১. পাৰাজিককণ্ডো
১. পঠমপাৰাজিকং
সুদিন্নভাণৱাৰৱণ্ণনা
২৪. ৱিক্কাযিকভণ্ডস্স ৱিক্কিণনং ইণদানঞ্চ ভণ্ডপ্পযোজনং নাম. এৱং পযোজিতস্স মূলস্স সহ ৱড্ঢিযা গহণৱাযামো উদ্ধাৰো নাম. অসুকদিৱসে দিন্নন্তিআদিনা পমুট্ঠস্স সতুপ্পাদনাদি সাৰণং নাম. চতুব্বিধাযাতি খত্তিযব্ৰাহ্মণগহপতিসমণানং ৱসেন, ভিক্খুআদীনং ৱা ৱসেন চতুব্বিধায. দিস্ৱানস্স এতদহোসীতি হেতুঅত্থে অযং দিস্ৱান-সদ্দো অসমানকত্তুকত্তা, যথা ঘতং পিৱিত্ৱা বলং হোতীতি, এৱমঞ্ঞত্থাপি এৱৰূপেসু. ভব্বকুলপুত্তোতি উপনিস্সযমত্তসভাৱেন ৱুত্তং, ন পচ্ছিমভৱিকতায. তেনেৱস্স মাতাদিঅকল্যাণমিত্তসমাযোগেন কতৱীতিক্কমনং নিস্সায উপ্পন্নৱিপ্পটিসাৰেন অধিগমন্তৰাযো জাতো. পচ্ছিমভৱিকানং পুব্ববুদ্ধুপ্পাদেসু লদ্ধব্যাকৰণানং ন সক্কা কেনচি অন্তৰাযং কাতুং. তেনেৱ অঙ্গুলিমালত্থেৰাদযো অকুসলং কত্ৱাপি অধিগমসম্পন্না এৱ অহেসুন্তি. চৰিমকচিত্তন্তি চুতিচিত্তং. সঙ্খং ৱিয লিখিতং ঘংসিত্ৱা ধোৱিতং সঙ্খলিখিতন্তি আহ ধোতইচ্চাদি. অজ্ঝাৱসতাতি অধি-সদ্দযোগেন অগাৰন্তি ভুম্মত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘অগাৰমজ্ঝে’’তি. কসাযৰসৰত্তানি কাসাযানীতি আহ ‘‘কসাযৰসপীততাযা’’তি. কসাযতো নিব্বত্ততায চ হি ৰসোপি ‘‘কসাযৰসো’’তি ৱুচ্চতি.
২৬. যদা জানাতি-সদ্দো বোধনত্থো ন হোতি, তদা তস্স পযোগে সপ্পিনো জানাতি মধুনো জানাতীতিআদীসু ৱিয কৰণত্থে সামিৱচনং সদ্দসত্থৱিদূ ইচ্ছন্তীতি আহ ‘‘কিঞ্চি দুক্খেন নানুভোসী’’তি. কেনচি দুক্খেন নানুভোসীতি অত্থো, কিঞ্চীতি এত্থাপি হি কৰণত্থে সামিৱচনস্স লোপো কতো, তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘ৱিকপ্পদ্ৱযেপি পুৰিমপদস্স উত্তৰপদেন সমানৱিভত্তিলোপো দট্ঠব্বো’’তি. যদা পন জানাতি-সদ্দো সৰণত্থো হোতি, তদা মাতু সৰতীতিআদীসু ৱিয উপযোগত্থে সামিৱচনং সদ্দসত্থৱিদূ ৱদন্তীতি আহ ‘‘অথ ৱা কিঞ্চি দুক্খং নস্সৰতীতি অত্থো’’তি, কস্সচি দুক্খস্স অননুভূততায নস্সৰতীতি অত্থো. ৱিকপ্পদ্ৱযেপীতি অনুভৱনসৰণত্থৱসেন ৱুত্তে দুতিযততিযৱিকপ্পদ্ৱযে. পুৰিমপদস্সাতি কিঞ্চীতি পদস্স. উত্তৰপদেনাতি দুক্খস্সাতিপদেন. সমানায সামিৱচনভূতায ৱিভত্তিযা ‘‘কস্সচি দুক্খস্সা’’তি ৱত্তব্বে ‘‘কিঞ্চি দুক্খস্সা’’তি লোপোতি দট্ঠব্বো. মৰণেনপি মযং তেতি এত্থ তেতি পদস্স সহত্থে কৰণৱসেনপি অত্থং দস্সেতুং তযা ৱিযোগং ৱা পাপুণিস্সামাতি অত্থন্তৰং ৱুত্তং.
২৮. গন্ধব্বা নাম গাযনকা. নটা নাম ৰঙ্গনটা. নাটকা লঙ্ঘনকাদযো. সুখূপকৰণেহি অত্তনো পৰিচৰণং কৰোন্তো যস্মা লড়ন্তো কীড়ন্তো নাম হোতি, তস্মা দুতিযে অত্থৱিকপ্পে লড়াতিআদি ৱুত্তং. দানপ্পদানাদীনীতি এত্থ নিচ্চদানং দানং নাম, ৱিসেসদানং পদানং নাম, আদি-সদ্দেন সীলাদীনি সঙ্গণ্হাতি.
৩০. চুদ্দস ভত্তানীতি সঙ্ঘভত্তং উদ্দেসভত্তং নিমন্তনং সলাকং পক্খিকং উপোসথিকং পাটিপদিকং আগন্তুকং গমিকং গিলানং গিলানুপট্ঠাকং ৱিহাৰ-ধুৰ-ৱাৰভত্তন্তি ইমানি চুদ্দস ভত্তানি. এত্থ চ সেনাসনাদিপচ্চযত্তযনিস্সিতেসু আৰঞ্ঞকঙ্গাদিপধানঙ্গানং গহণৱসেন সেসধুতঙ্গানিপি গহিতানেৱ হোন্তীতি ৱেদিতব্বং. ৱজ্জীনন্তি ৱজ্জীৰাজূনং. ৱজ্জীসূতি জনপদাপেক্খং বহুৱচনং, ৱজ্জীনামকে জনপদেতি অত্থো. পঞ্চকামগুণাযেৱ উপভুঞ্জিতব্বতো পৰিভুঞ্জিতব্বতো চ উপভোগপৰিভোগা, ইত্থিৱত্থাদীনি চ তদুপকৰণানীতি আহ ‘‘যেহি তেস’’ন্তিআদি. উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকত্তাতি সেসধুতঙ্গপৰিৱাৰিতেন উক্কট্ঠপিণ্ডপাতিকধুতঙ্গেন সমন্নাগতত্তা, তেনাহ ‘‘সপদানচাৰং চৰিতুকামো’’তি.
৩১. দোসাতি ৰত্তি. তত্থ অভিৱুত্থং পৰিৱুসিতং আভিদোসিকং, অভিদোসং ৱা পচ্চূসকালং গতো পত্তো অতিক্কন্তো আভিদোসিকো, তেনাহ একৰত্তাতিক্কন্তস্স ৱাতিআদি.
৩২. উদককঞ্জিযন্তি পানীযপৰিভোজনীযউদকঞ্চ যাগু চ. তথাতি সমুচ্চযত্থে.অনোকপ্পনং অসদ্দহনং, অমৰিসনং অসহনং.
৩৪. তদ্ধিতলোপন্তি পিতামহতো আগতং ‘‘পেতামহ’’ন্তি ৱত্তব্বে তদ্ধিতপচ্চযনিমিত্তস্স এ-কাৰস্স লোপং কত্ৱাতি অত্থো. যেসং সন্তকং ধনং গহিতং, তে ইণাযিকা. পলিবুদ্ধোতি ‘মা গচ্ছ মা ভুঞ্জা’তিআদিনা কতাৱৰণো, পীড়িতোতি অত্থো.
৩৫. অত্তনাতি সযং. সপতিনো ধনসামিনো ইদং সাপতেয্যং, ধনং. তদেৱ ৱিভৱো.
৩৬. ভিজ্জন্তীতি অগহিতপুব্বা এৱ ভিজ্জন্তি. দিন্নাপি পটিসন্ধীতি পিতৰা দিন্নং সুক্কং নিস্সায উপ্পন্নস্স সত্তস্স পটিসন্ধিপি তেন দিন্না নাম হোতীতি ৱুত্তং. সুক্কমেৱ ৱা ইধ পটিসন্ধিনিস্সযত্তা ‘‘পটিসন্ধী’’তি ৱুত্তং, তেনাহ ‘‘খিপ্পং পতিট্ঠাতী’’তি. ন হি পিতু সংযোগক্খণেযেৱ সত্তস্স উপ্পত্তিনিযমো অত্থি সুক্কমেৱ তথা পতিট্ঠাননিযমতো. সুক্কে পন পতিট্ঠিতে যাৱ সত্ত দিৱসানি, অড্ঢমাসমত্তং ৱা, তং গব্ভসণ্ঠানস্স খেত্তমেৱ হোতি মাতু মংসস্স লোহিতলেসস্স সব্বদাপি ৱিজ্জমানত্তা. পুব্বেপি পঞ্ঞত্তসিক্খাপদানং সব্ভাৱতো অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদেতি ইমস্স পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদে অট্ঠপিতেতি অত্থো ৱুত্তো. এৱৰূপন্তি এৱং গৰুকসভাৱং, পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসৱত্থুভূতন্তি অত্থো, তেনাহ ‘‘অৱসেসে পঞ্চখুদ্দকাপত্তিক্খন্ধে এৱ পঞ্ঞপেসী’’তি. যং আদীনৱন্তি সম্বন্ধো. কাযৱিঞ্ঞত্তিচোপনতোতি কাযৱিঞ্ঞত্তিযা নিব্বত্তচলনতো.
তেনেৱাতি অৱধাৰণেন যানি গব্ভগ্গহণকাৰণানি নিৱত্তিতানি, তানিপি দস্সেতুং কিং পনাতিআদি ৱুত্তং. তত্থ উভযেসং ছন্দৰাগৱসেন কাযসংসগ্গো ৱুত্তো. ইত্থিযা এৱ ছন্দৰাগৱসেন নাভিপৰামসনং ৱিসুং ৱুত্তং. সামপণ্ডিতস্স হি মাতা পুত্তুপ্পত্তিযা সঞ্জাতাদৰা নাভিপৰামসনকালে কামৰাগসমাকুলচিত্তা অহোসি, ইতৰথা পুত্তুপ্পত্তিযা এৱ অসম্ভৱতো. ‘‘সক্কো চস্সা কামৰাগসমুপ্পত্তিনিমিত্তানি অকাসী’’তিপি ৱদন্তি, ৱত্থুৱসেন ৱা এতং নাভিপৰামসনং কাযসংসগ্গতো ৱিসুং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. মাতঙ্গপণ্ডিতস্স দিট্ঠমঙ্গলিকায নাভিপৰামসনেন মণ্ডব্যস্স নিব্বত্তি অহোসি. চণ্ডপজ্জোতমাতু নাভিযং ৱিচ্ছিকা ফৰিত্ৱা গতা, তেন চণ্ডপজ্জোতস্স নিব্বত্তি অহোসীতি আহ এতেনেৱ নযেনাতিআদি.
অযন্তি সুদিন্নস্স পুৰাণদুতিযিকা. যং সন্ধাযাতি যং অজ্ঝাচাৰং সন্ধায. মাতাপিতৰো চ সন্নিপতিতা হোন্তীতি ইমিনা সুক্কস্স সম্ভৱং দীপেতি, মাতা চ উতুনী হোতীতি ইমিনা সোণিতস্স. গন্ধব্বোতি তত্ৰুপগো সত্তো অধিপ্পেতো, গন্তব্বোতি ৱুত্তং হোতি, ত-কাৰস্স চেত্থ ধ-কাৰো কতো. অথ ৱা গন্ধব্বা নাম ৰঙ্গনটা, তে ৱিয তত্ৰ তত্ৰ ভৱেসু নানাৱেসগ্গহণতো অযম্পি ‘‘গন্ধব্বো’’তি ৱুত্তো, সো মাতাপিতূনং সন্নিপাতক্খণতো পচ্ছাপি সত্তাহব্ভন্তৰে তত্ৰ উপপন্নো ‘‘পচ্চুপট্ঠিতো’’তি ৱুত্তো. গব্ভস্সাতি কললৰূপসহিতস্স পটিসন্ধিৱিঞ্ঞাণস্স. তঞ্হি ইধ ‘‘গব্ভো’’তি অধিপ্পেতং সা তেন গব্ভং গণ্হীতিআদীসু (পাৰা. ৩৬) ৱিয. অস্স তং অজ্ঝাচাৰন্তি সম্বন্ধো. পাড়িযং নিৰব্বুদো ৱত ভো ভিক্খুসঙ্ঘো নিৰাদীনৱোতি ইমস্স অনন্তৰং তস্মিং ভিক্খুসঙ্ঘেতি অজ্ঝাহৰিত্ৱা সুদিন্নেন…পে… আদীনৱো উপ্পাদিতোতি যোজনা ৱেদিতব্বা. ইতিহাতি নিপাতসমুদাযস্স এৱন্তি ইদং অত্থভৱনং. মুহুত্তেনাতি ইদং খণেনাতি পদস্স ৱেৱচনং. যাৱ ব্ৰহ্মলোকা অব্ভুগ্গতোপি দেৱানং তাৱমহন্তো সদ্দো তেসং ৰূপং ৱিয মনুস্সানং গোচৰো ন হোতি. তস্মা পচ্ছা সুদিন্নেন ৱুত্তে এৱ জানিংসূতি দট্ঠব্বং.
৩৭. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গপদট্ঠানং সিক্খত্তযমেৱ উপচাৰতো ৱুত্তং তস্সেৱ যাৱজীৱং চৰিতব্বত্তা. অৱিপ্ফাৰিকোতি উদ্দেসাদীসু অব্যাৱটো. ৱহচ্ছিন্নোতি ছিন্নপাদো, ছিন্নখন্ধো ৱা. চিন্তযীতি ইমিনা পজ্ঝাযীতি পদস্স কিৰিযাপদত্তং দস্সেতি. তেন ‘‘কিসো অহোসি…পে… পজ্ঝাযি চা’’তি চ-কাৰং আনেত্ৱা পাড়িযোজনা কাতব্বা.
৩৮. গণে জনসমাগমে সন্নিপাতনং গণসঙ্গণিকা, সাৱ পপঞ্চা, তেন গণসঙ্গণিকাপপঞ্চেন. যস্সাতি যে অস্স. কথাফাসুকাতি ৱিস্সাসিকভাৱেন ফাসুককথা, সুখসম্ভাসাতি অত্থো. উপাদাৰূপং ভূতৰূপমুখেনেৱ মন্দনং পীননঞ্চ হোতীতি আহ পসাদইচ্চাদি. দানীতি নিপাতো ইধ পন-সদ্দত্থে ৱত্ততি তক্কালৱাচিনো এতৰহি-পদস্স ৱিসুং ৱুচ্চমানত্তাতি আহ ‘‘সো পন ত্ৱ’’ন্তি. নো-সদ্দোপি নু-সদ্দো ৱিয পুচ্ছনত্থোতি আহ ‘‘কচ্চি নু ত্ৱ’’ন্তি. তমেৱাতি গিহিভাৱপত্থনালক্খণমেৱ. অনভিৰতিমেৱাতি এৱ-কাৰেন নিৱত্তিতায পন তদঞ্ঞায অনভিৰতিযা ৱিজ্জমানত্তং দস্সেতুং অধিকুসলানন্তিআদি ৱুত্তং, সমথৱিপস্সনা অধিকুসলা নাম. ইদং পনাতিআদি উপৰি ৱত্তব্বৱিসেসদস্সনং. পৰিযাযৱচনমত্তন্তি সদ্দত্থকথনমত্তং.
তস্মিন্তি ধম্মে, এৱং ৱিৰাগায দেসিতে সতীতি অত্থো. নামাতি গৰহাযং. লোকুত্তৰনিব্বানন্তি ৱিৰাগাযাতিআদিনা ৱুত্তকিলেসক্খযনিব্বানতো ৱিসেসেতি. জাতিং নিস্সায উপ্পজ্জনকমানো এৱ মদজননট্ঠেন মদোতি মানমদো. ‘‘অহং পুৰিসো’’তি পৱত্তো মানো পুৰিসমদো. ‘‘অসদ্ধম্মসেৱনাসমত্থতং নিস্সায মানো, ৰাগো এৱ ৱা পুৰিসমদো’’তি কেচি. আদি-সদ্দেন বলমদাদিং সঙ্গণ্হাতি. তেভূমকৱট্টন্তি তীসু ভূমীসু কম্মকিলেসৱিপাকা পৱত্তনট্ঠেন ৱট্টং. ৱিৰজ্জতীতি ৱিগচ্ছতি. যোনিযোতি অণ্ডজাদযো, তা পন যৱন্তি তাহি সত্তা অমিস্সিতাপি সমানজাতিতায মিস্সিতা হোন্তীতি ‘‘যোনিযো’’তি ৱুত্তা.
ঞাততীৰণপহানৱসেনাতি এত্থ লক্খণাদিৱসেন সপ্পচ্চযনামৰূপপৰিগ্গহো ঞাতপৰিঞ্ঞা নাম. কলাপসম্মসনাদিৱসেন পৱত্তা লোকিযৱিপস্সনা তীৰণপৰিঞ্ঞা নাম. অৰিযমগ্গো পহানপৰিঞ্ঞা নাম. ইধ পন ঞাততীৰণকিচ্চানম্পি অসম্মোহতো মগ্গক্খণে সিজ্ঝনতো অৰিযমগ্গমেৱ সন্ধায তিৱিধাপি পৰিঞ্ঞা ৱুত্তা, তেনেৱ ‘‘লোকুত্তৰমগ্গোৱ কথিতো’’তি ৱুত্তং. কামেসু পাতব্যতানন্তি ৱত্থুকামেসু পাতব্যতাসঙ্খাতানং সুভাদিআকাৰানং তদাকাৰগাহিকানং তণ্হানন্তি অত্থো. ৱিসযমুখেন হেত্থ ৱিসযিনো গহিতা. তীসু ঠানেসূতি ‘‘ৱিৰাগায ধম্মো দেসিতো…পে… নো সউপাদানাযা’’তি এৱং ৱুত্তেসু.
৩৯. কলিসাসনাৰোপনত্থাযাতি দোসাৰোপনত্থায. কলীতি কোধস্স নামং, তস্স সাসনং কলিসাসনং, কোধৱসেন ৱুচ্চমানা গৰহা. অজ্ঝাচাৰোৱ ৱীতিক্কমো. সমণকৰণানং ধম্মানন্তি সমণভাৱকৰানং হিৰোত্তপ্পাদিধম্মানং. পাড়িযং কথং-সদ্দযোগেন ন সক্খিস্সসীতি অনাগতৱচনং কতং, ‘‘নাম-সদ্দযোগেনা’’তিপি ৱদন্তি. অতিৱিয দুক্খৱিপাকন্তি গহট্ঠানং নাতিসাৱজ্জম্পি কম্মং পব্বজিতানং ভগৱতো আণাৱীতিক্কমতো চেৱ সমাদিন্নসিক্খত্তযৱিনাসনতো চ মহাসাৱজ্জং হোতীতি ৱুত্তং. উদকে ভৱং ওদকং, ধোৱনকিচ্চন্তি আহ উদককিচ্চন্তিআদি. সমাপজ্জিস্সসীতি অনাগতৱচনং নাম-সদ্দযোগেন কতন্তি আহ ‘‘নাম-সদ্দেন যোজেতব্ব’’ন্তি. দুব্ভৰতাদীনং হেতুভূতো অসংৱৰো ইধ দুব্ভৰতাদি-সদ্দেন ৱুত্তো কাৰণে কাৰিযোপচাৰেনাতি আহ ‘‘দুব্ভৰতাদীনং ৱত্থুভূতস্স অসংৱৰস্সা’’তি. অত্তাতি অত্তভাৱো. দুব্ভৰতন্তি অত্তনা উপট্ঠাকেহি চ দুক্খেন ভৰিতব্বতং. সত্তেহি কিলেসেহি চ সঙ্গণনং সমোধানং সঙ্গণিকাতি আহ গণসঙ্গণিকাযাতিআদি. অট্ঠকুসীতৱত্থুপাৰিপূৰিযাতি এত্থ কম্মং কাতব্বন্তি একং, তথা অকাসিন্তি, মগ্গো গন্তব্বোতি অগমাসিন্তি, নালত্থং ভোজনস্স পাৰিপূৰিন্তি, অলত্থন্তি, উপ্পন্নো মে আবাধোতি, অচিৰৱুট্ঠিতো গেলঞ্ঞাতি একন্তি ইমানি অট্ঠ কুসীতৱত্থূনি নাম. এত্থ চ কোসজ্জং কুসীত-সদ্দেন ৱুত্তং. ৱিনাপি হি ভাৱজোতনপচ্চযং ভাৱত্থো ৱিঞ্ঞাযতি যথা পটস্স সুক্কন্তি. সব্বকিলেসাপচযভূতায ৱিৱট্টাযাতি ৰাগাদিসব্বকিলেসানং অপচযহেতুভূতায নিব্বানায, নিব্বানত্থন্তি অত্থো. সংৱৰপ্পহানপটিসংযুত্তন্তি সীলসংৱৰাদীহি পঞ্চহি সংৱৰেহি চেৱ তদঙ্গপ্পহানাদীহি পঞ্চহি পহানেহি চ উপেতং. অসুত্তন্ত ৱিনিবদ্ধন্তি তীসু পিটকেসু পাড়িসঙ্খাতসুত্তন্তৱসেন অৰচিতং, সঙ্গীতিকাৰেহি চ অনাৰোপিতং, তেনাহ ‘‘পাড়িৱিনিমুত্ত’’ন্তি. তেন চ অট্ঠকথাসু যথানুৰূপং সঙ্গহিতন্তি দস্সেতি. এৱৰূপা হি পকিণ্ণকদেসনা অট্ঠকথায মূলং. ওক্কন্তিকধম্মদেসনা নাম তস্মিং তস্মিং পসঙ্গে ওতাৰেত্ৱা ওতাৰেত্ৱা নানানযেহি কথিযমানা ধম্মদেসনা, তেনাহ ভগৱা কিৰাতিআদি. পটিক্খিপনাধিপ্পাযাতি পঞ্ঞত্তম্পি সিক্খাপদং ‘‘কিমেতেনা’’তি মদ্দনচিত্তা.
ৱুত্তত্থৱসেনাতি পতিট্ঠাঅধিগমুপাযৱসেন. সিক্খাপদৱিভঙ্গে যা তস্মিং সমযে কামেসুমিচ্ছাচাৰা আৰতি ৱিৰতীতিআদিনা (ৱিভ. ৭০৬) নিদ্দিট্ঠৱিৰতিযো চেৱ, যা তস্মিং সমযে চেতনা সঞ্চেতনাতিআদিনা (ৱিভ. ৭০৪) নিদ্দিট্ঠচেতনা চ, কামেসুমিচ্ছাচাৰা ৱিৰমন্তস্স ফস্সো…পে… অৱিক্খেপোতিআদিনা (ৱিভ. ৭০৫) নিদ্দিট্ঠফস্সাদিধম্মা চ সিক্খাপদন্তি দস্সেতুং ‘‘অযঞ্চ অত্থো সিক্খাপদৱিভঙ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তং. ‘‘যো তত্থ নামকাযো পদকাযোতি ইদং মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. নামকাযোতি নামসমূহো নামপঞ্ঞত্তিযেৱ, সেসানিপি তস্সেৱ ৱেৱচনানি. সিক্খাকোট্ঠাসোতি ৱিৰতিআদযো ৱুত্তা তপ্পকাসকঞ্চ ৱচনং.
অত্থৱসেতি হিতৱিসেসে আনিসংসৱিসেসে, তে চ সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা হেতূতি আহ ‘‘কাৰণৱসে’’তি. সুখৱিহাৰাভাৱে সহজীৱনস্স অভাৱতো সহজীৱিতাতি সুখৱিহাৰোৱ ৱুত্তো. দুস্সীলপুগ্গলাতি নিস্সীলা দূসিতসীলা চ. পাৰাজিকসিক্খাপদপ্পসঙ্গে হি নিস্সীলা অধিপ্পেতা, সেসসিক্খাপদপসঙ্গে তেহি তেহি ৱীতিক্কমেহি খণ্ডছিদ্দাদিভাৱপ্পত্তিযা দূসিতসীলা অধিপ্পেতা. উভযেনপি অলজ্জিনোৱ ইধ ‘‘দুস্সীলা’’তি ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. সব্বসিক্খাপদানম্পি দস অত্থৱসে পটিচ্চেৱ পঞ্ঞত্তত্তা উপৰি দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সাযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো, তেনেৱ ‘‘যে মঙ্কুতং…পে… নিগ্গহেস্সতী’’তি সব্বসিক্খাপদসাধাৰণৱসেন অত্থো ৱুত্তো. তত্থ মঙ্কুতন্তি নিত্তেজতং অধোমুখতং. ধম্মেনাতিআদীসু ধম্মোতি ভূতং ৱত্থু. ৱিনযোতি চোদনা চেৱ সাৰণা চ. সত্থুসাসনন্তি ঞত্তিসম্পদা চেৱ অনুসাৱনসম্পদা চ. সন্দিট্ঠমানাতি সংসযং আপজ্জমানা. উব্বাড়্হাতি পীড়িতা. দুস্সীলপুগ্গলে নিস্সায হি উপোসথো ন তিট্ঠতি, পৱাৰণা ন তিট্ঠতি, সঙ্ঘকম্মানি নপ্পৱত্তন্তি, সামগ্গী ন হোতীতি ইমিনা অলজ্জীহি সদ্ধিং উপোসথাদিসকলসঙ্ঘকম্মং কাতুং ন ৱট্টতি ধম্মপৰিভোগত্তাতি দস্সেতি. উপোসথপৱাৰণানং নিযতকালিকতায চ অৱস্সং কত্তব্বত্তা সঙ্ঘকম্মতো ৱিসুং গহণং ৱেদিতব্বং. অকিত্তি গৰহা. অযসো পৰিৱাৰহানি.
চুদ্দস খন্ধকৱত্তানি নাম ৱত্তক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৩৫৬ আদযো) ৱুত্তানি আগন্তুকৱত্তং আৱাসিকগমিকঅনুমোদনভত্তগ্গপিণ্ডচাৰিকআৰঞ্ঞকসেনাসনজন্তাঘৰৱচ্চকুটিউপজ্ঝাযসদ্ধিৱিহাৰিকআচৰিযঅন্তেৱাসিকৱত্তন্তি ইমানি চুদ্দস ৱত্তানি, এতানি চ সব্বেসং ভিক্খূনং সব্বদা চ যথাৰহং চৰিতব্বানি. দ্ৱে অসীতি মহাৱত্তানি পন তজ্জনীযকম্মকতাদিকালেযেৱ চৰিতব্বানি, ন সব্বদা. তস্মা ৱিসুং গণিতানি. তানি পন ‘‘পাৰিৱাসিকানং ভিক্খূনং ৱত্তং পঞ্ঞপেস্সামী’’তি (চূড়ৱ. ৭৫) আৰভিত্ৱা ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বং…পে… ন ছমায চঙ্কমন্তে চঙ্কমে চঙ্কমিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তাৱসানানি ছসট্ঠি, ততো পৰং ‘‘ন, ভিক্খৱে, পাৰিৱাসিকেন ভিক্খুনা পাৰিৱাসিকেন ৱুড্ঢতৰেন ভিক্খুনা সদ্ধিং, মূলাযপটিকস্সনাৰহেন, মানত্তচাৰিকেন, মানত্তাৰহেন, অব্ভানাৰহেন ভিক্খুনা সদ্ধিং একচ্ছন্নে আৱাসে ৱত্থব্ব’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. ৮২) ৱুত্তৱত্তানি পকতত্তেন চৰিতব্বেহি অনঞ্ঞত্তা ৱিসুং অগণেত্ৱা পাৰিৱাসিকৱুড্ঢতৰাদীসু পুগ্গলন্তৰেসু চৰিতব্বত্তা তেসং ৱসেন সম্পিণ্ডেত্ৱা একেকং কত্ৱা গণিতানি পঞ্চাতি একসত্ততিৱত্তানি চ উক্খেপনীযকম্মকতৱত্তেসু চ ৱুত্তং ‘‘ন পকতত্তস্স ভিক্খুনো অভিৱাদনং পচ্চুট্ঠানং…পে… নহানে পিট্ঠিপৰিকম্মং সাদিতব্ব’’ন্তি (চূড়ৱ. ৮৬) ইদং অভিৱাদনাদীনং অসাদিযনং একং, ‘‘ন পকতত্তো ভিক্খু সীলৱিপত্তিযা অনুদ্ধংসেতব্বো’’তিআদীনি (চূড়ৱ. ৫১) চ দসাতি এৱং দ্ৱাসীতি ৱত্তানি হোন্তি, এতেস্ৱেৱ পন কানিচি তজ্জনীযকম্মাদিৱত্তানি কানিচি পাৰিৱাসিকাদিৱত্তানীতি অগ্গহিতগ্গহণেন দ্ৱাসীতিযেৱ. অঞ্ঞত্থ পন অট্ঠকথাপদেসে অপ্পকং ঊনমধিকং ৱা গণনূপগং ন হোতীতি অসীতিখন্ধকৱত্তানীতি আগতং. অথ ৱা পুৰিমেহি চুদ্দসৱত্তেহি অসঙ্গহিতানি ৱিনযাগতানি সব্বানি ৱত্তানি যথা দ্ৱাসীতি ৱত্তানি, অসীতি ৱত্তানি এৱ ৱা হোন্তি, তথা সঙ্গহেত্ৱা ঞাতব্বানি.
সংৱৰৱিনযোতি সীলসংৱৰো সতিসংৱৰো ঞাণসংৱৰো খন্তিসংৱৰো ৱীৰিযসংৱৰোতি পঞ্চৱিধোপি সংৱৰো যথাসকং সংৱৰিতব্বানং ৱিনেতব্বানঞ্চ কাযদুচ্চৰিতাদীনং সংৱৰণতো সংৱৰো, ৱিনযনতো ৱিনযোতি ৱুচ্চতি. পহানৱিনযোতি তদঙ্গপ্পহানং ৱিক্খম্ভনপ্পহানং সমুচ্ছেদপ্পহানং পটিপ্পস্সদ্ধিপ্পহানং নিস্সৰণপ্পহানন্তি পঞ্চৱিধম্পি পহানং, যস্মা চাগট্ঠেন পহানং, ৱিনযনট্ঠেন ৱিনযো, তস্মা ‘‘পহানৱিনযো’’তি ৱুচ্চতি. সমথৱিনযোতি সত্ত অধিকৰণসমথা. পঞ্ঞত্তিৱিনযোতি সিক্খাপদমেৱ. তম্পি হি ভগৱতো সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযাৱ অনুগ্গহিতং হোতি তব্ভাৱে এৱ ভাৱতো. সঙ্খলিকনযং কত্ৱা দসক্খত্তুং যোজনঞ্চ কত্ৱা যং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থ পুৰিমপুৰিমপদস্স অনন্তৰপদেনেৱ যোজিতত্তা অযোসঙ্খলিকসদিসন্তি ‘‘সঙ্খলিকনয’’ন্তি ৱুত্তং. দসসু পদেসু একমেকং পদং তদৱসেসেহি নৱনৱপদেহি যোজিতত্তা ‘‘একেকপদমূলিক’’ন্তি ৱুত্তং.
অত্থসতং ধম্মসতন্তি এত্থ যো হি সো পৰিৱাৰে (পৰি. ৩৩৪) যং সঙ্ঘসুট্ঠু, তং সঙ্ঘফাসূতি আদিংকত্ৱা যং সদ্ধম্মট্ঠিতিযা, তং ৱিনযানুগ্গহাযাতি পৰিযোসানং খণ্ডচক্কৱসেনেৱ সঙ্খলিকনযো ৱুত্তো, তস্মিং একমূলকনযে আগতবদ্ধচক্কনযেন যং ৱিনযানুগ্গহায, তং সঙ্ঘসুট্ঠূতি ইদম্পি যোজেত্ৱা বদ্ধচক্কে কতে পুৰিমপুৰিমানি দস ধম্মপদানি, পচ্ছিমপচ্ছিমানি দস অত্থপদানি চাতি ৱীসতি পদানি হোন্তি. একমূলকনযে পন একস্মিং ৱাৰে নৱেৱ অত্থপদানি লব্ভন্তি. এৱং দসহি ৱাৰেহি নৱুতি অত্থপদানি নৱুতি ধম্মপদানি চ হোন্তি, তানি সঙ্খলিকনযে ৱুত্তেহি দসহি অত্থপদেহি দসহি ধম্মপদেহি চ সদ্ধিং যোজিতানি যথাৱুত্তং অত্থসতং ধম্মসতঞ্চ হোন্তীতি ৱেদিতব্বং. যং পনেত্থ সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ টী. পাৰাজিককণ্ড ২.৩৯) সঙ্খলিকনযেপি একমূলকনযেপি পচ্চেকং অত্থসতস্স ধম্মসতস্স যোজনামুখং ৱুত্তং, তং তথা সিদ্ধেপি অত্থসতং ধম্মসতন্তি (পৰি. ৩৩৪) গাথায ন সমেতি দ্ৱে অত্থসতানি দ্ৱে ধম্মসতানি চত্তাৰি নিৰুত্তিসতানি অট্ঠ ঞাণসতানীতি ৱত্তব্বতো. তস্মা ইধ ৱুত্তনযেনেৱ অত্থসতং ধম্মসতন্তি ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. দ্ৱে চ নিৰুত্তিসতানীতি অত্থজোতিকানং নিৰুত্তীনং ৱসেন নিৰুত্তিসতং, ধম্মভূতানং নিৰুত্তীনঞ্চ ৱসেন নিৰুত্তিসতন্তি দ্ৱে নিৰুত্তিসতানি. চত্তাৰি চ ঞাণসতানীতি অত্থসতে ঞাণসতং, ধম্মসতে ঞাণসতং, দ্ৱীসু নিৰুত্তিসতেসু দ্ৱে ঞাণসতানীতি চত্তাৰি ঞাণসতানি. অতিৰেকানযনত্থোতি অৱুত্তসমুচ্চযত্থো.
পঠমপঞ্ঞত্তিকথাৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
সুদিন্নভাণৱাৰৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
মক্কটীৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৪০. পচুৰত্থে হি ৱত্তমানৱচনন্তি একদা পটিসেৱিত্ৱা পচ্ছা অনোৰমিত্ৱা দিৱসে দিৱসে সেৱনিচ্ছায ৱত্তমানত্তা সেৱনায অভাৱক্খণেপি ইহ মল্লা যুজ্ঝন্তীতিআদীসু ৱিয অব্বোচ্ছিন্নতং বাহুল্লৱুত্তিতঞ্চ উপাদায পটিসেৱতীতি ৱত্তমানৱচনং কতন্তি অত্থো. আহিণ্ডন্তাতি ৱিচৰন্তা.
৪১. সহোড্ঢগ্গহিতোতি সভণ্ডগ্গহিতো, অযমেৱ ৱা পাঠো. তং সিক্খাপদং তথেৱ হোতীতি মনুস্সামনুস্সাদিপুগ্গলৱিসেসং কিঞ্চি অনুপাদিযিত্ৱা সামঞ্ঞতো ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্যা’’তি (পাৰা. ৩৯) ৱুত্তত্তা মনুস্সামনুস্সতিৰচ্ছানগতানং ইত্থিপুৰিসপণ্ডকউভতোব্যঞ্জনানং তিংসৱিধেপি মগ্গে মেথুনং সেৱন্তস্স তং সিক্খাপদং মূলচ্ছেজ্জকৰং হোতি এৱাতি অধিপ্পাযো. এতেন যং অনুপঞ্ঞত্তিমূলপঞ্ঞত্তিযা এৱ অধিপ্পাযপ্পকাসনৱসেন সুবোধত্থায ৱত্থুৱসেন পৱত্তানং ৱিসেসত্থজোতকৱসেনাতি দস্সিতং হোতি. আমসনং আমট্ঠমত্তং. ততো দড়্হতৰং ফুসনং. ঘট্টনং পন ততো দড়্হতৰং কত্ৱা সৰীৰেন সৰীৰস্স সঙ্ঘট্টনং. তং সব্বম্পীতি অনুৰাগেন পৱত্তিতং দস্সনাদিসব্বম্পি.
৪২. পাণাতিপাতাদিসচিত্তকসিক্খাপদানং সুৰাপানাদিঅচিত্তকসিক্খাপদানঞ্চ (পাচি. ৩২৬ আদযো) একেনেৱ লক্খণৱচনেন লোকৱজ্জতং দস্সেতুং ‘‘যস্স সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতি, তং লোকৱজ্জং নামা’’তি ৱুত্তং. তত্থ সচিত্তকপক্খেতি ইদং কিঞ্চাপি অচিত্তকসিক্খাপদং সন্ধাযেৱ ৱত্তুং যুত্তং তস্সেৱ সচিত্তকপক্খসম্ভৱতো, তথাপি সচিত্তকসিক্খাপদানম্পি অসঞ্চিচ্চ চঙ্কমনাদীসু লোকে পাণঘাতৱোহাৰসম্ভৱেন অচিত্তকপক্খং পৰিকপ্পেত্ৱা উভিন্নম্পি সচিত্তকাচিত্তকসিক্খাপদানং সাধাৰণৱসেন ‘‘সচিত্তকপক্খে’’তি ৱুত্তং. ইতৰথা সচিত্তকসিক্খাপদানং ইমস্মিং ৱাক্যে লোকৱজ্জতালক্খণং ন ৱুত্তং সিযা. ‘‘সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱা’’তি ৱুত্তে পন সচিত্তকসিক্খাপদানং চিত্তং অকুসলমেৱ, ইতৰেসং সচিত্তকপক্খেযেৱ অকুসলনিযমো, ন অচিত্তকপক্খে. তত্থ পন যথাসম্ভৱং কুসলং ৱা সিযা, অকুসলং ৱা, অব্যাকতং ৱাতি অযমত্থো সামত্থিযতো সিজ্ঝতীতি ৱেদিতব্বং. সচিত্তকপক্খেতি ৱত্থুৱীতিক্কমৱিজাননচিত্তেন সচিত্তকপক্খেতি গহেতব্বং, ন পণ্ণত্তিৱিজাননচিত্তেন তথা সতি সব্বসিক্খাপদানম্পি লোকৱজ্জতাপসঙ্গতো. ‘‘পটিক্খিত্তমিদং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি জানন্তস্স হি পণ্ণত্তিৱজ্জেপি অনাদৰিযৱসেন পটিঘচিত্তমেৱ উপ্পজ্জতি, তস্মা ইদং ৱাক্যং নিৰত্থকমেৱ সিযা সব্বসিক্খাপদানিপি লোকৱজ্জানীতি এত্তকমত্তস্সেৱ ৱত্তব্বতাপসঙ্গতো.
এত্থ চ সচিত্তকপক্খেযেৱ চিত্তং অকুসলন্তি নিযমস্স অকতত্তা সুৰাপানাদীসু অচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলং ন হোতেৱাতি ন সক্কা নিযমেতুং, কেৱলং পন সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ, ন কুসলাদীতি এৱমেত্থ নিযমো সিজ্ঝতি, এৱঞ্চ সুৰাতি অজানিত্ৱা পিৱন্তানম্পি অকুসলচিত্তেনেৱ পানং গন্ধৱণ্ণকাদিভাৱং অজানিত্ৱা লিম্পন্তীনং ভিক্খুনীনং ৱিনাপি অকুসলচিত্তেন লিম্পনঞ্চ, উভযত্থাপি আপত্তিসম্ভৱো চ সমত্থিতো হোতি. যং পন সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাৰাজিককণ্ড ২.৪২) ‘‘সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱাতি ৱচনতো অচিত্তকস্স ৱত্থুঅজাননৱসেন অচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱাতি অযং নিযমো নত্থীতি ৱিঞ্ঞাযতী’’তি ৱুত্তং, তং ন যুত্তং. অচিত্তকেসু হি তেৰসসু লোকৱজ্জেসু সুৰাপানস্সেৱ অচিত্তকপক্খেপি অকুসলচিত্তনিযমো, ন ইতৰেসং দ্ৱাদসন্নং অকুসলাদিচিত্তেনাপি আপজ্জিতব্বতো. যং পন এৱং কেনচি অনিচ্ছমানং সদ্দতোপি অপতীযমানমিমং নিযমং পৰাধিপ্পাযং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যদি হি অচিত্তকস্স অচিত্তকপক্খেপি চিত্তং অকুসলমেৱ সিযা, সচিত্তকপক্খেতি ইদং ৱিসেসনং নিৰত্থকং সিযা’’তিআদি ৱুত্তং, তং নিৰত্থকমেৱ এৱং নিযমস্স কেনচি অনধিপ্পেতত্তা. ন হি কোচি সদ্দসত্থৱিদূ নিযমং ইচ্ছতি, যেন সচিত্তকপক্খেতি ইদং ৱিসেসনং নিৰত্থকং সিযাতিআদি ৱুত্তং ভৱেয্য, কিন্তু সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ, অচিত্তকপক্খে পন চিত্তং অনিযতং অকুসলমেৱ ৱা সিযা, কুসলাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰন্তি এৱমেৱ ইচ্ছতি. তেন সচিত্তকপক্খেতি ৱিসেসনম্পি সাত্থকং সিযা. অচিত্তকসিক্খাপদানং সচিত্তকপক্খেসু অকুসলনিযমেন লোকৱজ্জতা চ সিজ্ঝতি. তেসু চ সুৰাপানস্সেৱ অচিত্তকপক্খেপি লোকৱজ্জতা অকুসলচিত্ততা চ, ইতৰেসং পন সচিত্তকপক্খে এৱাতি ৱাদোপি ন ৱিৰুজ্ঝতীতি ন কিঞ্চেত্থ অনুপপন্নং নাম.
যং পনেত্থ ‘‘সুৰাতি অজানিত্ৱা পিৱন্তস্স…পে… ৱিনাপি অকুসলচিত্তেন আপত্তিসম্ভৱতো…পে… সুৰাপানাদিঅচিত্তকসিক্খাপদানং লোকৱজ্জতা ন সিযা’’তিআদি ৱুত্তং. যঞ্চ তমত্থং সাধেতুং গণ্ঠিপদেসু আগতৱচনং দস্সেত্ৱা বহুং পপঞ্চিতং, তং ন সাৰতো পচ্চেতব্বং অট্ঠকথাহি ৱিৰুদ্ধত্তা. তথা হি ‘‘ৱত্থুঅজাননতায চেত্থ অচিত্তকতা ৱেদিতব্বা অকুসলেনেৱ পাতব্বতায লোকৱজ্জতা’’তি ৱুত্তং. যঞ্চেতস্স ‘‘সচিত্তকপক্খে অকুসলেনেৱ পাতব্বতো লোকৱজ্জতা’’তি ৱুত্তং অট্ঠকথাৱচনং, তং ন সুন্দৰং. ‘‘সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱা’’তি সব্বেসং লোকৱজ্জানং ইধেৱ পাৰাজিকট্ঠকথায সামঞ্ঞতো ৱত্ৱা সুৰাপানসিক্খাপদট্ঠকথাযং ‘‘অকুসলেনেৱ পাতব্বতাযা’’তি এৱং অচিত্তকপক্খেপি অকুসলচিত্ততায ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তত্তা. ন হি ‘‘সামঞ্ঞতো ইধ ৱুত্তোৱ অত্থো পুন সুৰাপানট্ঠকথাযম্পি ৱুত্তো’’তি সক্কা ৱত্তুং ৱুত্তস্সেৱ পুন ৱচনে পযোজনাভাৱা, তদঞ্ঞেসুপি অচিত্তকলোকৱজ্জেসু ৱত্তব্বতাপসঙ্গতো চ, নাপি একত্থ ৱুত্তো নযো তদঞ্ঞেসুপি একলক্খণতায ৱুত্তো এৱ হোতীতি ‘‘সুৰাপানসিক্খাপদেযেৱ (পাচি. ৩২৬ আদযো) ৱুত্তো’’তি সক্কা ৱত্তুং অচিত্তকলোকৱজ্জানং সব্বপঠমে উয্যুত্তসিক্খাপদেযেৱ (পাচি. ৩১১ আদযো) ৱত্তব্বতো, সুৰাপানসিক্খাপদেযেৱ ৱা ৱত্ৱা এসেৱ নযো সেসেসু অচিত্তকলোকৱজ্জেসুপীতি অতিদিসিতব্বতো চ.
অপিচ ৱুত্তমেৱত্থং ৱদন্তেন ‘‘সচিত্তকপক্খে অকুসলেনেৱ পাতব্বতাযা’’তি পুব্বে ৱুত্তক্কমেনেৱ ৱত্তব্বং সন্দেহাদিৱিগমত্থত্তা পুন ৱচনস্স. সিক্খাপদৱিসযে চ ৱিসেসিতব্বং ৱিসেসেত্ৱাৱ ৱুচ্চতি, ইতৰথা আপত্তানাপত্তাদিভেদস্স দুৱিঞ্ঞেয্যত্তা. তথা হি ভিক্খুনীৱিভঙ্গট্ঠকথাযং ‘‘ৱিনাপি চিত্তেন আপজ্জিতব্বত্তা অচিত্তকানি, চিত্তে পন সতি অকুসলেনেৱ আপজ্জিতব্বত্তা লোকৱজ্জানি চেৱ অকুসলচিত্তানি চা’’তি গিৰগ্গসমজ্জাদীনং সচিত্তকপক্খে এৱ লোকৱজ্জতা অকুসলচিত্ততা চ ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তা, ন এৱং সুৰাপানস্স. তস্স পন পক্খদ্ৱযস্সাপি সাধাৰণৱসেন ‘‘অকুসলেনেৱ পাতব্বতাযা’’তি ৱুত্তং, ন পন ‘‘সচিত্তকপক্খে’’তি ৱিসেসেত্ৱা. তস্মা ইদং সুৰাপানং সচিত্তকাচিত্তকপক্খদ্ৱযেপি লোকৱজ্জং অকুসলচিত্তঞ্চাতি দস্সেতুমেৱ ‘‘অকুসলেনেৱ পাতব্বতায লোকৱজ্জতা’’তি ৱিসুং ৱুত্তন্তি সুট্ঠু সিজ্ঝতি. এতেনেৱ যং সাৰত্থদীপনিযং ‘‘সচিত্তকপক্খে অকুসলেনেৱ পাতব্বতায লোকৱজ্জতা’’তি ৱুত্তস্স ইমস্সেৱ অধিপ্পাযস্স পটিপাদকমেতন্তি সঞ্ঞায ইমিনা এৱ হি অধিপ্পাযেন অঞ্ঞেসুপি লোকৱজ্জেসু অচিত্তকসিক্খাপদেসু অকুসলচিত্ততা এৱ ৱুত্তা, ন পন তিচিত্ততা. তেনেৱ ভিক্খুনীৱিভঙ্গট্ঠকথাযং ৱুত্তং ‘‘গিৰগ্গসমজ্জং চিত্তাগাৰসিক্খাপদং সঙ্ঘাণি ইত্থালঙ্কাৰো গন্ধৱণ্ণকো ৱাসিতকপিঞ্ঞাকো ভিক্খুনীআদীহি উম্মদ্দনপৰিমদ্দনানীতি ইমানি দস সিক্খাপদানি অচিত্তকানি অকুসলচিত্তানি, অযং পনেত্থ অধিপ্পাযো ৱিনাপি চিত্তেন আপজ্জিতব্বত্তা অচিত্তকানি, চিত্তে পন সতি অকুসলেনেৱ আপজ্জিতব্বত্তা লোকৱজ্জানি চেৱ অকুসলচিত্তানি চা’’তি ৱুত্তং, তম্পি পটিসিদ্ধং হোতি তব্বিপৰীতস্সেৱ অত্থস্স যথাৱুত্তনযেন সাধনতো. তস্মা সুৰাপানস্স অচিত্তকপক্খেপি চিত্তং অকুসলমেৱাতি ইমং ৱিসেসং দস্সেতুমেৱ ইদং ৱচনং ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. অযঞ্হেত্থ অত্থো ৱত্থুঅজাননতায চেত্থাতি এত্থ চ-কাৰো ৱিসেসত্থজোতকো অপিচাতি ইমিনা সমানত্থো. তস্মা যদিদং অঞ্ঞেসু অচিত্তকলোকৱজ্জেসু ৱিনাপি চিত্তেন আপজ্জিতব্বত্তা অচিত্তকানি, চিত্তে পন সতি অকুসলেনেৱ আপজ্জিতব্বত্তা লোকৱজ্জানি চেৱ অকুসলচিত্তানি চাতি লোকৱজ্জতায অকুসলচিত্ততায চ লক্খণং ৱুচ্চতি, তং এত্থ সুৰাপানসিক্খাপদে নাগচ্ছতি, ইধ পন ৱিসেসো অত্থীতি ৱুত্তং হোতি. সো কতৰোতি চে? ৱত্থুঅজাননতায এৱ ৱত্থুজাননচিত্তেন ৱিনাপি আপজ্জিতব্বতায এৱ অচিত্তকতা ৱেদিতব্বা, নত্থেত্থ অচিত্তকতায ৱিসেসো. কিন্তু ৱত্থুঅজাননসঙ্খাতঅচিত্তকপক্খেপি অকুসলচিত্তেনেৱ সুৰামেৰযস্স অজ্ঝোহৰিতব্বতাযাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স সচিত্তকপক্খেপি অচিত্তকপক্খেপি লোকৱজ্জতা অকুসলচিত্ততা চ ৱেদিতব্বাতি অযমেত্থ ৱিসেসো. ইধ হি ‘‘চিত্তে পন সতী’’তি অৱিসেসেত্ৱা ‘‘অকুসলেনেৱা’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা উভযপক্খেপি লোকৱজ্জতা অকুসলচিত্ততা চ সিদ্ধাতি ৱেদিতব্বা. তেনেৱ পৰমত্থজোতিকায (খু. পা. অট্ঠ. ২.পচ্ছিমপঞ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা) খুদ্দকট্ঠকথায সিক্খাপদৱণ্ণনায ‘‘সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানং কাযতো চ কাযচিত্ততো চাতি দ্ৱিসমুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. সুৰাতি জাননচিত্তাভাৱেনেৱ হেত্থ চিত্তঙ্গৱিৰহিতো কেৱলোপি কাযো একসমুট্ঠানং ৱুত্তো, তস্মিঞ্চ একসমুট্ঠানক্খণেপি যায চেতনায পিৱতি, সা একন্তঅকুসলা এৱ হোতি. তেনেৱ তত্থেৱ অট্ঠকথাযং ‘‘পঠমা চেত্থ পঞ্চ একন্তঅকুসলচিত্তসমুট্ঠানত্তা পাণাতিপাতাদীনং পকতিৱজ্জতো ৱেৰমণিযো, সেসা পণ্ণত্তিৱজ্জতো’’তি এৱং পঞ্চন্নম্পি সামঞ্ঞতো অকুসলচিত্ততা লোকৱজ্জতাসঙ্খাতা পকতিৱজ্জতা চ ৱুত্তা. অঙ্গেসু চ জাননঙ্গং ন ৱুত্তং. তথা হি ‘‘সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠানস্স পন সুৰাদীনং অঞ্ঞতৰং হোতি মদনীযং, পাতুকামতাচিত্তঞ্চ পচ্চুপট্ঠিতং হোতি, তজ্জঞ্চ ৱাযামং আপজ্জতি, পীতে চ পৱিসতীতি ইমানি চত্তাৰি অঙ্গানী’’তি ৱুত্তং, ন পন সুৰাতি জাননঙ্গেন সদ্ধিং পঞ্চাতি. যদি হি সুৰাতি জাননম্পি অঙ্গং সিযা, অৱস্সমেৱ তং ৱত্তব্বং সিযা, ন চ ৱুত্তং. যথা চেত্থ, এৱং অঞ্ঞাসুপি সুত্তপিটকাদিঅট্ঠকথাসু কত্থচি জাননঙ্গং ন ৱুত্তং. তস্মা ‘‘অকুসলেনেৱ পাতব্বতায লোকৱজ্জতা’’তি ইমস্স অট্ঠকথাপাঠস্স অচিত্তকপক্খেপি ‘‘অকুসলেনেৱ পাতব্বতায লোকৱজ্জতা’’তি এৱমেৱ অত্থোতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং.
অপিচ যং গণ্ঠিপদেসু ‘‘এতং সত্তং মাৰেস্সামীতি তস্মিংযেৱ পদেসে নিপন্নং অঞ্ঞং মাৰেন্তস্স পাণসামঞ্ঞস্স অত্থিতায যথা পাণাতিপাতো হোতি, এৱং এতং মজ্জং পিৱিস্সামীতি অঞ্ঞং মজ্জং পিৱন্তস্স মজ্জসামঞ্ঞস্স অত্থিতায অকুসলমেৱ হোতি, যথা পন কট্ঠসঞ্ঞায সপ্পং ঘাতেন্তস্স পাণাতিপাতো ন হোতি, এৱং নাড়িকেৰপানসঞ্ঞায মজ্জং পিৱন্তস্স অকুসলং ন হোতী’’তি পাণাতিপাতেন সদ্ধিং সব্বথা সমানত্তেন উপমেত্ৱা ৱুত্তং, তং অতিৱিয অযুত্তং সব্বেসং সিক্খাপদানং পাণাতিপাতাদিঅকুসলানঞ্চ অঞ্ঞমঞ্ঞং সমানতায নিযমাভাৱা. পাণাতিপাতো হি পৰিযাযেনাপি সিজ্ঝতি, ন তথা অদিন্নাদানং. তং পন আণত্তিযাপি সিজ্ঝতি, ন চ মেথুনাদীসু. তস্মা পযোগঙ্গাদীহিপি ভিন্নানমেৱ সংসট্ঠং সব্বথা সমীকৰণং অযুত্তমেৱ. ‘‘পাণাতিপাতো ৱিয অদিন্নাদানমেথুনাদীনিপি পৰিযাযকথাদীহি সিজ্ঝন্তী’’তি কেনচি ৱুত্তে তং কিন্তি ন গয্হতি তথা ৱচনাভাৱাতি চে? ইধাপি ‘‘তথা পাণাতিপাতসদিসং সুৰাপান’’ন্তি ৱচনাভাৱা ইদম্পি ন গহেতব্বমেৱ. কিঞ্চি অট্ঠকথাৱচনেনেৱ সিদ্ধমেৱত্থং পটিবাহন্তেন ৱিনযঞ্ঞুনা সুত্তসুত্তানুলোমাদীহি তস্স ৱিৰোধং দস্সেত্ৱা পটিবাহেতব্বং, ন পন পযোগঙ্গাদীহি অচ্চন্তৱিভিন্নেন সিক্খাপদন্তৰেন সহ সমীকৰণমত্তেন. ন হি ‘‘সুৰাতি অজানিত্ৱা পিৱন্তস্সাপি অকুসলমেৱা’’তি এত্থ সুত্তাদিৱিৰোধো অত্থি, ৱিনযপিটকে তাৱ এতস্স অত্থস্স ৱিৰুদ্ধং সুত্তাদিকং ন দিস্সতি, নাপি সুত্তপিটকাদীসু.
যং পনেত্থ কেচি ৱদন্তি ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মাতি (ধ. প. ১, ২) ৱুত্তত্তা সব্বানি অকুসলানি পুব্বে ৱীতিক্কমৱত্থুং জানন্তস্সেৱ হোন্তী’’তি. তং তেসং সুত্তাধিপ্পাযানভিঞ্ঞাতমেৱ পকাসেতি. ন হি ‘‘মনোপুব্বঙ্গমা ধম্মা’’তি ইদং ৱচনং পুব্বে ৱীতিক্কমৱত্থুং জানন্তস্সেৱ অকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জন্তীতি ইমমত্থং দীপেতি, অথ খো কুসলাকুসলা ধম্মা উপ্পজ্জমানা উপ্পাদপচ্চযট্ঠেন পুব্বঙ্গমভূতং সহজাতচিত্তং নিস্সাযেৱ উপ্পজ্জন্তি, ন ৱিনা চিত্তেনাতি ইমমত্থং দীপেতি. ন হেত্থ ‘‘সুৰাতি অজানিত্ৱা পিৱন্তস্স অকুসলমেৱা’’তি ৱুত্তে সহজাতচিত্তং ৱিনাপি লোভাদিঅকুসলচেতসিকা ধম্মা উপ্পজ্জন্তীতি অযমত্থো আপজ্জতি. যেন তং নিসেধায ইদং সুত্তং আহৰণীযং সিযা, অভিধম্মৱিৰোধোপেত্থ নত্থি পুব্বে নামজাতিআদিৱসেন অজানন্তস্সেৱ পঞ্চৱিঞ্ঞাণৱীথিযং কুসলাকুসলজৱনুপ্পত্তিৱচনতো.
অপিচ বালপুথুজ্জনানং ছসু দ্ৱাৰেসু উপ্পজ্জমানানি জৱনানি যেভুয্যেন অকুসলানেৱ উপ্পজ্জন্তি. কুসলানি পন তেসং কল্যাণমিত্তাদিউপনিস্সযবলেন অপ্পকানেৱ উপ্পজ্জন্তি, তুণ্হীভূতানম্পি নিদ্দাযিত্ৱা সুপিনং পস্সন্তানম্পি উদ্ধচ্চাদিঅকুসলজৱনস্সেৱ যেভুয্যপ্পৱত্তিতো কুসলাকুসলৱিৰহিতস্স জৱনস্স তেসং অভাৱা. অকুসলা হি ৱিসযানুগুণং ৱাসনানুগুণঞ্চ যথাপচ্চযং সমুপ্পজ্জন্তি, তত্থ কিং পুব্বে জাননাজানননিবদ্ধেন. যে পন জাননাদিঅঙ্গসম্পন্না পাণাতিপাতাদযো, যে চ জাননাদিং ৱিনাপি সিজ্ঝমানা সুৰাপানমিচ্ছাদিট্ঠিআদযো, তে তে তথা তথা যাথাৱতো ঞত্ৱা সম্মাসম্বুদ্ধেন নিদ্দিট্ঠা, তেসঞ্চ যথানিদ্দিট্ঠৱসেন গহণে কো নাম অভিধম্মৱিৰোধো. এৱং সুত্তাদিৱিৰোধাভাৱতো, অট্ঠকথায চ ৱুত্তত্তা যথাৱুত্তৱসেনেৱেত্থ অত্থো গহেতব্বো. যদি এৱং কস্মা ‘‘সামণেৰো জানিত্ৱা পিৱন্তো সীলভেদং আপজ্জতি, ন অজানিত্ৱা’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি? নাযং দোসো সীলভেদস্স ভগৱতো আণাযত্তত্তা উক্খিত্তানুৱত্তিকাদীনং সীলভেদো ৱিয. ন হি তাসং অকুসলুপ্পত্তিযা এৱ সীলভেদো হোতি সঙ্ঘাযত্তসমনুভাসনানন্তৰেযেৱ ৱিহিতত্তা. এৱমিধাপি জানিত্ৱা পিৱনে এৱ ৱিহিতো, ন অজানিত্ৱা পিৱনে. অঞ্ঞো হি সিক্খাপদৱিসযো, অঞ্ঞো অকুসলৱিসযো. তেনেৱ সামণেৰানং পুৰিমেসু পঞ্চসু সিক্খাপদেসু একস্মিং ভিন্নে সব্বানিপি সিক্খাপদানি ভিজ্জন্তি. অকুসলং পন যং ভিন্নং, তেন একেনেৱ হোতি, নাঞ্ঞেহি. তস্মা সামণেৰস্স অজানিত্ৱা পিৱন্তস্স সীলভেদাভাৱেপি কম্মপথপ্পত্তং অকুসলমেৱাতি গহেতব্বং.
যং পন সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাৰাজিককণ্ড ২.৪২) ‘‘সামণেৰস্স সুৰাতি অজানিত্ৱা পিৱন্তস্স পাৰাজিকং নত্থি, অকুসলং পন হোতী’’তি কেহিচি ৱুত্তৱচনং ‘‘তং তেসং মতিমত্ত’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘ভিক্খুনো অজানিত্ৱাপি বীজতো পট্ঠায মজ্জং পিৱন্তস্স পাচিত্তিযং. সামণেৰো জানিত্ৱা পিৱন্তো সীলভেদং আপজ্জতি, ন অজানিত্ৱাতি এত্তকমেৱ হি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং, অকুসলং পন হোতীতি ন ৱুত্ত’’ন্তি তত্থ কাৰণং ৱুত্তং, তং অকাৰণং. ন হি অট্ঠকথাযং সামণেৰানং জানিত্ৱা পিৱনে এৱ সীলভেদো, ন অজানিত্ৱাতি সীলভেদকথনট্ঠানে অকুসলং পন হোতীতি অৱচনং অজাননপক্খে অকুসলাভাৱস্স কাৰণং হোতি, তত্থ পসঙ্গাভাৱা, ৱত্তব্বট্ঠানে এৱ ‘‘অকুসলেনেৱ পাতব্বতায লোকৱজ্জতা’’তি ৱুত্তত্তা চ. ন চ তে ‘‘অকুসলং পন হোতী’’তি ৱদন্তা আচৰিযা ইমং সামণেৰানং সীলভেদপ্পকাসকং খন্ধকট্ঠকথাপাঠমেৱ গহেত্ৱা অৱোচুং, যেন ‘‘এত্তকমেৱ অট্ঠকথাযং ৱুত্ত’’ন্তি ৱত্তব্বং সিযা, অথ খো সুৰাপানট্ঠকথাগতং সুত্তপিটকট্ঠকথাগতঞ্চ অনেকৱিধং ৱচনং, মহাৱিহাৰৱাসীনং পৰম্পৰোপদেসঞ্চ গহেত্ৱা অৱোচুং. ভিন্নলদ্ধিকানং অভযগিৰিকাদীনং মতঞ্হেতং, যদিদং জানিত্ৱা পিৱন্তস্সেৱ অকুসলন্তি গহণং. তস্মা যং ৱুত্তং কেহিচি ‘‘সামণেৰস্স সুৰাতি অজানিত্ৱা পিৱন্তস্স পাৰাজিকং নত্থি, অকুসলং পন হোতী’’তি, তং সুৱুত্তন্তি গহেতব্বং.
যঞ্চ সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাৰাজিককণ্ড ২.৪২) ‘‘অজানিত্ৱা পিৱন্তস্সাপি সোতাপন্নস্স মুখং সুৰা ন পৱিসতি কম্মপথপ্পত্তঅকুসলচিত্তেনেৱ পাতব্বতো’’তি কেহিচি ৱুত্তৱচনং ‘‘ন সুন্দৰ’’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘বোধিসত্তে কুচ্ছিগতে বোধিসত্তমাতু সীলং ৱিয হি ইদম্পি অৰিযসাৱকানং ধম্মতাসিদ্ধন্তি ৱেদিতব্ব’’ন্তি ৱত্ৱা ধম্মতাসিদ্ধত্তংযেৱ সমত্থেতুং ‘‘ভৱন্তৰেপি হি অৰিযসাৱকো জীৱিতহেতুপি নেৱ পাণং হনতি, ন সুৰং পিৱতি. সচে পিস্স সুৰঞ্চ খীৰঞ্চ মিস্সেত্ৱা মুখে পক্খিপন্তি, খীৰমেৱ পৱিসতি, ন সুৰা. যথা কিং? যথা কোঞ্চসকুণানং খীৰমিস্সকে উদকে খীৰমেৱ পৱিসতি, ন উদকং. ইদং যোনিসিদ্ধন্তি চে, ইদম্পি ধম্মতাসিদ্ধন্তি ৱেদিতব্ব’’ন্তি ইদং অট্ঠকথাৱচনং দস্সিতং, তম্পি ন যুত্তমেৱ. যথা হি বোধিসত্তমাতু সীলং ৱিয অৰিযসাৱকানং ধম্মতাসিদ্ধন্তি এত্থ বোধিসত্তমাতু ধম্মতা নাম বোধিসত্তস্স চ অত্তনো চ পাৰমিতানুভাৱেন অকুসলানুপ্পত্তিনিযমো এৱ. তথা অৰিযসাৱকানম্পি ভৱন্তৰে পাণাতিপাতাদীনং দসন্নং কম্মপথানং অঞ্ঞেসঞ্চ অপাযহেতুকানং অকুসলানং অচ্চন্তপ্পহাযকস্স মগ্গস্স আনুভাৱেন তংতংসীলৱীতিক্কমহেতুকস্স অকুসলস্স অনুপ্পত্তিনিযমো এৱ ধম্মতা. ন হি সভাৱৱাদীনং ধম্মতা ৱিয অহেতুকতা ইধ ধম্মতা নাম. যথা ৱা এৱংধম্মতানযে কাৰণস্স ভাৱে অভাৱে চ কাৰিযস্স ভাৱো অভাৱো চ ধম্মতা, ন অহেতুঅপ্পচ্চযাভাৱাভাৱো, এৱমিধাপি পাণাতিপাতাদিকম্মপথানং হেতুভূতস্স কিলেসস্স অচ্চন্তাভাৱেন তেসং অভাৱো, তদৱসেসানং অকুসলানং হেতুনো ভাৱেন ভাৱো চ ধম্মতা, ন অহেতুকতা. তস্মা অপাযহেতুনো ৰাগস্স অভাৱেনেৱ অৰিযানং অজানিত্ৱাপি সুৰায অনজ্ঝোহৰণন্তি সুৱুত্তমেৱিদং কেহিচি ‘‘অজানিত্ৱা পিৱন্তস্সাপি সোতাপন্নস্স মুখং সুৰা ন পৱিসতি কম্মপথপ্পত্তঅকুসলচিত্তেনেৱ পাতব্বতো’’তি, তং কেন হেতুনা ন সুন্দৰং জাতন্তি ন ঞাযতি, ধম্মতাসিদ্ধন্তি ৱা কথনেন কথং তং পটিক্খিত্তন্তি.
যম্পি দীঘনিকাযট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ১.৩৫২) ‘‘সুৰঞ্চ খীৰঞ্চ মিস্সেত্ৱা…পে… ইদং ধম্মতাসিদ্ধ’’ন্তি ৱচনং, তম্পি সুৰাপানস্স অচিত্তকপক্খেপি অকুসলচিত্তঞ্ঞেৱ সাধেতি. তথা হি ‘‘ভৱন্তৰেপি হি অৰিযসাৱকো জীৱিতহেতুপি পাণং ন হনতি, নাদিন্নং আদিযতি…পে… ন সুৰং পিৱতী’’তি ৱুত্তে ‘‘পুৰিমানং তাৱ চতুন্নং কম্মপথানং সচিত্তকত্তা ৱিৰমণং সুকৰং, পচ্ছিমস্স পন সুৰাপানস্স অচিত্তকত্তা কথং ৱিৰমণং ভৱেয্যা’’তি চোদনাসম্ভৱং মনসিকত্ৱা ৱত্থুঅজাননৱসেন অচিত্তকত্তেপি যস্মা কম্মপথপ্পত্তঅকুসলেনেৱ সুৰা অজ্ঝোহৰিতব্বা, তাদিসী চ অকুসলপ্পৱত্তি অৰিযসাৱকস্স মগ্গেনেৱ হতা, তস্মাস্স পৰগলং সুৰায পৱিসনং নত্থীতি অত্থতো গম্যমানত্থং পৰিহাৰৱচনং ৱদতা ‘‘সচে পিস্স সুৰঞ্চ খীৰঞ্চা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ খীৰমেৱ পৱিসতি, ন সুৰাতি ইদং সুৰায সব্বথাপি পৰগলপ্পৱেসাভাৱদস্সনপৰং, ন পন সুৰামিস্সখীৰস্স সুৰায ৱিযোজনসামত্থিযদস্সনপৰং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – যদি হি সুৰামিস্সে খীৰে কিঞ্চি পৱিসেয্য, খীৰমেৱ পৱিসেয্য, ন সুৰা. খীৰে পন সুৰায অৱিযুত্তে ন কিঞ্চি পৱিসতীতি. ইদং যোনিসিদ্ধন্তি উদকস্স মুখে অপ্পৱিসনং যোনিসিদ্ধং. যোনীতি চেত্থ জাতি অধিপ্পেতা. তস্মা কোঞ্চজাতিকানং মুখতুণ্ডসঙ্খাতানং ৰূপধম্মানং খীৰমিস্সউদকজ্ঝোহৰণহেতুত্তাভাৱেন তং অপ্পৱিসনং সিদ্ধন্তি অত্থো. ইদম্পি হি খীৰমিস্সায সুৰায খীৰে পৱিসন্তেপি পৰগলাপৱিসনন্তি. ধম্মতাসিদ্ধন্তি অৰিযসাৱকস্স অৰূপধম্মানং সুৰাপিৱনহেতুভূতকিলেসসহিতত্তাভাৱসঙ্খাতায ধম্মতায সিদ্ধং. এৱমেত্থ অচিত্তকপক্খেপি সুৰায অকুসলচিত্তেনেৱ পাতব্বতো অৰিযসাৱকানং অপিৱনং সমত্থিতন্তি ৱেদিতব্বং. অথাপি সিযা অজাননপক্খে অকুসলচিত্তেন ৱিনাৱ পাতব্বত্তেপি সুৰায অপিৱনং অৰিযানং ধম্মতাতি সমত্থনপৰমেতন্তি, তং ন, অট্ঠকথাৱচনন্তৰেহি ৱিৰুজ্ঝনতো. যথা হি ৱচনন্তৰেহি ন ৱিৰুজ্ঝতি, তথাযেৱ অত্থো গহেতব্বো.
অপিচ পাণাতিপাতাদীনং পঞ্চন্নং কম্মপথানং ভৱন্তৰেপি অকৰণং অৰিযানং ধম্মতাসীলমেৱ, তেসঞ্চ যদি সচিত্তকতং সমানং. সুৰাপানং ৱিয ইতৰানিপি চত্তাৰি অজানন্তেনাপি অৰিযসাৱকেন ন কত্তব্বানি সিযুং, তথা চ অজানন্তানং অৰিযানং কুসলাব্যাকতচিত্তেহিপি ৱিৰমণপৰমাৰণপৰসন্তকগহণাদীসু কাযৱচীপৱত্তি ন সম্পজ্জেয্য, নো চে সম্পজ্জতি, চক্খুপালত্থেৰস্স চঙ্কমনেন পাণৱিযোগস্স, উপ্পলৱণ্ণত্থেৰিযা বলক্কাৰেন মগ্গেনমগ্গফুসনস্স চ পৱত্তত্তা. তস্মা সুৰাপানস্স অচিত্তকপক্খেপি অকুসলেনেৱ পাতব্বতায সুৰা অৰিযানং পৰগলং ন পৱিসতীতি ৱিসেসেত্ৱা ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.
ননু ৱত্থুং জানন্তস্সেৱ সব্বে কম্মপথা ৱুত্তাতি? ন, মিচ্ছাদিট্ঠিযা ৱিপৰীতগ্গহণেনেৱ পৱত্তত্তা. কথঞ্হি নাম অসব্বঞ্ঞুং সব্বঞ্ঞুতো, অনিচ্চাদিং নিচ্চাদিতো চ গহণন্তী দিট্ঠি ৱত্থুং ৱিজানাতি. যদি হি জানেয্য, মিচ্ছাদিট্ঠিযেৱ ন সিযা. সা চ কম্মপথেসু গণিতাতি কুতো জানন্তস্সেৱ কম্মপথপ্পৱত্তিনিযমো. অথ সব্বঞ্ঞুং সব্বঞ্ঞূতি গণ্হন্তীপি ‘‘অযং সত্তো’’তি তস্স সৰূপগ্গহণতো দিট্ঠিপি ৱত্থুং ৱিজানাতীতি চে? ন, সুৰাপানস্সপি ‘‘অযং ন সুৰা’’তি সৰূপগ্গহণস্স সমানত্তা. ‘‘অয’’ন্তি চ ৱত্থুপৰামসনেপি ‘‘সুৰা’’তি ৱিসেসৱিজাননাভাৱা ন জানাতীতি চে? ‘‘অয’’ন্তি পুগ্গলত্তং জানন্তীপি ‘‘অসব্বঞ্ঞূ’’তিপি ৱিসেসজাননাভাৱা দিট্ঠিপি ৱত্থুং ন জানাতীতি সমানমেৱ. এৱঞ্হি তেসং বুদ্ধাতি অহিতোতি অহিতং ৱা পূৰণকস্সপাদিং হিতো পটিঘস্স ৱা অনুনযস্স ৱা উপ্পাদনেপি এসেৱ নযো. ৱিপল্লাসপুব্বকঞ্হি সব্বং অকুসলং.
অপিচ সুৰায পীযমানায নিযমেন অকুসলুপ্পাদনং সভাৱো পীতায ৱিয. খীৰাদিসঞ্ঞায পীতসুৰস্স পুগ্গলস্স মাতুভগিনিআদীসুপি ৰাগদোসাদিঅকুসলপ্পবন্ধো ৱত্থুসভাৱেনেৱ উপ্পজ্জতি, এৱং পীযমানক্খণেপি তিখিণো ৰাগো উপ্পজ্জতেৱ, তেনেৱ সাগতত্থেৰস্স অজানিত্ৱা পিৱনকালে পঞ্চাভিঞ্ঞাদিঝানপৰিহানি, পচ্ছা চ বুদ্ধাদীসু অগাৰৱাদিঅকুসলপ্পবন্ধো যাৱ সুৰাৱিগমা পৱত্তিত্থ. তেনেৱ ভগৱাপি তস্স অগাৰৱাদিঅকউসলপ্পৱত্তিদস্সনমুখেন সুৰাদোসং পকাসেত্ৱা সিক্খাপদং পঞ্ঞপেসি. ন হি পঞ্চনীৱৰণুপ্পত্তিং ৱিনা ঝানপৰিহানি হোতি. তস্মা অজানন্তস্সাপি সুৰা পীযমানা পীতা চ অত্তনো সভাৱেনেৱ অকুসলুপ্পাদিকাতি অযমত্থো সাগতত্থেৰস্স ঝানপৰিহানিযা অন্ৱযতোপি, অৰিযানং কিলেসাভাৱেন মুখেন সুৰায অপ্পৱেসসঙ্খাতব্যতিৰেকতোপি সিজ্ঝতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং, এৱং গহণমেৱ হি ৱিভজ্জৱাদীমতানুসাৰং.
যং পন ‘‘জানিত্ৱা পিৱন্তস্সেৱ অকুসল’’ন্তি গহণং, তং ভিন্নলদ্ধিকানং অভযগিৰিকাদীনমেৱ মতং, তং পন গণ্ঠিপদকাৰকাদীহি ‘‘পৰৱাদো’’তি অজানন্তেহি অত্তনো মতিযা সংসন্দিত্ৱা লিখিতং ৱিভজ্জৱাদীমণ্ডলম্পি পৱিসিত্ৱা যাৱজ্জতনা সাসনং দূসেতি, পুৰাপি কিৰ ইমস্মিম্পি দমিড়ৰট্ঠে কোচি ভিন্নলদ্ধিকো নাগসেনো নাম থেৰো কুণ্ডলকেসীৱত্থুং পৰৱাদমথননযদস্সনত্থং দমিড়কব্বৰূপেন কাৰেন্তো ‘‘ইমং সুৰাপানস্স জানিত্ৱাৱ পিৱনে অকুসলনযং, অঞ্ঞঞ্চ দেসকালাদিভেদেন অনন্তম্পি ঞেয্যং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সলক্খণৱসেনেৱ ঞাতুং ন সক্কোতি ঞাণেন পৰিচ্ছিন্নত্তেন ঞেয্যস্স অনন্তত্তহানিপ্পসঙ্গতো. অনিচ্চাদিসামঞ্ঞলক্খণৱসেনেৱ পন ঞাতুং সক্কোতী’’তি চ, ‘‘পৰমত্থধম্মেসু নামৰূপন্তিআদিভেদো ৱিয পুগ্গলাদিসম্মুতিপি ৱিসুং ৱত্থুভেদো এৱা’’তি চ এৱমাদিকং বহুং ৱিপৰীতত্থনযং কব্বাকাৰস্স কৱিনো উপদিসিত্ৱা তস্মিং পবন্ধে কাৰণাভাসেহি সতিং সম্মোহেত্ৱা পবন্ধাপেসি, তঞ্চ কব্বং নিস্সায ইমং ভিন্নলদ্ধিকমতং ইধ ৱিভজ্জৱাদীমতে সম্মিস্সং চিৰং পৱত্তিত্থ. তং পন পচ্ছা আচৰিযবুদ্ধপ্পিযমহাথেৰেন বাহিৰব্ভৰিকং দিট্ঠিজালং ৱিঘাটেত্ৱা ইধ পৰিসুদ্ধং সাসনং পতিট্ঠাপেন্তেন সোধিতম্পি সাৰত্থদীপনিযা (সাৰত্থ. টী. পাৰাজিককণ্ড ২.৪২) ৱিনযটীকায সুৰাপানস্স সচিত্তকপক্খেযেৱ চিত্তং অকুসলন্তি সমত্থনৱচনং নিস্সায কেহিচি ৱিপল্লত্তচিত্তেহি পুন উক্খিত্তসিৰং জাতং, তঞ্চ মহাথেৰেহি ৱিনিচ্ছিনিত্ৱা গাৰয্হৱাদং কত্ৱা মদ্দিত্ৱা লদ্ধিগাহকে চ ভিক্খূ ৱিযোজেত্ৱা ধম্মেন ৱিনযেন সত্থুসাসনেন চিৰেনেৱ ৱূপসমিতং. তেনেৱেত্থ মযং এৱং ৱিত্থাৰতো ইদং পটিক্খিপিম্হ ‘‘মা অঞ্ঞেপি ৱিভজ্জৱাদিনো অযং লদ্ধি দূসেসী’’তি. তস্মা ইধ ৱুত্তানি অৱুত্তানি চ কাৰণানি সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৱা যথা আগমৱিৰোধো ন হোতি, তথা অত্থো গহেতব্বো.
সেসন্তি যস্স ৱত্থুৱিজাননচিত্তেন সচিত্তকপক্খেপি চিত্তং অকুসলমেৱাতি নিযমো নত্থি, তং সব্বন্তি অত্থো. ৰুন্ধন্তীতি ‘‘তিৰচ্ছানগতিত্থিযা দোসো নত্থী’’তিআদিনা অনাপত্তিযা লেসগ্গহণং নিৱাৰেন্তী. দ্ৱাৰং পিদহন্তীতি ‘‘তঞ্চ খো মনুস্সিত্থিযা’’তিআদিনা (পাৰা. ৪১) লেসগ্গহণস্স কাৰণসঙ্খাতং দ্ৱাৰং পিদহন্তী. সোতং পচ্ছিন্দমানাতি তদুভযলেসগ্গহণদ্ৱাৰানং ৱসেন অৱিচ্ছিন্নং ৱীতিক্কমসোতং পচ্ছিন্দমানা. গাড়্হতৰং কৰোন্তীতি যথাৱুত্তেহি কাৰণেহি পঠমপঞ্ঞত্তিসিদ্ধং আপত্তিঞ্ঞেৱ দড়্হং কৰোন্তী, অনাপত্তিযা ওকাসং অদদমানাতি অত্থো. সা চ যস্মা ৱীতিক্কমাভাৱে, অৱিসযতায অব্বোহাৰিকে ৱীতিক্কমে চ লোকৱজ্জেপি সিথিলং কৰোন্তী উপ্পজ্জতি, তস্মা তথা উপ্পত্তিং উপ্পত্তিকাৰণঞ্চ দস্সেন্তো আহ অঞ্ঞত্ৰ অধিমানাতিআদি. অঞ্ঞত্ৰ অধিমানাতি ইমিস্সা অনুপঞ্ঞত্তিযা ‘‘ৱীতিক্কমাভাৱা’’তি কাৰণং ৱুত্তং. অঞ্ঞত্ৰ সুপিনন্তাতি ইমিস্সা ‘‘অব্বোহাৰিকত্তা’’তি কাৰণং ৱুত্তং. তত্থ ৱীতিক্কমাভাৱাতি পাপিচ্ছায অৱিজ্জমানস্স উত্তৰিমনুস্সধম্মস্স ৱিজ্জমানতো পকাসনৱসপ্পৱত্তৱিসংৱাদনাধিপ্পাযসঙ্খাতস্স ৱীতিক্কমস্স অভাৱতো. অধিমানিকস্স হি অনধিগতে অধিগতসঞ্ঞিতায যথাৱুত্তৱীতিক্কমো নত্থি. অব্বোহাৰিকত্তাতি ‘‘অত্থেসা, ভিক্খৱে, চেতনা, সা চ খো অব্বোহাৰিকা’’তি (পাৰা. ২৩৫) ৱচনতো মোচনস্সাদচেতনায উপক্কমনস্স চ ৱিজ্জমানত্তেপি থিনমিদ্ধেন অভিভূততায অৱসত্তেন অব্বোহাৰিকত্তা, আপত্তিকাৰণৱোহাৰাভাৱাতি অত্থো. ৱা-সদ্দো চেত্থ সমুচ্চযত্থো দট্ঠব্বো, ‘‘অব্বোহাৰিকত্তা চা’’তি ৱা পাঠো. ৱুত্তাতি দুৱিধাপি চেসা অনুপঞ্ঞত্তি অনাপত্তিকৰা ৱুত্তাতি অধিপ্পাযো.
অকতে ৱীতিক্কমেতি আপদাসুপি ভিক্খূহি সিক্খাপদৱীতিক্কমে অকতে, কুক্কুচ্চা ন ভুঞ্জিংসূতিআদীসু ৱিয ৱীতিক্কমং অকত্ৱা ভিক্খূহি অত্তনো দুক্খুপ্পত্তিযা আৰোচিতাযাতি অত্থো. সিথিলং কৰোন্তীতি পঠমং সামঞ্ঞতো বদ্ধসিক্খাপদং মোচেত্ৱা অত্তনো ৱিসযে অনাপত্তিকৰণৱসেন সিথিলং কৰোন্তী. দ্ৱাৰং দদমানাতি অনাপত্তিযা দ্ৱাৰং দদমানা. অপৰাপৰম্পি অনাপত্তিং কুৰুমানাতি দিন্নেন তেন দ্ৱাৰেন উপৰূপৰি অনাপত্তিভাৱং দীপেন্তী. পঞ্ঞত্তেপি সিক্খাপদে উদাযিনা ‘‘মুহুত্তিকায ৱেসিযা ন দোসো’’তি লেসেন ৱীতিক্কমিত্ৱা সঞ্চৰিত্তাপজ্জনৱত্থুস্মিং (পাৰা. ২৯৬ আদযো) পঞ্ঞত্তত্তা ‘‘কতে ৱীতিক্কমে’’তি ৱুত্তং. পঞ্ঞত্তিগতিকাতি অত্থতো মূলপঞ্ঞত্তিযেৱাতি অধিপ্পাযো.
মক্কটীৱত্থুকথাৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
সন্থতভাণৱাৰো
ৱজ্জিপুত্তকৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৪৩-৪৪. ৱজ্জিপুত্তকৱত্থুকথায পাড়িযং ‘‘ৱেসালিকা…পে… মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিংসূ’’তি এত্থ তে ঞাতিকুলং গন্ত্ৱা গিহিলিঙ্গং গহেত্ৱা ‘‘গিহিভূতা ময’’ন্তি সঞ্ঞায মেথুনং পটিসেৱিংসূতি গহেতব্বং, তেনাহ ঞাতিব্যসনেনপি ফুট্ঠাতিআদি. ঞাতীনং ৱিনাসো ৰাজদণ্ডাদিকাৰণেন হোতীতি আহ ৰাজদণ্ডইচ্চাদি. ধঞ্ঞহিৰঞ্ঞদাসিদাসগোমহিংসাদিধনানি ভোগা নাম, তেসম্পি ৰাজদণ্ডাদিনাৱ ৱিনাসোতি আহ ‘‘এস নযো দুতিযপদেপী’’তি. ন সব্বঞ্ঞুবুদ্ধোতিআদিনা তীসু ৱত্থূসু অপ্পসন্নাৱ সাসনে অভব্বাতি সঞ্ঞায অত্তনো ভব্বতং পকাসেন্তা ন মযন্তিআদিমাহংসূতি ৱেদিতব্বং. ‘‘অট্ঠতিংসাৰম্মণেসূ’’তি পাড়িযং অনাগতে আলোকাকাসকসিণে ৱজ্জেত্ৱা ৱুত্তং, তেহি পন সদ্ধিং চত্তালীস হোন্তি. ৱিভত্তা কুসলা ধম্মাতি ‘‘ইমস্মিং আৰম্মণে ইদং হোতী’’তি ৱিভাগসো দস্সিতা সউপচাৰজ্ঝানা মহগ্গতকুসলা ধম্মা. গিহিপলিবোধন্তি সহসোকিতাদিৱসেন গিহীসু ব্যাৱটতং. আৱাসপলিবোধন্তি সেনাসনেসু নৱকম্মাদিৱসেন নিচ্চব্যাৱটতং. দুপ্পৰিচ্চাগানং ইমেসং দ্ৱিন্নং পলিবোধানং ৱসেন সব্বেপি পলিবোধা সঙ্গহিতা এৱাতি ৱেদিতব্বং.
যেনাতি কাৰণেন. অসংৱাসোতি ইদং তস্মিং অত্তভাৱে কেনচিপি পৰিযাযেন ভিক্খু হুত্ৱা ভিক্খূহি সদ্ধিং সংৱাসং নাৰহতীতি ইমমত্থং সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অসংৱাসো’’তি. পঞ্ঞত্তং সমূহনেয্যাতি ‘‘সো আগতো ন পব্বাজেতব্বো’’তি অৱত্ৱা ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বো’’তি এত্তকস্সেৱ ৱুত্তত্তা পাৰাজিকস্স সামণেৰভূমি অনুঞ্ঞাতাতি ৱিঞ্ঞাযতি, তেনাহ সামণেৰভূমিযং পন ঠিতোতিআদি. ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তি ৱুত্তত্তা (পাৰা. ৩৯) পচ্চক্খাতসিক্খো যস্মা ভিক্খু ন হোতি, মেথুনসেৱনে চ পাৰাজিকং নাপজ্জতি, তস্মাস্স ‘‘আগতো উপসম্পাদেতব্বো’’তি উপসম্পদং অনুজানন্তো পাৰাজিকং ন সমূহনতি নাম, তেনাহ ‘‘ভিক্খুভাৱে ঠত্ৱা অৱিপন্নসীলতাযা’’তি. উত্তমত্থং অৰহত্তং, নিব্বানমেৱ ৱা.
চতুব্বিধৱিনযাদিকথাৱণ্ণনা
৪৫. নীহৰিত্ৱাতি পাড়িতো উদ্ধৰিত্ৱা, তথা হি ‘‘পঞ্চহুপালি, অঙ্গেহি সমন্নাগতেন ভিক্খুনা নানুযুঞ্জিতব্বং. কতমেহি পঞ্চহি? সুত্তং ন জানাতি, সুত্তানুলোমং ন জানাতী’’তিআদিপাড়িতো সুত্তং সুত্তানুলোমঞ্চ নীহৰিংসু. ‘‘অনাপত্তি এৱং অম্হাকং আচৰিযানং উগ্গহো পৰিপুচ্ছাতি ভণতী’’তি এৱমাদিতো আচৰিযৱাদং. ‘‘আযস্মা উপালি এৱমাহ – ‘অনাপত্তি, আৱুসো, সুপিনন্তেনা’তি’’ এৱমাদিতো অত্তনো মতিং নীহৰিংসু, সা চ থেৰস্স অত্তনোমতি সুত্তেন সঙ্গহিতত্তা সুত্তং জাতং, এৱমঞ্ঞাপি সুত্তাদীহি সঙ্গহিতাৱ গহেতব্বা, নেতৰাতি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা নীহৰিত্ৱাতি ৱিভজিত্ৱা সাট্ঠকথং সকলং ৱিনযপিটকং সুত্তাদীসু চতূসু পদেসেসু পক্খিপিত্ৱা চতুধা ৱিভজিত্ৱা ৱিনযং পকাসেসুং তব্বিনিমুত্তস্স অভাৱাতি অধিপ্পাযো. ৱুত্তন্তি নাগসেনত্থেৰেন মিলিন্দপঞ্হে ৱুত্তং. কণ্ঠাদিৱণ্ণুপ্পত্তিট্ঠানকৰণাদীহি আহৰিত্ৱা অত্তনো ৱচীৱিঞ্ঞত্তিযাৱ ভাসিতৱচনং আহচ্চপদং. ৰসোতি সাৰো ‘‘পত্তৰসো’’তিআদীসু (ধ. স. ৬২৮-৬৩০) ৱিয, পটিক্খিত্তঅনুঞ্ঞাতসুত্তসাৰোতি অত্থো, ৰসোতি ৱা লক্খণং পটিৱত্থুকং অনুদ্ধৰিত্ৱা লক্খণানুলোমেন ৱুত্তত্তা. ধম্মসঙ্গাহকাদিআচৰিযৱংসেন আভতা অট্ঠকথা আচৰিযৱংসোতি আহ ‘‘আচৰিযৱংসোতি আচৰিযৱাদো’’তি.
ৱিনযপিটকে পাড়ীতি ইধ অধিকাৰৱসেন ৱুত্তং. সেসপিটকেসুপি সুত্তাদিচতুনযা যথানুৰূপং লব্ভন্তেৱ. মহাপদেসাতি মহাওকাসা মহাৱিসযা, তে অত্থতো ‘‘যং, ভিক্খৱে’’তিআদিপাড়িৱসেন অকপ্পিযানুলোমতো কপ্পিযানুলোমতো চ পুগ্গলেহি নযতো তথা তথা গয্হমানা অত্থনযা এৱ. তে হি ভগৱতা সৰূপতো অৱুত্তেসুপি পটিক্খিত্তানুলোমেসু, অনুঞ্ঞাতানুলোমেসু চ সেসেসু কিচ্চেসু নিৱত্তিপৱত্তিহেতুতায মহাগোচৰাতি ‘‘মহাপদেসা’’তি ৱুত্তা, ন পন ‘‘যং, ভিক্খৱে, মযা ইদং ন কপ্পতী’’তিআদিনা ৱুত্তা সাধিপ্পাযা পাড়িযেৱ তস্সা সুত্তে পৱিট্ঠত্তা. ‘‘সুত্তানুলোমম্পি সুত্তে ওতাৰেতব্বং…পে… সুত্তমেৱ বলৱতৰ’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫) হি ৱুত্তং, ন হেসা সাধিপ্পাযা পাড়ি সুত্তে ওতাৰেতব্বা, ন গহেতব্বা ৱা হোতি, যেনাযং সুত্তানুলোমং সিযা. তস্মা ইমং পাড়িঅধিপ্পাযং নিস্সায পুগ্গলেহি গহিতা যথাৱুত্তঅত্থাৱ সুত্তানুলোমং. তপ্পকাসকত্তা পন অযং পাড়িপি সুত্তানুলোমন্তি গহেতব্বং, তেনাহ যে ভগৱতা এৱং ৱুত্তাতিআদি. যং ভিক্খৱেতিআদিপাড়িনযেন হি পুগ্গলেহি গহেতব্বা যে অকপ্পিযানুলোমাদযো অত্থা ৱুত্তা, তে মহাপদেসাতি অত্থো.
ভগৱতো পকিণ্ণকদেসনাভূতা চ সুত্তানুলোমভূতা চ অট্ঠকথা. যস্মা ধম্মসঙ্গাহকত্থেৰেহি পাড়িৱণ্ণনাক্কমেন সঙ্গহেত্ৱা ৱুত্তা, তস্মা ‘‘আচৰিযৱাদো’’তি ৱুত্তা, এতেন চ অট্ঠকথা সুত্তসুত্তানুলোমেসু অত্থতো সঙ্গয্হতীতি ৱেদিতব্বা. যথা চ এসা, এৱং অত্তনোমতিপি পমাণভূতা. ন হি ভগৱতো ৱচনং ৱচনানুলোমঞ্চ অনিস্সায অগ্গসাৱকাদযোপি অত্তনো ঞাণবলেন সুত্তাভিধম্মৱিনযেসু কঞ্চি সম্মুতিপৰমত্থভেদং অত্থং ৱত্তুং সক্কোন্তি, তস্মা সব্বম্পি ৱচনং সুত্তে সুত্তানুলোমে চ সঙ্গয্হতি. ৱিসুং পন অট্ঠকথাদীনং সঙ্গহিতত্তা তদৱসেসং সুত্তসুত্তানুলোমতো গহেত্ৱা চতুধা ৱিনযো নিদ্দিট্ঠো. সুত্তাদযো নিস্সাযেৱ পৱত্তাপি অত্তনোমতি তেসু সৰূপেন অনাগতত্তা ৱুত্তং ‘‘সুত্তসুত্তানুলোমআচৰিযৱাদে মুঞ্চিত্ৱা’’তি, তেনাহ ‘‘অনুবুদ্ধিযা নযগ্গাহেনা’’তি. তত্থ সুত্তাদীনি অনুগতায এৱ বুদ্ধিযা তেহি লদ্ধনযগ্গাহেন চাতি অত্থো.
থেৰৱাদোতি মহাসুমত্থেৰাদীনং গাহো. সুত্তাদিং নিস্সাযেৱ ৱিপৰীততোপি অত্তনোমতি উপ্পজ্জতীতি আহ তং পনাতিআদি. অত্থেনাতি অত্তনা নযগ্গহিতেন অত্থেন. পাড়িন্তি অত্তনো গাহস্স নিস্সযভূতং সাট্ঠকথং পাড়িং. পাড়িযাতি তপ্পটিক্খেপত্থং পৰেনাহটায সাট্ঠকথায পাড়িযা, অত্তনা গহিতং অত্থং নিস্সায পাড়িঞ্চ সংসন্দিত্ৱাতি অত্থো. আচৰিযৱাদেতি অত্তনা পৰেন চ সমুদ্ধটঅট্ঠকথায. ওতৰতি চেৱ সমেতি চাতি অত্তনা উদ্ধটেহি সংসন্দনৱসেন ওতৰতি, পৰেন উদ্ধটেন সমেতি. সব্বদুব্বলাতি অসব্বঞ্ঞুপুগ্গলস্স দোসৱাসনায যাথাৱতো অত্থসম্পটিপত্তিঅভাৱতো ৱুত্তং. পমাদপাঠৱসেন আচৰিযৱাদস্স সুত্তানুলোমেন অসংসন্দনাপি সিযাতি আহ ‘‘ইতৰো ন গহেতব্বো’’তি.
সমেন্তমেৱ গহেতব্বন্তি যে সুত্তেন সংসন্দন্তি, এৱৰূপাৱ অত্থা মহাপদেসতো উদ্ধৰিতব্বাতি দস্সেতি তথা তথা উদ্ধটঅত্থানমেৱ সুত্তানুলোমত্তা, তেনাহ ‘‘সুত্তানুলোমতো হি সুত্তমেৱ বলৱতৰ’’ন্তি. অপ্পটিৱত্তিযন্তি অপ্পটিবাহিযং. কাৰকসঙ্ঘসদিসন্তি পমাণত্তা সঙ্গীতিকাৰকসঙ্ঘসদিসং. বুদ্ধানং ঠিতকালসদিসন্তি ধৰমানকবুদ্ধসদিসন্তি অত্থো. সকৱাদী সুত্তং গহেত্ৱা কথেতীতিআদীসু যো যথাভূতমত্থং গহেত্ৱা কথনসীলো, সো সকৱাদী. সুত্তন্তি সঙ্গীতিত্তযাৰুড়্হং পাড়িৱচনং. পৰৱাদীতি মহাৱিহাৰৱাসী ৱা হোতু অঞ্ঞনিকাযৱাসী ৱা, যো ৱিপৰীততো অত্থং গহেত্ৱা কথনসীলো, সোৱ ইধ ‘‘পৰৱাদী’’তি ৱুত্তো. সুত্তানুলোমন্তি সঙ্গীতিত্তযাৰুড়্হং ৱা অনাৰুড়্হং ৱা যংকিঞ্চি ৱিপল্লাসতো ৱা ৱঞ্চনায ৱা ‘‘সঙ্গীতিত্তযাগতমিদ’’ন্তি দস্সিযমানং সুত্তানুলোমং. কেচি ‘‘অঞ্ঞনিকাযে সুত্তানুলোম’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং সকৱাদীপৰৱাদীনং উভিন্নম্পি সঙ্গীতিত্তযাৰুড়্হসুত্তাদীনং এৱ গহেতব্বতো. তথা হি ৱক্খতি ‘‘তিস্সো সঙ্গীতিযো আৰুড়্হং পাড়িআগতং পঞ্ঞাযতি, গহেতব্ব’’ন্তিআদি. ন হি সকৱাদী অঞ্ঞনিকাযসুত্তাদিং পমাণতো গণ্হাতি, যেন তেসু সুত্তাদীসু দস্সিতেসু তত্থ ঠাতব্বং ভৱেয্য, ৱক্খতি চ ‘‘পৰো তস্স অকপ্পিযভাৱসাধকং সুত্ততো বহুং কাৰণঞ্চ ৱিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেতি…পে… ‘সাধূ’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা অকপ্পিযেযেৱ ঠাতব্ব’’ন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৪৫). তস্মা পৰৱাদিনাপি সঙ্গীতিত্তযে অনাৰুড়্হম্পি অনাৰুড়্হমিচ্চেৱ দস্সীযতি, কেৱলং তস্স তস্স সুত্তাদিনো সঙ্গীতিত্তযে অনাগতস্স কূটতা, আগতস্স চ ব্যঞ্জনচ্ছাযায অঞ্ঞথা অধিপ্পাযযোজনা চ ৱিসেসো. তত্থ চ যং কূটং, তং অপনীযতি. যং অঞ্ঞথা যোজিতং, তস্স ৱিপৰীততাসন্দস্সনত্থং তদঞ্ঞেন সুত্তাদিনা সংসন্দনা কৰীযতি. যো পন পৰৱাদিনা গহিতো অধিপ্পাযো সুত্তন্তাদিনা সংসন্দতি, সো সকৱাদিনাপি অত্তনো গাহং ৱিস্সজ্জেত্ৱা গহেতব্বোতি উভিন্নম্পি সঙ্গীতিত্তযাগতমেৱ সুত্তাদিপমাণন্তি ৱেদিতব্বং. তেনেৱ কথাৱত্থুপ্পকৰণে সকৱাদে পঞ্চ সুত্তসতানি পৰৱাদে পঞ্চাতি (ধ. স. অট্ঠ. নিদানকথা; কথা. অট্ঠ. নিদানকথা) সুত্তসহস্সম্পি অধিপ্পাযগ্গহণনানত্তেন সঙ্গীতিত্তযাগতমেৱ গহিতং, ন নিকাযন্তৰে কিঞ্চীতি.
খেপন্তি ‘‘কিং ইমিনা’’তি পটিক্খেপং ছড্ডনং. গৰহন্তি ‘‘কিমেস বালো জানাতী’’তি নিন্দনং. সুত্তে ওতাৰেতব্বন্তি যস্স সুত্তস্স অনুলোমনতো ইদং সুত্তানুলোমং অকাসি, তস্মিং, তদনুৰূপে ৱা অঞ্ঞতৰস্মিং সুত্তে অত্তনা গহিতং সুত্তানুলোমং অত্থতো সংসন্দনৱসেন ওতাৰেতব্বং, ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চ কাৰণেন ইমস্মিং সুত্তে সংসন্দতী’’তি সংসন্দিত্ৱা দস্সেতব্বন্তি অত্থো. অযন্তি সকৱাদী. পৰোতি পৰৱাদী. আচৰিযৱাদো সুত্তে ওতাৰেতব্বোতি যস্স সুত্তস্স ৱণ্ণনাৱসেন অযং আচৰিযৱাদো পৱত্তো, তস্মিং, তাদিসে চ অঞ্ঞতৰস্মিং সুত্তে পুব্বাপৰঅত্থসংসন্দনৱসেন ওতাৰেতব্বং. গাৰয্হাচৰিযৱাদোতি পমাদলিখিতো, ভিন্নলদ্ধিকেহি ৱা ঠপিতো, এস নযো সব্বত্থ.
যং কিঞ্চি কূটসুত্তং বাহিৰকসুত্তাদিৱচনং ন গহেতব্বন্তি দস্সেতুং সুত্তং সুত্তানুলোমে ওতাৰেতব্বন্তিআদি ৱুত্তং. গুড়্হৱেস্সন্তৰাদীনি মহাসঙ্ঘিকাদিভিন্নলদ্ধিকানং পকৰণানি. আদি-সদ্দেন গুড়্হউম্মগ্গাদীনং গহণং. সকৱাদী সুত্তং গহেত্ৱা কথেতি, পৰৱাদীপি সুত্তন্তিআদিনা অঞ্ঞেপি ৱাদালম্বনা ৱুত্তনযেন সক্কা ঞাতুন্তি ইধ ন ৱুত্তা.
এৱং সুত্তসুত্তানুলোমাদিমুখেন সামঞ্ঞতো ৱিৱাদং দস্সেত্ৱা ইদানি ৱিসেসতো ৱিৱাদৱত্থুং তব্বিনিচ্ছযমুখেন সুত্তাদীনঞ্চ দস্সেতুং অথ পনাযং কপ্পিযন্তিআদি ৱুত্তং. সুত্তে চ সুত্তানুলোমে চাতি এত্থ চ-কাৰো ৱিকপ্পত্থো, তেন আচৰিযৱাদাদীনম্পি সঙ্গহো, তেনাহ ‘‘কাৰণঞ্চ ৱিনিচ্ছযঞ্চ দস্সেতী’’তি. তত্থ কাৰণন্তি সুত্তাদিনযং নিস্সায অত্তনোমতিযা উদ্ধটং হেতুং. ৱিনিচ্ছযন্তি অট্ঠকথাৱিনিচ্ছযং. কাৰণচ্ছাযাতি সুত্তাদীসু ‘‘কপ্পিয’’ন্তি গাহস্স, ‘‘অকপ্পিয’’ন্তি গাহস্স চ নিমিত্তভূতং কিচ্ছেন পটিপাদনীযং অৱিভূতকাৰণং কাৰণচ্ছাযা, কাৰণপতিৰূপকন্তি অত্থো. ৱিনযঞ্হি পত্ৱাতি ইমস্স ৱিৱৰণং কপ্পিযাকপ্পিযৱিচাৰণমাগম্মাতি. ৰুন্ধিতব্বন্তি কপ্পিযসঞ্ঞায ৱীতিক্কমকৰণং ৰুন্ধিতব্বং, তংনিৱাৰণচিত্তং দড়্হতৰং কাতব্বং. সোতং পচ্ছিন্দিতব্বন্তি তত্থ ৱীতিক্কমপ্পৱত্তি পচ্ছিন্দিতব্বা. গৰুকভাৱেতি অকপ্পিযভাৱে. সুত্তৱিনিচ্ছযকাৰণেহীতি সুত্তেন অট্ঠকথাৱিনিচ্ছযেন চ লদ্ধকাৰণেহি. এৱন্তিআদি যথাৱুত্তস্স অত্থস্স নিগমনৱচনং. অতিৰেককাৰণন্তি সুত্তাদীসু পুৰিমং পুৰিমং অতিৰেককাৰণং নাম, বহুকাৰণং ৱা.
ৱাচুগ্গতন্তি ৱাচায উগ্গতং, তত্থ নিৰন্তৰং ঠিতন্তি অত্থো. ‘‘সুত্তং নাম সকলং ৱিনযপিটক’’ন্তি ৱুত্তত্তা পুন সুত্ততোতি তদত্থপটিপাদকং সুত্তাভিধম্মপাড়িৱচনং অধিপ্পেতং. অনুব্যঞ্জনতোতি ইমস্স ৱিৱৰণং পৰিপুচ্ছতো চ অট্ঠকথাতো চাতি. তত্থ পৰিপুচ্ছাতি আচৰিযস্স সন্তিকা পাড়িযা অত্থসৱনং. অট্ঠকথাতি পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযো. তদুভযম্পি হি পাড়িং অনুগন্ত্ৱা অত্থস্স ব্যঞ্জনতো ‘‘অনুব্যঞ্জন’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিনযেতি ৱিনযাচাৰে, তেনেৱ ৱক্খতি ৱিনযং অৱিজহন্তো অৱোক্কমন্তোতিআদি. তত্থ পতিট্ঠানং নাম সঞ্চিচ্চ আপত্তিযা অনাপজ্জনাদি হোতীতি আহ ‘‘লজ্জীভাৱেন পতিট্ঠিতো’’তি, তেন লজ্জী হোতীতি ৱুত্তং হোতি. ৱিনযধৰস্স লক্খণে ৱত্তব্বে কিং ইমিনা লজ্জীভাৱেনাতি আহ অলজ্জী হীতিআদি. তত্থ বহুস্সুতোপীতি ইমিনা পঠমলক্খণসমন্নাগমং দস্সেতি. লাভগৰুতাযাতিআদিনা ৱিনযে ঠিততায অভাৱে পঠমলক্খণযোগো কিচ্চকৰো ন হোতি, অথ খো অকিচ্চকৰো অনত্থকৰো এৱাতি দস্সেতি. সঙ্ঘভেদস্স পুব্বভাগো কলহো সঙ্ঘৰাজি.
ৱিত্থুনতীতি ৱিত্থম্ভতি, নিত্থুনতি ৱা সন্তিট্ঠিতুং ন সক্কোতি, তেনাহ যং যন্তিআদি. আচৰিযপৰম্পৰাতি আচৰিযানং ৱিনিচ্ছযপৰম্পৰা, তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘অত্তনো মতিং পহায…পে… যথা আচৰিযো চ আচৰিযাচৰিযো চ পাড়িঞ্চ পৰিপুচ্ছঞ্চ ৱদন্তি, তথা ঞাতুং ৱট্টতী’’তি. ন হি আচৰিযানং নামমত্ততো পৰম্পৰাজাননে পযোজনমত্থি. পুব্বাপৰানুসন্ধিতোতি পুব্বৱচনস্স অপৰৱচনেন সহ অত্থসম্বন্ধজাননতো. অত্থতোতি পদত্থপিণ্ডত্থঅধিপ্পেতত্থাদিতো. কাৰণতোতি তদত্থুপপত্তিতো. থেৰৱাদঙ্গন্তি থেৰৱাদপটিপাটিং, তেসং ৱিনিচ্ছযপটিপাটিন্তি অত্থো.
ইমেহি চ পন তীহি লক্খণেহীতি এত্থ পঠমেন লক্খণেন ৱিনযস্স সুট্ঠু উগ্গহিতভাৱো ৱুত্তো. দুতিযেনস্স লজ্জীভাৱেন চেৱ অচলতায চ পতিট্ঠিততা. ততিযেন পাড়িঅট্ঠকথাসু অনুৰূপেন অনাগতম্পি তদনুলোমতো আচৰিযেহি দিন্ননযতো ৱিনিচ্ছিনিতুং সমত্থতা. ওতিণ্ণে ৱত্থুস্মিন্তি চোদনাৱসেন ৱীতিক্কমৱত্থুস্মিং সঙ্ঘমজ্ঝে ওতিণ্ণে. চোদকেন চুদিতকেন চ ৱুত্তে ৱত্তব্বেতি এৱং ওতিণ্ণে ৱত্থুং নিস্সায চোদকেন ‘‘দিট্ঠং সুত’’ন্তিআদিনা চুদিতকেন ‘‘অত্থি নত্থী’’তিআদিনা চ যং ৱত্তব্বং, তস্মিং ৱত্তব্বে ৱুত্তেতি অত্থো. থুল্লচ্চযদুব্ভাসিতানং মাতিকায অনাগতত্তা ‘‘পঞ্চন্নং আপত্তীন’’ন্তি ৱুত্তং. তিকদুক্কটন্তি ‘‘অনুপসম্পন্নে উপসম্পন্নসঞ্ঞী উজ্ঝাযতি ৱা খীযতি ৱা আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিনা (পাচি. ১০৬ থোকং ৱিসদিসং) আগতং তিকদুক্কটং. অঞ্ঞতৰং ৱা আপত্তিন্তি ‘‘কালে ৱিকালসঞ্ঞী আপত্তি দুক্কটস্স, কালে ৱেমতিকো আপত্তি দুক্কটস্সা’’তিআদিকং (পাচি. ২৫০) দুকদুক্কটং সন্ধায ৱুত্তং. অন্তৰাপত্তিন্তি তস্মিং তস্মিং সিক্খাপদে আগতৱত্থুৱীতিক্কমং ৱিনা অঞ্ঞস্মিং ৱত্থুৱীতিক্কমে নিদানতো পভুতি ৱিনীতৱত্থুপৰিযোসানা অন্তৰন্তৰা ৱুত্তং আপত্তিং. ইধ পন ‘‘ৱত্থুং ওলোকেতী’’তি ৱিসুং গহিতত্তা তদৱসেসা অন্তৰাপত্তীতি গহিতা. পটিলাতং উক্খিপতীতি ইদং ৱিসিব্বনসিক্খাপদে (পাচি. ৩৫০-৩৫১) আগতং. তত্থ ডয্হমানং অলাতং অগ্গিকপালাদিতো বহি পতিতং অৱিজ্ঝাতমেৱ পটিউক্খিপতি, পুন যথাঠানে ঠপেতীতি অত্থো. ৱিজ্ঝাতং পন পক্খিপন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ. অনাপত্তিন্তি এত্থ অন্তৰন্তৰা ৱুত্তা অনাপত্তিপি অত্থি, ‘‘অনাপত্তি, ভিক্খৱে, ইদ্ধিমস্স ইদ্ধিৱিসযে’’তিআদি (পাৰা. ১৫৯) ৱিয সাপি সঙ্গয্হতি.
পাৰাজিকাপত্তীতি ন তাৱ ৱত্তব্বন্তি ইদং আপন্নপুগ্গলেন লজ্জীধম্মে ঠত্ৱা যথাভূতং আৱিকৰণেপি দুব্বিনিচ্ছযং অদিন্নাদানাদিং সন্ধায ৱুত্তং. যং পন মেথুনাদীসু ৱিজাননং, তং ৱত্তব্বমেৱ, তেনাহ মেথুনধম্মৱীতিক্কমো হীতিআদি. যো পন অলজ্জিতায পটিঞ্ঞং অদত্ৱা ৱিক্খেপং কৰোতি, তস্স আপত্তি ন সক্কা ওড়াৰিকাপি ৱিনিচ্ছিনিতুং, যাৱ সো যথাভূতং নাৱি কৰোতি, সঙ্ঘস্স চ আপত্তিসন্দেহো ন ৱিগচ্ছতি, তাৱ নাসিতকোৱ ভৱিস্সতি. সুখুমাতি চিত্তপৰিৱত্তিযা সুখুমতায সুখুমা. তেনাহ ‘‘চিত্তলহুকা’’তি, চিত্তং তস্স লহুকন্তি অত্থো. তেতি ৱীতিক্কমে. তংৱত্থুকন্তি অদিন্নাদানাদিমূলকং. যং আচৰিযো ভণতি, তং কৰোহীতিআদি সব্বং লজ্জীপেসলং কুক্কুচ্চকমেৱ সন্ধায ৱুত্তং. যো যাথাৱতো পকাসেত্ৱা সুদ্ধিমেৱ গৱেসতি, তেনাপি, পাৰাজিকোসীতি ন ৱত্তব্বোতি অনাপত্তিকোটিযাপি সঙ্কিযমানত্তা ৱুত্তং, তেনেৱ ‘‘পাৰাজিকচ্ছাযা’’তি ৱুত্তং. সীলানি সোধেত্ৱাতি যস্মিং ৱীতিক্কমে পাৰাজিকাসঙ্কা ৱত্ততি, তত্থ পাৰাজিকাভাৱপক্খং গহেত্ৱা দেসনাৱুট্ঠানগামিনীনং আপত্তীনং সোধনৱসেন সীলানি সোধেত্ৱা. দ্ৱত্তিংসাকাৰন্তি পাকটভাৱতো উপলক্খণৱসেন ৱুত্তং, যং কিঞ্চি অভিৰুচিতং মনসিকাতুং ৱট্টতেৱ. কম্মট্ঠানং ঘটিযতীতি ৱিপ্পটিসাৰমূলকেন ৱিক্খেপেন অন্তৰন্তৰা খণ্ডং অদস্সেত্ৱা পবন্ধৱসেন চিত্তেন সঙ্ঘটিযতি. সঙ্খাৰাতি ৱিপস্সনাকম্মট্ঠানৱসেন ৱুত্তং. সাপত্তিকস্স হি পগুণম্পি কম্মট্ঠানং ন সুট্ঠু উপট্ঠাতি, পগেৱ পাৰাজিকস্স. তস্স হি ৱিপ্পটিসাৰনিন্নতায চিত্তং একগ্গং ন হোতি. একস্স পন ৱিতক্কৱিক্খেপাদিবহুলস্স সুদ্ধসীলস্সপি চিত্তং ন সমাধিযতি, তং ইধ পাৰাজিকমূলকন্তি ন গহেতব্বং. কতপাপমূলকেন ৱিপ্পটিসাৰেনেৱেত্থ চিত্তস্স অসমাধিযনং সন্ধায ‘‘কম্মট্ঠানং ন ঘটিযতী’’তি ৱুত্তং, তেনাহ ৱিপ্পটিসাৰগ্গিনাতিআদি. অত্তনাতি চিত্তেন কৰণভূতেন পুগ্গলো কত্তা জানাতি, পচ্চত্তে ৱা কৰণৱচনং, অত্তা সযং পজানাতীতি অত্থো.
চতুব্বিধৱিনযাদিকথাৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
পদভাজনীযৱণ্ণনা
যো ৱিয দিস্সতীতি যাদিসো, যং-সদ্দত্থে যথা-সদ্দো ৱত্ততীতি আহ ‘‘যেন ৱা তেন ৱা যুত্তো’’তি. যেন তেনাতি হি পদদ্ৱযেন অনিযমতো যং-সদ্দত্থোৱ দস্সিতো. ৱাসধুৰযুত্তোতি ৱিপস্সনাধুৰযুত্তো. যা জাতি অস্সাতি যংজাতি, পুগ্গলো, সোৱ যংজচ্চো সকত্থে যপচ্চযং কত্ৱা. গোত্তৱসেন যেন ৱা তেন ৱা গোত্তেন যথাগোত্তো ৱা তথাগোত্তো ৱা হোতূতি সম্বন্ধো. সীলেসূতি পকতীসু. অথ খোতি ইদং কিন্তূতি ইমস্মিং অত্থে. কিং ৱুত্তং হোতীতি অত্থো. ইমস্মিং অত্থেতি ইমস্মিং পাৰাজিকৱিসযে. এসোতি যথাৱুত্তেহি পকাৰেহি যুত্তো. অৰিযাযাতি ‘‘উদ্দিস্স অৰিযা তিট্ঠন্তি, এসা অৰিযানং যাচনা’’তি এৱং ৱুত্তায, ন, ‘‘দেহি মে’’তি কপণায. লিঙ্গসম্পটিচ্ছনেনাতি ‘‘ভিক্খং চৰিস্সামী’’তি চিত্তাভাৱেপি ভিক্খাহাৰনিস্সিতপব্বজ্জালিঙ্গস্স সম্পটিচ্ছনেন. কাজভত্তন্তি কাজেহি আনীতভত্তং. অধম্মিকাযাতি অধিসীলসিক্খাদিভিক্খুগুণাভাৱতো ৱুত্তং, তেনাহ ‘‘অভূতাযা’’তি. ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি ৱদন্তা পটিঞ্ঞামত্তেনেৱ ভিক্খূ, ন অত্থতোতি অত্থো. ইদঞ্চ ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি পটিজাননস্সাপি সম্ভৱতো ৱুত্তং. ‘‘মযং ভিক্খূ’’তি অপ্পটিজানন্তাপি হি ভিক্খুৱোহাৰনিমিত্তস্স লিঙ্গস্স গহণেন চেৱ ভিক্খূনং দিন্নপচ্চযভাগগ্গহণাদিনা চ ভিক্খুপটিঞ্ঞা এৱ নাম হোন্তি. তথা হি ৱুত্তং পুগ্গলপঞ্ঞত্তিঅট্ঠকথাযং –
‘‘‘অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো’তি অঞ্ঞে ব্ৰহ্মচাৰিনো সুনিৱত্থে সুপাৰুতে সুম্ভকপত্তধৰে গামনিগমজনপদৰাজধানীসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তে দিস্ৱা সযম্পি তাদিসেন আকাৰেন তথা পটিপজ্জনতো ‘অহং ব্ৰহ্মচাৰী’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৱিয হোতি. ‘অহং ভিক্খূ’তি ৱত্ৱা উপোসথগ্গাদীনি পৱিসন্তো পন ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো হোতিযেৱ, তথা সঙ্ঘিকং লাভং গণ্হন্তো’’তি (পু. প. অট্ঠ. ৯১).
তস্মা এৱৰূপেহি পটিঞ্ঞায ভিক্খূহি গোত্ৰভুপৰিযোসানেহি সদ্ধিং সম্ভোগপৰিভোগো ন ৱট্টতি, অলজ্জীপৰিভোগোৱ হোতি. সঞ্চিচ্চ আপত্তিআপজ্জনাদিঅলজ্জীলক্খণং পন উক্কট্ঠানং ভিক্খূনং ৱসেন ৱুত্তং সামণেৰাদীনম্পি অলজ্জীৱোহাৰদস্সনতো. ‘‘অলজ্জীসামণেৰেহি হত্থকম্মম্পি ন কাৰেতব্ব’’ন্তি হি ৱুত্তং. যথাৱিহিতপটিপত্তিযং অতিট্ঠনঞ্হি সব্বসাধাৰণং অলজ্জীলক্খণং. দুস্সীলা লিঙ্গগ্গহণতো পট্ঠায যথাৱিহিতপটিপত্তিযা অভাৱতো একন্তা লজ্জিনোৱ মহাসঙ্ঘিকাদিনিকাযন্তৰিকা ৱিয, লিঙ্গত্থেনকাদযো ৱিয, চ. যাৱ ১১ চ তেসং ভিক্খুপটিঞ্ঞা অনুৱত্ততি, তাৱ ভিক্খু এৱ, তেহি চ পৰিভোগো অলজ্জিপঅভোগোৱ, তেসঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘসঞ্ঞায দিন্নং সঙ্ঘে দিন্নং নাম হোতি. ৱুত্তঞ্হি ভগৱতা –
‘‘ভৱিস্সন্তি খো পনানন্দ, অনাগতমদ্ধানং গোত্ৰভুনো কাসাৱকণ্ঠা দুস্সীলা পাপধম্মা, তেসু দুস্সীলেসু সঙ্ঘং উদ্দিস্স দানং দস্সন্তি, তদাপাহং, আনন্দ, সঙ্ঘগতং দক্খিণং অসঙ্খ্যেয্যং অপ্পমেয্যং ৱদামী’’তি (ম. নি. ৩.৩৮০).
ভগৱতো সঙ্ঘং উদ্দিস্স দিন্নত্তা দক্খিণা অসঙ্খ্যেয্যা অপ্পমেয্যা জাতা. দুস্সীলানং দিন্নত্তা নাতি চে? ন, তেসু সঙ্ঘং উদ্দিস্সাতি গোত্ৰভূনং পটিগ্গাহকত্তেন পৰামট্ঠত্তা, ইতৰথা ‘‘যেসু কেসুচি গহট্ঠেসু ৱা পব্বজিতেসু ৱা সঙ্ঘং উদ্দিস্সা’’তি ৱত্তব্বতাপসঙ্গতো, তথা চ ‘‘তদাপাহং, আনন্দা’’তি হেট্ঠিমকোটিদস্সনস্স পযোজনং ন সিযা. তস্মা গোত্ৰভূনম্পি অভাৱে সঙ্ঘং উদ্দিস্স দানং নত্থি, হেট্ঠিমকোটিযা তেসুপি দিন্না সঙ্ঘগতা দক্খিণা অসঙ্খ্যেয্যা, ন ততো পৰং সিজ্ঝতীতি তেপি পটিঞ্ঞায ভিক্খু এৱাতি গহেতব্বং.
ব্ৰহ্মঘোসন্তি উত্তমঘোসং, ব্ৰহ্মুনো ঘোসসদিসং ৱা ঘোসং. এহি ভিক্খূতি ‘‘ভিক্খূ’’তিসম্বোধনং. সংসাৰে ভযইক্খক তস্স ভযস্স সব্বসো ৱিনাসনত্থং তিসৰণং, সাসনং ৱা এহি মনসা ‘‘তাণং লেণ’’ন্তি পৱিস উপগচ্ছ. উপগন্ত্ৱাপি চৰ ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সাসনব্ৰহ্মচৰিযং মগ্গব্ৰহ্মচৰিযঞ্চ চৰস্সু. ভণ্ডূতি মুণ্ডিতকেসো. ৱাসীতি দন্তকট্ঠাদিচ্ছেদনৱাসি. বন্ধনন্তি কাযবন্ধনং. যুত্তো যোগো সমাধিপঞ্ঞাৱসেন সো যুত্তযোগো, তস্স অট্ঠেতে পৰিক্খাৰাতি সেসো. সৰীৰে পটিমুক্কেহিযেৱ উপলক্খিতোতি সেসো. ‘‘তীণি সতানী’’তি ৱত্তব্বে গাথাবন্ধসুখত্থং ‘‘তীণি সত’’ন্তি ৱুত্তং.
তস্মাতি ভগৱা হেট্ঠা ৱুত্তং পৰামসতি. হেট্ঠা হি ‘‘অহং খো পন, কস্সপ, জানঞ্ঞেৱ ৱদামি ‘জানামী’তি, পস্সঞ্ঞেৱ ৱদামি ‘পস্সামী’’’তি (সং. নি. ২.১৫৪) ৱুত্তং, তং পৰামসতি, যস্মা অহং জানং ৱদামি, তস্মাতি অত্থো. ইহাতি ইমস্মিং সাসনে. তিব্বন্তি মহন্তং. পচ্চুপট্ঠিতং ভৱিস্সতীতি থেৰাদিউপসঙ্কমনতো পুৰেতৰমেৱ তেসু যংনূন মে হিৰোত্তপ্পং উপট্ঠিতং ভৱিস্সতীতি অত্থো. কুসলূপসংহিতন্তি অনৱজ্জধম্মনিস্সিতং. অট্ঠিং কত্ৱাতি অত্তানং তেন ধম্মেন অট্ঠিকং কত্ৱা, তং ৱা ধম্মং ‘‘এস মে অত্থো’’তি অত্থং কত্ৱা. ওহিতসোতোতি ধম্মে নিহিতসোতো. এৱঞ্হি তে, কস্সপ, সিক্খিতব্বন্তি ঞাণসোতঞ্চ পসাদসোতঞ্চ ওদহিত্ৱা ‘‘ধম্মং সক্কচ্চমেৱ সুণিস্সামী’’তি এৱমেৱ তযা সিক্খিতব্বং. সাতসহগতা চ মে কাযগতাসতীতি অসুভেসু চেৱ আনাপানে চ পঠমজ্ঝানৱসেন সুখসম্পযুত্তকাযগতাসতি. যং পনেতস্স ওৱাদস্স সক্কচ্চপটিগ্গহণং, অযমেৱ থেৰস্স পব্বজ্জা চ উপসম্পদা চ অহোসি (সং. নি. অট্ঠ. ২.২.১৫৪).
উদ্ধুমাতকপটিভাগাৰম্মণং ঝানং উদ্ধুমাতকসঞ্ঞা. কসিণাৰম্মণং ৰূপাৱচৰজ্ঝানং ৰূপসঞ্ঞা. ইমেতি সঞ্ঞাসীসেন নিদ্দিট্ঠা ইমে দ্ৱে ঝানধম্মা. সোপাকো চ ভগৱতা পুট্ঠো ‘‘ৰূপাৱচৰভাৱেন একত্থা, ব্যঞ্জনমেৱ নান’’ন্তি আহ. আৰদ্ধচিত্তোতি আৰাধিতচিত্তো. গৰুধম্মপটিগ্গহণাদিউপসম্পদা উপৰি সযমেৱ আৱি ভৱিস্সতি.
সব্বন্তিমেন পৰিযাযেনাতি সব্বন্তিমেন পৰিচ্ছেদেন. ঞত্তিচতুত্থা কম্মৱাচা উপসম্পদাকম্মস্স কাৰণত্তা ঠানং, তস্স ঠানস্স অৰহং অনুচ্ছৱিকন্তি ৱত্থুদোসাদিৱিনিমুত্তকম্মং ‘‘ঠানাৰহ’’ন্তি ৱুত্তং ৱত্থাদিদোসযুত্তস্স কম্মস্স সভাৱতো কম্মৱাচাৰহত্তাভাৱা. অথ ৱা ঠানন্তি নিব্বানপ্পত্তিহেতুতো সিক্খত্তযসঙ্গহং সাসনং ৱুচ্চতি, তস্স অনুচ্ছৱিকং কম্মং ঠানাৰহং. যথাৱিহিতলক্খণেন হি কম্মেন উপসম্পন্নোৱ সকলং সাসনং সমাদায পৰিপূৰেতুমৰহতি. তস্মা পৰিসুদ্ধকম্মৱাচাপৰিযোসানং সব্বং সঙ্ঘকিচ্চং ঠানাৰহং নাম, তেনাহ ‘‘সত্থুসাসনাৰহেনা’’তি, সীলাদিসকলসাসনপৰিপুণ্ণস্স অনুচ্ছৱিকেনাতি অত্থো. অযং ইমস্মিং অত্থেতি ঞত্তিচতুত্থকম্মেন উপসম্পন্নস্সেৱ সব্বসিক্খাপদেসু ৱুত্তত্তা কিঞ্চাপি এহিভিক্খূপসম্পদাদীহি উপসম্পন্নানং সুদ্ধসত্তানং পণ্ণত্তিৱজ্জসিক্খাপদৱীতিক্কমেপি অভব্বতা ৱা দোসাভাৱো ৱা সদ্দতো পঞ্ঞাযতি, তথাপি অত্থতো তেসম্পি পণ্ণত্তিৱজ্জেসু, লোকৱজ্জেসুপি ৱা সুৰাপানাদিলহুকেসু মগ্গুপ্পত্তিতো পুব্বে অসঞ্চিচ্চাদিনা আপত্তিআপজ্জনং সিজ্ঝতিযেৱ. তথা হি ‘‘দ্ৱে পুগ্গলা অভব্বা আপত্তিং আপজ্জিতুং বুদ্ধা চ পচ্চেকবুদ্ধা চ. দ্ৱে পুগ্গলা ভব্বা আপত্তিং আপজ্জিতুং ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চা’’তি (পৰি. ৩২২) ৱুত্তং. ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন উপসম্পন্নোতি ইদং পন সব্বসিক্খাপদৱীতিক্কমাৰহে সব্বকালিকে চ ভিক্খূ গহেত্ৱা যেভুয্যৱসেন ৱুত্তং. নিৰুত্তিৱসেনাতি নিব্বচনৱসেন. অভিলাপৱসেনাতি ৱোহাৰৱসেন. গুণৱসেনাতি ভিক্খুৱোহাৰনিমিত্তানং গুণানং ৱসেন.
সাজীৱপদভাজনীযৱণ্ণনা
ৱিৱট্টূপনিস্সযা সীলাদযো লোকিযেহি অভিৱিসিট্ঠত্তা অধিসীলাদিৱোহাৰেন ৱুত্তাতি দস্সেতুং কতমং পনাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ পঞ্চঙ্গদসঙ্গসীলন্তি অবুদ্ধুপ্পাদকালে সীলং সন্ধায ৱুত্তং তস্স ৱিৱট্টূপনিস্সযত্তাভাৱা. যং পন বুদ্ধুপ্পাদে ৰতনত্তযগুণং তথতো ঞত্ৱা সাসনে সুনিৱিট্ঠসদ্ধাহি উপাসকোপাসিকাহি চেৱ সামণেৰসিক্খমানাহি চ ৰক্খিযমানং পঞ্চঙ্গঅট্ঠঙ্গদসঙ্গসীলং, তম্পি অধিসীলমেৱ মগ্গুপ্পত্তিহেতুতো. ৱিপস্সনামগ্গুপ্পত্তিনিমিত্ততায হি পাতিমোক্খসংৱৰসীলং লোকিযানং সীলেহি অধিসীলং জাতং অধিচিত্তং ৱিয. ন হি ৱিপস্সনামগ্গনিমিত্ততং মুঞ্চিত্ৱা লোকিযচিত্ততো অধিচিত্তস্স অঞ্ঞো কোচি ৱিসেসো উপলব্ভতি, তদুভযঞ্চ অনাদিমতো সংসাৰৱট্টস্স অত্তাদিসাৰৱিৰহিততায তিলক্খণব্ভাহতত্তং, ‘‘অহং মমা’’তি আকাৰেন পৱত্তঅৱিজ্জাতণ্হাদিদোসমূলকত্তঞ্চ, তংদোসমূলৱিদ্ধংসনসমত্থায সীলচিত্তবলোপত্থদ্ধায ৱিপস্সনায উক্কংসেনেৱ তস্স সংসাৰৱট্টস্স ৱিগমঞ্চ, তদুপদেসকস্স সম্মাসম্বুদ্ধস্স সব্বঞ্ঞুতাদিঅপৰিমিতগুণগণযোগেন অৱিপৰীতসদ্ধম্মদেসকত্তঞ্চ যাথাৱতো ঞত্ৱা পটিপন্নেন সমাদায সিক্খিতব্বতায ৱিৱট্টূপনিস্সযং জাতং, ন অঞ্ঞেন কাৰণেন, তঞ্চ ৱিৱট্টূপনিস্সযত্তং যদি সাসনে পঞ্চসীলাদিস্সাপি সমানং, কিমিদং অধিসীলং ন সিযা. পঞ্চসীলাদিমত্তে ঠিতানঞ্হি অনাথপিণ্ডিকাদীনং গহট্ঠানম্পি মগ্গো উপ্পজ্জতি. ন হি অধিসীলাধিচিত্তং ৱিনা মগ্গুপ্পত্তি হোতি, তঞ্চ কিঞ্চাপি কেসঞ্চি অনুপনিস্সযতায তস্মিং অত্তভাৱে মগ্গুপ্পত্তিযা হেতু ন হোতি, তথাপি ভৱন্তৰে অৱস্সং হোতেৱাতি অধিসীলমেৱ কালং কৰোন্তানং কল্যাণপুথুজ্জনানং পাতিমোক্খসংৱৰসীলং ৱিয, তেনাহ বুদ্ধুপ্পাদেযেৱ চ পৱত্ততীতিআদি. ৱিৱট্টং পত্থেত্ৱা ৰক্খিযমানম্পি পঞ্চসীলাদি বুদ্ধুপ্পাদেযেৱ পৱত্ততি. ন হি তং পঞ্ঞত্তিন্তিআদি পন উক্কট্ঠৱসেন সব্বং পাতিমোক্খং সন্ধায ৱুত্তং. তদেকদেসভূতম্পি হি পাণাতিপাতাদিন্নাদানাদিগহট্ঠসীলম্পি. বুদ্ধাযেৱ ৱিনযে পাৰাজিকসুত্তৱিভঙ্গাদীসু আগতৱসেন সব্বসো কাযৱচীদ্ৱাৰেসু মগ্গুপ্পত্তিযা ৱিবন্ধকঅজ্ঝাচাৰসোতং ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা মগ্গুপ্পত্তিযা পদট্ঠানভাৱেন পঞ্ঞপেতুং সক্কোন্তি, ন অঞ্ঞে. মগ্গুপ্পত্তিং সন্ধায হিস্স অধিসীলতা ৱুত্তা. তেনাহ ‘‘পাতিমোক্খসংৱৰতোপি চ মগ্গফলসম্পযুত্তমেৱ সীলং অধিসীল’’ন্তি. তস্সেৱ হি অধিসীলন্তি অব্যৱধানেন মগ্গাধিট্ঠানাতি. ইধ অনধিপ্পেতন্তি ইমস্মিং পঠমপাৰাজিকৱিসযে ‘‘সিক্খা’’তি অনধিপ্পেতং.
লোকিযঅট্ঠসমাপত্তিচিত্তানীতি সাসনসভাৱং অজানন্তেহি লোকিযজনেহি সমাপজ্জিতব্বানি অট্ঠ ৰূপাৰূপজ্ঝানসম্পযুত্তচিত্তানি সন্ধায ৱুত্তং. ন হি মহগ্গতেসু লোকিযলোকুত্তৰভেদো অত্থি, যেন লোকিযৱিসেসনং লোকুত্তৰনিৱত্তনং সিযা. তস্মা সাসনিকেহি সমাপজ্জিতব্বমহগ্গতজ্ঝাননিৱত্তনমেৱ লোকিযৱিসেসনং কতং. যথা চেত্থ, এৱং কামাৱচৰানি পন অট্ঠ কুসলচিত্তানীতি এত্থাপি লোকিযৱিসেসনং কাতব্বমেৱ. অযমেৱ হি অধিচিত্ততো চিত্তস্স ভেদো, যং সাসনং অজানন্তস্স পুগ্গলস্স সমুপ্পজ্জনং. এৱঞ্চ অবুদ্ধুপ্পাদেপি সাসনসভাৱং জানন্তানং পচ্চেকবুদ্ধাদীনম্পি সীলচিত্তানং অধিসীলাধিচিত্ততা সমত্থিতা হোতি. ন ৱিনা বুদ্ধুপ্পাদাতি ইদং পন অঞ্ঞেসং অভিসমযহেতুভাৱেন পচ্চেকবুদ্ধবোধিসত্তাদীনং দেসনাসামত্থিযাভাৱতো ৱুত্তং. আযতিং ৱাসনাহেতুং পন সীলচিত্তং তেপি দেসেন্তিযেৱ, তঞ্চ মগ্গহেতুতায অধিসীলাধিচিত্তম্পি হোন্তং অপ্পকতায ৱিপ্ফাৰিকতাবাহুজঞ্ঞত্তাভাৱেন অব্বোহাৰিকন্তি ‘‘বুদ্ধুপ্পাদেযেৱা’’তি অৱধাৰণং কতন্তি ৱেদিতব্বং. ন হি তংসমাপন্নোতিআদিঅট্ঠকথাৱচনেহি ইধ অধিচিত্তনিদ্দেসে, উপৰি অধিপঞ্ঞানিদ্দেসে চ মগ্গফলসম্পযুত্তঅধিচিত্তঅধিপঞ্ঞানমেৱ পটিক্খেপতো লোকিযাধিচিত্তাধিপঞ্ঞানং ইধ অধিপ্পেততা, তং দ্ৱযং সমাপন্নস্সাপি মেথুনধম্মসমাপজ্জনসভাৱো চ ৱিঞ্ঞাযতি, পাড়িযং পন ‘‘যাযং অধিসীলসিক্খা, অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতা সিক্খা’’তি ৱুত্তত্তা লোকিযাপি অধিচিত্তাধিপঞ্ঞা অনধিপ্পেতাতি ৱিঞ্ঞাযতি. তস্মা পাড়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ এৱমধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো – ‘‘মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নমত্তে লোকিযং অধিচিত্তং অধিপঞ্ঞা চ পৰিহাযতি, অধিসীলং পন চিত্তুপ্পাদমত্তেন ন পৰিহাযতীতি পাড়িযং অধিসীলসিক্খাৱ ৱুত্তা. অট্ঠকথাযং পন পটিলদ্ধলোকুত্তৰমগ্গস্স ভিক্খুনো ‘‘মেথুনং পটিসেৱিস্সামী’’তি চিত্তম্পি ন উপ্পজ্জতি সব্বসো অকুপ্পধম্মত্তা, পুথুজ্জনানং সমাপত্তিলাভীনম্পি কেনচি কাৰণেন উপ্পজ্জতি কুপ্পধম্মত্তাতি ইমং ৱিসেসং দস্সেতুং ‘‘ন হি তংসমাপন্নো’’তি লোকুত্তৰাৱ পটিক্খিত্তাতি ৱেদিতব্বং.
অত্থি দিন্নন্তি এত্থ দিন্নন্তি দানচেতনা অধিপ্পেতা, তস্স দিন্নস্স ফলং অত্থীতি অত্থো. এস নযো অত্থি যিট্ঠন্তি এত্থাপি. আদি-সদ্দেন হুতাদীনং সঙ্গহো. তত্থ যিট্ঠন্তি মহাযাগো সব্বসাধাৰণং মহাদানমেৱ. হুতন্তি পহোনকসক্কাৰো, অত্তনো ৱা হোতু, পৰেসং ৱা দস অকুসলকম্মপথা, সব্বেপি ৱা অকুসলা ধম্মা অনত্থুপ্পাদনতো ন সকং কম্মং নাম, তব্বিপৰীতা কুসলা ধম্মা সকং নাম, তদুভযম্পি ৱা কুসলাকুসলং কম্মস্সকোম্হীতিআদিৱচনতো সতি সংসাৰপ্পৱত্তিযং অধিমুচ্চনট্ঠেন সত্তানং সকন্তি এৱং কম্মস্সকতায সকভাৱে অত্তনো সন্তকতায উপ্পজ্জনকঞাণং কম্মস্সকতঞ্ঞাণং, উপলক্খণমত্তঞ্চেতং. সাসননিস্সিতা পন সব্বাপি ৱট্টগামিনিকুসলপঞ্ঞা কম্মস্সকতঞ্ঞাণে পৱিট্ঠা. সাসননিস্সিতা হি ৱিৱট্টগামিনী সব্বাপি পঞ্ঞা ‘‘সচ্চানুলোমিকঞাণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. সা এৱ চ অধিপঞ্ঞা তদৱসেসং সব্বং কম্মস্সকতঞ্ঞাণন্তি ৱেদিতব্বং, তেনেৱ ভগৱা ‘‘কম্মস্সকতঞ্ঞাণং সচ্চানুলোমিকঞাণং মগ্গসমঙ্গিস্স ঞাণং ফলসমঙ্গিস্স ঞাণ’’ন্তি সব্বম্পি ঞাণচতুক্কেযেৱ সঙ্গহেসি. তিলক্খণাকাৰপৰিচ্ছেদকং পন ৱিপস্সনাঞাণন্তি ইদং পন মগ্গস্স আসন্নপচ্চযতায উক্কট্ঠৱসেন ৱুত্তং. তদিতৰাসঞ্হি ৰতনত্তযানুস্সৰণাদিপঞ্ঞানম্পি মগ্গহেতুতায অধিপঞ্ঞতা সমানাৱাতি গহেতব্বং.
সাজীৱপদভাজনীযৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
পচ্চক্খানৱিভঙ্গৱণ্ণনা
দুব্বল্যে আৱিকতেতি যংনূনাহং বুদ্ধং পচ্চক্খেয্যন্তিআদিনা দুব্বলভাৱে পকাসিতে. মুখাৰুড়্হতাতি লোকজনানং সত্তট্ঠাতিআদীসু মুখাৰুড়্হঞাযেনাতি অধিপ্পাযো. দিৰত্ততিৰত্তন্তি (পাচি. ৫২) এত্থ যথা অন্তৰন্তৰা সহসেয্যাৱসেন তিৰত্তং অগ্গহেত্ৱা নিৰন্তৰমেৱ তিস্সো ৰত্তিযো অনুপসম্পন্নেন সদ্ধিং সহসেয্যায অৰুণুট্ঠাপনৱসেন তিৰত্তগ্গহণত্থং ‘‘দিৰত্ততিৰত্ত’’ন্তি অব্যৱধানেন ৱুত্তন্তি দিৰত্তগ্গহণস্স পযোজনম্পি সক্কা গহেতুং, এৱমিধাপি দুব্বল্যং অনাৱিকত্ৱাতি ইমস্সাপি গহণস্স পযোজনমত্থেৱাতি দস্সেতুং যস্মা ৱা সিক্খাপচ্চক্খানস্সাতিআদি ৱুত্তং.
ইদানি দুব্বল্যং অনাৱিকত্ৱাতি ইমস্স পুৰিমপদস্সেৱ ৱিৱৰণভাৱং ৱিনাপি ৱিসুং অত্থসব্ভাৱং দস্সেতুং অপিচাতিআদি ৱুত্তং. ৱিসেসাৱিসেসন্তি এত্থ যেন ৱাক্যেন দুব্বল্যাৱিকম্মমেৱ হোতি, ন সিক্খাপচ্চক্খানং, তত্থ সিক্খাপচ্চক্খানদুব্বল্যাৱিকম্মানং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসেসো হোতি. যেন পন ৱচনেন তদুভযম্পি হোতি, তত্থ নেৱত্থি ৱিসেসো অৱিসেসোপি, তং ৱিসেসাৱিসেসং. ‘‘কঠ কিচ্ছজীৱনে’’তি ধাতূসু পঠিতত্তা ৱুত্তং ‘‘কিচ্ছজীৱিকপ্পত্তো’’তি. উক্কণ্ঠনঞ্হি উক্কণ্ঠা, তং ইতো গতোতি উক্কণ্ঠিতো, কিচ্ছজীৱিকং পত্তোতি অত্থো. উদ্ধং গতো কণ্ঠো এতিস্সাতি উক্কণ্ঠা, অনভিৰতিযা ৱজে নিৰুদ্ধগোগণো ৱিয গমনমগ্গং গৱেসন্তো পুগ্গলো উক্কণ্ঠো হোতি, তং উক্কণ্ঠং. অনভিৰতিং ইতোতিপি উক্কণ্ঠিতোতি অত্থং দস্সেন্তো আহ – ‘‘উদ্ধং কণ্ঠং কত্ৱা ৱিহৰমানো’’তি. সা চ উক্কণ্ঠতা ৱিক্খেপেনেৱাতি ৱিক্খিত্তোতিআদি ৱুত্তং.
সমণভাৱতোতি উপসম্পদতো. ভাৱৱিকপ্পাকাৰেনাতি ভিক্খুভাৱতো চৱিত্ৱা যং যং গিহিআদিভাৱং পত্তুকামো ‘‘অহং অস্স’’ন্তি অত্তনো ভৱনং ৱিকপ্পেতি, তেন তেন গিহিআদিআকাৰেন, অত্তনো ভৱনস্স ৱিকপ্পনাকাৰেনাতি অধিপ্পাযো.
৪৬. পাড়িযং যদি পনাহন্তি অহং যদি বুদ্ধং পচ্চক্খেয্যং, সাধু ৱতস্সাতি অত্থো. অপাহং, হন্দাহন্তি এত্থাপি ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো গহেতব্বো. ‘‘হোতি মে বুদ্ধং পচ্চক্খেয্য’’ন্তি মম চিত্তং উপ্পজ্জতীতি ৱদতি.
৫০. ন ৰমামীতি পব্বজ্জায দুক্খবহুলতায সুখাভাৱং দস্সেতি. নাভিৰমামীতি পব্বজ্জায ৱিজ্জমানেপি অনৱজ্জসুখে অত্তনো অভিৰতিঅভাৱং দস্সেতি.
৫১. তেনেৱ ৱচীভেদেনাতি ৱচীভেদং কত্ৱাপি অঞ্ঞেন কাযপ্পযোগেন ৱিঞ্ঞাপনং নিৱত্তেতি. অযং সাসনং জহিতুকামোতিআদিনা ভাসাকোসল্লাভাৱেন সব্বসো পদত্থাৱবোধাভাৱেপি ‘‘অযং অত্তনো পব্বজিতভাৱং জহিতুকামো ইমং ৱাক্যভেদং কৰোতী’’তি এত্তকং অধিপ্পেতত্থমত্তং চেপি সো তাৱ জানাতি, পচ্চক্খানমেৱ হোতীতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘এত্তকমত্তম্পি জানাতী’’তি. পদপচ্ছাভট্ঠন্তি পদপৰাৱত্তি, মাগধভাসতো অৱসিট্ঠা সব্বাপি ভাসা ‘‘মিলক্খভাসা’’তি ৱেদিতব্বা. খেত্তমেৱ ওতিণ্ণন্তি সিক্খাপচ্চক্খানস্স ৰুহনট্ঠানভূতং খেত্তমেৱ ওতিণ্ণং.
দূতন্তি মুখসাসনং. সাসনন্তি পণ্ণসাসনং, ভিত্তিথম্ভাদীসু অক্খৰং ৱা ছিন্দিত্ৱা দস্সেতি. পচ্চক্খাতুকামতাচিত্তে ধৰন্তেযেৱ ৱচীভেদসমুপ্পত্তিং সন্ধায ‘‘চিত্তসম্পযুত্ত’’ন্তি ৱুত্তং, চিত্তসমুট্ঠানন্তি অত্থো. নিযমিতানিযমিতৱসেন ৱিজাননভেদং দস্সেতুমাহ যদি অযমেৱ জানাতূতিআদি. অযঞ্চ ৱিভাগো ৱদতি ৱিঞ্ঞাপেতীতি এত্থ যস্স ৱদতি, তস্সেৱ ৱিজাননং অধিপ্পেতন্তি ইমিনা ৱুত্তনযেন লদ্ধোতি দট্ঠব্বং, ন হেত্থ একস্স ৱদতি অঞ্ঞস্স ৱিঞ্ঞাপেতীতি অযমত্থো সম্ভৱতি. ‘‘তেসু একস্মিং জানন্তেপী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘দ্ৱেযেৱ জানন্তু একো মা জানাতূ’’তি এৱং দ্ৱিন্নম্পি জনানং নিযমেত্ৱা আৰোচিতেপি তেসু একস্মিম্পি জানন্তে পচ্চক্খানং হোতিযেৱাতি গহেতব্বং. পৰিসঙ্কমানোতি ‘‘ৱাৰেস্সন্তী’’তি আসঙ্কমানো. সমযঞ্ঞূতি সাসনসঙ্কেতঞ্ঞূ, ইধ পন অধিপ্পাযমত্তজাননেনাপি সমযঞ্ঞূ নাম হোতি, তেনাহ উক্কণ্ঠিতোতিআদি. তস্মা বুদ্ধং পচ্চক্খামীতিআদিখেত্তপদানং সব্বসো অত্থং ঞত্ৱাপি সচে ‘‘ভিক্খুভাৱতো চৱিতুকামতায এস ৱদতী’’তি অধিপ্পাযং ন জানাতি, অপ্পচ্চক্খাতাৱ হোতি সিক্খা. অত্থং পন অজানিত্ৱাপি ‘‘উক্কণ্ঠিতো ৱদতী’’তি তং জানাতি, পচ্চক্খাতাৱ হোতি সিক্খা. সোতৱিঞ্ঞাণৱীথিযা সদ্দমত্তগ্গহণমেৱ, অত্থগ্গহণং পন মনোৱিঞ্ঞাণৱীথিপৰম্পৰাযাতি আহ তঙ্খণঞ্ঞেৱাতিআদি.
৫৩. ৱণ্ণপট্ঠানন্তি সত্থুগুণৱণ্ণপ্পকাসকং পকৰণং. উপালিগাথাসূতি উপালিসুত্তে উপালিগহপতিনা ধীৰস্স ৱিগতমোহস্সাতিআদিনা ৱুত্তগাথাসু. যথাৰুতন্তি পাড়িযং ৱুত্তমেৱাতি অত্থো. অনন্তবুদ্ধীতিআদীনি ৱণ্ণপট্ঠানে আগতনামানি. ধীৰন্তিআদীনি (ম. নি. ২.৭৬) পন উপালিগাথাসু. তত্থ বোধি ৱুচ্চতি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং, সা জাননহেতুত্তা পঞ্ঞাণং এতস্সাতি বোধিপঞ্ঞাণো. স্ৱাক্খাতং ধম্মন্তিআদীসু ধম্ম-সদ্দো স্ৱাক্খাতাদিপদানং ধম্মৱেৱচনভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তো. তস্মা স্ৱাক্খাতং পচ্চক্খামীতিআদিনা ৱুত্তেযেৱ ৱেৱচনেন পচ্চক্খানং নাম হোতি. ধম্ম-সদ্দেন সহ যোজেত্ৱা ৱুত্তে পন যথাৰুতৱসেন পচ্চক্খানন্তি ৱেদিতব্বং. সুপ্পটিপন্নং সঙ্ঘন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. কুসলং ধম্মন্তিআদীনিপি কুসলা ধম্মা অকুসলা ধম্মাতিআদিধম্মমেৱ (ধ. স. তিকমাতিকা ১) সন্ধায ৱুত্তনামানি, ইতৰথা অকুসলধম্মপচ্চক্খানে দোসাভাৱপ্পসঙ্গতোতি, তেনাহ চতুৰাসীতিধম্মক্খন্ধসহস্সেসূতিআদি. পঠমপাৰাজিকন্তিআদিনা সিক্খাপদানংযেৱ গহণং ৱেদিতব্বং, ন আপত্তীনং.
যস্স মূলেনাতি যস্স সন্তিকে. আচৰিযৱেৱচনেসু যো উপজ্ঝং অদত্ৱা আচৰিযোৱ হুত্ৱা পব্বাজেসি, তং সন্ধায ‘‘যো মং পব্বাজেসী’’তি ৱুত্তং. তস্স মূলেনাতি তস্স সন্তিকে. ওকল্লকোতি খুপ্পিপাসাদিদুক্খাতুৰানং কিসলূখসৰীৰৱেসানং গহট্ঠমনুস্সানং অধিৱচনং. মোড়িবদ্ধোতি বদ্ধকেসকলাপো গহট্ঠো. কুমাৰকোতি কুমাৰাৱত্থো অতিৱিয দহৰো সামণেৰো. চেল্লকোতি ততো কিঞ্চি মহন্তো. চেটকোতি মজ্ঝিমো. মোড়িগল্লোতি মহাসামণেৰো. সমণুদ্দেসোতি অৱিসেসতো সামণেৰাধিৱচনং. অসুচিসঙ্কস্সৰসমাচাৰোতি অসুচি হুত্ৱা ‘‘মযা কতং পৰে জানন্তি নু খো, ন নু খো’’তি অত্তনা, ‘‘অসুকেন নু খো ইদং কত’’ন্তি পৰেহি চ সঙ্কায সৰিতব্বেন অনুস্সৰিতব্বেন সমাচাৰেন যুত্তো. সঞ্জাতৰাগাদিকচৱৰত্তা কসম্বুজাতো. কোণ্ঠোতি দুস্সীলাধিৱচনমেতং.
৫৪. তিহেতুকপটিসন্ধিকাতি অতিখিপ্পং জাননসমত্থে সন্ধায ৱুত্তং, ন দুহেতুকানং তত্থ অসম্ভৱতো. সভাগস্সাতি পুৰিসস্স. ৱিসভাগস্সাতি মাতুগামস্স. পোত্থকৰূপসদিসস্সাতি মত্তিকাদীহি কতৰূপসদিসস্স. গৰুমেধস্সাতি আৰম্মণেসু লহুপ্পৱত্তিযা অভাৱতো দন্ধগতিকতায গৰুপঞ্ঞস্স, মন্দপঞ্ঞস্সাতি ৱুত্তং হোতি.
ইদানেত্থ সিক্খাপচ্চক্খানৱাৰস্স পাড়িযং অট্ঠকথাযঞ্চ ৱুত্তনযানং সম্পিণ্ডনত্থৱসেন এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো – তত্থ হি সামঞ্ঞা চৱিতুকামোতিআদীহি পদেহি চিত্তনিযমং দস্সেতি. বুদ্ধন্তিআদীহি পদেহি খেত্তনিযমং, পচ্চক্খামি ধাৰেতীতি এতেন কালনিযমং, ৱদতীতি ইমিনা পযোগনিযমং, অলং মে বুদ্ধেন, কিং নু মে, ন মমত্থো, সুমুত্তাহন্তিআদীহি অনামট্ঠকালৱসেনপি পচ্চক্খানং হোতীতি দস্সেতি, ৱিঞ্ঞাপেতীতি ইমিনা ৱিজানননিযমং, উম্মত্তকো সিক্খং পচ্চক্খাতি উম্মত্তকস্স সন্তিকেতিআদীহি পুগ্গলনিযমং, সো চ নপ্পটিৱিজানাতীতিআদীহি ৱিজানননিযমাভাৱেন পচ্চক্খানাভাৱং দস্সেতি, দৱাযাতিআদীহি চিত্তনিযমাভাৱেন, সাৱেতুকামো ন সাৱেতীতি ইমিনা পযোগনিযমাভাৱেন, অৱিঞ্ঞুস্স সাৱেতি ৱিঞ্ঞুস্স ন সাৱেতীতি এতেহি যং পুগ্গলং উদ্দিস্স সাৱেতি, তস্সেৱ সৱনে সীসং এতি, নাঞ্ঞস্সাতি. সব্বসো ৱা পন ন সাৱেতি অপ্পচ্চক্খাতা হোতি সিক্খাতি ইদং পন চিত্তাদিনিযমেনেৱ সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন অঞ্ঞথাতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. তস্মা চিত্তখেত্তকালপযোগপুগ্গলৱিজাননৱসেন সিক্খায পচ্চক্খানং ঞত্ৱা তদভাৱেন অপ্পচ্চক্খানং ৱেদিতব্বং.
কথং? উপসম্পন্নভাৱতো চৱিতুকামতাচিত্তেনেৱ হি সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন দৱা ৱা ৰৱা ৱা ভণন্তস্স. এৱং চিত্তৱসেন সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন. তথা বুদ্ধং পচ্চক্খামীতিআদিনা ৱুত্তানং বুদ্ধাদীনং সব্ৰহ্মচাৰিপৰিযোসানানং চতুদ্দসন্নঞ্চেৱ গিহীতি মং ধাৰেহীতিআদিনা ৱুত্তানং গিহিআদীনং অসক্যপুত্তিযপৰিযোসানানং অট্ঠন্নঞ্চাতি ইমেসং দ্ৱাৱীসতিযা খেত্তপদানং যস্স কস্সচি সৱেৱচনস্স ৱসেন তেসু যং কিঞ্চি ৱত্তুকামস্স যং কিঞ্চি ৱদতোপি সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি. এৱং খেত্তৱসেন সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন. তত্থ যদেতং ‘‘পচ্চক্খামীতি চ মং ধাৰেহীতি চা’’তি ৱুত্তং ৱত্তমানকালৱচনং, যানি চ ‘‘অলং মে বুদ্ধেন, কিং নু মে বুদ্ধেন, ন মমত্থো বুদ্ধেন, সুমুত্তাহং বুদ্ধেনা’’তিআদিনা নযেন আখ্যাতৱসেন কালং অনামসিত্ৱা পুৰিমেহি চুদ্দসহি পদেহি সদ্ধিং যোজেত্ৱা ৱুত্তানি অলং মেতিআদীনি চত্তাৰি পদানি, তেসংযেৱ চ সৱেৱচনানং ৱসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন পন ‘‘পচ্চক্খাসি’’ন্তি ৱা, ‘‘পচ্চক্খিস্স’’ন্তি ৱা, ‘‘মং ধাৰেসী’’তি ৱা, ‘‘মং ধাৰেস্সসী’’তি ৱা, ‘‘যংনূন পচ্চক্খেয্য’’ন্তি ৱাতিআদীনি অতীতানাগতপৰিকপ্পৱচনানি ভণন্তস্স. এৱং ৱত্তমানকালৱসেন চেৱ অনামট্ঠকালৱসেন চ পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন. পযোগো পন দুৱিধো কাযিকো ৱাচসিকো, তত্থ বুদ্ধং পচ্চক্খামীতিআদিনা নযেন যায কাযচি ভাসায ৱচীভেদং কত্ৱা ৱাচসিকপযোগেনেৱ পচ্চক্খানং হোতি, ন অক্খৰলিখনং ৱা হত্থমুদ্দাদিদস্সনং ৱা কাযপযোগং কৰোন্তস্স. এৱং ৱাচসিকপযোগেনেৱ পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন.
পুগ্গলো পন দুৱিধো যো চ পচ্চক্খাতি, যস্স চ পচ্চক্খাতি, তত্থ যো পচ্চক্খাতি, সো সচে উম্মত্তকখিত্তচিত্তৱেদনট্টানং অঞ্ঞতৰো ন হোতি, যস্স পন পচ্চক্খাতি, সো সচে মনুস্সজাতিকো হোতি, ন চ উম্মত্তকাদীনং অঞ্ঞতৰো সম্মুখীভূতো চ, সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি. ন হি অসম্মুখীভূতস্স দূতেন ৱা পণ্ণেন ৱা আৰোচনং ৰুহতি. এৱং যথাৱুত্তপুগ্গলৱসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন. ৱিজাননম্পি নিযমিতানিযমিতৱসেন দুৱিধং. তত্থ যস্স যেসং ৱা নিযমেত্ৱা ইমস্স ইমেসং ৱা আৰোচেমীতি ৱদতি, সচে তে যথা পকতিযা লোকে মনুস্সা ৱচনং সুত্ৱা আৱজ্জনসমযে জানন্তি, এৱং তস্স ৱচনানন্তৰমেৱ ‘‘অযং উক্কণ্ঠিতো’’তি ৱা, ‘‘গিহিভাৱং পত্থযতী’’তি ৱা যেন কেনচি আকাৰেন মনুস্সজাতিকো ৱচনত্থং জানাতি, পচ্চক্খাতাৱ হোতি সিক্খা. অথ অপৰভাগে ‘‘কিং ইমিনা ৱুত্ত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা জানন্তি, অঞ্ঞে ৱা জানন্তি, অপ্পচ্চক্খাতাৱ হোতি. অনিযমেত্ৱা আৰোচেন্তস্স পন সচে ৱুত্তনযেন যো কোচি মনুস্সজাতিকো ৱচনত্থং জানাতি, পচ্চক্খাতা হোতি সিক্খা, এৱং জাননৱসেন পচ্চক্খানং হোতি, ন তদভাৱেন. ইতি ইমেসং ৱুত্তপ্পকাৰানং চিত্তাদীনং ৱসেনেৱ সিক্খাপচ্চক্খানং হোতি, ন অঞ্ঞথাতি দট্ঠব্বং.
সিক্খাপচ্চক্খানৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
মূলপঞ্ঞত্তিৱণ্ণনা
৫৫. ইতো পট্ঠাযাতি দুট্ঠুল্লপদতো পট্ঠায. মেথুনধম্মো যথা সৰূপেনেৱ দুট্ঠুল্লং, এৱং দস্সনাদিদুট্ঠুল্লধম্মপৰিৱাৰত্তাপি দুট্ঠুল্লন্তি দস্সেতুং যস্মাতিআদি ৱুত্তং. অৱস্সুতানন্তি মেথুনৰাগেন তিন্তানং. পৰিযুট্ঠিতানন্তি মেথুনৰাগেন অভিভূতচিত্তানং. মেথুন-সদ্দস্স সদিসসদ্দপঅযাযত্তা ৱুত্তং ‘‘সদিসান’’ন্তি, ৰত্ততাদীহি সদিসানন্তি অত্থো. ইদঞ্চ যেভুয্যতো ৱুত্তং উভোসু অঞ্ঞতৰস্স ৰাগাভাৱেপি ইতৰস্স মেথুনসেৱনসংসিদ্ধিতো. মেথুন-সদ্দো ৱা উভযসদ্দপঅযাযো, মেথুনং যুগড়ং যমকং উভযন্তি হি অত্থতো একং, তেনাহ ‘‘উভিন্নং ৰত্তান’’ন্তি. ‘‘দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তী’’তি হি পাড়িযম্পি ৱুত্তং. নিমিত্তেনাতি ভুম্মত্থে কৰণৱচনং, ইত্থিনিমিত্তে অত্তনো নিমিত্তং পৱেসেতীতি অত্থো. নিমিত্তং অঙ্গজাতন্তি অত্থতো একং. তিলফলন্তি সাসপমত্তং তিলবীজং অধিপ্পেতং, ন কোসসহিতং ফলন্তি আহ ‘‘তিলবীজমত্তম্পী’’তি. অল্লোকাসেতি সভাৱেন পিহিতস্স নিমিত্তস্স পকতিৱাতেন অসম্ফুট্ঠে তিন্তপ্পদেসে. তাদিসো পদেসো সচেপি কেনচি ৱাতাদিৱিকাৰেন সুক্খতি, তথাপি অনল্লোকাসোতি উপক্কমতো পাৰাজিকমেৱ.
ৱেমজ্ঝন্তি যথা চত্তাৰি পস্সানি অফুসন্তো পৱেসেতি, এৱং কতৱিৱৰস্স ইত্থিনিমিত্তস্স অব্ভন্তৰতলং ৱুচ্চতি. পুৰিসনিমিত্তে পন মজ্ঝন্তি অগ্গকোটিং সন্ধায ৱদতি. উপৰীতি মজ্ঝিমপব্বেন সমিঞ্জিত্ৱা পৱেসিযমানস্স অঙ্গজাতস্স সমিঞ্জিতঙ্গুলিযা মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিসদিসঅগ্গকোটিযেৱ. হেট্ঠা পৱেসেন্তোতি ইত্থিনিমিত্তস্স হেট্ঠাভাগেন ছুপিযমানং পৱেসেন্তো, যথা ইত্থিনিমিত্তস্স অল্লোকাসং হেট্ঠিমতলং তিলবীজমত্তম্পি অত্তনো নিমিত্তেন ছুপতি, এৱং পৱেসেন্তোতি অত্থো. ছুপনমেৱ হেত্থ পৱেসনং, এৱং সেসেসুপি. মজ্ঝেন পৱেসেন্তোতি অব্ভন্তৰতলেন ছুপিযমানং পৱেসেন্তো, যথা অব্ভন্তৰতলং ছুপতি, এৱং পৱেসেন্তোতি অত্থো. কত্থচি অচ্ছুপন্তং পৱেসেত্ৱা আকাসগতমেৱ নীহৰন্তস্স নত্থি পাৰাজিকং, দুক্কটং পন হোতি ছিন্নসীসৱত্থুস্মিং (পাৰা. ৭৩) ৱিয. মজ্ঝেনেৱ ছুপন্তং পৱেসেন্তোতি অগ্গকোটিযা ছুপন্তং পৱেসেন্তো. মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা সঙ্কোচেত্ৱাতি নিমিত্তং অত্তনো মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা সমিঞ্জিত্ৱা উপৰিভাগেন ছুপন্তং পৱেসেন্তোপি. কিং ৱিয? সমিঞ্জিতঙ্গুলি ৱিযাতি যোজনা. অথ ৱা মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা সমিঞ্জিতঙ্গুলি ৱিযাতি সম্বন্ধো, সমিঞ্জিতঙ্গুলিং ৱা মজ্ঝিমপব্বপিট্ঠিযা পৱেসেন্তো ৱিযাতিপি যোজেতব্বং. উপৰিভাগেনাতি সঙ্কোচিতস্স নিমিত্তস্স উপৰিকোটিযা.
ইদানি পুৰিসনিমিত্তস্স হেট্ঠা ৱুত্তেসু ছসু ‘‘উপৰী’’তি ৱুত্তস্স ছট্ঠস্স ঠানস্স ৱসেন ৱিসুং চত্তাৰি পস্সানি গহেত্ৱা পুৰিসনিমিত্তে দসট্ঠানভেদং দস্সেন্তো তত্থাতিআদিমাহ. হেট্ঠা পন অগহিতগ্গহণৱসেন ছ ঠানানি ৱুত্তানি. তুলাদণ্ডসদিসং পৱেসেন্তস্সাপীতি অসমিঞ্জিত্ৱা উজুকং পৱেসেন্তস্স. চম্মখীলন্তি এড়কাদীনং গীৱায ৱিয নিমিত্তে জাতং চম্মঙ্কুৰং, ‘‘উণ্ণিগণ্ডো’’তিপি ৱদন্তি. ‘‘উপহতকাযপ্পসাদ’’ন্তি অৱত্ৱা নট্ঠকাযপ্পসাদন্তি ৱচনেন উপাদিন্নভাৱে সতি কেনচি পচ্চযেন উপহতেপি কাযপ্পসাদে উপহতিন্দ্ৰিযৱত্থুস্মিং (পাৰা. ৭৩) ৱিয পাৰাজিকমেৱাতি দস্সেতি. ইত্থিনিমিত্তস্স পন নট্ঠেপি উপাদিন্নভাৱে সতি মতসৰীৰে ৱিয পাৰাজিকক্খেত্ততা ন ৱিজহতীতি ৱেদিতব্বা. মেথুনস্সাদেনাতি ইদং কাযসংসগ্গৰাগে সতি সঙ্ঘাদিসেসো হোতীতি ৱুত্তং. বীজানীতি অণ্ডানি.
মুখং অপিধাযাতি পমাদেন সমুপ্পন্নম্পি হাসং বীজনিযা পটিচ্ছাদনম্পি অকত্ৱা নিসীদনং অগাৰৱন্তি ৱুত্তং. অথ ৱা অপিধাযাতি পিদহিত্ৱা, বীজনিযা মুখং পটিচ্ছাদেত্ৱা হসমানেন ন নিসীদিতব্বন্তি অত্থো. দন্তৱিদংসকন্তি দন্তে দস্সেত্ৱা. গব্ভিতেনাতি ‘‘অযুত্তকথা’’তি সঙ্কোচং অনাপজ্জন্তেন, নিৰৱসেসাধিপ্পাযকথনে সঞ্জাতুস্সাহেনাতি অত্থো.
অনুপঞ্ঞত্তিৱণ্ণনা
পাৰাজিকৱত্থুভূতাতি যেসং তীসু মগ্গেসু তিলবীজমত্তম্পি নিমিত্তস্স পৱেসোকাসো হোতি, তে ইত্থিপুৰিসাদিভেদা সব্বে সঙ্গয্হন্তি, ন ইতৰে. ইধ পন তিৰচ্ছানগতাযাতি-পাড়িপদানুৰূপতো ন সব্বাতিআদিনা ইত্থিলিঙ্গৱসেন ৱুত্তং. গোনসাতি সপ্পৱিসেসা, যেসং পিট্ঠীসু মহন্তমহন্তানি মণ্ডলানি হোন্তি. কচ্ছপমণ্ডূকানং চতুপ্পদত্তেপি ওদকতাসামঞ্ঞেন অপদেহি সহ গহণং. মুখসণ্ঠানন্তি ওট্ঠচম্মসণ্ঠানং. ৱণসঙ্খেপন্তি ৱণসঙ্গহং. ৱণে থুল্লচ্চযঞ্চ ‘‘অমগ্গেন অমগ্গং পৱেসেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (পাৰা. ৬৬) ইমস্স সুত্তস্স ৱসেন ৱেদিতব্বং. মঙ্গুসাতি নকুলা. এতমেৱ হি অত্থন্তি যো নং অজ্ঝাপজ্জতি, তং পৰাজেতীতি ইমমত্থং ৱুত্তানংযেৱ পাৰাজিকাদিসদ্দানং নিব্বচনপ্পসঙ্গে ইমিস্সা পৰিৱাৰগাথায পৱত্তত্তা. ভট্ঠোতি সাসনতো পৰিহীনো. নিৰঙ্কতোতি নিৰাকতো. এতন্তি আপত্তিৰূপং পাৰাজিকং. ছিন্নোতি অন্তৰাখণ্ডিতো.
পকতত্তেহি ভিক্খূহীতি এত্থ পকতত্তা নাম পাৰাজিকং অনাপন্না অনুক্খিত্তা চ. কেচি পন ‘‘পকতত্তেহি ভিক্খূহি একতো কত্তব্বত্তাতি অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা পকতত্তভূতেহি অলজ্জীহিপি সদ্ধিং উপোসথাদিসঙ্ঘকম্মকৰণে দোসো নত্থী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং, ইমিনা ৱচনেন তস্স অত্থস্স অসিজ্ঝনতো. যদি হি সঙ্ঘকম্মং কৰীযতি, পকতত্তেহেৱ কৰীযতি, ন অপকতত্তেহীতি এৱং অপকতত্তেহি সহসংৱাসপটিক্খেপপৰং ইদং ৱচনং, ন পন পকতত্তেহি সব্বেহি অলজ্জীআদীহি একতো সঙ্ঘকম্মং কত্তব্বমেৱাতি. এৱং সংৱাসৱিধানপৰং পকতত্তেসুপি সভাগাপত্তিং আপন্নেহি অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ অলজ্জীহি চ সদ্ধিং একতো কম্মকৰণস্স পটিক্খিত্তত্তা. ৱুত্তঞ্হি ‘‘সচে সব্বো সঙ্ঘো সভাগাপত্তিযা সতি ৱুত্তৱিধিং অকত্ৱা উপোসথং কৰোতি, ৱুত্তনযেনেৱ সব্বো সঙ্ঘো আপত্তিং আপজ্জতী’’তিআদি (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা). ‘‘যত্থ আমিসপৰিভোগো ৱট্টতি, ধম্মপৰিভোগোপি তত্থ ৱট্টতী’’তি অলজ্জীহি সহ পৰিভোগো চ অট্ঠকথাযং পটিক্খিত্তো একতো কম্মকৰণস্সাপি ধম্মপৰিভোগত্তা. তস্মা যথা হি পাড়িযং পাৰাজিকাপত্তিআপজ্জনকপুগ্গলনিযমত্থং য্ৱাযং ঞত্তিচতুত্থেন কম্মেন…পে… উপসম্পন্নো, অযং ইমস্মিং অত্থে অধিপ্পেতো ভিক্খূতি ইমস্মিং ৱচনে সব্বেপি ঞত্তিচতুত্থকম্মেন উপসম্পন্না পাৰাজিকাপজ্জনকপুগ্গলাযেৱাতি নিযমো ন সিজ্ঝতি পাৰাজিকানাপজ্জনকানম্পি সেক্খাদীনং সম্ভৱা, অথ খো ঞত্তিচতুত্থকম্মেন উপসম্পন্নেসুযেৱ পাৰাজিকাপত্তিআপজ্জনকা অলজ্জী বালপুথুজ্জনা লব্ভন্তি, ন পন এহিভিক্খুআদীসূতি এৱং নিযমো সিজ্ঝতি, এৱমিধাপি পকতত্তেসুযেৱ একতো কম্মকৰণাৰহা অনাপত্তিকা লজ্জী কুক্কুচ্চকা সিক্খাকামা উপলব্ভন্তি, ন অপকতত্তেসূতি এৱমেৱ নিযমো সিজ্ঝতি অপকতত্তানং গণপূৰণত্তাভাৱেন অসংৱাসিকত্তনিযমতো. অলজ্জিনো পন গণপূৰকা হুত্ৱা কম্মস্স সাধনতো অসংৱাসিকেসু ন গহিতা কত্তব্বৱিধিং অকত্ৱা তেহি সহ মদ্দিত্ৱা কম্মং কৰোন্তানং আপত্তি অলজ্জিতা চ ন ৱিগচ্ছতীতি ৱেদিতব্বং. ‘‘একো অলজ্জী অলজ্জীসতম্পি কৰোতী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৫) হি ৱুত্তং, তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘সব্বেপি লজ্জিনো এতেসু কম্মাদীসু সহ ৱসন্তী’’তিআদি. অযঞ্চত্থো উপৰি ৱিত্থাৰতো আৱি ভৱিস্সতি.
তথাতি সীমাপৰিচ্ছিন্নেহীতিআদিং পৰামসতি. একতো ৱন্দনভুঞ্জনগামপ্পৱেসনৱত্তাপটিৱত্তকৰণউগ্গহপৰিপুচ্ছাসজ্ঝাযকৰণাদিসামগ্গিকিৰিযাৱসেন ভগৱতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসিক্খনং সমসিক্খতা নাম, তঞ্চ লজ্জীহেৱ সমং সিক্খিতব্বং, ন অলজ্জীহীতি দস্সেতুং ‘‘পঞ্ঞত্তং পন…পে… সমসিক্খতা নামা’’তি ৱুত্তং. তত্থ অনতিক্কমনৱসেন উগ্গহপৰিপুচ্ছাদিৱসেন চ লজ্জীপুগ্গলেহি সমং একতো সিক্খিতব্বা সমসিক্খাতি সিক্খাপদানি ৱুত্তানি, তাসং সমসিক্খনং যথাৱুত্তনযেন লজ্জীহি সিক্খিতব্বভাৱো সমসিক্খতা নামাতি অধিপ্পাযো. যথাৱুত্তেসু এককম্মাদীসু অলজ্জীনং লজ্জিধম্মে অনোক্কন্তে লজ্জীহি সহ সংৱাসো নত্থি, ততো বহিযেৱ তে সন্দিস্সন্তীতি আহ সব্বেপি লজ্জিনোতিআদি.
৫৬. যং তং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ৱত্থুমেৱ ন হোতীতি সুৱণ্ণাদীহি কতইত্থিৰূপানং অঙ্গজাতেসুপি নিমিত্তৱোহাৰদস্সনতো তত্থ পাৰাজিকাসঙ্কানিৱত্তনত্থং ৱুত্তং. তেনেৱ ৱিনীতৱত্থূসু লেপচিত্তাদিৱত্থূসু সঞ্জাতকুক্কুচ্চস্স পাৰাজিকেন অনাপত্তি ৱুত্তা.
পঠমচতুক্কৱণ্ণনা
৫৭. অস্সাতি আখ্যাতপদন্তি তস্স অত্থং দস্সেন্তো ‘‘হোতী’’তি আহ, ভৱেয্যাতি অত্থো, হোতীতি ৱুত্তং হোতি. দুতিযে অত্থৱিকপ্পে ‘‘হোতী’’তি ইদং ৱচনসেসো.
৫৮. সাদিযন্তস্সেৱাতি এত্থ সাদিযনং নাম সেৱেতুকামতাচিত্তস্স উপ্পাদনমেৱাতি আহ ‘‘পটিসেৱনচিত্তসমঙ্গিস্সা’’তি. পটিপক্খন্তি অনিট্ঠং অহিতং. ‘‘ভিক্খূনং পচ্চত্থিকা ভিক্খুপচ্চত্থিকা’’তি ৱুত্তে উপৰি ৱুচ্চমানা ৰাজপচ্চত্থিকাদযোপি ইধেৱ পৱিসন্তীতি তং নিৱত্তনত্থং ভিক্খূ এৱ পচ্চত্থিকাতি ৰাজপচ্চত্থিকানুৰূপেন অত্থো দস্সিতো. তস্মিং খণেতি পৱেসনক্খণে. অগ্গতো হি যাৱ মূলা পৱেসনকিৰিযায ৱত্তমানকালো পৱেসনক্খণো নাম. পৱিট্ঠকালেতি অঙ্গজাতস্স যত্তকং ঠানং পৱেসনাৰহং, তত্তকং অনৱসেসতো পৱিট্ঠকালে, পৱেসনকিৰিযায নিট্ঠিতক্খণেতি অত্থো. এৱং পৱিট্ঠস্স উদ্ধৰণাৰম্ভতো অন্তৰা ঠিতকালে ঠিতং অঙ্গজাতং, তস্স ঠিতি ৱা ঠিতং নাম, অট্ঠকথাযং পন মাতুগামস্স সুক্কৱিস্সট্ঠিং পত্ৱা সব্বথা ৱাযামতো ওৰমিত্ৱা ঠিতকালং সন্ধায ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠিসমযে’’তি ৱুত্তং, তদুভযম্পি ঠিতমেৱাতি গহেতব্বং. উদ্ধৰণং নাম যাৱ অগ্গা নীহৰণকিৰিযায ৱত্তমানকালোতি আহ ‘‘নীহৰণকালে পটিসেৱনচিত্তং উপট্ঠাপেতী’’তি.
এত্থ চ যস্মা পৰেহি উপক্কমিযমানস্স অঙ্গজাতাদিকাযচলনস্স ৱিজ্জমানত্তা সেৱনচিত্তে উপট্ঠিতমত্তে তস্মিং খণে চিত্তজৰূপেন সঞ্জাযমানং অঙ্গজাতাদিচলনং ইমিনা সেৱনচিত্তেন উপ্পাদিতমেৱ হোতি. অপিচ সেৱনচিত্তে উপ্পন্নে পৰেহি অনুপক্কমিযমানস্সাপি অঙ্গজাতে চলনং হোতেৱ, তঞ্চ তেন কতং নাম হোতি, তস্মা কাযচিত্ততো সমুট্ঠিতং পাৰাজিকাপত্তিং সো আপজ্জতিযেৱ উব্ভজাণুমণ্ডলিকা (পাচি. ৬৫৭-৬৫৮) ৱিয. তত্থাপি হি ‘‘অধক্খকং উব্ভজাণুমণ্ডলং আমসনং ৱা…পে… পটিপীড়নং ৱা সাদিযেয্যা’’তি (পাচি. ৬৫৭) সাদিযনমত্তেযেৱ আপত্তি ৱুত্তা, ভিক্খুনো কাযসংসগ্গে পন ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি (পাৰা. ২৭০) অত্তনো উপক্কমস্স আপত্তিনিমিত্তভাৱেন ৱুত্তত্তা ইত্থিযা ফুসিযমানস্স কাযসংসগ্গৰাগে চ ইত্থিযা সঞ্জনিতকাযচলনে চ ৱিজ্জমানেপি অত্তনো পযোগাভাৱেন অনাপত্তিযেৱ ৱুত্তাতি গহেতব্বং. কেচি পন ‘‘পঠমসঙ্ঘাদিসেসৱিসযেপি পৰেহি বলক্কাৰেন হত্থাদীহি উপক্কমিযমানস্স মোচনস্সাদো চ উপ্পজ্জতি, তেন চ অসুচিম্হি মুত্তে সঙ্ঘাদিসেসো, অমুত্তে থুল্লচ্চযং এৱা’’তি ৱদন্তি. অঙ্গাৰকাসুন্তি অঙ্গাৰৰাসিং, অঙ্গাৰপুণ্ণাৱাটং ৱা. ইত্থিযা উপক্কমিযমানে অসাদিযনং নাম ন সব্বেসং ৱিসযোতি আহ ইমঞ্হীতিআদি. একাদসহি অগ্গীহীতি ৰাগদোসমোহজাতিজৰামৰণসোকপৰিদেৱদুক্খদোমনস্সুপাযাসসঙ্খাতেহি একাদসগ্গীহি. অস্সাতি অসাদিযন্তস্স. চতুক্কং নীহৰিত্ৱা ঠপেসীতি এত্থ একপুগ্গলৱিসযতায একোপি অনাপত্তিৱাৰো পৱেসনপৱিট্ঠঠিতউদ্ধৰণসঙ্খআতানং চতুন্নং পদানং ৱসেন ‘‘চতুক্ক’’ন্তি ৱুত্তো. পঠমচতুক্ককথাতি এত্থ পন অনাপত্তিৱাৰেন সদ্ধিং পঞ্চন্নং ৱাৰানং ৱুত্তনযেন ‘‘পঞ্চ চতুক্কা’’তি ৱত্তব্বেপি একমগ্গৱিসযতায তেসং একত্তং আৰোপেত্ৱা পঠমচতুক্কতা ৱুত্তা. তেনেৱ ৱক্খতি তিণ্ণং মগ্গানং ৱসেন তীণি সুদ্ধিকচতুক্কানীতিআদি.
একূনসত্ততিদ্ৱিসতচতুক্ককথাৱণ্ণনা
৫৯-৬০. মত্তন্তি সুৰাদীহি মত্তং. অক্খাযিতনিমিত্তা ইধ উত্তৰপদলোপেন অক্খাযিতসদ্দেন ৱুত্তাতি আহ ‘‘অক্খাযিতনিমিত্ত’’ন্তি. জাগৰন্তিন্তিআদি ৱিসেসনৰহিতত্তা ‘‘সুদ্ধিকচতুক্কানী’’তি ৱুত্তং. সমানাচৰিযকাথেৰাতি একাচৰিযস্স উদ্দেসন্তেৱাসিকা. গঙ্গায অপৰভাগো অপৰগঙ্গং. ৱতৰেতি গৰহত্থে নিপাতো. এৱং ৱিনযগৰুকানন্তি ইমিনা উপৰি উপতিস্সত্থেৰেন ৱুচ্চমানৱিনিচ্ছযস্স গৰুকৰণীযতায কাৰণং ৱুত্তং. সব্বং পৰিযাদিযিত্ৱাতি সব্বং পাৰাজিকখেত্তং অনৱসেসতো গহেত্ৱা. যদি হি সাৱসেসং কত্ৱা পঞ্ঞপেয্য, অলজ্জীনং তত্থ লেসেন অজ্ঝাচাৰসোতো পৱত্ততীতি আহ ‘‘সোতং ছিন্দিত্ৱা’’তি. সহসেয্যাদিপণ্ণত্তিৱজ্জসিক্খাপদেসুযেৱ (পাচি. ৪৯-৫১) সাৱসেসং কত্ৱাপি পঞ্ঞাপনং সম্ভৱতি, ন লোকৱজ্জেসূতি আহ ইদঞ্হীতিআদি. সহসেয্যসিক্খাপদে হি (পাচি. ৪৯ আদযো) কিঞ্চাপি যেভুয্যচ্ছন্নে যেভুয্যপৰিচ্ছন্নে হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদতো পাচিত্তিযং দস্সিতং, উপড্ঢচ্ছন্নে উপড্ঢপৰিচ্ছন্নে দুক্কটং, তথাপি সাৱসেসত্তা পঞ্ঞত্তিযা যেভুয্যচ্ছন্নউপড্ঢপৰিচ্ছন্নাদীসুপি অট্ঠকথাযং পাচিত্তিযমেৱ দস্সিতং. ইধ পন নিৰৱসেসত্তা পঞ্ঞত্তিযা ভগৱতা দস্সিতং যেভুয্যেন অক্খাযিতনিমিত্ততো হেট্ঠা পাৰাজিকক্খেত্তং নত্থি, থুল্লচ্চযাদিমেৱ তত্থ লব্ভতি.
উপতিস্সত্থেৰেন ৱুত্তস্সেৱ ৱিনিচ্ছযস্স অঞ্ঞম্পি উপত্থম্ভকাৰণং দস্সেন্তো অপিচাতিআদিমাহ. নিমিত্তে অপ্পমত্তিকাপি মংসৰাজি সচে অৱসিট্ঠা হোতি, তং যেভুয্যক্খাযিতমেৱ হোতি, ততো পৰং পন সব্বসো খাযিতে নিমিত্তে দুক্কটমেৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ততো পৰং থুল্লচ্চযং নত্থী’’তি. কেচি পনেত্থ ৱচ্চমগ্গাদিং চত্তাৰো কোট্ঠাসে কত্ৱা ‘‘তেসু দ্ৱে কোট্ঠাসে অতিক্কম্ম যাৱ ততিযকোট্ঠাসস্স পৰিযোসানা খাযিতং যেভুয্যক্খাযিতং নাম, ততো পৰং থুল্লচ্চযং নত্থি, যাৱ চতুত্থকোট্ঠাসস্স পৰিযোসানা খাযিতং, তম্পি দুক্কটৱত্থুযেৱা’’তি চ ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. মতসৰীৰস্মিংযেৱ ৱেদিতব্বন্তি মতং যেভুয্যেন অক্খাযিতন্তিআদিৱচনতো ৱুত্তং. যদিপি নিমিত্তন্তিআদি জীৱমানকসৰীৰমেৱ সন্ধায ৱুত্তং তস্সেৱ অধিকতত্তা. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ‘‘জীৱমানকসৰীৰস্স ৱুত্তপ্পকাৰে মগ্গে সচেপি তচাদীনি অনৱসেসেত্ৱা সব্বসো ছিন্নে’’তিআদি ৱুত্তং. সব্বসো খাযিতন্তি নিমিত্তমংসং সব্বং ছিন্নন্তি অত্থো. নিমিত্তসণ্ঠানন্তি ছিন্নমংসস্স অন্তো যাৱ মুত্তৱত্থিকোসা ছিদ্দাকাৰো অব্ভন্তৰছৱিচম্মমত্তো ইত্থিনিমিত্তাকাৰো, তেনাহ ‘‘পৱেসনং জাযতী’’তি. নিমিত্তসণ্ঠানং পন অনৱসেসেত্ৱাতি পৱেসনাৰহছিদ্দাকাৰেন ঠিতঅব্ভন্তৰমংসাদিং অনৱসেসেত্ৱা. এতেন যাৱ পৱেসো লব্ভতি, তাৱ মগ্গোযেৱাতি দস্সেতি. নিমিত্ততো পতিতায মংসপেসিযাতি ইদং নিমিত্তসণ্ঠানৱিৰহিতং অব্ভন্তৰমংসখণ্ডং সন্ধায ৱুত্তং. নিমিত্তসণ্ঠানং অকোপেত্ৱা সমন্ততো ছিন্দিত্ৱা উদ্ধটমংসপেসিযা পন মতসৰীৰে যেভুয্যেন অক্খাযিতনিমিত্তে ৱিয উপক্কমন্তস্স পাৰাজিকমেৱ.
এৱং জীৱমানকমনুস্সসৰীৰে লব্ভমানৱিসেসং দস্সেত্ৱা ইদানি মতসৰীৰে দস্সেতুং মতসৰীৰে পনাতিআদিমাহ. ৱত্থিকোসেসূতি পুৰিসানং অঙ্গজাতকোসচম্মেসু. ‘‘নৱদ্ৱাৰো মহাৱণো’’তিআদি (মি. প. ২.৬.১) ৱচনতো মনুস্সানং অক্খিনাসাদীনি ৱণসঙ্খেপেন থুল্লচ্চযক্খেত্তানীতি তেসুপি থুল্লচ্চযং ৱুত্তং, এৱং মনুস্সানং মতসৰীৰেপি, তেনাহ মতে অল্লসৰীৰেতিআদি. তত্থ অল্লসৰীৰেতি অকুথিতং সন্ধায ৱুত্তং. পাৰাজিকক্খেত্তেতি যেভুয্যেন অক্খাযিতম্পি সন্ধায ৱুত্তং. থুল্লচ্চযক্খেত্তেতি উপড্ঢক্খাযিতাদিম্পি সন্ধায ৱুত্তং. এত্থ চ অক্খিনাসাদিথুল্লচ্চযক্খেত্তেসু যেভুয্যেন অক্খাযিতেসুপি থুল্লচ্চযং, উপড্ঢক্খাযিতাদীসু দুক্কটন্তি ৱেদিতব্বং. সব্বেসম্পীতি যথাৱুত্তহত্থিআদীহি অঞ্ঞেসং তিৰচ্ছানানং সঙ্গণ্হনত্থং ৱুত্তং. তিৰচ্ছানগতানং অক্খিকণ্ণৱণেসু দুক্কটং পন অট্ঠকথাপ্পমাণেন গহেতব্বং, ‘‘অমগ্গেন অমগ্গং পৱেসেতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (পাৰা. ৬৬) হি সামঞ্ঞতো ৱুত্তং, ন পন মনুস্সানন্তি ৱিসেসেত্ৱা. যদি হি মনুস্সানঞ্ঞেৱ ৱণেসু থুল্লচ্চযং সিযা, হত্থিঅস্সাদীনং নাসৱত্থিকোসেসুপি পটঙ্গমুখমণ্ডূকস্স মুখসণ্ঠানেপি চ ৱণসঙ্খেপতো থুল্লচ্চযং ন ৱত্তব্বং সিযা, ৱুত্তঞ্চ. তস্মা অট্ঠকথাচৰিযা এৱেত্থ পমাণং. মতানং তিৰচ্ছানগতানন্তি মতকেন সম্বন্ধো.
মেথুনৰাগেন ৱত্থিকোসং পৱেসেন্তস্স থুল্লচ্চযং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ৱত্থিকোসং অপ্পৱেসেন্তো’’তি. মেথুনৰাগো চ নাম কাযসংসগ্গৰাগং মোচনস্সাদঞ্চ মুঞ্চিত্ৱা ৱিসুং দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিযা ৰাগো, সো চ পুৰিসাদীসুপি উপ্পজ্জতি, তেন চ অপাৰাজিকক্খেত্তে ইত্থিসৰীৰেপি উপক্কমন্তস্স অসুচিম্হি মুত্তেপি সঙ্ঘাদিসেসো ন হোতি, খেত্তানুৰূপং থুল্লচ্চযদুক্কটমেৱ হোতীতি ৱেদিতব্বং. অপ্পৱেসেন্তোতি ইমিনা তীসু মগ্গেসু পৱেসনাধিপ্পাযে অসতিপি মেথুনৰাগেন বহি ঘট্টনং সম্ভৱতীতি দস্সেতি, তেনেৱ থুল্লচ্চযং ৱুত্তং, ইতৰথা পৱেসনাধিপ্পাযেন বহি ছুপন্তস্স মেথুনস্স পুব্বপযোগত্তা দুক্কটমেৱ ৱত্তব্বং সিযা. নিমিত্তেন নিমিত্তং ছুপতি থুল্লচ্চযন্তি ইদঞ্চ ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, ৰত্তচিত্তেন অঙ্গজাতং ছুপিতব্বং, যো ছুপেয্য, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি (মহাৱ. ২৫২) ইমস্স চম্মক্খন্ধকে আগতস্স সুত্তস্স ৱসেন ৱুত্তং. তত্থ চ কেসঞ্চি অঞ্ঞথাপি অত্থৱিকপ্পস্স বীজং দস্সেন্তো মহাঅট্ঠকথাযং পনাতিআদিমাহ. মুখেনেৱ ছুপনং সন্ধাযাতি ওট্ঠজিৱ্হাদিমুখাৱযৱেন ছুপনং সন্ধায. ওড়াৰিকত্তাতি অজ্ঝাচাৰস্স থুল্লত্তা. তং সন্ধাযভাসিতন্তি তং যথাৱুত্তসুত্তং. সুত্তঞ্হি অজ্ঝাচাৰং সন্ধায পটিচ্চ ৱুত্তত্তা ‘‘সন্ধাযভাসিত’’ন্তি ৱুচ্চতি. সুট্ঠুসল্লক্খেত্ৱাতি পিট্ঠিং অভিৰুহন্তানং অঙ্গজাতমুখেনেৱ নিমিত্তছুপনস্স সম্ভৱং মেথুনৰাগীনঞ্চ অঙ্গজাতেন ছুপনস্সেৱ অনুৰূপতঞ্চ সুত্তে চ ‘‘মুখেনা’’তি অৱুত্ততঞ্চ অঞ্ঞঞ্চ নযং যথাবলং সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৱাতি অত্থো. সঙ্ঘাদিসেসোতি মনুস্সিত্থিং সন্ধায ৱুত্তং. পস্সাৱমগ্গন্তি ইদং চম্মক্খন্ধকে নিদানৱসেন ৱুত্তং. ইতৰমগ্গদ্ৱযং পন নিমিত্তমুখেন ছুপন্তস্স ৱণসঙ্খেপেন থুল্লচ্চযমেৱ. ৱুত্তনযেনেৱাতি মেথুনৰাগেনেৱ. নিমিত্তমুখেন পন ৱিনা মেথুনৰাগেন মনুস্সিত্থিযা ৱা তিৰচ্ছানগতিত্থিযা ৱা পস্সাৱমগ্গং পকতিমুখেন ছুপন্তস্স দুক্কটমেৱ পকতিমুখেন পকতিমুখছুপনে ৱিয, ইতৰথা তত্থাপি থুল্লচ্চযেন ভৱিতব্বং, তঞ্চ ন যুত্তং খন্ধকসুত্তেপি তথা অৱুত্তত্তা. কাযসংসগ্গৰাগেন দুক্কটন্তি নিমিত্তমুখেন ৱা পকতিমুখাদিং ইতৰকাযেন ৱা কাযসংসগ্গৰাগেন ছুপন্তস্স দুক্কটমেৱ.
এত্থ চ কাযসংসগ্গৰাগেন বহিনিমিত্তে উপক্কমতো অজানন্তস্সেৱ অঙ্গজাতং যদি পাৰাজিকক্খেত্তং ছুপতি, তত্থ কিং হোতীতি? কেচি তাৱ ‘‘মেথুনৰাগস্স অভাৱা মনুস্সিত্থিযা সঙ্ঘাদিসেসো, সেসেসু ৱত্থুৱসেন থুল্লচ্চযদুক্কটানী’’তি ৱদন্তি. অঞ্ঞে পন ‘‘পৱেসনক্খণে ফস্সস্স সাদিযনসম্ভৱতো বলক্কাৰেন উপক্কমনক্খণে ৱিয পাৰাজিকমেৱা’’তি ৱদন্তি, ইদমেৱ যুত্ততৰং. মগ্গত্তযতো হি অঞ্ঞস্মিং পদেসেযেৱ কাযসংসগ্গাদিৰাগভেদতো আপত্তিভেদো লব্ভতি, ন মগ্গত্তযে. তত্থ পন যেন কেনচি আকাৰেন ফস্সস্স সাদিযনক্খণে পাৰাজিকমেৱ, তেনেৱ পৰোপক্কমেন পৱেসনাদীসু ৰাগভেদং অনুদ্ধৰিত্ৱা সাদিযনমত্তেন পাৰাজিকং ৱুত্তং.
সন্থতচতুক্কভেদকথাৱণ্ণনা
৬১-২. পটিপন্নকস্সাতি আৰদ্ধৱিপস্সকস্স. উপাদিন্নকন্তি কাযিন্দ্ৰিযং সন্ধায ৱুত্তং. উপাদিন্নকেন ফুসতীতি উপাদিন্নকসৰীৰেন ফুসীযতীতি কম্মসাধনেন অত্থো দট্ঠব্বো. অথ ৱা এৱং কৰোন্তো ভিক্খু কিঞ্চি উপাদিন্নকং উপাদিন্নকেন ন ফুসতীতি অত্থো. লেসং ওড্ডেস্সন্তীতি লেসং ঠপেস্সন্তি, পৰিকপ্পেস্সন্তীতি অত্থো. সন্থতাদিভেদেহি ভিন্দিত্ৱাতি সন্থতাদিৱিসেসনেহি ৱিসেসেত্ৱা. সন্থতাযাতি সমুদাযে একদেসৱোহাৰো দড্ঢস্স পটস্স ছিদ্দন্তিআদীসু ৱিয. যথা হি পটস্স একদেসোৱ ৱত্থতো দড্ঢোতি ৱুচ্চতি, তং একদেসৱোহাৰং সমুদাযে পটে উপচাৰতো আৰোপেত্ৱা পুন তং সমুদাযং দড্ঢপ্পদেসসঙ্খাতছিদ্দসম্বন্ধীভাৱেন ‘‘দড্ঢস্স পটস্স ছিদ্দ’’ন্তি ৱোহৰন্তি, এৱমিধাপি ইত্থিযা মগ্গপ্পদেসৱোহাৰং সমুদাযভূতায ইত্থিযা আৰোপেত্ৱা পুন তং ইত্থিং সন্থতমগ্গসম্বন্ধিনিং কত্ৱা সন্থতায ইত্থিযা ৱচ্চমগ্গেনাতিআদি ৱুত্তং. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাৰাজিককণ্ড ২.৬১-৬২) পনেত্থ ‘‘একদেসে সমুদাযৱোহাৰো’’তি ৱুত্তং, তং ন যুত্তং অৱযৱৱোহাৰেন সমুদাযস্সেৱ পতীযমানত্তা. ইতৰথা হি সন্থতায ৱচ্চমগ্গেনাতি ইত্থিলিঙ্গতা মগ্গসম্বন্ধিতা চ ন সিযা, একদেসে সমুদাযোপচাৰস্স পন একদেসোৱ অত্থো সাখায ছিজ্জমানায ৰুক্খো ছিজ্জতীতিআদীসু ৱিয.
ৱত্থাদীনি মগ্গস্স অন্তো অপ্পৱেসেত্ৱা বহিযেৱ ৱেঠনং সন্ধায ‘‘পলিৱেঠেত্ৱা’’তি ৱুত্তং. সমুদাযে অৱযৱূপচাৰেনেৱ ভিক্খুপি সন্থতো নামাতিআদি ৱুত্তং. যত্তকে পৱিট্ঠেতি তিলবীজমত্তে পৱিট্ঠে. অক্খিনাসাদীনং সন্থতত্তেপি যথাৱত্থুকমেৱাতি আহ থুল্লচ্চযক্খেত্তে থুল্লচ্চযন্তিআদি. খাণুং ঘট্টেন্তস্স দুক্কটন্তি ইত্থিনিমিত্তস্স অন্তো খাণুং পৱেসেত্ৱা সমতলং, অতিৰিত্তং ৱা ঠিতং খাণুং সচে ঘট্টেতি, ঘট্টেন্তস্স দুক্কটং পৱেসাভাৱতো. সচে পন ঈসকং অন্তো অল্লোকাসে পৱেসেত্ৱা ঠিতং অনুপাদিন্নমেৱ খাণুসীসং অঙ্গজাতেন ছুপতি, পাৰাজিকমেৱ. তস্স তলন্তি ৱেড়ুনড়াদিকস্স অন্তোতলং. বহিদ্ধা খাণুকেতি অন্তো পৱেসিতৱেড়ুপব্বাদিকস্স বহি নিক্খন্তসীসং সন্ধায ৱুত্তং. যথা চ ইত্থিনিমিত্তেতিআদীসু যথা ইত্থিযা পস্সাৱমগ্গে খাণুং কত্ৱা ঘট্টনাদিকং ৱুত্তং, এৱং সব্বত্থ ৱচ্চমগ্গাদীসুপি লক্খণং ৱেদিতব্বন্তি অত্থো.
ৰাজপচ্চত্থিকাদিচতুক্কভেদকথাৱণ্ণনা
৬৫. কেৰাটিকাতি ৱঞ্চকা. পঠমং ইত্থিধুত্তমেৱ দস্সেত্ৱা ইদানি ইতৰধুত্তেপি সঙ্গহেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘ইত্থিধুত্তসুৰাধুত্তাদযো ৱা’’তি ৱুত্তং.
আপত্তানাপত্তিৱাৰৱণ্ণনা
৬৬. পটিঞ্ঞাতকৰণং নত্থি সেৱেতুকামতা মগ্গেন মগ্গপ্পটিপত্তীতি দ্ৱিন্নং অঙ্গানং সিদ্ধত্তা. দূসিতস্স পন মগ্গেন মগ্গপ্পটিপত্তি এৱমেকং অঙ্গং সিদ্ধং, সেৱেতুকামতাসঙ্খাতং সাদিযনং অসিদ্ধং. তস্মা সো পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সাদিযি’’ন্তি ৱুত্তপটিঞ্ঞায নাসেতব্বো. তত্থেৱাতি ৱেসালিযং মহাৱনে এৱ. সব্বঙ্গগতন্তি সব্বকাযগতং. ‘‘লোহিতং ৱিযা’’তি ৱুত্তত্তা কেসাদীনং ৱিনিমুত্তট্ঠানে সব্বত্থাতি গহেতব্বং. নিচ্চমেৱ উম্মত্তকো হোতীতি যস্স পিত্তকোসতো পিত্তং চলিত্ৱা সব্বদা বহি নিক্খন্তং হোতি, তং সন্ধায ৱুত্তং. যস্স পন পিত্তং চলিত্ৱা পিত্তকোসেযেৱ ঠিতং হোতি, কদাচি ৱা নিক্খন্তং পুন নিক্খমতি, সোপি অন্তৰন্তৰা সঞ্ঞং পটিলভতি ভেসজ্জেন চ পকতিআৰোগ্যং পটিলভতীতি ৱেদিতব্বং.
পদভাজনীযৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
পকিণ্ণককথাৱণ্ণনা
পকিণ্ণকন্তি ৱোমিস্সকনযং. সমুট্ঠানন্তি উপ্পত্তিকাৰণং. কিৰিযাতিআদি নিদস্সনমত্তং অকিৰিযাদীনম্পি সঙ্গহতো. ৱেদনায সহ কুসলঞ্চ ৱেদিতব্বন্তি যোজেতব্বং. সব্বসঙ্গাহকৱসেনাতি সব্বেসং সিক্খাপদানং সঙ্গাহকৱসেন ‘‘কাযো ৱাচা কাযৱাচা কাযচিত্তং ৱাচাচিত্তং কাযৱাচাচিত্ত’’ন্তি এৱং ৱুত্তানি ছ আপত্তিসমুট্ঠানানি. সমুট্ঠানাদযো হি আপত্তিযা এৱ হোন্তি, ন সিক্খাপদস্স. তংতংসিক্খাপদস্স নিযতআপত্তিযা এৱ গহণত্থং পন সিক্খাপদসীসেন সমুট্ঠানাদীনং কথনং. এৱঞ্হি আপত্তিৱিসেসো পঞ্ঞাযতি আপত্তি-সদ্দস্স সব্বাপত্তিসাধাৰণত্তা, ইমেসু পন ছসু সমুট্ঠানেসু পুৰিমানি তীণি অচিত্তকানি, পচ্ছিমানি সচিত্তকানি. সমাসতো তং ইমং পকিণ্ণকং ৱিদিত্ৱা ৱেদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ছ সমুট্ঠানানি এতস্সাতি ছসমুট্ঠানং. এৱং সেসেসুপি.
অত্থি কথিনসমুট্ঠানন্তিআদি সমুট্ঠানসীসৱসেন দ্ৱিসমুট্ঠানএকসমুট্ঠানানং দস্সনং. তেৰস হি সমুট্ঠানসীসানি পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং অদিন্নাদানসমুট্ঠানং সঞ্চৰিত্তসমুট্ঠানং সমনুভাসনসমুট্ঠানং কথিনসমুট্ঠানং এড়কলোমসমুট্ঠানং পদসোধম্মসমুট্ঠানং অদ্ধানসমুট্ঠানং থেয্যসত্থসমুট্ঠানং ধম্মদেসনাসমুট্ঠানং ভূতাৰোচনসমুট্ঠানং চোৰীৱুট্ঠাপনসমুট্ঠানং অননুঞ্ঞাতসমউট্ঠানন্তি. তত্থ অত্থি ছসমুট্ঠানন্তি ইমিনা সঞ্চৰিত্তসমুট্ঠানং ৱুত্তং, পঞ্চসমুট্ঠানস্স অভাৱতো ‘‘অত্থি পঞ্চসমুট্ঠান’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘অত্থি চতুসমুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং, ইমিনা চ অদ্ধানসমুট্ঠানং অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানঞ্চ সঙ্গহিতং. যঞ্হি পঠমততিযচতুত্থছট্ঠেহি সমুট্ঠানেহি সমুট্ঠাতি, ইদং অদ্ধানসমুট্ঠানং. যং পন দুতিযততিযপঞ্চমছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, ইদং অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানং. অত্থি তিসমুট্ঠানন্তি ইমিনা অদিন্নাদানসমুট্ঠানং ভূতাৰোচনসমুট্ঠানঞ্চ সঙ্গহিতং. যঞ্হি সচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠাতি, ইদং অদিন্নাদানসমুট্ঠানং. যং পন অচিত্তকেহি তীহি সমুট্ঠাতি, ইদং ভূতাৰোচনসমুট্ঠানং. অত্থি কথিনসমুট্ঠানন্তিআদিনা পন অৱসেসসমউট্ঠানসীসৱসেন দ্ৱিসমুট্ঠানং একসমুট্ঠানঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. তত্থ হি যং ততিযছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, ইদং কথিনসমুট্ঠানং নাম. যং পন পঠমচতুত্থেহি সমুট্ঠাতি, ইদং এড়কলোমসমুট্ঠানং. যং ছট্ঠেনেৱ সমুট্ঠাতি, ইদং ধুৰনিক্খেপসমুট্ঠানং, ‘‘সমনুভাসনসমউট্ঠান’’ন্তিপি তস্সেৱ নামং. ইতি সৰূপেন অট্ঠ আপত্তিসীসানি দস্সিতানি. আদিসদ্দেন পনেত্থ অৱসেসানি পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানপদসোধম্মথেয্যসত্থধম্মদেসনাচোৰীৱুট্ঠাপনসমুট্ঠানানি পঞ্চপি সমুট্ঠানসীসানি সঙ্গহিতানি. তত্থ যং কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি, ইদং পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং. যং দুতিযপঞ্চমেহি সমুট্ঠাতি, ইদং পদসোধম্মসমুট্ঠানং. যং চতুত্থছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, ইদং থেয্যসত্থসমুট্ঠানং. যং পঞ্চমেনেৱ সমুট্ঠাতি, ইদং ধম্মদেসনাসমউট্ঠানং. যং পঞ্চমছট্ঠেহি সমুট্ঠাতি, ইদং চোৰীৱুট্ঠাপনসমুট্ঠানং. এত্থ চ পচ্ছিমেসু তীসু সচিত্তকসমুট্ঠানেসু একেকসমুট্ঠানৱসেন একসমুট্ঠানানি তিৱিধানি. দ্ৱিসমুট্ঠানানি পন পঠমচতুত্থেহি ৱা দুতিযপঞ্চমেহি ৱা ততিযছট্ঠেহি ৱা চতুত্থছট্ঠেহি ৱা পঞ্চমছট্ঠেহি ৱা সমুট্ঠানৱসেন পঞ্চৱিধানীতি ৱেদিতব্বানি.
এৱং সমুট্ঠানৱসেন সব্বসিক্খাপদানি তেৰসধা দস্সেত্ৱা ইদানি কিৰিযাৱসেন পঞ্চধা দস্সেতুং তত্ৰাপীতিআদি ৱুত্তং. কিঞ্চীতি সিক্খাপদং. কিৰিযতোতি পথৱীখণনাদি (পাচি. ৮৪-৮৫) ৱিয কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিজনিতকম্মতো. অকিৰিযতোতি পঠমকথিনাদি (পাৰা. ৪৫৯ আদযো) ৱিয কত্তব্বস্স অকৰণেনেৱ. কিৰিযাকিৰিযতোতি অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা হত্থতো চীৱৰপটিগ্গহণাদি (পাৰা. ৫০৮ আদযো) ৱিয. সিযা কিৰিযতো, সিযা অকিৰিযতো ৰূপিযপটিগ্গহণাদি (পাৰা. ৫৮২ আদযো) ৱিয, সিযা কিৰিযতো, সিযা কিৰিযাকিৰিযতো কুটিকাৰাদি (পাৰা. ৩৪২) ৱিয. ৱীতিক্কমসঞ্ঞায অভাৱেন ৱিমোক্খো অস্সাতি সঞ্ঞাৱিমোক্খন্তি মজ্ঝেপদলোপীসমাসো দট্ঠব্বো. চিত্তঙ্গং লভতি সচিত্তকসমুট্ঠানেহেৱ সমুট্ঠহনতো. ইতৰন্তি যস্স চিত্তঙ্গনিযমো নত্থি, তং, অনাপত্তিমুখেন চেতং সঞ্ঞাদুকং ৱুত্তং, আপত্তিমুখেন সচিত্তকদুকন্তি এত্তকমেৱ ৱিসেসো, অত্থতো সমানাৱ.
কাযৱচীদ্ৱাৰেহি আপজ্জিতব্বম্পি কাযকম্মে ৱা ৱচীকম্মে ৱা সঙ্গয্হতি. তত্থ বাহুল্লৱুত্তিতো অদিন্নাদানমুসাৱাদাদযো ৱিযাতি অত্থি সিক্খাপদং কাযকম্মন্তিআদিনা কাযকম্মং ৱচীকম্মঞ্চাতি দুকমেৱ ৱুত্তং, ৱিভাগতো পন কাযৱচীকম্মেন সদ্ধিং তিকমেৱ হোতি. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তং ‘‘সব্বা চ কাযকম্মৱচীকম্মতদুভযৱসেন তিৱিধা হোন্তী’’তি. ততোযেৱ ইধাপি অদিন্নাদানাদীসু (পাৰা. ৮৯) কাযকম্মৱচীকম্মন্তি তদুভযৱসেন দস্সিতং. অত্থি পন সিক্খাপদং কুসলন্তিআদি আপত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তৱসেন কাৰিযে কাৰণোপচাৰেন ৱুত্তং, ন পন আপত্তিযা কুসলাদিপৰমত্থধম্মতাৱসেন আপত্তিযা সম্মুতিসভাৱত্তা. কুসলাকুসলাদিপৰমত্থধম্মে উপাদায হি ভগৱতা আপত্তিসম্মুতি পঞ্ঞত্তা. ৱক্খতি হি ‘‘যং কুসলচিত্তেন আপজ্জতি, তং কুসল’’ন্তিআদি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৬৬ পকণ্ণককথা). ন হি ভগৱতো আণাযত্তা আপত্তি কুসলাদিপৰমত্থসভাৱা হোতি অনুপসম্পন্নানং আদিকম্মিকানঞ্চ আপত্তিপ্পসঙ্গতো, তস্সা দেসনাদীহি ৱিসুদ্ধিঅভাৱপ্পসঙ্গতো চ. ন হি কাৰণবলেন উপ্পজ্জমানা কুসলাদিসভাৱা আপত্তি অনুপসম্পন্নাদীসু নিৱত্ততি, উপ্পন্নায চ তস্সা কেনচি ৱিনাসো ন সম্ভৱতি. সৰসৱিনাসতো দেসনাদিনা চ আপত্তি ৱিগচ্ছতীতি ৱচনমত্থি, ন পন তেন অকুসলাদি ৱিগচ্ছতি. পিতুঘাতাদিকম্মেন হি পাৰাজিকং আপন্নস্স ভিক্খুনো গিহিলিঙ্গং গহেত্ৱা ভিক্খুভাৱপৰিচ্চাগেন পাৰাজিকাপত্তি ৱিগচ্ছতি, ন পাণাতিপাতাদিঅকুসলং আনন্তৰিযাদিভাৱতো. তস্মা দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহাদিদসঅত্থৱসে (পাৰা. ৩৯; পৰি. ২) পটিচ্চ ভগৱতা যথাপচ্চযং সমুপ্পজ্জমানে কুসলাকুসলাদিনামৰূপধম্মে উপাদায পঞ্ঞত্তা সম্মুতিযেৱ আপত্তি, সা চ যথাৱিধিপটিকম্মকৰণেন ৱিগতা নাম হোতীতি ৱেদিতব্বং, তেনাহ দ্ৱত্তিংসেৱ হি আপত্তিসমুট্ঠাপকচিত্তানীতিআদি. আপত্তিসমুট্ঠাপকত্তেনেৱ হেত্থ কুসলাদীনং আপত্তিতো ভেদো সিদ্ধো. ন হি তংসমুট্ঠিতস্স ততো অভেদো যুত্তো সমুট্ঠানসমুট্ঠিতভেদব্যৱহাৰুপচ্ছেদপ্পসঙ্গতো. সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাৰাজিককণ্ড ২.৬৬ পকিণ্ণককথাৱণ্ণনা) পন আপত্তিযা পৰমত্থতো কুসলত্তমেৱ ন সম্ভৱতি ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱচনতো, ‘‘অকুসলত্তং পন অব্যাকতত্তঞ্চ আপত্তিযা সম্ভৱতী’’তি সঞ্ঞায কুসলচিত্তসমুট্ঠানক্খণেপি ৰূপাব্যাকতত্তং আপত্তিযা সমত্থেতুং যং কুসলচিত্তেন আপজ্জতি, তং কুসলং, ইতৰেহি ইতৰন্তি (পাৰা. অট্ঠ. ১.৬৬ পকিণ্ণককথা) ইমং অট্ঠকথাৱচনং নিস্সায ৱুত্তং ‘‘যং কুসলচিত্তেন আপজ্জতীতি যং সিক্খাপদসীসে গহিতং আপত্তিং কুসলচিত্তসমঙ্গী আপজ্জতি, ইমিনা পন ৱচনেন তং কুসলন্তি আপত্তিযা ৱুচ্চমানো কুসলভাৱো পৰিযাযতো, ন পৰমত্থতোতি দস্সেতি. কুসলচিত্তেন হি আপত্তিং আপজ্জন্তো সৱিঞ্ঞত্তিকং অৱিঞ্ঞত্তিকং ৱা সিক্খাপদৱীতিক্কমাকাৰপ্পৱত্তং ৰূপক্খন্ধসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতী’’তি. তত্থ যং কুসলচিত্তেন আপজ্জতীতি ইমং ৱচনং উদ্দিস্স ‘‘ইমিনা পন ৱচনেন তং কুসলন্তি আপত্তিযা ৱুচ্চমানো কুসলভাৱো পৰিযাযতো, ন পৰমত্থতোতি দস্সেতী’’তি ৱুত্তং, এৱং ইতৰেহি ইতৰন্তি ৱচনেন ‘‘যং অকুসলচিত্তেন আপজ্জহি, তং অকুসলং, যং অব্যাকতচিত্তেন আপজ্জতি, তং অব্যাকত’’ন্তি ইমস্স অত্থস্স ৱুত্তত্তা ইতৰেহীতি ৱচনং উদ্দিস্স ‘‘ইমিনাপি ৱচনেন ইতৰন্তি আপত্তিযা ৱুচ্চমানো অকুসলভাৱো অব্যাকতভাৱো চ পৰিযাযতো দস্সেতী’’তি ৱত্তব্বং. এৱং অৱত্ৱা কুসলপক্খে এৱ কথনস্স কাৰণং ন পস্সাম. যং পন আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলন্তিআদিৱচনং কাৰণত্তেন ৱুত্তং, তম্পি অকাৰণং যং অকুসলচিত্তেন আপজ্জতি, তং অকুসলন্তিআদিনা হেট্ঠা ৱুত্তনযেন অকুসলাদিভাৱস্স পৰিযাযদেসিতত্তা, আপত্তিযা কুসলৱোহাৰস্স অযুত্ততায নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসলন্তি ৱুত্তত্তা চ. আপত্তিযা হি কুসলচিত্তসমুট্ঠিতত্তেপি ভগৱতা পটিক্খিত্তভাৱেন সাৱজ্জধম্মত্তা কাৰণূপচাৰেনাপি অনৱজ্জকুসলৱোহাৰো ন যুত্তো সাৱজ্জানৱজ্জানং অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰুদ্ধত্তা. যথা আকাসাদিসম্মুতিসচ্চানং উপ্পন্নতাদিৱোহাৰো ৱিয জাতিজৰাভঙ্গানং উপ্পন্নতাদিৱোহাৰো অনৱট্ঠানাদিদেসতো অযুত্তো, এৱমিধাপি কুসলৱোহাৰো অযুত্তো ৱিৰুদ্ধত্তা. অকুসলাদিৱোহাৰো পন যুত্তো, কাৰণূপচাৰেন পন অকুসলাদিসভাৱতা যথাৱুত্তদোসানতিৱত্তনতো. সুত্তস্সাপি হি যথা সুত্তসুত্তানুলোমাদীহি ৱিৰোধো ন হোতি, তথেৱ অত্থো গহেতব্বো.
যং পন ৱুত্তং ‘‘কুসলচিত্তেন হি আপত্তিং আপজ্জন্তো…পে… ৰূপক্খন্ধসঙ্খাতং অব্যাকতাপত্তিং আপজ্জতী’’তি, তং অযুত্তমেৱ ৰূপক্খন্ধস্স খণিকতায আপত্তিযাপি দেসনাদিপটিকম্মং ৱিনাৱ পটিপস্সদ্ধিপ্পসঙ্গতো. ৰূপপৰম্পৰা আপত্তীতি চে? তন্ন, পটিকম্মেনাপি অৱিগমপ্পসঙ্গতো. ন হি ৰূপসন্ততিদেসনাদীহি ৱিগচ্ছতি সকাৰণাযত্তত্তা, ইতি সব্বথা আপত্তিযা পৰমত্থতা অযুত্তা, এতেনেৱ যং ৱুত্তং ‘‘নিপজ্জিত্ৱা নিৰোধসমাপন্নস্স সহসেয্যৱসেন তথাকাৰপ্পৱত্তৰূপধম্মস্সেৱ আপত্তিভাৱতো’’তিআদি, তম্পি পটিসিদ্ধন্তি ৱেদিতব্বং. ইধ পন নিৰোধসমাপন্নানং ৰূপধম্মমেৱ পটিচ্চ উপ্পন্নত্তা আপত্তি অচিত্তা অৱেদনা, অঞ্ঞত্থ পন সচিত্তা সৱেদনাৱ, সব্বত্থাপি পঞ্ঞত্তিসভাৱাতি ৱেদিতব্বা. তেনেৱ দুট্ঠদোসসিক্খাপদট্ঠকথাযং আপত্তিযা অকুসলাদিসভাৱং পৰপৰিকপ্পিতং নিসেধেতুং ‘‘আদিকম্মিকস্স অনাপত্তিৱচনতো…পে… পণ্ণত্তিমত্তমেৱ আপত্তাধিকৰণন্তি ৱেদিতব্ব’’ন্তি সযমেৱ ৱক্খতি, তস্মা ‘‘তংতংকুসলাদিধম্মসমুপ্পত্তিযা ভগৱতা পঞ্ঞত্তা আপত্তিসম্মুতি সমুট্ঠিতা’’তি চ, ‘‘যাৱ পটিপ্পস্সদ্ধিকাৰণা তিট্ঠতী’’তি চ, ‘‘পটিপ্পস্সদ্ধিকাৰণেহি ৱিনস্সতী’’তি চ ৱোহৰীযতি. আপত্তিযা চ সম্মুতিসভাৱত্তেপি হি সঞ্চিচ্চ তং আপজ্জন্তস্স, পটিকিৰিযং অকৰোন্তস্স চ অনাদৰে অকুসলৰাসি চেৱ সগ্গমগ্গন্তৰাযো চ হোতীতি লজ্জিনো যথাৱিধিং নাতিক্কমন্তি, অনতিক্কমনপ্পচ্চযা চ তেসং অনন্তপ্পভেদা সীলাদযো ধম্মা পৰিৱড্ঢন্তীতি গহেতব্বং. দ্ৱত্তিংসেৱাতি নিযমো আপত্তিনিমিত্তানং কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তীনং এতেহেৱ সমুপ্পজ্জনতো কতো, ন পন সব্বাপত্তীনম্পি এতেহেৱ সমুপ্পজ্জনতো. নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযন্তানঞ্হি ঝাননিৰোধসমাপন্নানঞ্চ অৱিঞ্ঞত্তিজনকেহি ৱিপাকঅপ্পনাচিত্তেহি চেৱ ৰূপধম্মেহি চ সহসেয্যাদিআপত্তি সম্ভৱতি.
দসাতি কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুদ্ৱযেন সহ অট্ঠ মহাকিৰিযচিত্তানি. পঞ্ঞত্তিং অজানিত্ৱা ইদ্ধিৱিকুব্বনাদীসু অভিঞ্ঞানং আপত্তিসমুট্ঠাপকত্তং ৱেদিতব্বং. এত্থ চ কিঞ্চি সিক্খাপদং অকুসলচিত্তমেৱ, কিঞ্চি কুসলাব্যাকতৱসেন দ্ৱিচিত্তং, কিঞ্চি তিচিত্তন্তি অযমেৱ ভেদো লব্ভতি, নাঞ্ঞোতি ৱেদিতব্বং. কিৰিযাসমুট্ঠানন্তি পৰূপক্কমেন জাযমানং অঙ্গজাতাদিচলনং সাদিযনচিত্তসঙ্খাতে সেৱনচিত্তে উপ্পন্নে তেন চিত্তেন সমুপ্পাদিতমেৱ হোতীতি ৱুত্তং ইতৰথা ‘‘সিযা কিৰিযসমুট্ঠানং, সিযা অকিৰিযসমুট্ঠান’’ন্তি ৱত্তব্বতো.
যং পন সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাৰাজিককণ্ড ২.৬৬ পকিণ্ণককথাৱণ্ণনা) ৱুত্তং ‘‘কিৰিযসমুট্ঠানন্তি ইদং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তং পৰূপক্কমে সতি সাদিযন্তস্স অকিৰিযসমুট্ঠানভাৱতো’’তিআদি, তং ন গহেতব্বং পঠমপাৰাজিকস্স অকিৰিযসমুট্ঠানতায পাড়িঅট্ঠকথাসু অৱুত্তত্তা. ‘‘মনোদ্ৱাৰে আপত্তি নাম নত্থী’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা; পাৰা. অট্ঠ. ২.৫৮৩-৪) হি ৱুত্তং. কথঞ্হি নাম পৰূপক্কমেন মেথুনং সাদিযন্তো অত্তনো অঙ্গজাতাদিকাযচলনং ন সাদিযেয্য, সাদিযনচিত্তানুগুণমেৱ পন সকলসৰীৰে চিত্তজৰূপসমুপ্পত্তিযা ৱিঞ্ঞত্তিপি সুখুমা সমুপ্পন্না এৱ হোতীতি দট্ঠব্বং, তেনাহ কাযদ্ৱাৰেনেৱ সমুট্ঠানতো কাযকম্মন্তিআদি. চিত্তং পনেত্থ অঙ্গমত্তং হোতীতি কাযৱিঞ্ঞত্তি এৱ কাযকম্মভাৱে কাৰণং, ন চিত্তং. তং পনেত্থ কাযসঙ্খাতায ৱিঞ্ঞত্তিযাযেৱ অঙ্গমত্তং, ন কাযকম্মভাৱস্স, ইতৰথা মেথুনস্স ‘‘মনোকম্ম’’ন্তি ৱত্তব্বতো, তেনাহ ‘‘ন তস্স ৱসেন কম্মভাৱো লব্ভতী’’তি. কম্মভাৱোতি কাযকম্মভাৱো. সব্বঞ্চেতন্তি এতং সমুট্ঠানাদিকং. সিক্খাপদসীসেনাতি তংতংসিক্খাপদনিযতআপত্তিযা এৱ গহণত্থং সিক্খাপদমুখেন.
পকিণ্ণককথাৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা
ইদং কিন্তি কথেতুকামতাপুচ্ছা. ইমাতিআদি ৱিস্সজ্জনং. ৱিনীতানি আপত্তিং ত্ৱং ভিক্খু আপন্নোতিআদিনা (পাৰা. ৬৭) ভগৱতা ৱিনিচ্ছিনিতানি ৱত্থূনি ৱিনীতৱত্থূনি. তং তং ৱত্থুং উদ্ধৰিত্ৱা দানতো দস্সনতো উদ্দানভূতা গাথা উদ্দানগাথা, সঙ্গহগাথা, উদ্দেসগাথাতি ৱুত্তং হোতি. ৱত্থু গাথাতি তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰো ভিক্খূতিআদিকা ৱিনীতৱত্থুপাড়িযেৱ তেসং তেসং ৱিনীতৱত্থূনং গন্থনতো ‘‘ৱত্থুগাথা’’তি ৱুত্তা, ন ছন্দোৱিচিতিলক্খণেন. উদ্দানগাথানং ৱত্থু ৱত্থুগাথাতি এৱং ৱা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. এত্থাতি ৱিনীতৱত্থূসু. দুতিযাদীনন্তি দুতিযপাৰাজিকাদীনং. যং পস্সিত্ৱা চিত্তকাৰাদযো সিপ্পিকা চিত্তকম্মাদীনি সিক্খন্তি, তং পটিচ্ছন্নকৰূপং, পটিমাৰূপন্তি অত্থো.
৬৭. পুৰিমানি দ্ৱেতি মক্কটীৱজ্জিপুত্তকৱত্থূনি দ্ৱে. তানিপি ভগৱতা ৱিনীতভাৱেন পুন ৱিনীতৱত্থূসু পক্খিত্তানি. তত্থ তস্স কুক্কুচ্চং অহোসীতিআদি পন কিঞ্চাপি তেসং পঠমং কুক্কুচ্চং ন উপ্পন্নং, ভিক্খূহি পন ভগৱতা চ গৰহিত্ৱা ৱুত্তৱচনং সন্ধায পচ্ছা উপ্পন্নত্তং সন্ধায ৱুত্তং. ভগৱতো এতমত্থং আৰোচেসুন্তিআদি চ ভিক্খূহি আনন্দত্থেৰেন চ পঠমং ভগৱতো আৰোচিতে, ভগৱতা চ তেসং পাৰাজিকত্তে পকাসিতে ভীতা তে সযম্পি গন্ত্ৱা অত্তনো কুক্কুচ্চং পচ্ছা আৰোচেন্তি এৱ. ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱ’’ন্তিআদিনা ভগৱতা পুট্ঠা পন ‘‘সচ্চং ভগৱা’’তি পটিজাননৱসেনাপি আৰোচেন্তি. ভগৱাপি আপত্তিং ত্ৱন্তিআদিনা তেসং পাৰাজিকত্তং ৱিনিচ্ছিনোতি এৱ. অনুপঞ্ঞত্তিকথাযং পন তং সব্বং অৱত্ৱা অনুপঞ্ঞত্তিযা অনুগুণমেৱ কিঞ্চিমত্তং ৱুত্তং, ইধাপি তেসং ৱত্থূনং ভগৱতা ৱিনীতভাৱদস্সনত্থং এৱং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. কেচি ইমং অধিপ্পাযং অমনসিকত্ৱা ‘‘অঞ্ঞানেৱেতানি ৱত্থূনী’’তি ৱদন্তি. কুসেতি কুসতিণানি. কেসেহীতি মনুস্সকেসেহি.
৬৮. ৱণ্ণপোক্খৰতাযাতি এত্থ পোক্খলং নাম সমিদ্ধং সুন্দৰঞ্চ, তস্স ভাৱো ‘‘পোক্খৰতা’’তি ৰ-কাৰং কত্ৱা ৱুত্তো, সমিদ্ধতা সুন্দৰতাতি অত্থো. পধংসেসীতি অভিভৱি. ন লিম্পতীতি ন অল্লীযতি.
৬৯. এৱৰূপা পৰিৱত্তলিঙ্গা ভিক্খুনিযো অত্থতো একতো উপসম্পন্নাপি উভতোসঙ্ঘে উপসম্পন্নাসুযেৱ সঙ্গয্হন্তি ভিক্খূপসম্পদায ভিক্খুনীউপসম্পদতোপি উক্কট্ঠত্তা. পাড়িযং ‘‘তাহি আপত্তীহি অনাপত্তি’’ন্তি উপযোগৱচনং কত্ৱা অনুজানামীতি পদেন সম্বন্ধিতব্বং. ইত্থিলিঙ্গন্তি থনাদিকং ইত্থিসণ্ঠানং ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘পুৰিস…পে… ইত্থিসণ্ঠানং উপ্পন্ন’’ন্তি. তং নানন্তৰিকতো পন ‘‘পুৰিসিন্দ্ৰিযম্পি অন্তৰহিতং, ইত্থিন্দ্ৰিযঞ্চ উপ্পন্ন’’ন্তি ৱুত্তমেৱ হোতি, এৱং উপৰিপি লিঙ্গগ্গহণেনেৱ ইত্থিন্দ্ৰিযাদিগ্গহণং ৱেদিতব্বং. তাতি আপত্তিযো, তস্স ৱুট্ঠাতুন্তি ইমিনা সম্বন্ধো, তাহি আপত্তীহি ৱুট্ঠাপেতুন্তি অত্থো. কথন্তি আহ তা সব্বাপি ভিক্খুনীহি কাতব্বন্তিআদি. তেন পটিচ্ছন্নাযপি অপ্পটিচ্ছন্নাযপি গৰুকাপত্তিযা পক্খমানত্তচৰণাদিকং ৱিধিং দস্সেতি.
ওক্কন্তিকৱিনিচ্ছযোতি পসঙ্গানুগুণং ওতৰণকৱিনিচ্ছযো. বলৱঅকুসলেনাতি পৰদাৰিককম্মাদিনা. দুব্বলকুসলেনাতি যথাৱুত্তবলৱাকুসলোপহতসত্তিনা ততো এৱ দুব্বলভূতেন কুসলেন. দুব্বলঅকুসলেনাতি পুৰিসভাৱুপ্পাদকব্ৰহ্মচৰিযাদিবলৱকুসলোপহতসত্তিনা ততো এৱ দুব্বলভূতেন পৰদাৰিকাদিঅকুসলেন. সুগতিযং ভাৱদ্ৱযস্স কুসলকম্মজত্তা অকুসলেনেৱ ৱিনাসো কুসলেনেৱ উপ্পত্তীতি আহ উভযম্পীতিআদি. দুগ্গতিযং পন অকুসলেনেৱ উভিন্নম্পি উপ্পত্তি চ ৱিনাসো চ, তত্থ দুব্বলবলৱভাৱোৱ ৱিসেসো.
‘‘এহি মযং গমিস্সামা’’তি ভিক্খুনিযা সদ্ধিং সংৱিধায একদ্ধানগমনে পাচিত্তিযাপত্তিপৰিহাৰত্থং ৱুত্তং ‘‘সংৱিদহনং পৰিমোচেত্ৱা’’তি. তেন একগামক্খেত্তেপি বহিগামতো অন্তৰঘৰং সংৱিধায গমনম্পি আপত্তিকৰমেৱাতি দস্সেতি. পৰিমোচনৱিধিং দস্সেন্তো আহ মযন্তিআদি. বহিগামেতি গামন্তৰে. দুতিযিকা ভিক্খুনী পক্কন্তা ৱা হোতীতিআদিনা (পাচি. ৬৯৩) ৱুত্তঅনাপত্তিলক্খণং অনুলোমেতীতি ৱুত্তং ‘‘গামন্তৰ…পে… অনাপত্তী’’তি. কোপেত্ৱাতি পৰিচ্চজিত্ৱা. লজ্জিনিযো…পে… লব্ভতীতি লিঙ্গপৰিৱত্তনদুক্খপীড়িতস্স সঙ্গহেপি অসতি হীনাযাৱত্তনম্পি ভৱেয্যাতি ‘‘আপদাসূ’’তি ৱুত্তঅনাপত্তিঅনুলোমেন ৱুত্তং. তায দুতিযিকং গহেত্ৱাৱ গন্তব্বং. অলজ্জিনিযো…পে… লব্ভতীতি অলজ্জিনীহি সদ্ধিং এককম্মাদিসংৱাসে আপত্তিসম্ভৱতো তা অসন্তপক্খং ভজন্তীতি ৱুত্তং, ইমিনাপেতং ৱেদিতব্বং ‘‘অলজ্জিনীহি সদ্ধিং পৰিভোগো ন ৱট্টতী’’তি. যদি হি ৱট্টেয্য, ততোপি দুতিযিকং ৱিনা গামন্তৰগমনাদীসু আপত্তি এৱ সিযা সঙ্গাহিকত্তা তাসং সঙ্গাহিকলজ্জিনিগণতো ৱিয. ঞাতিকা ন হোন্তি…পে… ৱট্টতীতি ৱদন্তীতি ইমিনা অট্ঠকথাসু অনাগতভাৱং দীপেতি. তত্থাপি ৱিস্সাসিকঞাতিকভিক্খুনিযো ৱিনা ভিক্খুনিভাৱে অৰমন্তস্স মানপকতিকস্স আপদাট্ঠানসম্ভৱেন তং ৱচনং অপ্পটিক্খিত্তম্পি তদঞ্ঞেসং ন ৱট্টতিযেৱাতি গহেতব্বং. ভিক্খুভাৱেপীতি ভিক্খুকালেপি. তং নিস্সাযাতি তং নিস্সযাচৰিযং কত্ৱা. উপজ্ঝা গহেতব্বাতি উপসম্পদাগহণত্থং উপজ্ঝা গহেতব্বা.
ৱিনযকম্মন্তি ৱিকপ্পনং সন্ধায ৱুত্তং. পুন কাতব্বন্তি পুন ৱিকপ্পেতব্বং. পুন পটিগ্গহেত্ৱা সত্তাহং ৱট্টতীতি ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, ভিক্খুনীনং সন্নিধিং ভিক্খূহি, ভিক্খূনং সন্নিধিং ভিক্খুনীহি চ পটিগ্গাহাপেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি (চূড়ৱ. ৪২১) ৱচনতো পুন পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. সত্তমে দিৱসেতি ইদঞ্চ নিস্সগ্গিযং অনাপজ্জিত্ৱাৱ পুনপি সত্তাহং পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. পকতত্তোতি অপৰিৱত্তলিঙ্গো. ৰক্খতীতি তং পটিগ্গহণৱিজহনতো ৰক্খতি, অৱিভত্ততায পটিগ্গহণং ন ৱিজহতীতি অধিপ্পাযো.
সামং গহেত্ৱান নিক্খিপেয্যাতি সহত্থেন পটিগ্গহেত্ৱান নিক্খিপেয্য. পৰিভুঞ্জন্তস্স আপত্তীতি লিঙ্গপৰিৱত্তে জাতে পুন অপ্পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তস্স আপত্তি.
হীনাযাৱত্তনেনাতি এত্থ কেচি ‘‘পকতত্তস্স ভিক্খুনো সিক্খং অপ্পচ্চক্খায ‘গিহী ভৱিস্সামী’তি গিহিলিঙ্গগ্গহণং হীনাযাৱত্তন’’ন্তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং তত্তকেন ভিক্খুভাৱস্স অৱিজহনতো. অঞ্ঞে পন ‘‘পাৰাজিকং আপন্নস্স ভিক্খুপটিঞ্ঞং পহায গিহিলিঙ্গভাৱূপগমনম্পি হীনাযাৱত্তন’’ন্তি ৱদন্তি, তং যুত্তমেৱ. পাৰাজিকং আপন্নো হি তং পটিচ্ছাদেত্ৱা যাৱ ভিক্খুপটিঞ্ঞো হোতি, তাৱ ভিক্খু এৱ হোতি ভিক্খূনমেৱ পাৰাজিকস্স পঞ্ঞত্তত্তা. ‘‘যো পন ভিক্খূ’’তি হি ৱুত্তং. তথা হি সো সংৱাসং সাদিযন্তোপি থেয্যসংৱাসকো ন হোতি, সহসেয্যাদিআপত্তিঞ্চ ন জনেতি, অত্তানং ওমসন্তস্স পাচিত্তিযঞ্চ জনেতি. ৱুত্তঞ্হি –
‘‘অসুদ্ধো হোতি পুগ্গলো অঞ্ঞতৰং পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নো, তঞ্চে সুদ্ধদিট্ঠি সমানো ওকাসং কাৰাপেত্ৱা অক্কোসাধিপ্পাযো ৱদেতি, আপত্তি ওমসৱাদস্সা’’তি (পাৰা. ৩৮৯).
একে পন ‘‘পাৰাজিকং আপন্নানং দোসং পটিজানিত্ৱা গিহিলিঙ্গগ্গহণং নাম সিক্খাপচ্চক্খানে সমোধানং গচ্ছতি তেনাপি পটিঞ্ঞায ভিক্খুভাৱস্স ৱিজহনতো. তেনেৱ ৱিনযৱিনিচ্ছযাদীসু হীনাযাৱত্তনং সিক্খাপচ্চক্খানে সমোধানেত্ৱা ৱিসুং তং ন ৱুত্তং. তস্মা ভিক্খুনীনং ৱিব্ভমিতুকামতায গিহিলিঙ্গগ্গহণং ইধ হীনাযাৱত্তনং তাসং সিক্খাপচ্চক্খানস্স অভাৱতো. তাসং পটিগ্গহণৱিজহনস্সাপি সব্বসো ৱত্তব্বত্তা’’তি ৱদন্তি, তম্পি অপ্পটিবাহিযমেৱ. তস্মা পাৰাজিকানং ভিক্খুনীনঞ্চ ‘‘উপ্পব্বজিস্সামী’’তি গিহিলিঙ্গগ্গহণং হীনাযাৱত্তনন্তি গহেতব্বং. ৱিব্ভমোতিপি এতস্সেৱ নামং, তেনেৱ তং খুদ্দসিক্খাযং ‘‘অচ্ছেদৱিস্সজ্জনগাহৱিব্ভমা’’তি অধিট্ঠানৱিজহনে ৱিব্ভমনামেন ৱুত্তং.
অনপেক্খৱিস্সজ্জনেনাতি অঞ্ঞস্স অদত্ৱাৱ অনত্থিকস্সেৱ পটিগ্গহিতৱত্থূনং বহি ছড্ডনেন. কেচি ‘‘পটিগ্গহিতৱত্থূসু সাপেক্খস্স পুৰে পটিগ্গহিতভাৱতো পৰিমোচনত্থং তত্থ পটিগ্গহমত্তস্স ৱিস্সজ্জনম্পি অনপেক্খৱিস্সজ্জনমেৱ চীৱৰাদিঅধিট্ঠানপচ্চুদ্ধাৰো ৱিযা’’তি ৱদন্তি, তং ন সুন্দৰং তথাৱচনাভাৱা. যথেৱ হি চীৱৰাদীসু অনপেক্খৱিস্সজ্জনেন অধিট্ঠানৱিজহনং ৱত্ৱাপি ৱিসুং পচ্চুদ্ধাৰো চ ৱুত্তো, এৱমিধাপি ৱত্তব্বং, যথা চ চীৱৰাদীসু কাযপটিবদ্ধেসুপি পচ্চুদ্ধাৰেন অধিট্ঠানং ৱিগচ্ছতি, ন এৱমিধ. ইধ পন পটিগ্গহিতৱত্থুস্মিং অনপেক্খস্সাপি কাযতো মুত্তেযেৱ তস্মিং পটিগ্গহণং ৱিজহতি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘সতক্খত্তুম্পি পৰিচ্চজতু, যাৱ অত্তনো হত্থগতং পটিগ্গহিতমেৱা’’তি. অনপেক্খৱিস্সজ্জনেনাতি এত্থ চ ‘‘অনপেক্খাযা’’তি এত্তকমেৱ ৱত্তব্বং অনপেক্খতং মুঞ্চিত্ৱা ইধ ৱিসুং ৱিস্সজ্জনস্স অভাৱা. ন হেত্থ পচ্চুদ্ধাৰে ৱিয ৱিস্সজ্জনৱিধানমত্থি. অপিচ পটিগ্গহণমত্তৱিস্সজ্জনে সতি পুৰে পটিগ্গহিতোপি আহাৰো ভুঞ্জিতুকম্যতায উপ্পন্নায পটিগ্গহণমত্তং ৱিস্সজ্জেত্ৱা পুন পটিগ্গহেত্ৱা যথাসুখং ভুঞ্জিতব্বো সিযাতি, তথা চ সন্নিধিকাৰকসিক্খাপদে ৱুত্তা সব্বাপি ৱিনিচ্ছযভেদা নিৰত্থকা এৱ সিযুং. ৱুত্তঞ্হি তত্থ –
‘‘গণ্ঠিকপত্তস্স ৱা গণ্ঠিকন্তৰে স্নেহো পৱিট্ঠো হোতি…পে… তাদিসে পত্তেপি পুনদিৱসে ভুঞ্জন্তস্স পাচিত্তিয’’ন্তিআদি (পাচি. অট্ঠ. ২৫৩).
তত্থ পন ‘‘পটিগ্গহণং অনপেক্খচিত্তেন ৱিস্সজ্জেত্ৱা ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি এত্তকমেৱ ৱত্তব্বং, ন চ ৱুত্তং. কত্থচি ঈদিসেসু চ গণ্ঠিকপত্তাদীসু পটিগ্গহণে অপেক্খা কস্সচিপি নত্থেৱ তপ্পহানায ৱাযামতো, তথাপি তত্থগতআমিসে পটিগ্গহণং ন ৱিগচ্ছতি. কস্মা? ভিক্খুস্স পত্তে পুন ভুঞ্জিতুকামতাপেক্খায ৱিজ্জমানত্তা পত্তগতিকে আহাৰেপি তস্সা ৱত্তনতো. ন হি পত্তং অৱিস্সজ্জেত্ৱা তগ্গতিকং আহাৰং ৱিস্সজ্জেতুং সক্কা, নাপি আহাৰং অৱিস্সজ্জেত্ৱা তগ্গতিকং পটিগ্গহণং ৱিস্সজ্জেতুং. তস্মা ৱত্থুনো ৱিস্সজ্জনমেৱ অনপেক্খৱিস্সজ্জনং, ন পটিগ্গহণস্সাতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. তেনেৱ সন্নিধিসিক্খাপদস্স অনাপত্তিৱাৰে –
‘‘অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠেতি, ৱিস্সজ্জেতি, নস্সতি, ৱিনস্সতি, ডয্হতি, অচ্ছিন্দিত্ৱা গণ্হন্তি, ৱিস্সাসং গণ্হন্তি, অনুপসম্পন্নস্স চত্তেন ৱন্তেন মুত্তেন অনপেক্খো দত্ৱা পটিলভিত্ৱা পৰিভুঞ্জতী’’তি –
এৱং সব্বত্থ ৱত্থুৱিস্সজ্জনমেৱ ৱুত্তং. এত্থ চ ‘‘অন্তোসত্তাহং অধিট্ঠেতী’’তি বাহিৰপৰিভোগায অধিট্ঠানৱচনতো ৱত্থুং অৱিস্সজ্জেত্ৱাপি কেৱলং অনজ্ঝোহৰিতুকামতায সুদ্ধচিত্তেন বাহিৰপৰিভোগত্থায নিযমনম্পি ৱিসুং একং পটিগ্গহণৱিজহনকাৰণমেৱ, ইদঞ্চ সন্ধায পটিগ্গহণমত্তৱিস্সজ্জনং ৱুত্তং সিযা, সুৱুত্তমেৱ সিযা, তথা চ ‘‘পুন পটিগ্গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিস্সামী’’তি পটিগ্গহণৱিস্সজ্জনং ন ৱত্তব্বং সিযা বাহিৰপৰিভোগাধিট্ঠানস্স ইধাধিপ্পেতত্তা.
সাৰত্থদীপনিযঞ্হি (সাৰত্থ. দী. পাৰাজিককণ্ড ২.৬৯) ‘‘অনপেক্খৱিস্সজ্জনেনাতি এত্থ অঞ্ঞস্স অদত্ৱাৱ অনত্থিকতায ‘নত্থি ইমিনা কম্মং ন দানি নং পৰিভুঞ্জিস্সামী’তি ৱত্থূসু ৱা, ‘পুন পটিগ্গহেত্ৱা পটিভুঞ্জিস্সামী’তি পটিগ্গহণে ৱা অনপেক্খৱিস্সজ্জনেনা’’তি এৱং পৰিভুঞ্জিতুকামস্সেৱ পটিগ্গহণমত্তৱিস্সজ্জনম্পি পটিগ্গহণৱিজহনকাৰণং ৱুত্তং, তং ন গহেতব্বং. পুৰিমমেৱ পন বাহিৰপৰিভোগাধিট্ঠানং গহেতব্বং. ইদং পন অট্ঠকথাসু ‘‘অনপেক্খৱিস্সজ্জনসঙ্খাতে ৱিস্সজ্জেতী’’তি ৱুত্তপাড়িপদত্থে সঙ্গহেত্ৱা ৱিসুং ন ৱুত্তং. নস্সতি, ৱিনস্সতি, ডয্হতি, ৱিস্সাসং ৱা গণ্হন্তীতি ইমানি পন পদানি অচ্ছিন্দিত্ৱা গণ্হন্তীতি ইমস্মিং পদে সঙ্গহিতানীতি ৱেদিতব্বং.
অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেনাতি অনুপসম্পন্নানং বলক্কাৰাদিনা অচ্ছিন্দিত্ৱা গহণেন. উপসম্পন্নানঞ্হি অচ্ছিন্দনৱিস্সাসগ্গাহেসু পটিগ্গহণং ন ৱিজহতি. এত্থাতি ভিক্খুৱিহাৰে. উপৰোপকাতি তেন ৰোপিতা ৰুক্খগচ্ছা. তেৰসসু সম্মুতীসূতি ভত্তুদ্দেসকসেনাসনপঞ্ঞাপকভণ্ডাগাৰিকচীৱৰপটিগ্গাহকচীৱৰভাজকযাগুভাজকফলভাজকখজ্জভাজকঅপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকসাদিযগাহাপকপত্তগাহাপকআৰামিকপেসকসামণেৰপেসকসম্মুতিসঙ্খাতাসু তেৰসসু সম্মুতীসু.