২. সঙ্ঘাদিসেসকণ্ডো
১. সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৩৪. তেৰসকস্সাতি তেৰস সিক্খাপদানি পৰিমাণানি অস্সাতি তেৰসকো, কণ্ডো, তস্স. সমথে ৱিপস্সনায ৱা অভিৰতিৰহিতো ইধ অনভিৰতো, ন পব্বজ্জাযাতি আহ ‘‘ৱিক্খিত্তচিত্তো’’তি. ৱিক্খিত্ততায কাৰণমাহ কামৰাগাইচ্চাদি.
২৩৫. অব্বোহাৰিকাতি সীলৱিপত্তিৱোহাৰং নাৰহতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অকুসলভাৱে পনস্সা অব্বোহাৰতা নত্থি.
২৩৬-৭. চেতনা-সদ্দতো ৱিসুং সং-সদ্দস্স অত্থাভাৱং ইক-পচ্চযস্স চ অত্থৱন্ততং দস্সেতুং সঞ্চেতনা ৱাতিআদি দুতিযৱিকপ্পো ৱুত্তো. সিখাপ্পত্তো অত্থোতি অধিপ্পেতত্থং সন্ধায ৱুত্তং. আসযভেদতোতি পিত্তসেম্হপুব্বলোহিতানং চতুন্নং আসযানং ভেদেন. ধাতুনানত্ততোতি ৰসৰুহিৰাদীনং সত্তন্নং, পথৱাদীনং ৱা চতুন্নং ধাতূনং নানত্তেন. ৱত্থিসীসন্তি মুত্তৱত্থিতো মত্থকপস্সং. হত্থিমদচলনং নামঞ্চ সম্ভৱোতি আহ ‘‘সম্ভৱো নিক্খমতী’’তি. সম্ভৱৱেগন্তি সম্ভৱস্স ঠানতো চৱিত্ৱা দকসোতাভিমুখং ওতৰণেন সঞ্জাতসৰীৰক্খোভৱেগং. বাহুসীসন্তি খন্ধপ্পদেসং. দস্সেসীতি এত্থ ইতি-সদ্দো হেতুত্থো, তেন যস্মা কণ্ণচূড়িকাহি সম্ভৱো নিক্খমতি…পে… সম্ভৱঞ্চ দস্সেসি, তস্মা ততিযস্স ভাসিতং সুভাসিতন্তি এৱং যোজনা ৱেদিতব্বা. দকসোতন্তি মুত্তস্স ৱত্থিতো নিক্খমনমগ্গং, অঙ্গজাতপ্পদেসন্তি ৱুত্তং হোতি. সুক্কঞ্চ নামেতং ৰসৰুহিৰাদিসত্তদেহধাতূসু মজ্ঝিমধাতুচতুজং অট্ঠিমিঞ্জাদি ৱিয পথৱীধাতুসঙ্গহিতং আহাৰূপজীৱীনং সকলকাযগতং অতিদহৰদাৰকানম্পি অত্থেৱ, তং পন পন্নৰসসোড়সৱস্সুদ্দেসতো পট্ঠায সত্তানং সমুপ্পজ্জনককামৰাগেহেৱ ঠানতো চলতি, চলিতঞ্চ আপোধাতুভাৱেন চিত্তজমেৱ হুত্ৱা দকসোতং ওতৰতি, দকসোততো পন পট্ঠায চিত্তপচ্চযউতুজং হোতি মত্থলুঙ্গতো চলিতসিঙ্ঘাণিকা ৱিয. যেসং পন সমুচ্ছেদনৱিক্খম্ভনাদীহি ৰাগপৰিযুট্ঠানং নত্থি, তেসং সুক্কৱিস্সট্ঠি ন সিযা. ইতি যথাঠানতো সুক্কস্স ৱিস্সট্ঠিযেৱ ৰাগচিত্তসমুট্ঠানা, ন পকতিৰূপং, তেনেৱ কথাৱত্থুঅট্ঠকথাযং (কথা. অট্ঠ. ৩০৭) ‘‘সুক্কৱিস্সট্ঠি নাম ৰাগসমুট্ঠানা হোতী’’তি সুক্কস্স ৱিস্সট্ঠি এৱ ৰাগসমুট্ঠানা ৱুত্তা, ন পকতিৰূপং. ছন্নং পন কামাৱচৰদেৱানং ৱিজ্জমানাপি সুক্কধাতু দ্ৱযংদ্ৱযসমাপত্তিৱসেন পৰিযুট্ঠিতৰাগেনাপি ঠানতো ন গড়তি, যথাঠানে এৱ ঠত্ৱা কিঞ্চি ৱিকাৰং আপজ্জমানা তঙ্খণিকপৰিড়াহৱূপসমাৱহা মেথুনকিচ্চনিট্ঠাপিতা হোতীতি ৱেদিতব্বং. কেচি পন ‘‘কাযসম্ফস্সসুখমেৱ তেসং কামকিচ্চ’’ন্তি ৱদন্তি. খীণাসৱানং পন অনাগামীনঞ্চ সব্বসো কামৰাগাভাৱেন সুক্কধাতুৱিকাৰম্পি নাপজ্জতীতি ৱেদিতব্বং. ৰূপীব্ৰহ্মানং পন ৱিক্খম্ভিতকামৰাগেন জনিতত্তা অনাহাৰূপজীৱিতত্তা চ সব্বথা সুক্কধাতুপি নত্থেৱ. তথেৱাতি মোচনস্সাদেন নিমিত্তে উপক্কমতোতিআদিং অতিদিসতি. ‘‘ৱিস্সট্ঠীতি ঠানাচাৱনা ৱুচ্চতী’’তি পদভাজনে (পাৰা. ২৩৭) ৱুত্তত্তা ‘‘দকসোতং ওতিণ্ণমত্তে’’তি কস্মা ৱুত্তন্তি আহ দকসোতোৰোহণঞ্চেত্থাতিআদি. এত্থাতি তীসুপি ৱাদেসু. অধিৱাসেত্ৱাতি নিমিত্তে উপক্কমিত্ৱা পুন ৱিপ্পটিসাৰে উপ্পন্নে মোচনস্সাদং ৱিনোদেত্ৱা. অন্তৰা নিৱাৰেতুন্তি অত্তনো নিমিত্তে কতূপক্কমেন ঠানা চুতং দকসোতং ওতৰিতুং অদত্ৱা অন্তৰা নিৱাৰেতুং. মোচনস্সাদেন হত্থপৰিকম্মাদিং কৰোন্তস্স মুত্তেপি দুক্কটমেৱ, নিমিত্তে উপক্কমাভাৱতো পন সঙ্ঘাদিসেসো ন হোতীতি আহ ‘‘হত্থ…পে… অনাপত্তী’’তি. দকসোতোৰোহণঞ্চেত্থাতিআদিনা ৱুত্তৱিনিচ্ছযং সন্ধায ‘‘অযং সব্বাচৰিযসাধাৰণৱিনিচ্ছযো’’তি ৱুত্তং.
খোভকৰণপচ্চযো নাম ৱিসভাগভেসজ্জসেনাসনাহাৰাদিপচ্চযো. নানাৱিধং সুপিনন্তি খুভিতৱাতাদিধাতূনং অনুগুণং. অনুভূতপুব্বন্তি পুব্বে ভূতপুব্বং মনসা পৰিকপ্পিতপুব্বঞ্চ. সগ্গনৰকদেসন্তৰাদীনম্পি হি সঙ্গহেত্ৱা ৱুত্তং. অত্থকামতায ৱা অনত্থকামতায ৱাতি ইদং দেৱতানং হিতাহিতাধিপ্পাযতং দস্সেতুং ৱুত্তং. অত্থায ৱা অনত্থায ৱাতি সভাৱতো ভৱিতব্বং হিতাহিতং সন্ধায ৱুত্তং. ননু দেৱতাহি উপসংহৰিযমানানি আৰম্মণানি পৰমত্থতো নত্থি, কথং তানি পুৰিসো পস্সতি, দেৱতা ৱা তানি অৱিজ্জমানানি উপসংহৰন্তীতি চোদনং মনসি কত্ৱা আহ সো তাসন্তিআদি. তেন ‘‘এৱমেসো পৰিকপ্পতূ’’তি দেৱতাহি চিন্তিতমত্তেন সুপন্তস্স চিত্তং ভৱঙ্গসন্ততিতো নিপতিত্ৱা দেৱতাহি চিন্তিতনিযামেনেৱ পৰিকপ্পমানং পৱত্ততি, এৱং তেন পৰিকপ্পমানানি আৰম্মণানি দেৱতাহি উপসংহটানি নাম হোন্তি, তানি চ সো দেৱতানুভাৱেন পস্সতি নামাতি দস্সেতি. বোধিসত্তমাতা ৱিয পুত্তপটিলাভনিমিত্তন্তিআদীসু বোধিসত্তস্স গব্ভোক্কন্তিদিৱসে মহামাযাদেৱিযা অত্তনো দক্খিণপস্সেন একস্স সেতৱৰৱাৰণস্স অন্তোকুচ্ছিপৱিট্ঠভাৱদস্সনং পুত্তপটিলাভনিমিত্তং সুপিনং নাম. অম্হাকং পন বোধিসত্তস্স ‘‘স্ৱে বুদ্ধো ভৱিস্সতী’’তি চাতুদ্দসিযং পক্খস্স ৰত্তিৱিভাযনকালে হিমৱন্তং বিব্বোহনং কত্ৱা পুৰত্থিমপচ্ছিমসমুদ্দেসু ৱামদক্খিণহত্থে দক্খিণসমুদ্দে পাদে চ ওদহিত্ৱা মহাপথৱিযা সযনং একো, দব্বতিণসঙ্খাতায তিৰিযা নাম তিণজাতিযা নঙ্গলমত্তৰত্তদণ্ডায নাভিতো উগ্গতায খণেন অনেকযোজনসহস্সং নভং আহচ্চ ঠানং একো, সেতানং কণ্হসীসানং কিমীনং পাদেহি উস্সক্কিত্ৱা যাৱ জাণুমণ্ডলং আহচ্চ ঠানং একো, নানাৱণ্ণানং চতুন্নং সকুণানং চতূহি দিসাহি আগন্ত্ৱা পাদমূলে সেতৱণ্ণতাপজ্জনং একো, বোধিসত্তস্স মহতো মীড়্হপব্বতস্স উপৰি অলিম্পমানস্স চঙ্কমনং একোতি ইমে পঞ্চ মহাসুপিনা নাম, ইমে চ যথাক্কমং সম্বোধিযা, দেৱমনুস্সেসু অৰিযমগ্গপ্পকাসনস্স, গিহীনঞ্চ সৰণূপগমনস্স, খত্তিযাদিচতুৱণ্ণানং পব্বজিত্ৱা অৰহত্তপটিলাভস্স, চতুন্নং পচ্চযানং লাভে অলিত্তভাৱস্স চ পুব্বনিমিত্তানীতি ৱেদিতব্বং. সোড়স সুপিনা পাকটা এৱ. একন্তসচ্চমেৱাতি ফলনিযমুপ্পত্তিতো ৱুত্তং. দস্সনং পন সব্বত্থ ৱিপল্লত্থমেৱ. ধাতুক্খোভাদীসু চতূসু মূলকাৰণেসু দ্ৱীহি তীহিপি কাৰণেহি কদাচি সুপিনং পস্সন্তীতি আহ ‘‘সংসগ্গভেদতো’’তি. সুপিনভেদোতি সচ্চাসচ্চত্থতাভেদো.
ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণন্তি এত্থ কম্মনিমিত্তগতিনিমিত্ততো অঞ্ঞৰূপমেৱ ৱিঞ্ঞাণস্স নিমিত্তন্তি ৰূপনিমিত্তং, তং আদি যেসং সত্তনিমিত্তাদীনং তানি ৰূপনিমিত্তাদীনি আৰম্মণানি যস্স ভৱঙ্গচিত্তস্স তং ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণং. ঈদিসানীতি ৰূপনিমিত্তাদিআৰম্মণানি ৰাগাদিসম্পযুত্তানি চ. সব্বোহাৰিকচিত্তেনাতি পটিবুদ্ধস্স পকতিৱীথিচিত্তেন. কো নাম পস্সতীতি সুত্তপটিবুদ্ধভাৱৱিযুত্তায চিত্তপ্পৱত্তিযা অভাৱতো সুপিনং পস্সন্তো নাম ন সিযাতি অধিপ্পাযো, তেনাহ ‘‘সুপিনস্স অভাৱোৱ আপজ্জতী’’তি. কপিমিদ্ধপৰেতোতি ইমিনা নিদ্দাৱসেন পৱত্তমানভৱঙ্গসন্ততিব্যৱহিতায কুসলাকুসলায মনোদ্ৱাৰৱীথিযা চ পস্সতীতি দস্সেতি, তেনাহ যা নিদ্দাতিআদি. দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তোতি কুসলাকুসলসঙ্খাতেহি দ্ৱীহি অন্তেহি মুত্তো. আৱজ্জনতদাৰম্মণক্খণেতি সুপিনে পঞ্চদ্ৱাৰৱীথিযা অভাৱতো মনোদ্ৱাৰে উপ্পজ্জনাৰহং গহেত্ৱা ৱুত্তং.
এত্থ চ সুপিনন্তেপি তদাৰম্মণৱচনতো অনুভূতেসু সুতপুব্বেসু ৱা ৰূপাদীসু পুৰাপত্তিভাৱেন পৰিকপ্পেত্ৱা ৱিপল্লাসতো পৱত্তমানাপি কামাৱচৰৱিপাকধম্মা পৰিত্তধম্মে নিস্সায পৰিকপ্পেত্ৱা পৱত্তত্তা পৰিত্তাৰম্মণা ৱুত্তা, ন পন সৰূপতো পৰিত্তধম্মে গহেত্ৱা পৱত্তত্তা এৱাতি গহেতব্বং. এৱঞ্চ ইত্থিপুৰিসাদিআকাৰং আৰোপেত্ৱা পৱত্তমানানং ৰাগাদিসৱিপাকধম্মানম্পি তেসং আৰম্মণং গহেত্ৱা উপ্পন্নানং পটিসন্ধাদিৱিপাকানম্পি পৰিত্তাৰম্মণতা কম্মনিমিত্তাৰম্মণতা চ উপপন্না এৱ হোতি. ৱত্থুধম্মৱিনিমুত্তং পন সম্মুতিভূতং কসিণাদিপটিভাগাৰম্মণং গহেত্ৱা উপ্পন্না উপচাৰপ্পনাদিৱসপ্পৱত্তা চিত্তচেতসিকধম্মা এৱ পৰিত্তত্তিকে (ধ. স. তিকমাতিকা ১২) ন ৱত্তব্বাৰম্মণাতি গহেতব্বা.
স্ৱাযন্তি সুপিনো. ৱিপল্লাসেন পৰিকপ্পিতপৰিত্তাৰম্মণত্তা ‘‘দুব্বলৱত্থুকত্তা’’তি ৱুত্তং, অৱিজ্জমানাৰম্মণে অৱসৱত্তিতোতি অধিপ্পাযো, তেনাহ অৱিসযে উপ্পন্নত্তাতিআদি.
আপত্তিনিকাযস্সাতি ইদং সঙ্ঘাদিসেসোতি পুল্লিঙ্গ-সদ্দস্স অনুৰূপৱসেন ৱুত্তং. অস্সাতি অস্স আপত্তিনিকাযস্স, ৱুট্ঠাপেতুং ইচ্ছিতস্সাতি অত্থো, তেনাহ কিং ৱুত্তন্তিআদি. ৰুড়্হিসদ্দেনাতি এত্থ সমুদাযে নিপ্ফন্নস্সাপি সদ্দস্স তদেকদেসেপি পসিদ্ধি ইধ ৰুড়্হী নাম, তায ৰুড়্হিযা যুত্তো সদ্দো ৰুড়্হীসদ্দো, তেন. ৰুড়্হিযা কাৰণমাহ অৱযৱেইচ্চাদিনা.
কালঞ্চাতি ‘‘ৰাগূপত্থম্ভে’’তিআদিনা দস্সিতকালঞ্চ, ‘‘ৰাগূপত্থম্ভে’’তি ৱুত্তে ৰাগূপত্থম্ভে জাতে তস্মিং কালে মোচেতীতি অত্থতো কালো গম্মতি. নৱমস্স অধিপ্পাযস্সাতি ৱীমংসাধিপ্পাযস্স. ৱত্থূতি ৱিসযং.
২৩৮. লোমা এতেসং সন্তীতি লোমসা, বহুলোমপাণকা.
২৩৯. মোচনেনাতি মোচনপ্পযোগেন. মোচনস্সাদসম্পযুত্তাযাতি এত্থ মোচনিচ্ছাৱ মোচনস্সাদো, তেন সম্পযুত্তা চেতনা মোচনস্সাদচেতনাতি অত্থো, ন পন মোচনে অস্সাদং সুখং পত্থেন্তিযা চেতনাযাতি এৱং অত্থো গহেতব্বো, ইতৰথা সুখত্থায মোচেন্তস্সেৱ আপত্তি, ন আৰোগ্যাদিঅত্থাযাতি আপজ্জতি. তস্মা আৰোগ্যাদীসু যেন কেনচি অধিপ্পাযেন মোচনিচ্ছায চেতনাযাতি অত্থোৱ গহেতব্বো.
২৪০. ৱাযমতোতি অঙ্গজাতে কাযেন উপক্কমতো. দ্ৱে আপত্তিসহস্সানীতি খণ্ডচক্কাদীনি অনামসিত্ৱাৱ ৱুত্তং, ইচ্ছন্তেন পন খণ্ডচক্কাদিভেদেনাপি গণনা কাতব্বা. একেন পদেনাতি গেহসিতপেমপদেন. তথেৱাতি মোচনস্সাদচেতনায এৱ গাড়্হং পীড়নাদিপ্পযোগং অৱিজহিত্ৱা সুপনেন সঙ্ঘাদিসেসোতি ৱুত্তং. সুদ্ধচিত্তোতি মোচনস্সাদস্স নিমিত্তে ঊৰুআদীহি কতউপক্কমস্স ৱিজহনং সন্ধায ৱুত্তং. তেন অসুভমনসিকাৰাভাৱেপি পযোগাভাৱেনেৱ মোচনেপি অনাপত্তি দীপিতাতি ৱেদিতব্বা.
তেন উপক্কমেন মুত্তেতি মুচ্চমানং ৱিনা অঞ্ঞস্মিম্পি সুক্কে ঠানতো মুত্তে. যদি পন উপক্কমে কতেপি মুচ্চমানমেৱ দকসোতং ওতৰতি, থুল্লচ্চযমেৱ পযোগেন মুত্তস্স অভাৱা. জগ্গনত্থাযাতি চীৱৰাদীসু লিম্পনপৰিহাৰায হত্থেন অঙ্গজাতগ্গহণং ৱট্টতি, তপ্পযোগো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. অনোকাসন্তি অঙ্গজাতপ্পদেসং.
২৬২. সুপিনন্তেন কাৰণেনাতি সুপিনন্তে পৱত্তউপক্কমহেতুনা. আপত্তিট্ঠানেযেৱ হি অযং অনাপত্তি অৱিসযত্তা ৱুত্তা. তেনাহ ‘‘সচস্স ৱিসযো হোতি নিচ্চলেন ভৱিতব্ব’’ন্তিআদি.
২৬৩. ৱিনীতৱত্থুপাড়িযং অণ্ডকণ্ডুৱনৱত্থুস্মিং মোচনাধিপ্পাযেন অণ্ডচলনেন অঙ্গজাতস্সাপি চলনতো নিমিত্তে উপক্কমো হোতীতি সঙ্ঘাদিসেসো ৱুত্তো. যথা পন অঙ্গজাতং ন চলতি, এৱং অণ্ডমেৱ কণ্ডুৱনেন ফুসন্তস্স মুত্তেপি অনাপত্তি অণ্ডস্স অনঙ্গজাতত্তা.
২৬৪. ৱত্থিন্তি অঙ্গজাতসীসচ্ছাদকচম্মং. উদৰং তাপেন্তস্স…পে… অনাপত্তিযেৱাতি উদৰতাপনেন অঙ্গজাতেপি তত্তে তাৱত্তকেন নিমিত্তে উপক্কমো কতো নাম ন হোতীতি ৱুত্তং.
২৬৫. এহি মে ত্ৱং, আৱুসো, সামণেৰাতি ৱত্থুস্মিং অঞ্ঞং আণাপেতু, তেন কৰিযমানস্স অঙ্গজাতচলনস্স মোচনস্সাদেন সাদিযনতো তং চলনং ভিক্খুস্স সাদিযনচিত্তসমুট্ঠিতম্পি হোতীতি সুক্কৱিস্সট্ঠিপচ্চযস্স অঙ্গজাতচলনস্স হেতুভূতা অস্সাদচেতনাৱ আপত্তিযা অঙ্গং হোতি, ন আণাপনৱাচা তস্সা পৱত্তিক্খণে সঙ্ঘাদিসেসস্স অসিজ্ঝনতো. এৱং আণাপেত্ৱাপি যোনিসোমনসিকাৰেন মোচনস্সাদং পটিৱিনোদেন্তস্স আপত্তিঅসম্ভৱতো ইদং সিক্খাপদং অনাণত্তিকং, কাযকম্মং, কিৰিযসমুট্ঠানঞ্চ জাতন্তি গহেতব্বং, আণাপনৱাচায পন দুক্কটং আপজ্জতি. যো পন পৰেন অনাণত্তেন বলক্কাৰেনাপি কৰিযমানপ্পযোগং মোচনস্সাদেন সাদিযতি, তস্সাপি মুত্তে পঠমপাৰাজিকে ৱিয সঙ্ঘাদিসেসোৱ, অমুত্তে থুল্লচ্চযং. মোচনস্সাদে চেতনায পন অসতি কাযসংসগ্গৰাগেন সাদিযন্তস্সাপি মুত্তেপি সঙ্ঘাদিসেসেন অনাপত্তীতি আচৰিযা ৱদন্তি, তঞ্চ যুত্তমেৱ.
২৬৬. কাযত্থম্ভনৱত্থুস্মিং চলনৱসেন যথা অঙ্গজাতে উপক্কমো সম্ভৱতি, তথা ৱিজম্ভিতত্তা আপত্তি ৱুত্তা.
উপনিজ্ঝাযনৱত্থুস্মিং অঙ্গজাতন্তি জীৱমানইত্থীনং পস্সাৱমগ্গোৱ অধিপ্পেতো, নেতৰো.
২৬৭. পুপ্ফাৱলীতি কীড়াৱিসেসো. তং কিৰ কীড়ন্তা নদীআদীসু ছিন্নতটং উদকেন চিক্খল্লং কত্ৱা তত্থ উভো পাদে পসাৰেত্ৱা নিসিন্না পতন্তি, ‘‘পুপ্ফাৱলিয’’ন্তিপি পাঠো. পৱেসেন্তস্সাতি পযোজকত্তেন দ্ৱিকম্মিকত্তা ‘‘ৱালিকং অঙ্গজাত’’ন্তি উভযত্থাপি উপযোগৱচনং কতং. চেতনা, উপক্কমো, মুচ্চনন্তি ইমানেত্থ তীণি অঙ্গানি ৱেদিতব্বানি.
সুক্কৱিস্সট্ঠিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৬৯. দুতিযে কেসুচি ৱাতপানেসু ৱিৱটেসু বহিপি অন্ধকাৰত্তা আলোকো ন পৱিসতি, ৱিৱটকৱাটেন অঞ্ঞতো আগচ্ছন্তস্স আলোকস্স নিৱাৰণতো কৱাটস্স পিট্ঠিপস্সে ঘনন্ধকাৰোৱ হোতি, তাদিসানি সন্ধায ‘‘যেসু ৱিৱটেসু অন্ধকাৰো হোতী’’তিআদি ৱুত্তং.
ব্ৰাহ্মণী অত্তনো অঙ্গমঙ্গানং পৰামসনক্খণে অনাচাৰানুকূলা হুত্ৱা ন কিঞ্চি ৱত্ৱা ভিক্খুনো ৱণ্ণভণনক্খণে ৱুত্তত্তা আহ ‘‘পব্বজিতুকামো মঞ্ঞেতি সল্লক্খেত্ৱা’’তি, পব্বজিতুকামো ৱিযাতি সল্লক্খেত্ৱাতি অত্থো. কুলিত্থীনং এৱং পৰেহি অভিভৱনং নাম অচ্চন্তাৱমানোতি আহ ‘‘অত্তনো ৱিপ্পকাৰ’’ন্তি.
২৭০. ওতিণ্ণসদ্দস্স কম্মসাধনপক্খং সন্ধায ‘‘যক্খাদীহী’’তিআদি ৱুত্তং, কত্তুসাধনপক্খং সন্ধায ‘‘কূপাদীনী’’তিআদি ৱুত্তং. তস্মিং ৱত্থুস্মিন্তি ইত্থিসৰীৰসঙ্খাতে ৱত্থুস্মিং.
২৭১. অস্সাতি হত্থগ্গাহাদিকস্স সব্বস্স.
২৭৩. এতেসং পদানন্তি আমসনাদিপদানং. ইত্থিসঞ্ঞীতি মনুস্সিত্থিসঞ্ঞী. নং-সদ্দস্স কাযৱিসেসনভাৱেন এতং কাযন্তি অত্থং দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ওমসন্তো…পে… একাৱ আপত্তীতি অনিৱত্থং সন্ধায ৱুত্তং, ন নিৱত্থং. সনিৱত্থায পন মত্থকতো পট্ঠায হত্থং ওতাৰেন্তস্স নিৱত্থসাটকোপৰি হত্থে আৰুড়্হে থুল্লচ্চযং. সাটকতো হত্থং ওতাৰাপেত্ৱা জঙ্ঘতো পট্ঠায ওমসন্তস্স পুন সঙ্ঘাদিসেসো.
যথানিদ্দিট্ঠনিদ্দেসেতি যথাৱুত্তকাযসংসগ্গনিদ্দেসে. তেনাতি যেন কাৰণেন ৱত্থুসঞ্ঞাদযো হোন্তি, তেন কাৰণেন. যথাৱুত্তসিক্খাপদনিদ্দেসে ৱুত্তং গৰুকং ভিক্খুনো কৰেয্য পকাসেয্যাতি যোজনা.
সঞ্ঞায ৱিৰাগিতম্হীতি সঞ্ঞায ৱিৰদ্ধায. ইদং নাম ৱত্থুন্তি ইমস্মিং সিক্খাপদে আগতং, অনাগতঞ্চ যং কিঞ্চি সৱিঞ্ঞাণকাৱিঞ্ঞাণকং ফুসন্তস্স অনাপত্তিঅভাৱং সন্ধায ৱুত্তং.
সাৰত্তন্তি কাযসংসগ্গৰাগেনেৱ সাৰত্তং. ৱিৰত্তন্তি কাযসংসগ্গৰাগৰহিতং মাতুআদিং সন্ধায ৱদতি. দুক্কটন্তি মাতুপেমাদিৱসেন গণ্হন্তস্স ৱসেন ৱুত্তং, ৱিৰত্তম্পি ইত্থিং কাযসংসগ্গৰাগেন গণ্হন্তস্স পন সঙ্ঘাদিসেসো এৱ. ইমায পাড়িযা সমেতীতি সম্বন্ধো. কথং সমেতীতি চে? যদি হি ‘‘ইত্থিযা কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হিস্সামী’’তি চিত্তে উপ্পন্নে ইত্থিসঞ্ঞা ৱিৰাগিতা ভৱেয্য. কাযপ্পটিবদ্ধগ্গহণেপি থুল্লচ্চযেনাপি ন ভৱিতব্বং ইত্থিসঞ্ঞায এৱ পাড়িযং (পাৰা. ২৭৬) থুল্লচ্চযস্স ৱুত্তত্তা, তস্মা ‘‘ইত্থিযা কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হিস্সামীতি কাযং গণ্হন্তস্স ইত্থিসঞ্ঞা ৱিৰাগিতা নাম ন হোতীতি কাযপ্পটিবদ্ধং গণ্হিস্সামীতি কাযং গণ্হতো ইত্থিসঞ্ঞায চেৱ কাযসংসগ্গৰাগস্স চ কাযগ্গহণস্স চ সম্ভৱা যথাৱত্থুকং সঙ্ঘাদিসেসমেৱ আপজ্জতী’’তি মহাসুমত্থেৰেন ৱুত্তৱাদোৱ ইমায পাড়িযা সমেতি. অট্ঠকথাযঞ্হি ‘‘সম্বহুলা ইত্থিযো বাহাহি পৰিক্খিপিত্ৱা গণ্হামী’’তি সঞ্ঞায পৰিক্খিপতো মজ্ঝগতানং ৱসেন থুল্লচ্চযং ৱুত্তং. ন হি তস্স ‘‘মজ্ঝগতা ইত্থিযো কাযপ্পটিবদ্ধেন গণ্হামী’’তি সঞ্ঞা অত্থি, তস্মা অট্ঠকথাযপি সমেতীতি গহেতব্বং. নীলেন দুৱিঞ্ঞেয্যভাৱতো কাড়িত্থী ৱুত্তা.
২৭৯. সেৱনাধিপ্পাযোতি ফস্সসুখসেৱনাধিপ্পাযো. কাযপ্পটিবদ্ধামসনৱাৰে কাযপ্পটিবদ্ধৱসেন ফস্সপটিৱিজাননং ৱেদিতব্বং. চিত্তুপ্পাদমত্তে আপত্তিযাভাৱতো অনাপত্তীতি ইদং কাযসংসগ্গৰাগমত্তেন কাযচলনস্স অনুপ্পত্তিতো ইত্থিযা কৰিযমানকাযচলনং সাদিযতোপি পযোগাভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. পঠমপাৰাজিকে পন পৰেহি উপক্কমিযমানস্স অভাৱতো সেৱনাধিপ্পাযে উপ্পন্নে তেন অধিপ্পাযেন অঙ্গজাতক্খোভো সযমেৱ অৱস্সং সঞ্জাযতি, সো চ তেন কতো নাম হোতীতি পাৰাজিকং ৱুত্তং, তেনেৱ নযেন পঠমসঙ্ঘাদিসেসেপি পৰেন কৰিযমানপযোগসাদিযমানেপি অঙ্গজাতক্খোভসম্ভৱেন আপত্তি হোতীতি ৱেদিতব্বং. চতুত্থেতি ‘‘ন চ কাযেন ৱাযমতি, ন চ ফস্সং পটিৱিজানাতী’’তি ইমস্মিং ৱাৰে. ফস্সপটিৱিজাননম্পীতি অপি-সদ্দেন ততিযৱাৰে ৱিয ৱাযামোপি নত্থীতি দস্সেতি. নিস্সগ্গিযেন নিস্সগ্গিযামসনে ৱিযাতি ইদং পন ফস্সপটিৱিজাননাভাৱমত্তস্সেৱ নিদস্সনং, ন পযোগাভাৱস্সাতি দট্ঠব্বং. মোক্খাধিপ্পাযোতি এত্থ চিত্তস্স লহুপৰিৱত্তিতায অন্তৰন্তৰা কাযসংসগ্গৰাগে সমুপ্পন্নেপি মোক্খাধিপ্পাযস্স অৱিচ্ছিন্নতায অনাপত্তিযেৱ, ৱিচ্ছিন্নে পন তস্মিং আপত্তি এৱ.
পদভাজনীযৱণ্ণনানযো.
২৮১. এত্থ গণ্হাহীতি ন ৱত্তব্বাতি গেহসিতপেমেন কাযপ্পটিবদ্ধেন ফুসনে দুক্কটং সন্ধায ৱুত্তং, কাৰুঞ্ঞেন পন ৱত্থাদিং গহেতুং অসক্কোন্তিং ‘‘গণ্হা’’তি ৱদন্তস্সাপি অৱসসভাৱপ্পত্তং উদকে নিমুজ্জন্তিং কাৰুঞ্ঞেন সহসা অনামাসন্তি অচিন্তেত্ৱা কেসাদীসু গহেত্ৱা মোক্খাধিপ্পাযেন আকড্ঢতোপি অনাপত্তিযেৱ. ন হি মীযমানং মাতৰং উক্খিপিতুং ন ৱট্টতি. অঞ্ঞাতিকায ইত্থিযাপি এসেৱ নযো. উক্কট্ঠায মাতুযাপি আমাসো ন ৱট্টতীতি দস্সনত্থং ‘‘মাতৰ’’ন্তি ৱুত্তং. তস্সা কাতব্বং পন অঞ্ঞাসম্পি ইত্থীনং কৰোন্তস্সাপি অনাপত্তিযেৱ অনামাসত্তে ৱিসেসাভাৱা.
তিণণ্ডুপকন্তি হিৰিৱেৰাদিমূলেহি কেসালঙ্কাৰত্থায কতচুম্বটকং. পৰিৱত্তেত্ৱাতি অত্তনো নিৱাসনাদিভাৱতো অপনেত্ৱা. পূজাদিঅত্থং পন তাৱকালিকম্পি আমসিতুং ৱট্টতি. সীসপসাধনকদন্তসূচিআদীতি ইদং সীসালঙ্কাৰত্থায পটপিলোতিকাদীহি কতং সীসপসাধনকঞ্চেৱ দন্তসূচিআদি চাতি দ্ৱিধা যোজেত্ৱা সীসপসাধনং সিপাটিকোপকৰণত্থায চেৱ দন্তসূচিউপকৰণত্থায চ গহেতব্বন্তি যথাক্কমং অত্থং দস্সেতি. কেসকলাপং বন্ধিত্ৱা তত্থ তিৰিযং পৱেসনত্থায কতা দন্তসূচি এৱ সীসপসাধনকদন্তসূচীতি একমেৱ কত্ৱা সিপাটিকায পক্খিপিত্ৱা পৰিহৰিতব্বসূচিযেৱ তস্স তস্স কিচ্চস্স উপকৰণন্তি সিপাটিকাসূচিউপকৰণন্তি এৱং ৱা যোজনা কাতব্বা. পোত্থকৰূপন্তি সুধাদীহি কতং, পাৰাজিকৱত্থুভূতানং তিৰচ্ছানগতিত্থীনং সণ্ঠানেন কতম্পি অনামাসমেৱ. ইত্থিৰূপাদীনি দস্সেত্ৱা কতং, ৱত্থভিত্তিআদিঞ্চ ইত্থিৰূপং অনামসিত্ৱা ৱড়ঞ্জেতুং ৱট্টতি. এৱৰূপেহি অনামাসে কাযসংসগ্গৰাগে অসতি কাযপ্পটিবদ্ধেন আমসতো দোসো নত্থি. ভিন্দিত্ৱাতি এত্থ অনামাসম্পি দণ্ডপাসাণাদীহি ভেদনস্স অট্ঠকথাযং ৱুত্তত্তা, পাড়িযম্পি আপদাসু মোক্খাধিপ্পাযস্স আমসনেপি অনাপত্তিযা ৱুত্তত্তা চ. সপ্পিনীআদীহি ৱাড়মিগীহি চ গহিতপাণকানং মোচনত্থায তং সপ্পিনীআদিং ৱত্থদণ্ডাদীহি পৰিক্খিপিত্ৱা গহেতুং, মাতুআদিং উদকে মীযমানং ৱত্থাদীহি গহেতুং, অসক্কোন্তিং কেসাদীসু গহেত্ৱা কাৰুঞ্ঞেন উক্খিপিতুং ৱট্টতীতি অযমত্থো গহেতব্বোৱ. অট্ঠকথাযং ‘‘ন ত্ৱেৱ আমসিতব্বা’’তি ইদং পন ৱচনং অমীযমানৱত্থুং সন্ধায ৱুত্তন্তি অযং অম্হাকং খন্তি.
মগ্গং অধিট্ঠাযাতি ‘‘মগ্গো অয’’ন্তি মগ্গসঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱাতি অত্থো. পঞ্ঞপেত্ৱা দেন্তীতি ইদং সামীচিৱসেন ৱুত্তং, তেহি পন আসনং অপঞ্ঞপেত্ৱাৱ নিসীদথাতি ৱুত্তে সযমেৱ পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদিতুম্পি ৱট্টতি. তত্থজাতকানীতি অচ্ছিন্দিত্ৱা ভূতগামভাৱেনেৱ ঠিতানি. কীড়ন্তেনাতি ৱুত্তত্তা সতি পচ্চযে আমসন্তস্স অনাপত্তি. ভিক্খুসন্তকং পন পৰিভোগাৰহং সব্বথা আমসিতুং ন ৱট্টতি দুৰুপচিণ্ণত্তা. অনুপসম্পন্নানং দস্সামীতি ইদং অপ্পটিগ্গহেত্ৱা গহণং সন্ধায ৱুত্তং. অত্তনোপি অত্থায পটিগ্গহেত্ৱা গহণে দোসো নত্থি অনামাসত্তাভাৱা.
মণীতি ৱেড়ুৰিযাদিতো অঞ্ঞো জোতিৰসাদিভেদো সব্বোপি মণি. ৱেড়ুৰিযোতি অল্লৱেড়ুৱণ্ণোমণি, ‘‘মজ্জাৰক্খি মণ্ডলৱণ্ণো’’তিপি ৱদন্তি. সিলাতি মুগ্গমাসৱণ্ণা অতিসিনিদ্ধা কাড়সিলা, মণিৱোহাৰং আগতা ৰত্তসেতাদিৱণ্ণা সুমট্ঠাপি সিলা অনামাসা এৱাতি ৱদন্তি. ৰজতন্তি কহাপণমাসাদিভেদং জতুমাসাদিং উপাদায সব্বং ৱুত্তাৱসেসং ৰূপিযং গহিতং. লোহিতঙ্কোতি ৰত্তমণি. মসাৰগল্লন্তি কবৰৱণ্ণো মণি, ‘‘মৰকত’’ন্তিপি ৱদন্তি. ভেসজ্জত্থায পিসিত্ৱা যোজিতানং মুত্তানং ৰতনভাৱৱিৰহতো গহণক্খণেপি ৰতনাকাৰেন অপেক্খিতাভাৱা ‘‘ভেসজ্জত্থায পন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. যাৱ পন তা মুত্তা ৰতনৰূপেন তিট্ঠন্তি, তাৱ আমসিতুং ন ৱট্টতি এৱ. এৱং অঞ্ঞম্পি ৰতনপাসাণং পিসিত্ৱা ভেসজ্জে যোজনত্থায গহেতুং ৱট্টতি এৱ, জাতৰূপৰজতং পন পিসিত্ৱা যোজনভেসজ্জত্থাযপি সম্পটিচ্ছিতুং ন ৱট্টতি, গহট্ঠেহি যোজেত্ৱা দিন্নম্পি যদি ভেসজ্জে সুৱণ্ণাদিৰূপেন তিট্ঠতি, ৱিযোজেতুঞ্চ সক্কা, তাদিসং ভেসজ্জম্পি ন ৱট্টতি. তং অব্বোহাৰিকত্তং গতং চে, ৱট্টতি. ‘‘জাতিফলিকং উপাদাযা’’তি ৱুত্তত্তা, সূৰিযকন্তচন্দকন্তাদিকং জাতিপাসাণং মণিম্হি এৱ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. ধমনসঙ্খো চ ধোতৱিদ্ধো চ ৰতনমিস্সো চাতি যোজেতব্বং. ৱিদ্ধোতি মণিআদিভাৱেন কতছিদ্দো.
ৰতনমিস্সোতি কঞ্চনলতাদিৱিচিত্তো, মুত্তাদিৰতনখচিতো চ, এতেন ধমনসঙ্খতো অঞ্ঞো ৰতনমিস্সোৱ অনামাসোতি দস্সেতি. সিলাযম্পি এসেৱ নযো. পানীযসঙ্খোতি ইমিনাৱ থালকাদিআকাৰেন কতসঙ্খমযভাজনানি ভিক্খূনং সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং. সেসাতি ৰতনসংযুত্তং ঠপেত্ৱা অৱসেসা.
বীজতো পট্ঠাযাতি ধাতুপাসাণতো পট্ঠায. পটিক্খিপীতি সুৱণ্ণমযধাতুকৰণ্ডকস্স, বুদ্ধৰূপাদিস্স চ অত্তনো সন্তককৰণে নিস্সগ্গিযত্তা ৱুত্তং. ‘‘ৰূপিযছড্ডকট্ঠানে’’তি ৱুত্তত্তা ৰূপিযছড্ডকস্স জাতৰূপৰজতং আমসিত্ৱা ছড্ডেতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং. কেড়াপযিতুন্তি আমসিত্ৱা ইতো চিতো চ সঞ্চাৰেতুং. ৱুত্তন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. কচৱৰমেৱ হৰিতুং ৱট্টতীতি গোপকা ৱা হোন্তু অঞ্ঞে ৱা, হত্থেন পুঞ্ছিত্ৱা কচৱৰং অপনেতুং ৱট্টতি, মলম্পি পমজ্জিতুং ৱট্টতি এৱাতি ৱদন্তি, তং অট্ঠকথায ন সমেতি কেড়াযনসদিসত্তা. আৰকূটলোহন্তি সুৱণ্ণৱণ্ণো কিত্তিমলোহৱিসেসো. তিৱিধঞ্হি কিত্তিমলোহং কংসলোহং ৱট্টলোহং হাৰকূটলোহন্তি. তত্থ তিপুতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং কংসলোহং নাম. সীসতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং ৱট্টলোহং. ৰসতম্বে মিস্সেত্ৱা কতং হাৰকূটলোহং নাম. তং পন ‘‘জাতৰূপগতিক’’ন্তি ৱুত্তত্তা উগ্গণ্হতো নিস্সগ্গিযম্পি হোতীতি কেচি ৱদন্তি. ৰূপিযেসু পন অগণিতত্তা নিস্সগ্গিযং ন হোতি, আমসনে, সম্পটিচ্ছনে চ দুক্কটমেৱাতি ৱেদিতব্বং. সব্বকপ্পিযোতি যথাৱুত্তসুৱণ্ণাদিমযানং সেনাসনপৰিক্খাৰানং আমসনগোপনাদিৱসেন পৰিভোগো সব্বথা কপ্পিযোতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. ‘‘ভিক্খূনং ধম্মৱিনযৱণ্ণনট্ঠানে’’তি ৱুত্তত্তা সঙ্ঘিকমেৱ সুৱণ্ণাদিমযং সেনাসনং, সেনাসনপৰিক্খাৰা চ ৱট্টন্তি, ন পুগ্গলিকানীতি গহেতব্বং.
ভিন্দিত্ৱাতি পঠমমেৱ অনামসিত্ৱা পাসাণাদিনা কিঞ্চিমত্তং ভেদং কত্ৱা পচ্ছা কপ্পিযভণ্ডত্থায অধিট্ঠহিত্ৱা হত্থেন গহেতুং ৱট্টতি. তেনাহ ‘‘কপ্পিযভণ্ডং কৰিস্সামীতি সব্বম্পি সম্পটিচ্ছিতুং ৱট্টতী’’তি. এত্থাপি কিঞ্চি ভিন্দিত্ৱা, ৱিযোজেত্ৱা ৱা আমসিতব্ব.
ফলকজালিকাদীনীতি এত্থ সৰপৰিত্তাণায হত্থেন গহেতব্বং কিটিকাফলকং অক্খিৰক্খণত্থায অযলোহাদীহি জালাকাৰেন কত্ৱা সীসাদীসু পটিমুঞ্চিতব্বং জালিকং নাম. আদি-সদ্দেন কৱচাদিং সঙ্গণ্হাতি. অনামাসানীতি মচ্ছজালাদিপৰূপৰোধকং সন্ধায ৱুত্তং, ন সৰপৰিত্তাণং তস্স আৱুধভণ্ডত্তাভাৱা. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘পৰূপৰোধনিৱাৰণং হী’’তিআদি. আসনস্সাতি চেতিযস্স সমন্তা কতপৰিভণ্ডস্স. বন্ধিস্সামীতি কাকাদীহি অদূসনত্থায বন্ধিস্সামি.
‘‘ভেৰিসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মভেৰী. ৱীণাসঙ্ঘাটোতি সঙ্ঘটিতচম্মৱীণা’’তি সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. ২.২৮১) ৱুত্তং. ‘‘চম্মৱিনদ্ধানি ৱীণাভেৰিআদীনী’’তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তৱচনতো ৱিসেসাভাৱা, ‘‘কুৰুন্দিযং পনা’’তিআদিনা ততো ৱিসেসস্স ৱত্তুমাৰদ্ধত্তা চ ভেৰিআদীনং ৱিনদ্ধনোপকৰণসমূহো ভেৰিৱীণাসঙ্ঘাটোতি ৱেদিতব্বং সঙ্ঘটিতব্বোতি সঙ্ঘাটোতি কত্ৱা. তুচ্ছপোক্খৰন্তি অৱিনদ্ধচম্মভেৰিৱীণানং পোক্খৰং. আৰোপিতচম্মন্তি পুব্বে আৰোপিতং হুত্ৱা পচ্ছা ততো অপনেত্ৱা ৱিসুং ঠপিতমুখচম্মমত্তং, ন সেসোপকৰণসহিতং. সহিতং পন সঙ্ঘাটোতি অযং ৱিসেসো. ওনহিতুন্তি ভেৰিপোক্খৰাদীনি চম্মং আৰোপেত্ৱা চম্মৱট্টিআদীহি সব্বেহি উপকৰণেহি ৱিনন্ধিতুং.
পাড়িযং পণ্ডকস্সাতি পণ্ডকেন. পাৰাজিকপ্পহোনককালেতি অকুথিতকালে. কাযসংসগ্গৰাগাদিভাৱে সব্বাৱত্থাযপি ইত্থিযা সণ্ঠানে পঞ্ঞাযমানে অনামাসদুক্কটং ন ৱিগচ্ছতীতি দট্ঠব্বং. সঙ্কমাদীনং ঠানাচাৱনৱসেন অচালেতব্বতায ন কাযপ্পটিবদ্ধৱোহাৰোতি দুক্কটং ৱুত্তং.
২৮২. একপদিকসঙ্কমোতি তনুকসেতু. ‘‘আৱিঞ্ছন্তো’’তি ৱুত্তত্তা চালেতুং যুত্তায এৱ ৰজ্জুযা থুল্লচ্চযং, ন ইতৰায ভিত্তিথম্ভাদিগতিকত্তাতি আহ ‘‘যা মহাৰজ্জু হোতী’’তিআদি. তেন চালেতুং যুত্তে তনুকৰজ্জুদণ্ডকে অচালেত্ৱা ফুসন্তস্সাপি থুল্লচ্চযমেৱাতি দীপিতন্তি ৱেদিতব্বং. পটিচ্ছাদেতব্বাতি ছাদনাদিৱসেন গূহিতব্বা. মনুস্সিত্থী, মনুস্সিত্থিসঞ্ঞিতা, কাযসংসগ্গৰাগো, ৱাযামো, তেন হত্থাদীসু ফুসনন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
কাযসংসগ্গসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৮৫. ততিযে অসদ্ধম্মপটিসঞ্ঞুত্তন্তি মেথুনধম্মপটিসংযুত্তং. বালাতি সুভাসিতদুব্ভাসিতং অজানন্তী, সুৰামদমত্ততায উম্মত্তকাদিভাৱেন চ অজানন্তীপি এত্থেৱ সঙ্গয্হতি. ন তাৱ সীসং এতীতি সঙ্ঘাদিসেসপচ্চযত্তসঙ্খাতং মত্থকং পাৰিপূৰি ন হোতি, মগ্গমেথুনেহি অঘটিতত্তা দুক্কটং পন হোতি এৱ.
অপসাদেতীতি অপসাদকৰৱচনং কৰোতি. দোসং দেতীতি দোসং পতিট্ঠাপেতি. তীহীতি অনিমিত্তাসীতিআদীনং পদানং অদুট্ঠুল্লভাৱেনাপি অত্থযোজনাৰহত্তা পস্সাৱমগ্গাদিপটিসঞ্ঞুত্ততানিযমো নত্থীতি ৱুত্তং, তেহি পন অট্ঠহি পদেহি পৰিব্বাজিকাৱত্থুস্মিং (পাৰা. ২৮৯) ৱিয থুল্লচ্চযন্তি ৱেদিতব্বং.
কুঞ্চিকপনাড়িমত্তন্তি কুঞ্চিকাছিদ্দমত্তং. সুক্খসোতাতি দকসোতস্স সুক্খতায লোহিতৱণ্ণৱিগমো হোতীতি ৱুত্তং.
সুদ্ধানীতি মেথুনাদিপদেহি অযোজিতানিপি. মেথুনধম্মেন ঘটিতানেৱাতি ইদং উপলক্খণমত্তং, ৱচ্চমগ্গপস্সাৱমগ্গেহিপি অনিমিত্তে ‘‘তৱ ৱচ্চমগ্গো, পস্সাৱমগ্গো ৱা ঈদিসো’’তিআদিনা ঘটিতেপি আপত্তিকৰানেৱ.
২৮৬. গৰুকাপত্তিন্তি ভিক্খুনিযা উব্ভজাণুমণ্ডলিকায পাৰাজিকাপত্তিং সন্ধায ৱদতি.
২৮৭. হসন্তো হসন্তোতি উপলক্খণমত্তং, অহসন্তোপি যেন কেনচি আকাৰেন অত্তনো ৱিপৰিণতচিত্ততং ইত্থিযা পকাসেন্তো ৱদতি, আপত্তিযেৱ.
কাযচিত্ততোতি হত্থমুদ্দায ওভাসেন্তস্স কাযচিত্ততো সমুট্ঠাতি.
২৮৮. তস্মা দুক্কটন্তি অপ্পটিৱিজাননতো দুক্কটং, পটিৱিজাননে পন সতি থুল্লচ্চযমেৱ পৰিব্বাজিকাৱত্থুস্মিং (পাৰা. ২৮৯) ৱিয অখেত্তপদত্তা. খেত্তপদে হি পটিৱিজানন্তিযা সঙ্ঘাদিসেসোৱ সিযা মেথুনধম্মযাচনৱত্থুদ্ৱযে (পাৰা. ২৮৯) ৱিয, তং পন ৱত্থুদ্ৱযং মেথুনযাচনতো চতুত্থসঙ্ঘাদিসেসে ৱত্তব্বম্পি দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদমত্তেন পৱত্তত্তা ইধ ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. এৱং খেত্তপদেন ৱদন্তস্স ইত্থিযা অপ্পটিৱিজানন্তিযা কিং হোতীতি? কিঞ্চাপি অযং নাম আপত্তীতি পাড়িঅট্ঠকথাসু ন ৱুত্তং, অথ খো থুল্লচ্চযেনেৱেত্থ ভৱিতব্বং. তথা হি অখেত্তপদে অপ্পটিৱিজানন্তিযা দুক্কটং, পটিৱিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং ৱুত্তং. খেত্তপদে পন পটিৱিজাননে সঙ্ঘাদিসেসোৱ ৱুত্তো, অপ্পটিৱিজাননে থুল্লচ্চযমেৱ ভৱিতুং যুত্তং, ন দুক্কটং, অখেত্তপদতো ৱিসেসাভাৱপ্পসঙ্গোতি গহেতব্বং. যথা চেত্থ, এৱং চতুত্থসিক্খাপদেপি অখেত্তপদে পটিৱিজানন্তিযা থুল্লচ্চযং, অপ্পটিৱিজানন্তিযা দুক্কটং, খেত্তপদে পন অপ্পটিৱিজানন্তিযা থুল্লচ্চযন্তি ৱেদিতব্বং. পাড়িযং নৱাৱুতন্তি নৱৱীতং.
২৮৮. অসদ্ধম্মং সন্ধাযাতি মেথুনং সন্ধায ৱুত্তং. তঞ্হি পুত্তসমুপ্পত্তিযা বীজনিক্খেপতো ৱপ্পপৰিযাযং লভতীতি.
সংসীদতীতি ৱহতি, সংসৰীযতীতি ৱা অত্থো. মনুস্সিত্থী, তথাসঞ্ঞিতা, দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগো, তেন ওভাসনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৯০. চতুত্থে পৰেহি পত্তে পাতিযমানানং ভিক্খাপিণ্ডানং পাতো সন্নিপাতোতি পিণ্ডপাতোতি ভিক্খাহাৰো ৱুচ্চতি, তংসদিসতায অঞ্ঞোপি যো কোচি ভিক্খাচৰিযং ৱিনা ভিক্খূহি লদ্ধো পিণ্ডপাতোত্ৱেৱ ৱুচ্চতি. পতি এতি এতস্মাতি পচ্চযোতি আহ ‘‘পতিকৰণট্ঠেন পচ্চযো’’তি. ৰোগদুক্খানং ৱা পটিপক্খভাৱেন অযতি পৱত্ততীতি পচ্চযো. সপ্পাযস্সাতি হিতস্স. নগৰপৰিক্খাৰেহীতি নগৰং পৰিৱাৰেত্ৱা ৰক্খণকেহি. ৰাজূনং গেহপৰিক্খেপো পৰিখা উদ্দাপো পাকাৰো এসিকা পলিঘো অট্টোতি ইমে সত্ত নগৰপৰিক্খাৰাতি ৱদন্তি. সেতপৰিক্খাৰোতি ৱিসুদ্ধিসীলালঙ্কাৰো. অৰিযমগ্গো হি ইধ ‘‘ৰথো’’তি অধিপ্পেতো, তস্স চ সম্মাৱাচাদযো অলঙ্কাৰট্ঠেন ‘‘পৰিক্খাৰা’’তি ৱুত্তা. চক্কৱীৰিযোতি ৱীৰিযচক্কো. জীৱিতপৰিক্খাৰাতি জীৱিতস্স পৱত্তিকাৰণানি. সমুদানেতব্বাতি সম্মা উদ্ধং আনেতব্বা পৰিযেসিতব্বা.
২৯১. উপচাৰেতি যত্থ ঠিতো ৱিঞ্ঞাপেতুং সক্কোতি, তাদিসে ঠানে. কামো চেৱ হেতু চ পাৰিচৰিযা চ অত্থোতি পাড়িযং ‘‘অত্তনো কামং, অত্তনো হেতুং, অত্তনো অধিপ্পাযং, অত্তনো পাৰিচৰিয’’ন্তি (পাৰা. ২৯২) ৱুত্তেসু ইমেসু চতূসু পদেসু কামো, হেতু, পাৰিচৰিযা চ অট্ঠকথাযং ৱুত্তে পঠমে অত্থৱিকপ্পে ৱিগ্গহৱাক্যাধিপ্পাযসূচনতো অত্থো. সেসন্তি অধিপ্পাযপদমেকং. ব্যঞ্জনন্তি ব্যঞ্জনমত্তং, পঠমৱিকপ্পানুপযোগিতায ৱচনমত্তন্তি অত্থো. দুতিযে অত্থৱিকপ্পেপি এসেৱ নযো.
যথাৱুত্তমেৱ অত্থং পদভাজনেন সংসন্দিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো হেতুং অত্তনো পাৰিচৰিযন্তি হি ৱুত্তে জানিস্সন্তি পণ্ডিতা’’তিআদি আৰদ্ধং. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘অত্তনো হেতু’’ন্তি ৱুত্তে অত্তনো অত্থাযাতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি, ‘‘অত্তনো কামং অত্তনো পাৰিচৰিয’’ন্তি ৱুত্তে কামেন পাৰিচৰিযাতি অযমত্থো ৱিঞ্ঞাযতি. তস্মা ইমেহি তীহি পদেহি অত্তনো অত্থায কামেন পাৰিচৰিযা অত্তকামপাৰিচৰিযাতি ইমং অত্থৱিকপ্পং ৱিঞ্ঞূ জানিস্সন্তি. ‘‘অত্তনো অধিপ্পায’’ন্তি ৱুত্তে পন অধিপ্পায-সদ্দস্স কামিত-সদ্দেন সমানত্থভাৱতো অত্তনা অধিপ্পেতকামিতট্ঠেন অত্তকামপাৰিচৰিযাতি ইমমত্থং ৱিকপ্পং ৱিঞ্ঞূ জানিস্সন্তি.
এতদগ্গন্তি এসা অগ্গা. দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদেপি (পাৰা. ২৮৫) কামং ‘‘যাচতিপি আযাচতিপী’’তি এৱং মেথুনযাচনং আগতং, তং পন দুট্ঠুল্লৱাচস্সাদৰাগৱসেন ৱুত্তং, ইধ পন অত্তনো মেথুনস্সাদৰাগৱসেনাতি অযং ৱিসেসো.
ৱিনীতৱত্থূসু ‘‘অগ্গদানং দেহী’’তি ইদং অত্তনো অত্থায ৱুত্তং, দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদে পন পৰত্থাযপি ৱুত্তে সীসং এতীতি ৱেদিতব্বং. সুভগাতি ইস্সৰিযাদীহি সুন্দৰেহি ভগেহি সমন্নাগতা. মনুস্সিত্থী, তথাসঞ্ঞিতা, অত্তকামপাৰিচৰিযায ৰাগো, তেন কামপাৰিচৰিযযাচনং, তঙ্খণৱিজাননন্তি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
অত্তকামপাৰিচৰিযসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা
২৯৬. পঞ্চমে পণ্ডিচ্চেনাতি সভাৱঞাণেন. গতিমন্তাতি সভাৱঞাণগতিযুত্তা. ৱেয্যত্তিযেনাতি ইত্থিকত্তব্বেসু সিক্খিতঞাণেন. মেধাযাতি অসিক্খিতেসুপি তংইত্থিকত্তব্বেসু ঠানুপ্পত্তিযা পঞ্ঞায. ছেকাতি কাযেন পচনাদিকুসলা.
আৱহনং আৱাহো, দাৰিকায গহণং. ৱিধিনা পৰকুলে ৱহনং পেসনং ৱিৱাহো, দাৰিকায দানং.
২৯৭. ৰন্ধাপনং ভত্তপচাপনং. ব্যঞ্জনাদিসম্পাদনং পচাপনং. ন উপাহটন্তি ন দিন্নং. কযো নাম গহণং. ৱিক্কযো নাম দানং. তদুভযং সঙ্গহেত্ৱা ‘‘ৱোহাৰো’’তি ৱুত্তং.
৩০০. ‘‘অব্ভুতং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি ইমিনা দুক্কটং হোতীতি দীপেতি. ‘‘পৰাজিতেন দাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তত্তা অদেন্তো ধুৰনিক্খেপেন কাৰেতব্বো. অচিৰকালে অধিকাৰো এতস্স অত্থীতি অচিৰকালাধিকাৰিকং, সঞ্চৰিত্তং. ‘‘অচিৰকালাচাৰিক’’ন্তি ৱা পাঠো. অচিৰকালে আচাৰো অজ্ঝাচাৰো এতস্সাতি যোজনা.
৩০১. কিঞ্চাপি এহিভিক্খুআদিকাপি সঞ্চৰিত্তাদিপণ্ণত্তিৱজ্জং আপত্তিং আপজ্জন্তি, তেসং পন অসব্বকালিকত্তা, অপ্পকত্তা চ ইধাপি ঞত্তিচতুত্থেনেৱ কম্মেন উপসম্পন্নং সন্ধায ‘‘য্ৱায’’ন্তিআদিপদভাজনমাহ. সঞ্চৰণং সঞ্চৰো, সো এতস্স অত্থীতি সঞ্চৰী, তস্স ভাৱো সঞ্চৰিত্তং. তেনাহ ‘‘সঞ্চৰণভাৱ’’ন্তি. সঞ্চৰতীতি সঞ্চৰণো, পুগ্গলো, তস্স ভাৱো সঞ্চৰণভাৱো, তং ইত্থিপুৰিসানং অন্তৰে সঞ্চৰণভাৱন্তি অত্থো.
জাযাভাৱেতি ভৰিযভাৱায. জাৰভাৱেতি সামিভাৱায, তংনিমিত্তন্তি অত্থো. নিমিত্তত্থে হি এতং ভুম্মৱচনং. কিঞ্চাপি ‘‘জাৰত্তনে’’তি পদস্স পদভাজনে ‘‘জাৰী ভৱিস্সসী’’তি (পাৰা. ৩০২) ইত্থিলিঙ্গৱসেন পদভাজনং ৱুত্তং, ‘‘সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জেয্যা’’তি পদস্স পন নিদ্দেসে ‘‘ইত্থিযা ৱা পহিতো পুৰিসস্স সন্তিকে গচ্ছতি, পুৰিসেন ৱা পহিতো ইত্থিযা সন্তিকে গচ্ছতী’’তি ৱুত্তত্তা পুৰিসস্সাপি সন্তিকে ৱত্তব্বাকাৰং দস্সেতুং ‘‘জাৰত্তনে’’তি নিদ্দেসস্স ইত্থিপুৰিসসাধাৰণত্তা ‘‘ইত্থিযা মতিং পুৰিসস্স আৰোচেন্তো জাৰত্তনে আৰোচেতী’’তি ৱুত্তং. পাড়িযং পন পুৰিসস্স মতিং ইত্থিযা আৰোচনৱসেনেৱ পদদ্ৱযেপি যোজনা কতা, তদনুসাৰেন ইত্থিযা মতিং পুৰিসস্স আৰোচনাকাৰোপি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুন্তি.
ইদানি পাড়িযং ৱুত্তনযেনাপি অত্থং দস্সেন্তো ‘‘অপিচা’’তিআদিমাহ. ‘‘পতি ভৱিস্সসী’’তি ইদং জাযাসদ্দস্স ইত্থিলিঙ্গনিযমতো পুৰিসপৰিযাযেন ৱুত্তং, নিবদ্ধসামিকো ভৱিস্সসীতি অত্থো. জাৰো ভৱিস্সসীতি মিচ্ছাচাৰভাৱেন উপগচ্ছনকো ভৱিস্সসীতি অধিপ্পাযো.
৩০৩. সেৰিৱিহাৰন্তি সচ্ছন্দচাৰং. অত্তনো ৱসন্তি অত্তনো আণং. গোত্তৱন্তেসু গোত্ত-সদ্দো, ধম্মচাৰীসু চ ধম্ম-সদ্দো ৱত্ততীতি আহ ‘‘সগোত্তেহী’’তিআদি. তত্থ সগোত্তেহীতি সমানগোত্তেহি. সহধম্মিকেহীতি একস্স সত্থু সাসনে সহচৰিতব্বধম্মেহি, সমানকুলধম্মেহি ৱা. তেনেৱাহ ‘‘একং সত্থাৰ’’ন্তিআদি. একগণপৰিযাপন্নেহীতি মালাকাৰাদিএকগণপৰিযাপন্নেহি.
সস্সামিকা সাৰক্খা. যস্সা গমনে ৰঞ্ঞা দণ্ডো ঠপিতো, সা সপৰিদণ্ডা. পচ্ছিমানং দ্ৱিন্নন্তি সাৰক্খসপৰিদণ্ডানং. মিচ্ছাচাৰো হোতীতি তাসু গতপুৰিসানং ৱিয তাসম্পি মিচ্ছাচাৰো হোতি সস্সামিকভাৱতো. ন ইতৰাসন্তি মাতুৰক্খিতাদীনং অট্ঠন্নং মিচ্ছাচাৰো নত্থি অস্সামিকত্তা, তাসু গতানং পুৰিসানমেৱ মিচ্ছাচাৰো হোতি মাতাদীহি ৰক্খিতত্তা. পুৰিসা হি পৰেহি যেহি কেহিচি গোপিতং ইত্থিং গন্তুং ন লভন্তি, ইত্থিযো পন কেনচি পুৰিসেন ভৰিযাভাৱেন গহিতাৱ পুৰিসন্তৰং গন্তুং ন লভন্তি, ন ইতৰা অত্তনো ফস্সস্স সযং সামিকত্তা. ন হি মাতাদযো সযং তাসং ফস্সানুভৱনত্থং তা ৰক্খন্তি, কেৱলং পুৰিসগমনমেৱ তাসং ৱাৰেন্তি. তস্মা কেনচি অপৰিগ্গহিতফস্সত্তা, অত্তনো ফস্সত্তা চ ইত্থীনং ন মিচ্ছাচাৰো, পুৰিসানং পন পৰেহি ৱাৰিতে অত্তনো অসন্তকট্ঠানে পৱিট্ঠত্তা মিচ্ছাচাৰোতি ৱেদিতব্বো.
ভোগেনাতি ভোগহেতু. উদপত্তং আমসিত্ৱা গহিতা ওদপত্তকিনী. ধজ-সদ্দেন সেনা এৱ উপলক্খিতাতি আহ ‘‘উস্সিতদ্ধজাযা’’তিআদি.
৩০৫. বহিদ্ধা ৱিমট্ঠন্তি অঞ্ঞত্থ আৰোচিতং. তং কিৰিযং সম্পাদেস্সতীতি তস্সা আৰোচেত্ৱা তং কিচ্চং সম্পাদেতু ৱা মা ৱা, তং কিৰিযং সম্পাদনে সামত্থিযং সন্ধায ৱুত্তং. দাৰকং, দাৰিকঞ্চ অজানাপেত্ৱা মাতাপিতুআদীহি মাতাপিতুআদীনঞ্ঞেৱ সন্তিকং সাসনে পেসিতেপি পটিগ্গণ্হনৱীমংসনপচ্চাহৰণসঙ্খাতায তিৱঙ্গসম্পত্তিযা সঙ্ঘাদিসেসো হোতি এৱাতি দট্ঠব্বং.
যং উদ্দিস্স সাসনং পেসিতং, তং এৱ সন্ধায তস্সা মাতুআদীনং আৰোচিতেপি খেত্তমেৱ ওতিণ্ণভাৱং দস্সেতুং ‘‘বুদ্ধং পচ্চক্খামী’’তিআদি উদাহটং, ইদঞ্চ ৱচনব্যত্তযহেতুব্যত্তযানং ভেদেপি ব্যত্তযসামঞ্ঞতো উদাহটন্তি দট্ঠব্বং. তম্পি উদাহৰণদোসং পৰিহৰিত্ৱা সুত্তানুলোমতং দস্সেতুং ‘‘তং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. ইমিনা সমেতীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – যথা সযং অনাৰোচেত্ৱা অঞ্ঞেসং অন্তেৱাসিকাদীনং ৱত্ৱা ৱীমংসাপেত্ৱা পচ্চাহৰন্তস্স নত্থি ৱিসঙ্কেতো, এৱং তস্সা সযং অনাৰোচেত্ৱা আৰোচনত্থং মাতুআদীনং ৱদন্তস্সাপি মাতুআদযো তং কিৰিযং সম্পাদেন্তু ৱা মা ৱা. যদি হি তেসং মাতুআদীনং তুণ্হীভূতভাৱম্পি পচ্চাহৰতি, ৱিসঙ্কেতো নত্থীতি.
ঘৰকিচ্চং নেতীতি ঘৰণী. অঞ্ঞতৰং ৱদন্তস্স ৱিসঙ্কেতং অদিন্নাদানাদীসু আণত্তিযং ৱত্থুসঙ্কেতো ৱিযাতি অধিপ্পাযো. মূলট্ঠানঞ্চ ৱসেনাতি এত্থ পুৰিসস্স মাতুআদযো সাসনপেসনে মূলভূতত্তা ‘‘মূলট্ঠা’’তি ৱুত্তা.
৩২২. পাড়িযং মাতুৰক্খিতায মাতা ভিক্খুং পহিণতীতি এত্থ অত্তনো ৱা ধীতু সন্তিকং ‘‘ইত্থন্নামস্স ভৰিযা হোতূ’’তি ভিক্খুং পহিণতি, পুৰিসস্স ৱা তস্স ঞাতকানং ৱা সন্তিকং ‘‘মম ধীতা ইত্থন্নামস্স ভৰিযা হোতূ’’তি পহিণতীতি গহেতব্বং. এসেৱ নযো সেসেসুপি. পুব্বে ৱুত্তনযত্তাতি পঠমসঙ্ঘাদিসেসে ৱুত্তনযত্তা.
৩৩৮. অন্তে একেনাতি একেন পদেন. এত্তোৱ পক্কমতীতি অপচ্চাহৰিত্ৱা ততোৱ পক্কমতি. ‘‘অনভিনন্দিত্ৱা’’তি ইদং তথা পটিপজ্জমানং সন্ধায ৱুত্তং. সতিপি অভিনন্দনে সাসনং অনাৰোচেন্তো পন ন ৱীমংসতি নাম. ততিযপদে ৱুত্তনযেনাতি ‘‘সো তস্সা ৱচনং অনভিনন্দিত্ৱা’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন. পাড়িযং অন্তেৱাসিং ৱীমংসাপেত্ৱাতি ‘‘অযং তেসং ৱত্তুং সমত্থো’’তি অন্তেৱাসিনা ৱীমংসাপেত্ৱা. সচে পন সো অন্তেৱাসিকো তং ৱচনং আদিযিত্ৱা তুণ্হী হোতি, তস্সাপি তং পৱত্তিং পচ্চাহৰন্তস্স আচৰিযস্স সঙ্ঘাদিসেসোৱ মাতুআদীসু তুণ্হীভূতেসু তেসং তুণ্হিভাৱং পচ্চাহৰন্তস্স ৱিযাতি দট্ঠব্বং.
পাড়িযং চতুত্থৱাৰে অসতিপি গচ্ছন্তো সম্পাদেতি, আগচ্ছন্তো ৱিসংৱাদেতি অনাপত্তীতি অত্থতো আপন্নমেৱাতিকত্ৱা ৱুত্তং ‘‘চতুত্থে অনাপত্তী’’তি.
৩৪০. কাৰুকানন্তি ৱড্ঢকীআদীনং তচ্ছকঅযোকাৰতন্তৱাযৰজকন্হাপিতকা পঞ্চ কাৰৱো ‘‘কাৰুকা’’তি ৱুচ্চন্তি. এৱৰূপেন…পে… অনাপত্তীতি তাদিসং গিহিৱেয্যাৱচ্চম্পি ন হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং.
কাযতো সমুট্ঠাতীতি পণ্ণত্তিং ৱা অলংৱচনীযভাৱং ৱা তদুভযং ৱা অজানন্তস্স কাযতো সমুট্ঠাতি. এস নযো ইতৰদ্ৱযেপি. অলংৱচনীযা হোন্তীতি ইত্থী ৱা পুৰিসো ৱা উভোপি ৱা জাযাভাৱে, সামিকভাৱে চ নিক্খিত্তছন্দতায অচ্চন্তৱিযুত্তত্তা পুন অঞ্ঞমঞ্ঞং সমাগমত্থং ‘‘মা এৱং অকৰিত্থা’’তিআদিনা ৱচনীযতায ৱত্তব্বতায অলং অৰহাতি অলংৱচনীযা, অলং ৱা কত্তুং অৰহং সন্ধানৱচনমেতেসু ইত্থিপুৰিসেসূতি অলংৱচনীযা, সন্ধানকাৰস্স ৱচনং ৱিনা অসঙ্গচ্ছনকা পৰিচ্চত্তাযেৱাতি অধিপ্পাযো.
পণ্ণত্তিং পন জানিত্ৱাতি এত্থ অলংৱচনীযভাৱং ৱাতি ৱত্তব্বং. তেনেৱ মাতিকাট্ঠকথাযঞ্চ ‘‘তদুভযং পন জানিত্ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ভিক্খুং অজানাপেত্ৱা অত্তনো অধিপ্পাযং পণ্ণে লিখিত্ৱা ‘‘ইমং পণ্ণং অসুকস্স দেহী’’তি দিন্নং হৰন্তস্স সঞ্চৰিত্তং ন হোতি. পণ্ণত্তিঅলংৱচনীযভাৱঅজাননৱসেনেৱ হি ইমং সিক্খাপদং অচিত্তকং, ন সব্বেন সব্বং সঞ্চৰণভাৱম্পি অজাননৱসেন, পাড়িযঞ্চ অট্ঠকথাযঞ্চ আৰোচনমেৱ দস্সিতং. তস্মা সন্দস্সনত্থং ঞত্ৱা পণ্ণসন্দস্সনৱসেনাপি কাযেন ৱা ৱাচায ৱা আৰোচেন্তস্সেৱ আপত্তি হোতীতি গহেতব্বং.
৩৪১. যথা যথা যেসু যেসু জনপদেসূতি পৰিচ্চত্তভাৱপ্পকাসনত্থং কত্তব্বং পণ্ণদানঞাতিজনিস্সৰাদিজানাপনাদিতংতংদেসনিযতং পকাৰং দস্সেতি, ইদঞ্চ নিবদ্ধভৰিযাভাৱেন গহিতং সন্ধায ৱুত্তং. অত্তনো ৰুচিযা সঙ্গতানং পন ইত্থীনং, মুহুত্তিকায চ পুৰিসে চিত্তস্স ৱিৰজ্জনমেৱ অলংৱচনীযভাৱে কাৰণন্তি দট্ঠব্বং. দুট্ঠুল্লাদীসুপীতি আদি-সদ্দেন অত্তকামসঞ্চৰিত্তানি সঙ্গণ্হাতি, এত্থ পন পাড়িযং কিঞ্চাপি ‘‘ইত্থী নাম মনুস্সিত্থী ন যক্খী’’তিআদিনা মনুস্সিত্থিপুৰিসা ন দস্সিতা, তথাপি ‘‘দস ইত্থিযো মাতুৰক্খিতা’’তিআদিনা মনুস্সিত্থীনঞ্ঞেৱ দস্সিতত্তা পুৰিসানম্পি তদনুগুণানমেৱ গহেতব্বতো মনুস্সজাতিকাৱ ইত্থিপুৰিসা ইধাধিপ্পেতা. তস্মা যেসু সঞ্চৰিত্তং সমাপজ্জতি, তেসং মনুস্সজাতিকতা, ন নালংৱচনীযতা, পটিগ্গণ্হন, ৱীমংসন, পচ্চাহৰণানীতি ইমানেত্থ পঞ্চ অঙ্গানি.
সঞ্চৰিত্তসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৪২. ছট্ঠে এত্তকেনাতি এত্তকেন দাৰুআদিনা. অপৰিচ্ছিন্নপ্পমাণাযোতি অপৰিচ্ছিন্নদাৰুআদিপমাণাযো. মূলচ্ছেজ্জাযাতি পৰসন্তকভাৱতো মোচেত্ৱা অত্তনো এৱ সন্তককৰণৱসেনাতি অত্থো. এৱং যাচতো অঞ্ঞাতকৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটঞ্চেৱ দাসপটিগ্গহণদুক্কটঞ্চ হোতি ‘‘দাসিদাসপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৱচনং নিস্সায অট্ঠকথাসু পটিক্খিত্তত্তা. সককম্মন্তি পাণৱধকম্মং. ইদঞ্চ পাণাতিপাতদোসপৰিহাৰায দুক্কটং ৱুত্তং, ন ৱিঞ্ঞত্তিপৰিহাৰায. অনিযমেত্ৱাপি ন যাচিতব্বাতি সামীচিদস্সনত্থং ৱুত্তং, সুদ্ধচিত্তেন পন হত্থকম্মং যাচন্তস্স আপত্তি নাম নত্থি. যদিচ্ছকং কাৰাপেতুং ৱট্টতীতি ‘‘হত্থকম্মং যাচামি, দেথা’’তিআদিনা অযাচিত্ৱাপি ৱট্টতি. সকিচ্চপসুতম্পি এৱং কাৰাপেন্তস্স ৱিঞ্ঞত্তি নত্থি এৱ, সামীচিদস্সনত্থং পন ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তং.
সব্বকপ্পিযভাৱদীপনত্থন্তি সব্বসো কপ্পিযভাৱদীপনত্থং. মূলং দেথাতি ৱত্তুং ৱট্টতীতি ‘‘মূলং দস্সামা’’তি পঠমং ৱুত্তত্তা ৱিঞ্ঞত্তি ৱা মূলন্তি ৱচনস্স কপ্পিযাকপ্পিযৱত্থুসামঞ্ঞৱচনত্তেপি নিট্ঠিতভতিকিচ্চানং দাপনতো অকপ্পিযৱত্থুসাদিযনং ৱা ন হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. অনজ্ঝাৱুত্থকন্তি অপৰিগ্গহিতং.
মঞ্চ…পে… চীৱৰাদীনি কাৰাপেতুকামেনাপীতিআদীসু চীৱৰং কাৰাপেতুকামস্স অঞ্ঞাতকঅপ্পৱাৰিততন্তৱাযেহি হত্থকম্মযাচনৱসেন ৱাযাপনে ৱিঞ্ঞত্তিপচ্চযা দুক্কটাভাৱেপি চীৱৰৱাযাপনসিক্খাপদেন যথাৰহং পাচিত্তিযদুক্কটানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বং. অকপ্পিযকহাপণাদি ন দাতব্বন্তি কপ্পিযমুখেন লদ্ধম্পি হত্থকম্মকৰণত্থায ইমস্স কহাপণং দেহীতি ৱত্ৱা দানং ন ৱট্টতীতি ৱুত্তং. পুব্বে কতকম্মস্স দাপনে কিঞ্চাপি দোসো ন দিস্সতি, তথাপি অসাৰুপ্পমেৱাতি ৱদন্তি. কতকম্মত্থাযপি কাতব্বকম্মত্থাযপি কপ্পিযৱোহাৰেন পৰিযাযতো ভতিং দাপেন্তস্স নত্থি দোসো. ৱত্তন্তি চাৰিত্তং, আপত্তি ন হোতীতি অধিপ্পাযো.
কপ্পিযং কাৰাপেত্ৱা পটিগ্গহেতব্বানীতি সাখায মক্খিকবীজনেন পণ্ণাদিচ্ছেদে বীজগামকোপনস্স চেৱ তত্থ লগ্গৰজাদিঅপ্পটিগ্গহিতস্স চ পৰিহাৰত্থায ৱুত্তং. তদুভযাসঙ্কায অসতি তথা অকৰণে দোসো নত্থি. নদীযাদীসু উদকস্স অপৰিগ্গহিততায ‘‘আহৰাতি ৱত্তুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘ন আহটং পৰিভুঞ্জিতু’’ন্তি ৱচনতো ৱিঞ্ঞত্তিযা আপন্নং দুক্কটং দেসেত্ৱাপি তং ৱত্থুং পৰিভুঞ্জন্তস্স পুন পৰিভোগে দুক্কটমেৱ, পঞ্চন্নম্পি সহধম্মিকানং ন ৱট্টতি. ‘‘অলজ্জীহি পন ভিক্খূহি ৱা সামণেৰেহি ৱা হত্থকম্মং ন কাৰেতব্ব’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা অত্তনো অত্থায যংকিঞ্চি হত্থকম্মং কাৰেতুং ন ৱট্টতি. যং পন অলজ্জী নিৱাৰিযমানোপি বীজনাদিং কৰোতি, তত্থ দোসো নত্থি. চেতিযকম্মাদীনি পন তেহি কাৰাপেতুং ৱট্টতি. এত্থ চ ‘‘অলজ্জীহি সামণেৰেহী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জতী’’তিআদি (পৰি. ৩৫৯) অলজ্জীলক্খণং উক্কট্ঠৱসেন উপসম্পন্নে পটিচ্চ উপলক্খণতো ৱুত্তন্তি তংলক্খণৱিৰহিতানং সামণেৰাদীনং লিঙ্গত্থেনকগোত্ৰভুপৰিযোসানানং ভিক্খুপটিঞ্ঞানং দুস্সীলানম্পি সাধাৰণৱসেন অলজ্জিতালক্খণং যথাৱিহিতপটিপত্তিযং সঞ্চিচ্চ অতিট্ঠনমেৱাতি গহেতব্বং.
আহৰাপেন্তস্স দুক্কটন্তি ৱিঞ্ঞত্তিক্খণে ৱিঞ্ঞত্তিপচ্চযা, পটিলাভক্খণে গোণানং সাদিযনপচ্চযা চ দুক্কটং. গোণঞ্হি অত্তনো অত্থায অৱিঞ্ঞত্তিযা লদ্ধম্পি সাদিতুং ন ৱট্টতি ‘‘হত্থিগৱস্সৱড়ৱপটিগ্গহণা পটিৱিৰতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪) ৱুত্তত্তা. তেনেৱাহ ‘‘ঞাতিপৱাৰিতট্ঠানতোপি মূলচ্ছেজ্জায যাচিতুং ন ৱট্টতী’’তি. এত্থ চ ৱিঞ্ঞত্তিদুক্কটাভাৱেপি অকপ্পিযৱত্থুযাচনেপি পটিগ্গহণেপি দুক্কটমেৱ. ৰক্খিত্ৱাতি চোৰাদিউপদ্দৱতো ৰক্খিত্ৱা. জগ্গিত্ৱাতি তিণদানাদীহি পোসেত্ৱা.
ঞাতিপৱাৰিতট্ঠানে পন ৱট্টতীতি সকটস্স সম্পটিচ্ছিতব্বত্তা মূলচ্ছেজ্জৱসেন যাচিতুং ৱট্টতি. তাৱকালিকং ৱট্টতীতি উভযত্থাপি ৱট্টতীতি অত্থো. ৱাসিআদীনি পুগ্গলিকানিপি ৱট্টন্তীতি আহ ‘‘এস নযো ৱাসী’’তিআদি. ৱল্লিআদীসু চ পৰপৰিগ্গহিতেসু চ এসেৱ নযোতি যোজেতব্বং. ‘‘গৰুভণ্ডপ্পহোনকেসুযেৱা’’তি ইদং ৱিঞ্ঞত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. অদিন্নাদানে পন তিণসলাকং উপাদায পৰপৰিগ্গহিতং থেয্যচিত্তেন গণ্হতো অৱহাৰো এৱ, ভণ্ডগ্ঘেন কাৰেতব্বো. ৱল্লিআদীসূতি এত্থ আদি-সদ্দেন পাড়িআগতানং (পাৰা. ৩৪৯) ৱেড়ুআদীনং সঙ্গহো. তত্থ যস্মিং পদেসে হৰিতালজাতিহিঙ্গুলাদি অপ্পকম্পি মহগ্ঘং হোতি, তত্থ তং তালপক্কপমাণতো ঊনম্পি গৰুভণ্ডমেৱ, ৱিঞ্ঞাপেতুঞ্চ ন ৱট্টতি.
সাতি ৱিঞ্ঞত্তি. পৰিকথাদীসু ‘‘সেনাসনং সম্বাধ’’ন্তিআদিনা (ৱিসুদ্ধি. ১.১৯) পৰিযাযেন কথনং পৰিকথা নাম. উজুকমেৱ অকথেত্ৱা ‘‘ভিক্খূনং কিং পাসাদো ন ৱট্টতী’’তিআদিনা (ৱিসুদ্ধি. ১.১৯) অধিপ্পাযো যথাৱিভূতো হোতি, এৱং ভাসনং ওভাসো নাম. সেনাসনাদিঅত্থং ভূমিপৰিকম্মাদিকৰণৱসেন পচ্চযুপ্পাদায নিমিত্তকৰণং নিমিত্তকম্মং নাম. উক্কমন্তীতি অপগচ্ছন্তি.
৩৪৪. মণি কণ্ঠে অস্সাতি মণিকণ্ঠো. দেৱৱণ্ণন্তি দেৱত্তভাৱং.
৩৪৫. পাড়িযং পত্তেন মে অত্থোতি (পাৰা. ৩৪৫) অনত্থিকম্পি পত্তেন ভিক্খুং এৱং ৱদাপেন্তো ভগৱা সোত্থিযা মন্তপদৱসেন ৱদাপেসি. সোপি ভিক্খু ভগৱতা আণত্তৱচনং ৱদেমীতি অৱোচ, তেনস্স মুসা ন হোতি. অথ ৱা ‘‘পত্তেন মে অত্থো’’তি ইদং ‘‘পত্তং দদন্তূ’’তি ইমিনা সমানত্থন্তি দট্ঠব্বং. এস নযো মণিনা মে অত্থোতি এত্থাপি. তস্মা অঞ্ঞেসম্পি এৱৰূপং কথেন্তস্স, কথাপেন্তস্স চ ৱচনদোসো নত্থীতি গহেতব্বং.
৩৪৯. উদ্ধংমুখং লিত্তা উল্লিত্তা, ছদনস্স অন্তো লিম্পন্তা হি যেভুয্যেন উদ্ধংমুখা লিম্পন্তি. তেনাহ ‘‘অন্তোলিত্তা’’তি. অধোমুখং লিত্তা অৱলিত্তা. বহি লিম্পন্তা হি যেভুয্যেন অধোমুখা লিম্পন্তি. তেনাহ ‘‘বহিলিত্তা’’তি.
ব্যঞ্জনং ৱিলোমিতং ভৱেয্যাতি যস্মা ‘‘কাৰযমানেনা’’তি ইমস্স হেতুকত্তুৱচনস্স ‘‘কৰোন্তেনা’’তি ইদং সুদ্ধকত্তুৱচনং পৰিযাযৱচনং ন হোতি, তস্মা ‘‘কৰোন্তেন ৱা কাৰাপেন্তেন ৱা’’তি কাৰযমানেনাতি বহুউদ্দেসপদানুগুণং কৰণৱচনেনেৱ পদত্থং কত্ৱা নিদ্দেসে কতে ব্যঞ্জনং ৱিৰুদ্ধং ভৱেয্য, তথা পন পদত্থৱসেন অদস্সেত্ৱা সামত্থিযতো সিদ্ধমেৱত্থং দস্সেতুং পচ্চত্তৱসেন ‘‘কৰোন্তো ৱা কাৰাপেন্তো ৱা’’তি পদভাজনং ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘অত্থমত্তমেৱা’’তিআদি. পদত্থতো, সামত্থিযতো চ লব্ভমানং অত্থমত্তমেৱাতি অত্থো. যঞ্হি কাৰযমানেন পটিপজ্জিতব্বং, তং কৰোন্তেনাপি পটিপজ্জিতব্বমেৱাতি ইদমেত্থ সামত্থিযং দট্ঠব্বং.
উদ্দেসোতি সামিভাৱেন উদ্দিসিতব্বো. সেতকম্মন্তি সেতৱণ্ণকৰণত্থং সেতৱণ্ণমত্তিকায ৱা সুধায ৱা কততনুকলেপো, তেন পন সহ মিনিযমানে পমাণাতিক্কন্তং হোতীতি সঙ্কানিৱাৰণত্থং আহ ‘‘অব্বোহাৰিক’’ন্তি. তেন পমাণাতিক্কন্তৱোহাৰং ন গচ্ছতি কুটিযা অনঙ্গত্তাতি অধিপ্পাযো.
যথাৱুত্তস্স অত্থস্স ৱুত্তনযং দস্সেন্তেন ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ‘‘আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চা’’তি অৱত্ৱা ‘‘আযামতো ৱা ৱিত্থাৰতো ৱা’’তি ৱিকপ্পত্থস্স ৱা-সদ্দস্স ৱুত্তত্তা একতোভাগে ৱড্ঢিতেপি আপত্তীতি পকাসিতন্তি অধিপ্পাযো. তিহত্থাতি পকতিহত্থেন তিহত্থা, ‘‘ৱড্ঢকীহত্থেনা’’তিপি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৪৮-৩৪৯) ৱদন্তি, তং ‘‘যত্থ…পে… অযং কুটীতি সঙ্খ্যং ন গচ্ছতী’’তি ইমিনা ৱিৰুজ্ঝতি ৱড্ঢকীহত্থেন তিহত্থাযপি কুটিযা পমাণযুত্তস্স মঞ্চস্স সুখেন পৰিৱত্তনতো. ‘‘ঊনকচতুহত্থা ৱা’’তি ইদঞ্চ পচ্ছিমপ্পমাণযুত্তস্স মঞ্চস্স অপৰিৱত্তনাৰহং সন্ধায ৱুত্তং. যদি হি পকতিহত্থেন চতুহত্থাযপি কুটিযা পমাণযুত্তো মঞ্চো ন পৰিৱত্ততি, সা অকুটীযেৱ, তস্মা মঞ্চপৰিৱত্তনমত্তেনেৱ পমাণন্তি গহেতব্বং. পমাণযুত্তো মঞ্চোতি সব্বপচ্ছিমপ্পমাণযুত্তো মঞ্চো. সো হি পকতিৱিদত্থিযা নৱৱিদত্থিকো, অট্ঠৱিদত্থিকো ৱা হোতি, ততো খুদ্দকো মঞ্চো সীসূপধানং ঠপেত্ৱা পাদং পসাৰেত্ৱা নিপজ্জিতুং ন পহোতি. পমাণতো ঊনতৰম্পীতি উক্কট্ঠপ্পমাণতো ঊনতৰম্পি, ইদঞ্চ হেট্ঠিমপ্পমাণযুত্তাযপি ৱত্থুদেসনা কাতব্বা, ন ৱাতি সন্দেহনিৱত্তনত্থং ৱুত্তং.
কলললেপোতি কেনচি সিলেসেন কতলেপো, সেতৰত্তাদিৱণ্ণকৰণত্থং কততম্বমত্তিকাদিকলললেপো ৱা. তেনাহ ‘‘অলেপো এৱা’’তি. তেন তড়াকাদীসু ঘনেন কললেন কতবহললেপো মত্তিকালেপনে এৱ পৱিসতি লেপৱোহাৰগমনতোতি দস্সেতি. পিট্ঠসঙ্ঘাটো নাম দ্ৱাৰবাহসঙ্খাতো চতুৰস্সদাৰুসঙ্ঘাটো, যত্থ সউত্তৰপাসং কৱাটং অপস্সায দ্ৱাৰং পিদহন্তি.
ওলোকেত্ৱাপীতি অপলোকেত্ৱাপি, অপলোকনকম্মৱসেনাপীতি অত্থো, অপসদ্দস্সাপি ওআদেসো কতোতি দট্ঠব্বো.
৩৫৩. নিবদ্ধগোচৰট্ঠানম্পীতি এত্থ গোচৰায পক্কমন্তানং হত্থীনং নিবদ্ধগমনমগ্গোপি সঙ্গয্হতি. এতেসন্তি সীহাদীনং. গোচৰভূমীতি আমিসগ্গহণট্ঠানং. ন গহিতাতি পটিক্খিপিতব্বভাৱেন ন গহিতা, ন ৱাৰিতাতি অত্থো. সীহাদীনঞ্হি গোচৰগ্গহণট্ঠানং হত্থীনং ৱিয নিবদ্ধং ন হোতি, যত্থ পন গোমহিংসাদিপাণকা সন্তি, দূৰম্পি তং ঠানং সীঘং গন্ত্ৱা গোচৰং গণ্হন্তি. তস্মা তেসং তং ন ৱাৰিতং, নিবদ্ধগমনমগ্গোৱ ৱাৰিতো আসযতো গমনমগ্গস্স নিবদ্ধত্তা. অঞ্ঞেসম্পি ৱাড়ানন্তি অৰঞ্ঞমহিংসাদীনং. আৰোগ্যত্থাযাতি নিৰুপদ্দৱায. সেসানীতি পুব্বণ্ণনিস্সিতাদীনি সোড়স. তানি চ জনসম্মদ্দমহাসম্মদ্দকুটিৱিলোপসৰীৰপীড়াদিউপদ্দৱেহি সউপদ্দৱানীতি ৱেদিতব্বানি. অভিহনন্তি এত্থাতি অব্ভাঘাতং. ‘‘ৱেৰিঘৰ’’ন্তি ৱুত্তমেৱত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘চোৰানং মাৰণত্থায কত’’ন্তি ৱুত্তং.
ধম্মগন্ধিকাতি ধম্মেন দণ্ডনীতিযা হত্থপাদাদিচ্ছিন্দনগন্ধিকা. গন্ধিকাতি চ যস্স উপৰি হত্থাদিং ঠপেত্ৱা ছিন্দন্তি, তাদিসং দাৰুখণ্ডফলকাতি ৱুচ্চতি, তেন চ উপলক্খিতং ঠানং. পাড়িযং ৰচ্ছানিস্সিতন্তি ৰথিকানিস্সিতং. চচ্চৰনিস্সিতন্তি চতুন্নং ৰথিকানং সন্ধিনিস্সিতং. সকটেনাতি ইট্ঠকসুধাদিভণ্ডাহৰণসকটেন.
পাচিনন্তি সেনাসনস্স ভূমিতো পট্ঠায যাৱ তলাৱসানং চিনিতব্বৱত্থুকং অধিট্ঠানং, যস্স উপৰি ভিত্তিথম্ভাদীনি চ পতিট্ঠপেন্তি. তেনাহ ‘‘ততো পট্ঠাযা’’তিআদি. কিঞ্চাপি ইধ পুব্বপযোগসহপযোগানং অদিন্নাদানে ৱিয ৱিসেসো নত্থি, তথাপি তেসং ৱিভাগেন দস্সনং ভিন্দিত্ৱা ৱা পুন কাতব্বাতি এত্থ কুটিযা ভেদেন পৰিচ্ছেদদস্সনত্থং কতং. তদত্থাযাতি তচ্ছনত্থায. এৱং কতন্তি অদেসিতৱত্থুকং পমাণাতিক্কন্তং ৱা কতং. পণ্ণসালন্তি পণ্ণকুটিযা তিণপণ্ণচুণ্ণস্স অপৰিপতনত্থায অন্তো চ বহি চ লিম্পন্তি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘পণ্ণসালং লিম্পতী’’তি.
অন্তোলেপেনেৱ নিট্ঠাপেতুকামং সন্ধায ‘‘অন্তোলেপে ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. বহিলেপে ৱাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. তস্মিন্তি দ্ৱাৰবন্ধে ৱা ৱাতপানে ৱা ঠপিতেতি যোজেতব্বং. তস্সোকাসন্তি তস্স দ্ৱাৰবন্ধাদিস্স ওকাসভূতং ছিদ্দং. পুন ৱড্ঢেত্ৱাতি পুব্বে ঠপিতোকাসং খুদ্দকং চে, তং দ্ৱাৰৱাতপানচ্ছিদ্দভেদনেন পুন ৱড্ঢেত্ৱা. ঠপিতেতি দ্ৱাৰবন্ধে ৱা গৱক্খসঙ্ঘাটে ৱা আনেত্ৱা তস্মিং ৱড্ঢিতে ৱা অৱড্ঢিতে ৱা ছিদ্দে পতিট্ঠাপিতে. লেপো ন ঘটীযতীতি সমন্ততো দিন্নো লেপো তথা ঠপিতেন দ্ৱাৰবন্ধনেন ৱা ৱাতপানেন ৱা সদ্ধিং ন ঘটীযতি, একাবদ্ধং ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি. তন্তি দ্ৱাৰবন্ধং ৱা ৱাতপানং ৱা. পঠমমেৱ সঙ্ঘাদিসেসোতি তেসং সমন্ততো পুব্বেৱ লেপস্স ঘটেত্ৱা নিট্ঠাপিতত্তা দ্ৱাৰবন্ধৱাতপানানং ঠপনতো পুব্বে এৱ সঙ্ঘাদিসেসো.
লেপঘটনেনেৱাতি ইট্ঠকাহি কতৱাতপানাদীনি ৱিনা সমন্তা লেপঘটনেনেৱ আপত্তি ৱাতপানাদীনং অলেপোকাসত্তা, ইট্ঠকাহি কতত্তা ৱা, ৱাতপানাদীসুপি লেপস্স ভিত্তিলেপেন সদ্ধিং ঘটনেনেৱাতিপি অত্থং ৱদন্তি. তত্থাতি পণ্ণসালাযং. আলোকত্থায অট্ঠঙ্গুলমত্তং ঠপেত্ৱা লিম্পতীতি দাৰুকুট্টস্স দাৰূনমন্তৰা অট্ঠঙ্গুলমত্তং ৱিৱৰং যাৱ লিম্পতি, তাৱ আলোকত্থায ঠপেত্ৱা অৱসেসং সকুট্টচ্ছদনং লিম্পতি, পচ্ছা এতং ৱিৱৰং লিম্পিস্সামীতি এৱং ঠপনে অনাপত্তীতি অধিপ্পাযো. সচে পন এৱং অকত্ৱা সব্বদাপি আলোকত্থায ৱাতপানৱসেন ঠপেতি, ৱাতপানদ্ৱাৰসঙ্ঘাটে ঘটিতে লেপো চ ঘটীযতি, পঠমমেৱ সঙ্ঘাদিসেসোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি. মত্তিকাকুট্টমেৱ মত্তিকালেপসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি আহ ‘‘সচে মত্তিকায কুট্টং কৰোতি, ছদনলেপেন সদ্ধিং ঘটনে আপত্তী’’তি. উভিন্নং অনাপত্তীতি পুৰিমস্স লেপস্স অঘটিতত্তা দুতিযস্স অত্তুদ্দেসিকতায অসম্ভৱতো.
৩৫৪. আপত্তিভেদদস্সনত্থন্তি তত্থ ‘‘সাৰম্ভে চ অপৰিক্কমনে চ দুক্কটং অদেসিতৱত্থুকতায, পমাণাতিক্কন্ততায চ সঙ্ঘাদিসেসো’’তি এৱং আপত্তিযেৱ ৱিভাগদস্সনত্থং.
৩৬১. অনিট্ঠিতে কুটিকম্মেতি লেপপৰিযোসানে কুটিকম্মে একপিণ্ডমত্তেনপি অনিট্ঠিতে. ‘‘অঞ্ঞস্স পুগ্গলস্স ৱা’’তি ইদং মূলট্ঠস্স অনাপত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তং. যেন পন লদ্ধং, তস্সাপি তং নিট্ঠাপেন্তস্স ‘‘পৰেহি ৱিপ্পকতং অত্তনা পৰিযোসাপেতি, আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তিআদিৱচনতো (পাৰা. ৩৬৩) আপত্তিযেৱ. পুব্বে কতকম্মম্পি লদ্ধকালতো পট্ঠায অত্তনো অত্থাযেৱ কতং নাম হোতি, তস্মা তেনাপি সঙ্ঘস্স ৱা সামণেৰাদীনং ৱা দত্ৱা নিট্ঠাপেতব্বং. ‘‘অঞ্ঞস্স ৱা’’তি ইদং অনুপসম্পন্নংযেৱ সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং, কেচি পন ‘‘পৰতো লদ্ধায কুটিযা নিট্ঠাপনে অনাপত্তিআদিতো পট্ঠায অত্তনো অত্থায অকতত্তা’’তি ৱদন্তি. অপচিনিতব্বাতি যাৱ পাচিনা ৱিদ্ধংসেতব্বা. ভূমিসমং কত্ৱাতি পাচিনতলাৱসানং কত্ৱা.
৩৬৪. লেণন্তি পব্বতলেণং. ন হেত্থ লেপো ঘটীযতীতি ছদনলেপস্স অভাৱতো ৱুত্তং, ৱিসুং এৱ ৱা অনুঞ্ঞাতত্তা. সচে লেণস্স অন্তো উপৰিভাগে চিত্তকম্মাদিকৰণত্থং লেপং দেন্তি, উল্লিত্তকুটিসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, ৱট্টতি এৱ. ইট্ঠকাদীহি কতং চতুৰস্সকূটাগাৰসণ্ঠানং এককণ্ণিকাবদ্ধং নাতিউচ্চং পটিস্সযৱিসেসং ‘‘গুহা’’তি ৱদন্তি, তাদিসং মহন্তম্পি উল্লিত্তাৱলিত্তং কৰোন্তস্স অনাপত্তি. ভূমিগুহন্তি উমঙ্গগুহং.
অট্ঠকথাসূতি কুক্কুটচ্ছিকগেহন্তিআদীসু অট্ঠকথাসু তিণকুটিকা কুক্কুটচ্ছিকগেহন্তি ৱত্ৱা পুন তং ৱিৱৰন্তেহি অট্ঠকথাচৰিযেহি ছদনং দণ্ডকেহি…পে… ৱুত্তাতি যোজনা দট্ঠব্বা. তত্থ দণ্ডকেহি জালবদ্ধং কত্ৱাতি দীঘতো, তিৰিযতো চ ঠপেত্ৱা ৱল্লিযাদীহি বদ্ধদণ্ডকেহি জালং ৱিয কত্ৱা. সো চাতি উল্লিত্তাদিভাৱো. ছদনমেৱ সন্ধায ৱুত্তোতি ছদনস্স অন্তো চ বহি চ লিম্পনমেৱ সন্ধায ৱুত্তো. মত্তিকাকুট্টে ভিত্তিলেপং ৱিনাপি ভিত্তিযা সদ্ধিং ছদনলেপস্স ঘটনমত্তেনাপি আপত্তিসম্ভৱতো ছদনলেপোৱ পধানন্তি ৱেদিতব্বং. কিঞ্চাপি এৱং, অথ খো ‘‘উপচিকামোচনত্থমেৱ হেট্ঠা পাসাণকুট্টং কত্ৱা তং অলিম্পিত্ৱা উপৰি লিম্পতি, লেপো ন ঘটীযতি নাম, অনাপত্তিযেৱা’’তিআদিৱচনতো পন ছদনলেপঘটনত্থং সকলাযপি ভিত্তিযা লেপো অৱস্সং ইচ্ছিতব্বোৱ তস্সা একদেসস্স অলেপেপি ছদনলেপস্স অঘটনতো. তেনাহ ‘‘লেপো ন ঘটীযতী’’তি. এত্থাতি তিণকুটিকাযং. ন কেৱলঞ্চ তিণকুটিকাযং এৱ, লেণগুহাদীসুপি সাৰম্ভাপৰিক্কমনপচ্চযাপি অনাপত্তি এৱ, ইমিনা পন নযেন অঞ্ঞস্সত্থায কুটিং কৰোন্তস্সাপি সাৰম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তিভাৱো অত্থতো দস্সিতো এৱ হোতীতি.
তত্থ পাড়িৱিৰোধং পৰিহৰিতুং ‘‘যং পনা’’তিআদি ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ অধিপ্পাযো – অঞ্ঞস্স উপজ্ঝাযাদিনো অত্থায কৰোন্তস্স সাৰম্ভাদিপচ্চযাপি অনাপত্তি এৱ, যং পন পাড়িযং ‘‘আপত্তিকাৰুকানং তিণ্ণং দুক্কটান’’ন্তিআদিৱচনং, তং অঞ্ঞস্সত্থায কৰোন্তস্স, ন সাৰম্ভাদিপচ্চযা আপত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তং, কিঞ্চৰহি যথাসমাদিট্ঠায কুটিযা অকৰণপচ্চযা আপত্তিদস্সনত্থন্তি. তত্থ যথাসমাদিট্ঠাযাতি ‘‘ভিক্খু সমাদিসিত্ৱা পক্কমতি, ‘কুটিং মে কৰোথা’তি সমাদিসতি চ, দেসিতৱত্থুকা চ হোতু অনাৰম্ভা চ সপৰিক্কমনা চা’’তি এৱং কাৰাপকেন আণত্তিক্কমং মুঞ্চিত্ৱা কৰণপচ্চযাতি অধিপ্পাযো. কত্থচি পন পোত্থকে ‘‘কুটিলক্খণপ্পত্তম্পি কুটিং অঞ্ঞস্স…পে… কৰোন্তস্স অনাপত্তী’’তি ইমস্স পাঠস্স অনন্তৰং ‘‘যং পন আপত্তি কাৰুকান’’ন্তিআদিপাঠো দিস্সতি, সোৱ যুত্ততৰো. এৱঞ্হি সতি তত্থ অধিপ্পাযো পাকটো হোতি.
অনাপত্তীতি ৱত্ৱাতি ৱাসাগাৰত্থায এৱ অনিযমিতত্তা অনাপত্তীতি ৱত্ৱা. অদেসাপেত্ৱা কৰোতোতি পমাণযুত্তম্পি কৰোতো. অচিত্তকন্তি পণ্ণত্তিঅজাননচিত্তেন অচিত্তকং. উল্লিত্তাদীনং অঞ্ঞতৰতা, হেট্ঠিমপ্পমাণসম্ভৱো, অদেসিতৱত্থুকতা, পমাণাতিক্কন্ততা, অত্তুদ্দেসিকতা, ৱাসাগাৰতা, লেপঘটনাতি সত্ত ৱা পমাণযুত্তঙ্গাদীসু ছ ৱা অঙ্গানি.
কুটিকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৬৫. সত্তমে পূজাৱচনপ্পযোগে কত্তৰি সামিৱচনস্সপি ইচ্ছিতত্তা ‘‘গামস্স ৱা পূজিত’’ন্তি ৱুত্তং. ৰূপিন্দ্ৰিযেসু ৱিজ্জমানং সন্ধায একিন্দ্ৰিযতা ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘কাযিন্দ্ৰিযং সন্ধাযা’’তি. তে হি মনিন্দ্ৰিযম্পি ভূতগামানং ইচ্ছন্তি.
৩৬৬. কিৰিযতো সমুট্ঠানাভাৱোতি ৱত্থুনো অদেসনাসঙ্খাতং অকিৰিযং ৱিনা ন কেৱলং কিৰিযায সমুট্ঠানভাৱো. কিৰিযাকিৰিযতো হি ইদং সমুট্ঠাতি. ইমস্মিং সিক্খাপদে ভিক্খূ ৱা অনভিনেয্যাতি এত্থ ৱা-সদ্দো সমুচ্চযত্থো, তেন ‘‘মহল্লকঞ্চ ৱিহাৰং কৰেয্য, ভিক্খূ চ অনভিনেয্যা’’তি কিৰিযঞ্চ অকিৰিযঞ্চ সমুচ্চিনোতি.
ৱিহাৰকাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. পঠমদুট্ঠদোসসিক্খাপদৱণ্ণনা
৩৮০. অট্ঠমে পাকাৰেন চ পৰিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. গোপুৰট্টালকযুত্তন্তি এত্থ পাকাৰেসু যুদ্ধত্থায কতো ৱঙ্কসণ্ঠানো সৰক্খেপছিদ্দসহিতো পতিস্সযৱিসেসো অট্টালকো নাম.
সোড়সৱিধস্সাতি চতূহি মগ্গেহি পচ্চেকং চতূসু সচ্চেসু কত্তব্বস্স পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাসঙ্খাতস্স সোড়সৱিধস্স. তে গাৰৱেনাতি তে কিলন্তৰূপা ভিক্খূ ভত্তুদ্দেসকট্ঠানে সন্নিপতিতানং ভিক্খূনং পুৰতো অত্তনো কিলন্তসৰীৰং দস্সেত্ৱা উদ্দিসাপনে গাৰৱেন, লজ্জাযাতি অত্থো. তেৰসপীতি ভত্তুদ্দেসকসেনাসনগাহাপকভণ্ডাগাৰিকচীৱৰপটিগ্গাহকচীৱৰভাজকযাগুভাজকফলভাজকখজ্জভাজকঅপ্পমত্তকৱিস্সজ্জকসাটিযগাহাপকপত্তগাহাপকআৰামিকপেসকসামণেৰপেসকসম্মুতীনং ৱসেন তেৰসপি.
পাড়িযং ‘‘অপিসূ’’তি ইদং ‘‘অপিচা’’তি ইমিনা সমানত্থো নিপাতো. এৱং সব্বপদেসূতি পীঠাদীসু সেনাসনসাধাৰণেসু, কতিকসণ্ঠানপৱেসনিক্খমনকালাদীসু পন ৱিসুং ৱিসুং অধিট্ঠহিত্ৱা কথাপেতীতি ৱেদিতব্বং. অযঞ্হি নিম্মিতানং ধম্মতাতি অনিযমেত্ৱা নিম্মিতানং ৱসেন ৱুত্তং, নিযমেত্ৱা পন ‘‘এত্তকা ইদঞ্চিদঞ্চ কথেন্তু, এত্তকা তুণ্হী ভৱন্তু, নানাপ্পকাৰং ইৰিযাপথং, কিৰিযঞ্চ কপ্পেন্তু, নানাৱণ্ণসণ্ঠানৱযোনিযমা চ হোন্তূ’’তি পৰিকম্মং কত্ৱা সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায অধিট্ঠিতে ইচ্ছিতিচ্ছিতপ্পকাৰা অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি ৱিসদিসাৱ হোন্তি. অৱত্থুকৱচনন্তি নিৰত্থকৱচনং.
৩৮৩. একচাৰিকভত্তন্তি অতিমনাপত্তা সব্বেসম্পি পটিলাভত্থায ৱিসুং ঠিতিকায পাপেতব্বভত্তং. তদ্ধিতৱোহাৰেনাতি চত্তাৰি পমাণমস্স চতুক্কন্তি এৱং তদ্ধিতৱোহাৰেন. ভৱোতি ভৱিতব্বো. অতীতং দিৱসভাগন্তি তস্মিঞ্ঞেৱ দিৱসে সলাকদানক্খণং সন্ধায ৱুত্তং. হিয্যোতি ইমস্স অজ্জ ইচ্চেৱ অত্থো. তেনেৱাহংসু ‘‘স্ৱে অম্হে’’তিআদি. পধূপাযন্তাতি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনকোধৱসেন পধূপাযন্তা. পাড়িযং কিস্স মন্তি কেন কাৰণেন মযাতি অত্থো.
৩৮৪. ‘‘সৰসি ত্ৱ’’ন্তি ইদং একং ৱাক্যং কত্ৱা, ‘‘কত্তা’’তি ইদঞ্চ কত্তৰি ৰিতুপচ্চযন্তং কত্ৱা, ‘‘অসী’’তি অজ্ঝাহাৰপদেন সহ একৱাক্যং কত্ৱা, ‘‘এৱৰূপ’’ন্তি ইদং, ‘‘যথাযং ভিক্খুনী আহা’’তি ইদঞ্চ দ্ৱীসু ৱাক্যেসু পচ্চেকং যোজেতব্বন্তি দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. উজুকমেৱাতি ত্ৱা-পচ্চযন্তৱসেন পঠমং অত্থগ্গহণং উজুকন্তি অধিপ্পাযো.
দুতিযো দব্ব-সদ্দো পণ্ডিতাদিৱচনোতি আহ ‘‘ন খো দব্ব দব্বা পণ্ডিতা’’তি. নিব্বেঠেন্তীতি দোসতো মোচেন্তি. ৱিনযলক্খণে তন্তিন্তি ৱিনযৱিনিচ্ছযলক্খণৱিসযে আগমং ঠপেন্তো. পাড়িযং যতো অহন্তিআদীসু যস্মিং কালে অহং জাতো, ততো পভুতি সুপিনন্তেনপি মেথুনং ধম্মং নাভিজানামি, ন চ তস্স মেথুনধম্মস্স পটিসেৱিতা অহোসিন্তি অত্থো দট্ঠব্বো. তেনাহ ‘‘সুপিনন্তেনপী’’তিআদি. ইদানি একৱাক্যৱসেন যোজনং দস্সেতুং ‘‘অথ ৱা’’তিআদি ৱুত্তং. ন ঘটতীতি যস্মা খীণাসৱস্স ৱচনেন এতিস্সা ৱচনং ন সমেতি, তঞ্চ ন ঘটনং যস্মা পুব্বে ভিক্খূসু পসিদ্ধায এৱ অচ্চন্তদুস্সীলতায এৱ অহোসি, তস্মা মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথাতি অধিপ্পাযো.
চৰ পিৰেতি চৰ গচ্ছ পিৰে পৰ অমামক ত্ৱং. ৱিনস্সাতি অদস্সনং গচ্ছ. অকাৰিকাতি অমূলকেন চোদনায ন কাৰিকা. কাৰকো হোতীতি ‘‘অয্যেনম্হি দূসিতা’’তি ইমায পটিঞ্ঞায যদি নাসিতা, তদা থেৰো ভিক্খুনীদূসকত্তসিদ্ধিতো তস্স দোসস্স কাৰকো হোতি. অকাৰকো হোতীতি তায কতপটিঞ্ঞং অনপেক্খিত্ৱা সামঞ্ঞতো ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি ভগৱতা ৱুত্তত্তা অকাৰকো হোতি. যদি হি থেৰো কাৰকো ভৱেয্য, অৱস্সং তমেৱ দোসং অপদিসিত্ৱা ইমিনা নাম কাৰণেন ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি ৱত্তব্বং সিযা, তথা অৱুত্তত্তা, ‘‘দব্বঞ্চ অনুযুঞ্জথা’’তি অৱত্ৱা ‘‘ইমে চ ভিক্খূ অনুযুঞ্জথা’’তি ৱুত্তত্তা চ সামত্থিযতো মেত্তিযায ভিক্খুনিযা অঞ্ঞেন দোসেন নাসনাৰহতা, ৱত্থুস্স চ অমূলকভাৱো, থেৰস্স অকাৰকভাৱো চ সিদ্ধো হোতীতি অধিপ্পাযো.
অত্তনো সুত্তন্তি ‘‘সকায পটিঞ্ঞাযা’’তি ইমিনা পক্খেপৱচনেন সহিতং কূটসুত্তং. থেৰো কাৰকো হোতীতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – ‘‘সকায পটিঞ্ঞাযা’’তি অৱত্ৱা সামঞ্ঞতো ‘‘মেত্তিযং ভিক্খুনিং নাসেথা’’তি ওতিণ্ণৱত্থুস্মিংযেৱ তস্সা নাসনা ৱিহিতাতি তুম্হাকং ৱাদে থেৰো কাৰকো হোতি, ‘‘সকায পটিঞ্ঞাযা’’তি পন ৱুত্তে পুব্বেযেৱ সিদ্ধস্স পাৰাজিকস্স সুচিকায অস্সা সকায পটিঞ্ঞায নাসেথাতি সিজ্ঝনতো অম্হাকং ৱাদে থেৰো অকাৰকো হোতীতি. মহাৱিহাৰৱাসীনম্পি পন ‘‘সকায পটিঞ্ঞাযা’’তি ৱুত্তে ওতিণ্ণৱত্থুস্মিংযেৱ তস্সা নাসনা ৱিহিতা হোতি, ন সামঞ্ঞতোতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ইমেসু দ্ৱীসু ৱাদেসু, সুত্তেসু ৱা. যং পচ্ছা ৱুত্তন্তি মহাৱিহাৰৱাসীহি যং ৱুত্তং, তং যুত্তন্তি অত্থো. ৱিচাৰিতং হেতন্তি এতং পচ্ছিমস্স যুত্তত্তং ৱিচাৰিতং, ‘‘তত্ৰ সঙ্ঘাদিসেসো ৱুট্ঠানগামিনী…পে… অসুদ্ধতাযেৱ নাসেসী’’তি ৱক্খমাননযেন ৱিনিচ্ছিতন্তি অত্থো. ‘‘ভিক্খুনিং অনুদ্ধংসেতি দুক্কট’’ন্তি ইমিনা মহাঅট্ঠকথাৱাদো দস্সিতো.
তত্ৰাতি তেসু দুক্কটপাচিত্তিযেসু. দুক্কটন্তি ৱুত্তমহাঅট্ঠকথাৱাদস্স অধিপ্পাযং দস্সেত্ৱা ‘‘পাচিত্তিয’’ন্তি পৱত্তস্স কুৰুন্দিৱাদস্স অধিপ্পাযং দস্সেতুং ‘‘পচ্ছিমনযেপী’’তিআদি ৱুত্তং. ৱচনপ্পমাণতোতি ৱিসংৱাদনাধিপ্পাযে সমানেপি অনুদ্ধংসনাদিৱিসেসে সঙ্ঘাদিসেসাদিনো ৱিধাযকৱচনবলেনাতি অত্থো. ভিক্খুস্স পন ভিক্খুনিযা দুক্কটন্তি ভিক্খুনিং অনুদ্ধংসেন্তস্স ভিক্খুস্স দুক্কটং.
এৱং দ্ৱীসুপি অট্ঠকথাৱচনেসু অধিপ্পাযং ৱিভাৱেত্ৱা ইদানি পচ্ছিমে পাচিত্তিযৱাদে দোসং দস্সেত্ৱা পুৰিমদুক্কটৱাদমেৱ পতিট্ঠাপেতুং ‘‘তত্ৰ পনা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৱিসুন্তি সম্পজানমুসাৱাদে পাচিত্তিযতো (পাচি. ১) ৱিসুং পাচিত্তিযং ৱুত্তং, তত্থ অনন্তোগধভাৱাতি অধিপ্পাযো. তস্মাতি যস্মা অমূলকানুদ্ধংসনে ৱিসুঞ্ঞেৱ পাচিত্তিযং পঞ্ঞত্তং, তস্মা পুৰিমনযোতি দুক্কটৱাদো. এৱং অন্তৰা পৱিট্ঠং দুক্কটপাচিত্তিযৱাদং দস্সেত্ৱা ইদানি পাকটমেৱ অত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘তথা ভিক্খুনী’’তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ তথাতি যথা ভিক্খুস্স ভিক্খুং, ভিক্খুনিঞ্চ অনুদ্ধংসেন্তস্স সঙ্ঘাদিসেসদুক্কটানি ৱুত্তানি, তথাতি অত্থো. এতেহি নাসনা নত্থীতি সামঞ্ঞতো ৱুত্তং, দুক্কটেন ইমিস্সা পন নাসনা নত্থীতি অধিপ্পাযো. দুস্সীলাতি পাৰাজিকা.
৩৮৬. আকাৰনানত্তেনাতি দূসিতাকাৰস্স, দূসকাকাৰস্স চ নানত্তেন. অনভিৰদ্ধোতি অতুট্ঠো. তেনাহ ‘‘ন সুখিতো’’তি. ন পসাদিতোতি অনুপ্পাদিতপ্পসাদো. খীল-সদ্দো থদ্ধভাৱৱচনো, কচৱৰপৰিযাযো চ হোতীতি আহ ‘‘চিত্ত…পে… খীল’’ন্তি. নপ্পতীতোতি পীতিসুখাদীহি ন অভিগতো ন উপগতো. তেনাহ ‘‘ন অভিসটো’’তি.
যেন দুট্ঠোতি চ কুপিতোতি চ ৱুত্তোতি এত্থ যেন দুট্ঠোতি চ ৱুত্তো যেন কুপিতোতি চ ৱুত্তো, তং মাতিকাযঞ্চ পদভাজনে (পাৰা. ৩৮৬) চ ৱুত্তং উভযম্পেতন্তি যোজেতব্বং. দ্ৱীহীতি ‘‘তেন চ কোপেন, তেন চ দোসেনা’’তি ৱুত্তকোপদোসপদেহি দ্ৱীহি, অত্থতো পন দ্ৱীহিপি দোসোৱ দস্সিতোতি আহ ‘‘সঙ্খাৰক্খন্ধমেৱ দস্সেতী’’তি. যাযাতি অনত্তমনতায.
ন চুদিতকৱসেনাতি যদি চুদিতকৱসেনাপি অমূলকং অধিপ্পেতং সিযা, অমূলকং নাম অনজ্ঝাপন্নন্তি পদভাজনং ৱদেয্যাতি অধিপ্পাযো. যং পাৰাজিকন্তি ভিক্খুনো অনুৰূপেসু একূনৱীসতিযা পাৰাজিকেসু অঞ্ঞতৰং. পদভাজনে (পাৰা. ৩৮৬) পন ভিক্খুৱিভঙ্গে আগতানেৱ গহেত্ৱা ‘‘চতুন্নং অঞ্ঞতৰেনা’’তি ৱুত্তং. এতং ইধ অপ্পমাণন্তি এতং আপন্নানাপন্নতং ইধানুদ্ধংসনে আপত্তিযা অনঙ্গং, আপত্তিং পন আপন্নে ৱা অনাপন্নে ৱা পুগ্গলে ‘‘অনাপন্নো এসো সুদ্ধো’’তি সুদ্ধসঞ্ঞায ৱা ৱিমতিযা ৱা চাৱনাধিপ্পাযোৱ ইধ অঙ্গন্তি অধিপ্পাযো.
তথেৱাতি পসাদসোতেন, দিব্বসোতেন ৱাতি ইমমত্থং অতিদিসতি. দিট্ঠানুসাৰেনেৱ সমুপ্পন্না পৰিসঙ্কাৱ দিট্ঠপৰিসঙ্কিতং নাম. এৱং সেসেসুপি. ‘‘অদিস্ৱা ৱা’’তি ইদং উক্কট্ঠৱসেন ৱুত্তং, দিস্ৱা পক্কন্তেসুপি দোসো নত্থিযেৱ. ইমেসন্তি ইমেহি. কৰিস্সন্তীতি তস্মিং খণে উপ্পজ্জনাকাৰদস্সনং, পচ্ছা পন এত্তকেন কালেন কতং ৱাতি সঙ্কায চোদেতি. ন হি কৰিস্সন্তীতি চোদনা অত্থি. ‘‘অৰিট্ঠং পীত’’ন্তি ইদং মুখে সুৰাগন্ধৱাযননিমিত্তদস্সনং. অৰিট্ঠঞ্হি সুৰাসদিসৱণ্ণগন্ধং কপ্পিযভেসজ্জং.
দিট্ঠং অত্থি সমূলকন্তিআদীসু অজ্ঝাচাৰস্স সম্ভৱাসম্ভৱানং মূলামূলভাৱদস্সনং. অত্থি সঞ্ঞাসমূলকন্তিআদি পন দিট্ঠসঞ্ঞায সম্ভৱাসম্ভৱানং মূলামূলভাৱদস্সনং. দিস্ৱাৱ দিট্ঠসঞ্ঞী হুত্ৱা চোদেতীতি এত্থ যং চোদেতি, ততো অঞ্ঞং পুগ্গলং ৱীতিক্কমন্তং, পটিচ্ছন্নোকাসতো নিক্খমন্তং ৱা দিস্ৱা ‘‘অযং সো’’তি সঞ্ঞায চোদেন্তোপি সঙ্গয্হতি. এস নযো সুতাদীসুপি. সমূলকেন ৱা সঞ্ঞাসমূলকেন ৱাতি এত্থ পাৰাজিকমাপন্নং দিট্ঠাদিমূলকেন চ ‘‘অযং আপন্নো’’তি অসুদ্ধসঞ্ঞায চোদেন্তো সমূলকেন চোদেতি নাম. সঞ্ঞাসমূলকত্তে এৱ অনাপত্তিসম্ভৱতো আপন্নে ৱা অনাপন্নে ৱা পুগ্গলে আপন্নসঞ্ঞী দিট্ঠাদীসু, অদিট্ঠাদীসু ৱা মূলেসু দিট্ঠসুতাদিসঞ্ঞী তেন দিট্ঠাদিমূলকেন তং পুগ্গলং চোদেন্তো সঞ্ঞাসমূলকেন চোদেতি নাম. ইমেসং অনাপত্তি, ৱুত্তৱিপৰিযাযেন আপত্তিৱাৰে অত্থো ৱেদিতব্বো.
সমীপে ঠত্ৱাতি হত্থৱিকাৰৱচীঘোসানং চোদনাৱসেন পৱত্তিযমানানং দস্সনসৱনূপচাৰে ঠত্ৱাতি অত্থো. কেচি পন ‘‘দ্ৱাদসহত্থব্ভন্তৰে ঠত্ৱা’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.৩৮৫-৩৮৬) ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. পৰতো ব্যতিৰেকতো অনাপত্তিং দস্সেন্তেন ‘‘দূতং ৱা পণ্ণং ৱা সাসনং ৱা পেসেত্ৱা’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং, ন পন ‘‘দ্ৱাদসহত্থং মুঞ্চিত্ৱা চোদেন্তস্স সীসং ন এতী’’তি ৱুত্তং. ৱাচায ৱাচাযাতি সকিং আণত্তস্স সকলম্পি দিৱসং ৱদতো ৱাচায ৱাচায চোদাপকস্সেৱ আপত্তি. সোপীতি আণত্তোপি. তস্স চ ‘‘মযাপি দিট্ঠ’’ন্তিআদিং অৱত্ৱাপি ‘‘অমূলক’’ন্তি সঞ্ঞায চাৱনাধিপ্পাযেন ‘‘ত্ৱং পাৰাজিকং ধম্মং অজ্ঝাপন্নোসী’’তি ইদমেৱ ৱাচং পৰস্স ৱচনং ৱিয অকত্ৱা সামঞ্ঞতো ৱদন্তস্সাপি সঙ্ঘাদিসেসো এৱ. সতিপি পন অনুদ্ধংসনাধিপ্পাযে ‘‘অসুকেন এৱং ৱুত্ত’’ন্তি পৰেন ৱুত্তমেৱ ৱদন্তস্স নত্থি সঙ্ঘাদিসেসো. সচে পন পৰেন অৱুত্তম্পি ৱুত্তন্তি ৱদতি, আপত্তি এৱ.
সম্বহুলা সম্বহুলে সম্বহুলেহি ৱত্থূহীতি এত্থ সম্বহুলেতি চুদিতকবহুত্তনিদ্দেসেন পুৰিমেসু তীসু ৱাৰেসু চুদিতকবহুত্তেনাপি ৱাৰভেদসব্ভাৱং ঞাপেতি. একস্মিঞ্হি চুদিতকৱত্থুচোদকভেদেন ইদং চতুক্কং ৱুত্তং, চুদিতকবহুত্তেনাপি চতুক্কন্তৰং লব্ভতীতি অট্ঠকং হোতি এৱ.
অমূলকচোদনাপসঙ্গেন সমূলকচোদনালক্খণাদিং দস্সেতুং ‘‘চোদেতুং পন কো লভতী’’তিআদি আৰদ্ধং. ভিক্খুস্স সুত্ৱা চোদেতীতিআদি সুত্তং যস্মা যে চোদকস্স অঞ্ঞেসং ৱিপত্তিং পকাসেন্তি, তেপি তস্মিং খণে চোদকভাৱে ঠত্ৱাৱ পকাসেন্তি, তেসঞ্চ ৱচনং গহেত্ৱা ইতৰোপি যস্মা চোদেতুঞ্চ অসম্পটিচ্ছন্তং তেহি তিত্থিযসাৱকপৰিযোসানেহি পঠমচোদকেহি সম্পটিচ্ছাপেতুঞ্চ লভতি, তস্মা ইধ সাৱকভাৱেন উদ্ধটন্তি ৱেদিতব্বং.
দূতং ৱাতিআদীসু ‘‘ত্ৱং এৱং গন্ত্ৱা চোদেহী’’তি দূতং ৱা পেসেত্ৱা যো চোদেতুং সক্কোতি, তস্স পণ্ণং, মূলসাসনং ৱা পেসেত্ৱা. সমযেনাতি পকতিযা জাননক্খণে.
গৰুকানং দ্ৱিন্নন্তি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসানং. মিচ্ছাদিট্ঠি নাম ‘‘নত্থি দিন্ন’’ন্তিআদিনযপ্পৱত্তা (ম. নি. ১.৪৪৫; ২.৯৪, ৯৫, ২২৫; ৩.৯১, ১১৬, ১৩৬; সং. নি. ৩.২১০) দসৱত্থুকা দিট্ঠি, সস্সতুচ্ছেদসঙ্খাতং অন্তং গণ্হাপকদিট্ঠি অন্তগ্গাহিকা নাম. আজীৱহেতু পঞ্ঞত্তানং ছন্নন্তি আজীৱহেতুপি আপজ্জিতব্বানং উত্তৰিমনুস্সধম্মপাৰাজিকং (পাৰা. ১৯৫), সঞ্চৰিত্তে (পাৰা. ৩০১, ৩০২) সঙ্ঘাদিসেসো, ‘‘যো তে ৱিহাৰে ৱসতি, সো অৰহা’’তি (পাৰা. ২২০) পৰিযাযেন থুল্লচ্চযং, ভিক্খুস্স পণীতভোজনৱিঞ্ঞত্তিযা পাচিত্তিযং (পাচি. ২৫৭), ভিক্খুনিযাপণীতভোজনৱিঞ্ঞত্তিযা পাটিদেসনীযং (পাচি. ১২৩৬), সূপোদনৱিঞ্ঞত্তিযা (পাচি. ৬১২-৬১৩) দুক্কটন্তি ইমেসং পৰিৱাৰে (পৰি. ২৮৭) ৱুত্তানং ছন্নং. ন হেতা আপত্তিযো আজীৱহেতু এৱ পঞ্ঞত্তা সঞ্চৰিত্তাদীনং অঞ্ঞথাপি আপজ্জিতব্বতো. আজীৱহেতুপি এতাসং আপজ্জনং সন্ধায এৱং ৱুত্তং, আজীৱহেতুপি পঞ্ঞত্তানন্তি অত্থো. ন কেৱলঞ্চ এতা এৱ, অঞ্ঞাপি অদিন্নাদানকুলদূসনপাণৱধৱেজ্জকম্মাদিৱসেন আজীৱহেতু আপজ্জিতব্বাপি সন্তি, তা পন আপত্তিসভআগতায পাৰাজিকাদীসু ছসু এৱ সঙ্গয্হন্তীতি ৱিসুং ন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা.
এত্তাৱতা পন সীসং ন এতীতি সঙ্ঘাদিসেসং সন্ধায ৱুত্তং, চোদনা পন কতা এৱ হোতি. তিংসানীতি তিংসং এতেসমত্থীতি তিংসানি, তিংসাধিকানীতি ৱুত্তং হোতি. নৱুতানীতি এত্থাপি এসেৱ নযো.
অত্তাদানং আদাতুকামেনাতি এত্থ অত্তনা আদাতব্বতো দিট্ঠাদিমূলকেহি গহেতব্বতো পৰস্স ৱিপ্ফন্দিতুং অদত্ৱা পগ্গণ্হনতো অত্তাদানন্তি চোদনা ৱুচ্চতি, তং আদাতুকামেন, চোদনং কত্তুকামেনাতি অত্থো.
উব্বাহিকাযাতি উব্বহন্তি ৱিযোজেন্তি এতায অলজ্জীনং তজ্জনিং ৱা কলহং ৱাতি উব্বাহিকা, সঙ্ঘসম্মুতি, তায. ৱিনিচ্ছিননং নাম তায সম্মতভিক্খূহি ৱিনিচ্ছননমেৱ. অলজ্জুস্সন্নায হি পৰিসায সমথক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ২২৭) আগতেহি দসঙ্গেহি সমন্নাগতা দ্ৱে তযো ভিক্খূ তত্থেৱ ৱুত্তায ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচায সম্মন্নিতব্বা, তেহি চ সম্মতেহি ৱিসুং ৱা নিসীদিত্ৱা, তস্সা এৱ ৱা পৰিসায ‘‘অঞ্ঞেহি ন কিঞ্চি কথেতব্ব’’ন্তি সাৱেত্ৱা তং অধিকৰণং ৱিনিচ্ছিতব্বং.
কিম্হীতি কিস্মিং ৱত্থুস্মিং, কতৰৱিপত্তিযন্তি অত্থো. ‘‘কিম্হি নং নামা’’তি ইদং ‘‘কতৰায ৱিপত্তিযা এতং চোদেসী’’তি যায কাযচি ৱিঞ্ঞাযমানায ভাসায ৱুত্তেপি চোদকস্স ৱিনযে অপকতঞ্ঞুতায ‘‘সীলাচাৰদিট্ঠিআজীৱৱিপত্তীসু কতৰাযাতি মং পুচ্ছতী’’তি ঞাতুং অসক্কোন্তস্স পুচ্ছা, ন পন কিম্হীতিআদিপদত্থমত্তং অজানন্তস্স. ন হি অনুৱিজ্জকো চোদকং বালং অপৰিচিতভাসায ‘‘কিম্হি ন’’ন্তি পুচ্ছতি. ‘‘কিম্হি নম্পি ন জানাসী’’তি ইদম্পি ৱচনমত্তং সন্ধায ৱুত্তং ন হোতি, ‘‘কতৰৱিপত্তিযা’’তি ৱুত্তে ‘‘অসুকায ৱিপত্তিযা’’তি ৱত্তুম্পি ন জানাসীতি ৱচনস্স অধিপ্পাযমেৱ সন্ধায ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘বালস্স লজ্জিস্স নযো দাতব্বো’’তি ৱত্ৱা চ ‘‘কিম্হি নং চোদেসীতি সীলৱিপত্তিযা’’তিআদি অধিপ্পাযপ্পকাসনমেৱ নযদানং ৱুত্তং, ন পন কিম্হি-নং-পদানং পৰিযাযমত্তদস্সনং. ন হি বালো ‘‘কতৰৱিপত্তিযং নং চোদেসী’’তি ইমস্স ৱচনস্স অত্থে ঞাতেপি ৱিপত্তিপ্পভেদনং, অত্তনা চোদিযমানং ৱিপত্তিসৰূপঞ্চ জানিতুং সক্কোতি, তস্মা তেনেৱ অজাননেন অলজ্জী অপসাদেতব্বো. ‘‘কিম্হি ন’’ন্তি ইদম্পি উপলক্খণমত্তং, অঞ্ঞেন ৱা যেন কেনচি আকাৰেন অৱিঞ্ঞুতং পকাসেত্ৱা ৱিস্সজ্জেতব্বোৱ.
‘‘দুম্মঙ্কূনং পুগ্গলানং নিগ্গহাযা’’তিআদিৱচনতো (পাৰা. ৩৯; পৰি. ২) ‘‘অলজ্জীনিগ্গহত্থায…পে… পঞ্ঞত্ত’’ন্তি ৱুত্তং. এহিতীতি হি-কাৰো এত্থ আগমো দট্ঠব্বো, আগমিস্সতীতি অত্থো. দিট্ঠসন্তানেনাতি দিট্ঠনিযামেন. অলজ্জিস্স পটিঞ্ঞায এৱ কাতব্বন্তি ৱচনপটিৱচনক্কমেনেৱ দোসে আৱিভূতেপি অলজ্জিস্স ‘‘অসুদ্ধোহ’’ন্তি দোসসম্পটিচ্ছনপঅঞ্ঞায এৱ আপত্তিযা কাতব্বন্তি অত্থো. কেচি পন ‘‘অলজ্জিস্স এতং নত্থীতি সুদ্ধপটিঞ্ঞায এৱ অনাপত্তিযা কাতব্বন্তি অযমেত্থ অত্থো সঙ্গহিতো’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং অনুৱিজ্জকস্সেৱ নিৰত্থকত্তাপত্তিতো চোদকেনেৱ অলজ্জিপটিঞ্ঞায ঠাতব্বতো. দোসাপগমপটিঞ্ঞা এৱ হি ইধ পটিঞ্ঞাতি অধিপ্পেতা. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘এতম্পি নত্থীতি পটিঞ্ঞং ন দেতী’’তিআদি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬).
তদত্থদীপনত্থন্তি অলজ্জিস্স দোসে আৱিভূতেপি তস্স দোসাপগমপটিঞ্ঞায এৱ কাতব্বতাদীপনত্থং. ৱিৱাদৱত্থুসঙ্খাতে অত্থে পচ্চত্থিকা অত্থপচ্চত্থিকা. সঞ্ঞং দত্ৱাতি নেসং কথাপচ্ছেদত্থং, অভিমুখকৰণত্থঞ্চ সদ্দং কত্ৱা. ৱিনিচ্ছিনিতুং অননুচ্ছৱিকোতি ‘‘অসুদ্ধো’’তি সঞ্ঞায চোদকপক্খে পৱিট্ঠত্তা অনুৱিজ্জকভাৱতো বহিভূতত্তা অনুৱিজ্জিতুং অসক্কুণেয্যতং সন্ধায ৱুত্তং. সন্দেহে এৱ হি সতি অনুৱিজ্জিতুং সক্কা, অসুদ্ধদিট্ঠিযা পন সতি চুদিতকেন ৱুত্তং সব্বং অসচ্চতোপি পটিভাতি, কথং তত্থ অনুৱিজ্জনা সিযাতি.
‘‘তথা নাসিতকোৱ ভৱিস্সতী’’তি ইমিনা ৱিনিচ্ছযং অদত্ৱা সঙ্ঘতো ৱিযোজনং নাম লিঙ্গনাসনা ৱিয অযম্পি একো নাসনপ্পকাৰোতি দস্সেতি. ৱিৰদ্ধং হোতীতি সঞ্চিচ্চ আপত্তিং সহসা আপন্নো হোতি. ‘‘আদিতো পট্ঠায অলজ্জী নাম নত্থী’’তি ইদং ‘‘পক্খানুৰক্খণত্থায পটিঞ্ঞং ন দেতী’’তি ইমস্স অলজ্জিলক্খণসম্ভৱস্স কাৰণৱচনং. পটিচ্ছাদিতকালতো পট্ঠায অলজ্জী নাম এৱ, পুৰিমো লজ্জিভাৱো ন ৰক্খতীতি অত্থো. পটিঞ্ঞং ন দেতীতি সচে মযা কতদোসং ৱক্খামি, ময্হং অনুৱত্তকা ভিজ্জিস্সন্তীতি পটিঞ্ঞং ন দেতি. ঠানে ন তিট্ঠতীতি লজ্জিট্ঠানে ন তিট্ঠতি, কাযৱাচাসু ৱীতিক্কমো হোতি এৱাতি অধিপ্পাযো. তেনাহ ‘‘ৱিনিচ্ছযো ন দাতব্বো’’তি, পুব্বে পক্খিকানং পটিঞ্ঞায ৱূপসমিতস্সাপি অধিকৰণস্স দুৱূপসন্ততায অযম্পি তথা নাসিতকোৱ ভৱিস্সতীতি অধিপ্পাযো.
চুদিতকচোদকেসু পটিপত্তিং ঞত্ৱাতি ‘‘তুম্হে অম্হাকং ৱিনিচ্ছযেন তুট্ঠা ভৱিস্সথা’’তিআদিনা ৱুত্তং চুদিতকচোদকেসু অনুৱিজ্জকেন পটিপজ্জিতব্বকম্মং ঞত্ৱা. ৱিনিচ্ছযো মজ্ঝেতি আপত্তীতি ৱা অনাপত্তীতি ৱা ৱিনিচ্ছযপৰিযোসানঅনুৱিজ্জনানং মজ্ঝং নামাতি অত্থো.
অমূলকম্পি সমূলকং কত্ৱা ৱদন্তীতি আহ ‘‘দ্ৱে মূলানী’’তি. কালেন ৱক্খামীতিআদীসু ওকাসং কাৰাপেত্ৱা ৱদন্তো কালেন ৱদতি নাম. সলাকগ্গযাগুঅগ্গভিক্খাচাৰট্ঠানাদীসু চোদেন্তো অকালেন ৱদতি নাম. দোসতো ৱুট্ঠাপেতুকামতায ৱদন্তো অত্থসংহিতেন ৱদতি নাম. দোসন্তৰোতি দোসচিত্তো. পন্নৰসসু ধম্মেসূতি ‘‘পৰিসুদ্ধকাযসমআচাৰতা, তথা ৱচীসমাচাৰতা, সব্ৰহ্মচাৰীসু মেত্তচিত্ততা, বহুস্সুততা, উভিন্নং পাতিমোক্খানং স্ৱাগতাদিতা, কালেন ৱক্খামী’’তিআদিনা (পৰি. ৩৬২) ৱুত্তপঞ্চধম্মা চ কাৰুঞ্ঞতা, হিতেসিতা, অনুকম্পতা, আপত্তিৱুট্ঠানতা, ৱিনযপুৰেক্খাৰতাতি (চূড়ৱ. ৪০১) ইমেসু পন্নৰসসু. তত্থ ‘‘কাৰুঞ্ঞতা’’তি ইমিনা কৰুণা দস্সিতা. হিতেসিতাতি হিতগৱেসনতা. অনুকম্পতাতি তেন হিতেন সংযোজনতা, ইমেহি দ্ৱীহিপি মেত্তা দস্সিতা. আপত্তিৱুট্ঠানতাতি সুদ্ধন্তে পতিট্ঠাপনতা. ৱত্থুং চোদেত্ৱা সাৰেত্ৱা পটিঞ্ঞং আৰোপেত্ৱা যথাপটিঞ্ঞায কম্মকৰণং ৱিনযপুৰেক্খাৰতা নাম.
অধিকৰণট্ঠেনাতি অধিকাতব্বট্ঠেন, সমথেহি ৱূপসমেতব্বট্ঠেনাতি অত্থো. তং নানত্তং দস্সেতুন্তি ইধ অনধিপ্পেতম্পি অত্থুদ্ধাৰৱসেন তং নানত্তং দস্সেতুন্তি অধিপ্পাযো. তেনেৱ ৱক্খতি ‘‘সেসানি অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তানী’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.৩৮৫-৩৮৬). যং অধিকিচ্চাতিআদিনা অধিকৰণসদ্দস্স কম্মসাধনতা ৱুত্তা.