৩. অনিযতকণ্ডো
১. পঠমঅনিযতসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৪৩. পুত্তসদ্দেন সামঞ্ঞনিদ্দেসতো, একসেসনযেন ৱা পুত্তীপি গহিতাতি আহ ‘‘বহূ ধীতৰো চা’’তি. তদনন্তৰন্তি ভিক্খূনং ভোজনানন্তৰং.
৪৪৪-৫. তং কম্মন্তি তং মেথুনাদিঅজ্ঝাচাৰকম্মং. পাড়িযং ‘‘সোতস্স ৰহো’’তি ইদং অত্থুদ্ধাৰৱসেন ৱুত্তং, উপৰি সিক্খাপদে ‘‘ন হেৱ খো পন পটিচ্ছন্ন’’ন্তিআদিনা (পাৰা. ৪৫৪) এতস্স সিক্খাপদস্স ৱিসযং পটিক্খিপিত্ৱা ‘‘অলঞ্চ খো হোতি মাতুগামং দুট্ঠুল্লাহি ৱাচাহি ওভাসিতু’’ন্তি ৱিসযন্তৰভূতসোতৰহস্স ৱিসুং ৱক্খমানত্তা, ইধ পন চক্খুৰহোৱ অধিপ্পেতো ‘‘পটিচ্ছন্নে আসনে’’তিআদিৱচনতো, ‘‘সক্কা হোতি মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতু’’ন্তি ৱুত্তত্তা চ. তেনাহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. পৰিচ্ছেদোতি ৰহোনিসজ্জাপত্তিযা ৱৱত্থানং.
ইদানি চক্খুৰহেনেৱ আপত্তিং পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দস্সেন্তো ‘‘সচেপি হী’’তিআদিমাহ. ‘‘পিহিতকৱাটস্সা’’তি ইমিনা পটিচ্ছন্নভাৱতো চক্খুস্স ৰহোৱ অধিপ্পেতো, ন সোতস্স ৰহোতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অপিহিতকৱাটস্স…পে… অনাপত্তি’’ন্তি. ন হি কৱাটপিদহনেন সোতস্স ৰহো ৱিগচ্ছতি, চক্খুস্স ৰহো এৱ পন ৱিগচ্ছতি. ‘‘অন্তোদ্ৱাদসহত্থেপী’’তি ইদং দুতিযসিক্খাপদে আগতসোতস্স ৰহেন আপজ্জিতব্বদুট্ঠুল্লৱাচাপত্তিযা সব্বথা অনাপত্তিভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং. দ্ৱাদসহত্থতো বহি নিসিন্নো হি তত্থ সোতস্স ৰহসব্ভাৱতো দুট্ঠুল্লৱাচাপত্তিযা অনাপত্তিং ন কৰোতি, তথা চ ‘‘অনাপত্তিং ন কৰোতী’’তি সামঞ্ঞতো ন ৱত্তব্বং সিযা, ‘‘মেথুনকাযসংসগ্গাপত্তীহি অনাপত্তিং কৰোতী’’তি ৱিসেসেত্ৱা ৱত্তব্বং ভৱেয্য. তস্মা তথা তং অৱত্ৱা সব্বথা অনাপত্তিং দস্সেতুমেৱ ‘‘দ্ৱাদসহত্থে’’তি ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. যদি হি চক্খুস্সেৱ ৰহভাৱং সন্ধায ৱদেয্য, ‘‘অন্তোদ্ৱাদসহত্থে’’তি ন ৱদেয্য অপ্পটিচ্ছন্নে ততো দূৰে নিসিন্নেপি চক্খুস্স ৰহাসম্ভৱতো. যস্মা নিসীদিত্ৱা নিদ্দাযন্তো কপিমিদ্ধপৰেতো কিঞ্চি কালং চক্খূনি উম্মীলেতি, কিঞ্চি কালং নিম্মীলেতি. তস্মা ‘‘নিদ্দাযন্তোপি অনাপত্তিং কৰোতী’’তি ৱুত্তং.
পটিলদ্ধসোতাপত্তিফলাতি অন্তিমপৰিচ্ছেদতো ৱুত্তং. নিসজ্জং পটিজানমানোতি মেথুনকাযসংসগ্গাদিৱসেন ৰহো নিসজ্জং পটিজানমানোতি অত্থো. তেনাহ ‘‘পাৰাজিকেন ৱা’’তিআদি. ন অপ্পটিজানমানোতি অলজ্জীপি অপ্পটিজানমানো আপত্তিযা ন কাৰেতব্বোৱ. সো হি যাৱ দোসং ন পটিজানাতি, তাৱ ‘‘নেৱ সুদ্ধো, নাসুদ্ধো’’তি ৱা ৱত্তব্বো, ৱত্তানুসন্ধিনা পন কাৰেতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘পটিঞ্ঞা লজ্জীসু কতা, অলজ্জীসু এৱং ন ৱিজ্জতি;
বহুম্পি অলজ্জী ভাসেয্য, ৱত্তানুসন্ধিতেন কাৰযে’’তি. (পৰি. ৩৫৯);
নিসজ্জাদীসু…পে… পটিজানমানোৱ তেন সো ভিক্খু কাৰেতব্বোতি এত্থ পটিজানমানোতি পাড়িযং অনাগতম্পি অধিকাৰতো আগতমেৱাতি কত্ৱা ৱুত্তং.
ৱদাপেথাতি তস্স ইদ্ধিযা ৱিগতাসঙ্কোপি তং ওৱদন্তো আহ, অনুপপৰিক্খিত্ৱা অদেসে নিসিন্না ‘‘মাতুগামেন সদ্ধিং একাসনে থেৰো ৰহো নিসিন্নো’’তি এৱং মাদিসেহিপি তুম্হে তুম্হাকং অৱণ্ণং ৱদাপেথ কথাপযিত্থ, মা পুন এৱং কৰিত্থাতি অধিপ্পাযো. এৱমকাসিন্তি নিগূহিতব্বম্পি ইমং ৱিসেসাধিগমং পকাসেন্তো তং সদ্ধাপেতুমেৱ এৱমকাসিন্তি অত্থো. ৰক্খেয্যাসিমন্তি ইমং উত্তৰিমনুস্সধম্মং অঞ্ঞেসং মা পকাসযি.
৪৫১. নিসজ্জায পাচিত্তিযন্তি ৰহোনিসজ্জস্সাদে ৱত্তমানে পাচিত্তিযং. সচে পন সো ৰহোনিসজ্জস্সাদং পটিৱিনোদেত্ৱা কম্মট্ঠানমনসিকাৰাদিনা অঞ্ঞৱিহিতো, নিদ্দূপগতো ৱা অনাপত্তি এৱ. তেনাহ ‘‘অস্সাদে উপ্পন্নে’’তি. ‘‘নিসিন্নায ইত্থিযা’’তি ইমিনা নিসীদনক্খণে অস্সাদাভাৱং দস্সেতি. যদি হি নিসীদনক্খণে অস্সাদো উপ্পজ্জেয্য, তেন উট্ঠাতব্বং. ইতৰথা আপত্তি এৱ ইত্থিযা উট্ঠাযুট্ঠায পুনপ্পুনং নিসীদনে ৱিয, তত্থাপি ভিক্খুস্স উট্ঠহতো অনাপত্তি, তেন ৰহোনিসজ্জাপত্তি অকিৰিযসমুট্ঠানাপি হোতীতি ৱদন্তি. ইদং পন অনিযতসিক্খাপদং, অনন্তৰঞ্চাতি দ্ৱেপি ৱিসুং আপত্তিপঞ্ঞাপনৱসেন পঞ্ঞত্তানি ন হোন্তি ৰহোনিসজ্জাদীসু আপত্তিযা সিক্খাপদন্তৰেসু পঞ্ঞত্তত্তা. পাৰাজিকাদিআপত্তীহি পন কেনচি চোদিতস্স অনুৱিজ্জকেহি ৱিনিচ্ছযকাৰণনযদস্সনত্থং এৱং ৱত্থুৱসেন দ্ৱিধা ৱিভজিত্ৱা পঞ্ঞত্তানি, ইমানেৱ চ যস্মা ভিক্খুনীনম্পি ৱিনিচ্ছযনযগ্গহণায অলং, তস্মা তাসং ৱিসুং ন ৱুত্তানীতি ৱেদিতব্বং. যং পন আপত্তিং পটিজানাতি, তস্স ৱসেনেত্থ অঙ্গভেদো ৱেদিতব্বো. তেনেৱ ‘‘অযং ধম্মো অনিযতো’’তি ৱুত্তং.
ইধ অনিযতৱসেন ৱুত্তানং পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসপাচিত্তিযানং তিণ্ণম্পি অঞ্ঞমঞ্ঞং সদিসসমুট্ঠানাদিতায ৱুত্তং ‘‘সমুট্ঠানাদীনি পঠমপাৰাজিকসদিসানেৱা’’তি.
পঠমঅনিযতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. দুতিযঅনিযতসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৫২. ‘‘ন লভতি মাতুগামেন সদ্ধিং একো একায…পে… নিসজ্জং কপ্পেতু’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘পটিক্খিত্তং মাতুগামেনা’’তিআদিনা ৱুত্তত্তা ‘‘একো’’তি পচ্চত্তপদং পটিক্খিত্তপদেন ন সমেতি, ‘‘একস্সা’’তি ৱত্তব্বোতি সাধেন্তো আহ ‘‘ইতৰথা হী’’তিআদি.
৪৫৩. পৰিৱেণঙ্গণাদীতি পৰিৱেণস্স মাড়কং. আদি-সদ্দেন পাকাৰাদিপৰিক্খিত্তং চেতিযমাড়কাদিং সঙ্গণ্হাতি. অন্তোগধন্তি অপ্পটিচ্ছন্নট্ঠানে এৱ পৰিযাপন্নং. ইধ ইত্থীপি অনাপত্তিং কৰোতীতি সম্বন্ধো. কস্মা পন ইত্থী ইধেৱ অনাপত্তিং কৰোতি, ন পুৰিমসিক্খাপদেতি? ইমস্স সিক্খাপদস্স মেথুনং ৱিনা দুট্ঠুল্লৱাচায ৱসেন আগতত্তা. মেথুনমেৱ হি ইত্থিযো অঞ্ঞমঞ্ঞং পটিচ্ছাদেন্তি মহাৱনে দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা নিদ্দূপগতম্হি ভিক্খুম্হি ৱিয. দুট্ঠুল্লং পন ন পটিচ্ছাদেন্তি, তেনেৱ দুট্ঠুল্লৱাচাসিক্খাপদে ‘‘যা তা ইত্থিযো হিৰিমনা, তা নিক্খমিত্ৱা ভিক্খূ উজ্ঝাপেসু’’ন্তি (পাৰা. ২৮৩) ৱুত্তং, তস্মা ‘‘ইত্থীপি অনাপত্তিং কৰোতী’’তি ৱুত্তং, ‘‘অপ্পটিচ্ছন্নট্ঠানত্তা’’তিপি কাৰণং ৱদন্তি.
কাযেনাপি দুট্ঠুল্লোভাসসম্ভৱতো ইমস্মিং সিক্খাপদে চক্খুস্স ৰহো, সোতস্স ৰহো চ অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘অনন্ধো অবধিৰো’’তিআদি. কেচি পন ৱিভঙ্গে ‘‘নালং কম্মনিযন্তি ন সক্কা হোতি মেথুনং ধম্মং পটিসেৱিতু’ন্তি (পাৰা. ৪৫৪) এত্তকমেৱ ৱত্ৱা ‘ন সক্কা হোতি কাযসংসগ্গং সমাপজ্জিতু’ন্তি অৱুত্তত্তা অপ্পটিচ্ছন্নেপি ঠানে ৰহো অঞ্ঞেসং অভাৱং দিস্ৱা একায ইত্থিযা কাযসংসগ্গোপি সক্কা আপজ্জিতুন্তি অন্তোদ্ৱাদসহত্থে সৱনূপচাৰে ঠিতো অবধিৰোপি অন্ধো কাযসংসগ্গস্সাপি সব্ভাৱাভাৱং ন জানাতীতি কাযেন দুট্ঠুল্লোভাসনসব্ভাৱং অমনসিকত্ৱাপি কাযসংসগ্গাপত্তিযাপি পৰিহাৰায অনন্ধো অবধিৰোতিআদি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. যং পন সাৰত্থদীপনিযং ‘‘কাযসংসগ্গৱসেন অনন্ধো ৱুত্তো’’তি (সাৰত্থ. টী. ২.৪৫৩) ৱুত্তং, তং পন কাযেন দুট্ঠুল্লোভাসনসম্ভৱং অমনসিকত্ৱা ৱুত্তং, কাযসংসগ্গৱসেনাপীতি গহেতব্বং. তেনেৱ ‘‘ইমস্মিং সিক্খাপদে সোতস্স ৰহো এৱ অধিপ্পেতো…পে… কেনচি পন ‘দ্ৱেপি ৰহা ইধ অধিপ্পেতা’তি ৱুত্তং, তং ন গহেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. যং পন চক্খুস্স ৰহাভাৱসাধনত্থং ‘‘ন হি অপ্পটিচ্ছন্নে ওকাসে চক্খুস্স ৰহো সম্ভৱতী’’তিআদি ৱুত্তং, তং ন যুত্তং অতিদূৰতৰে ঠিতস্স কাযেন ওভাসনম্পি হত্থগ্গাহাদীনিপি সল্লক্খেতুং অসক্কুণেয্যত্তা. তেনেৱ পাড়িযং ‘‘চক্খুস্স ৰহো’’তি ৱুত্তং, অট্ঠকথাযং অপ্পটিক্খিত্তং. ন কেৱলঞ্চ অপ্পটিক্খিত্তং, অথ খো ‘‘অনন্ধো বধিৰোতি চ অন্ধো ৱা অবধিৰোপি ন কৰোতী’’তি চ ৱুত্তং, তস্মা দ্ৱেপি ৰহা ইধ গহেতব্বা. ‘‘অন্তোদ্ৱাদসহত্থে’’তিইমিনা সোতস্স ৰহো দ্ৱাদসহত্থেন পৰিচ্ছিন্নোতি ইদং দস্সেতি. চক্খুস্স ৰহো পন যত্থ ঠিতস্স কাযৱিকাৰাদযো ন পঞ্ঞাযন্তি, তেন পৰিচ্ছিন্দিতব্বোতি দট্ঠব্বং. বধিৰো পন চক্খুমাপীতি দুট্ঠুল্লৱাচাসঙ্ঘাদিসেসং সন্ধায ৱুত্তং. দুট্ঠুল্লাপত্তি ৱুত্তাতি পুৰিমসিক্খাপদে ৱুত্তেহি অধিকৱসেন দুট্ঠুল্লাপত্তি চ ৱুত্তাতি এৱমত্থো গহেতব্বো, ন পন দুট্ঠুল্লাপত্তি এৱাতি কাযসংসগ্গস্সাপি ইধ গহেতব্বতো. তেনেৱ ‘‘পাৰাজিকাপত্তিঞ্চ পৰিহাপেত্ৱা’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং, ইতৰথা ‘‘কাযসংসগ্গঞ্চা’’তি ৱত্তব্বং ভৱেয্য.
তিসমুট্ঠানন্তিআদি পন পুৰিমসিক্খাপদে আগতেহি অধিকস্স দুট্ঠুল্লৱাচাসঙ্ঘাদিসেসস্স ৱসেন ৱুত্তং কাযসংসগ্গাদীনম্পি পুৰিমসিক্খাপদে এৱ ৱুত্তত্তা, ইধ পন ন ৱুত্তন্তিপি ৱদন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং.
দুতিযঅনিযতসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
নিট্ঠিতো অনিযতৱণ্ণনানযো.