতি, তস্স চ পুৰিসনিমিত্তেন পুৰিসনিমিত্তং ছুপন্তস্স চ মগ্গেন মগ্গপটিপাদনেপি পাৰাজিকং ন হোতি পুৰিসনিমিত্তেন তদিতৰমগ্গসম্পটিপাদনেনেৱ মেথুনধম্মৱোহাৰতো. পৰস্স অঙ্গজাতে অভিনিসীদতীতি পৰস্স উত্তানং সযন্তস্স কম্মনিযে অঙ্গজাতে অত্তনো ৱচ্চমগ্গং পৱেসেন্তো তস্সূপৰি নিসীদতি, ইদঞ্চ উপলক্খণমত্তং পৰেসং অঙ্গজাতং ৱচ্চমগ্গে পৱেসেন্তো সাদিযন্তোপি পাৰাজিকোৱ, বলক্কাৰেন পন ৱচ্চমগ্গে ৱা মুখে ৱা পৰেন পৱেসিযমানো যদি ন সাদিযতি, অনাপত্তিকোৱ. এত্থ অসাদিযনং নাম দুক্কৰং ৱিৰজ্জিতব্বতো. এত্থ চ অনুপসম্পন্নভাৱে ঠত্ৱা মাতুপিতুঅৰহন্তেসু অঞ্ঞতৰং ঘাতেন্তো ভিক্খুনিং দূসেন্তো চ সামণেৰপব্বজ্জম্পি ন লভতীতি দস্সনত্থং ৱিসুং গহিতত্তা মাতুঘাতকাদীনং চতুন্নং ততিযপঠমপাৰাজিকেসু অন্তোগধতা ৱেদিতব্বা. যথা এত্থ, এৱং গিহিভাৱে ঠত্ৱা লোহিতুপ্পাদং কৰোন্তো লোহিতুপ্পাদকোৱাতি গহেতব্বং. এতেন পৰিযাযেনাতি উভিন্নং ৰাগপৰিযুট্ঠানসঙ্খাতেন পৰিযাযেন. দুতিযৱিকপ্পে কচ্চি অত্থাতি পদচ্ছেদো ৱেদিতব্বো.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায ৱিমতিৱিনোদনিযং
চতুত্থপাৰাজিকৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
নিট্ঠিতো চ পাৰাজিককণ্ডৱণ্ণনানযো.