৩. ততিযপাৰাজিকং
তীহীতি কাযৱচীমনোদ্ৱাৰেহি.
পঠমপঞ্ঞত্তিনিদানৱণ্ণনা
১৬২. যা অযং হেট্ঠা তং পনেতং বুদ্ধকালে চ চক্কৱত্তিকালে চ নগৰং হোতীতিআদিনা (পাৰা. অট্ঠ. ১.৮৪) ৰাজগহস্স বুদ্ধুপ্পাদেযেৱ ৱেপুল্লপ্পত্তি ৱুত্তা, সা এত্থাপি সমানাতি দস্সেতুং ‘‘ইদম্পি চ নগৰ’’ন্তি ৱুত্তং, তেন চ ন কেৱলং ৰাজগহাদযো এৱাতি দস্সেতি. মহাৱনং নামাতিআদি মজ্ঝিমভাণকসংযুত্তভাণকানং মতেন ৱুত্তং, দীঘভাণকা পন ‘‘হিমৱন্তেন সদ্ধিং একাবদ্ধং হুত্ৱা ঠিতং মহাৱন’’ন্তি ৱদন্তি. হংসৱট্টকচ্ছদনেনাতি হংসৱট্টকপটিচ্ছন্নেন, হংসমণ্ডলাকাৰেনাতি অত্থো. কাযৱিচ্ছন্দনিযকথন্তি কৰজকাযে ৱিৰাগুপ্পাদনকথং. ছন্দোতি দুব্বলৰাগো. ৰাগোতি বলৱৰাগো. ‘‘কেসলোমাদি’’ন্তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিভাগেন দস্সেতুং যেপি হীতিআদি ৱুত্তং. পঞ্চপঞ্চপ্পভেদেনাতি এত্থ পঞ্চ পঞ্চ পভেদা এতস্স পৰিযাযস্সাতি পঞ্চপঞ্চপ্পভেদো, তেন পঞ্চপঞ্চপ্পভেদেনাতি এৱং বাহিৰত্থসমাসৱসেন পৰিযাযৱিসেসনতা দট্ঠব্বা.
অসুভাযাতি অসুভমাতিকায. ৱণ্ণেতব্বমাতিকঞ্হি অপেক্খিত্ৱা ইত্থিলিঙ্গে সামিৱচনং, তেনাহ মাতিকং নিক্খিপিত্ৱাতিআদি. তং ৱিভজন্তোতি মাতিকং ৱিভজন্তো. ফাতিকম্মন্তি নিপ্ফত্তিকৰণং. পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনন্তি কামচ্ছন্দাদিপঞ্চনীৱৰণঙ্গৱিগমেন পঞ্চঙ্গৱিপ্পহীনতা, অপ্পনাপ্পত্তৱিতক্কাদিজ্ঝানঙ্গানং উপ্পত্তিৱসেন পঞ্চঙ্গসমন্নাগততা চ ৱেদিতব্বা. তিৱিধকল্যাণং দসলক্খণসম্পন্নন্তি এত্থ পন ঝানস্স আদিমজ্ঝপৰিযোসানানং ৱসেন তিৱিধকল্যাণতা, তেসংযেৱ আদিমজ্ঝপৰিযোসানানং লক্খণৱসেন দসলক্খণসম্পন্নতা চ ৱেদিতব্বা. অট্ঠকথাযং পন ‘‘দসলক্খণৱিভাৱনেনেৱ তন্নিস্সযভূতা তিৱিধকল্যাণতাপি ঝানস্স পাকটা হোতীতি তত্ৰিমানীতিআদি ৱুত্তং.
তত্ৰাযং পাড়ীতি তস্মিং দসলক্খণৱিভাৱনৱিসযে অযং পাড়ি. পটিপদাৱিসুদ্ধীতি গোত্ৰভুপৰিযোসানায পুব্বভাগপটিপদায ঝানস্স নীৱৰণাদিপৰিবন্ধতো ৱিসুদ্ধি, সাযং যস্মা উপেক্খানুব্ৰূহনাদীনম্পি পচ্চযত্তেন পধানা পুৰিমকাৰণসিদ্ধা চ, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পটিপদাৱিসুদ্ধি আদী’’তি. উপেক্খানুব্ৰূহনাতি ৱিসোধেতব্বতাদীনং অভাৱতো তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খায কিচ্চনিপ্ফত্তিযা অনুব্ৰূহনা, সা পন পৰিবন্ধৱিসুদ্ধিসমকালৱিভাৱিনীপি তব্বিসুদ্ধিযাৱ নিপ্ফন্নাতি দীপনত্থমাহ ‘‘উপেক্খানুব্ৰূহনা মজ্ঝে’’তি. সম্পহংসনাতি ৱত্থুধম্মাদীনং অনতিৱত্তনাদিসাধকস্স ঞাণস্স কিচ্চনিপ্ফত্তিৱসেন পৰিযোদপনা, সা পন যস্মা কত্তব্বস্স সব্বকিচ্চস্স নিপ্ফত্তিযাৱ সিদ্ধা নাম হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সম্পহংসনা পৰিযোসান’’ন্তি. তীণিপি চেতানি কল্যাণানি একক্খণে লব্ভমানানিপি পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নতাদিৱসেন পৱত্তন্তীতি দস্সনত্থং আদিমজ্ঝপৰিযোসানভাৱেন ৱুত্তানি, ন পন ঝানস্স উপ্পাদাদিক্খণত্তযে যথাক্কমং লব্ভমানত্তাতি দট্ঠব্বং. মজ্ঝিমং সমাধিনিমিত্তং পটিপজ্জতীতিআদীসু মজ্ঝিমং সমাধিনিমিত্তং নাম সমপ্পৱত্তো অপ্পনাসমাধিযেৱ. সো হি লীনুদ্ধচ্চসঙ্খাতানং উভিন্নং অন্তানং অনুপগমনেন মজ্ঝিমো, সৱিসেসং চিত্তস্স একত্তাৰম্মণে ঠপনতো সমাধিযেৱ উপৰিৱিসেসানং কাৰণভাৱতো ‘‘সমাধিনিমিত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি, তং পটিপজ্জতি পটিলব্ভতীতি অত্থো. এৱং পটিপন্নত্তা মজ্ঝিমেন সমাধিনিমিত্তেন তত্থ একত্তাৰম্মণে অপ্পনাগোচৰে পক্খন্দতি উপতিট্ঠতি, এৱং ৱিসুদ্ধস্স পন তস্স চিত্তস্স পুন ৱিসোধেতব্বাভাৱতো ৱিসোধনে ব্যাপাৰং অকৰোন্তো পুগ্গলো ৱিসুদ্ধং চিত্তং অজ্ঝুপেক্খতি নাম. সমথভাৱূপগমনেন সমথপটিপন্নস্স পুন সমাধানে ব্যাপাৰং অকৰোন্তো সমথপটিপন্নং অজ্ঝুপেক্খতি, সমথপটিপন্নভাৱতো এৱমস্স কিলেসসংসগ্গং পহায একত্তেন উপট্ঠিতস্স পুন একত্তুপট্ঠানে ব্যাপাৰং অকৰোন্তো একত্তুপট্ঠানং অজ্ঝুপেক্খতি নাম.
তত্থ জাতানন্তিআদীসু যে পন তে এৱং উপেক্খানুব্ৰূহিতে তস্মিং ঝানচিত্তে জাতা সমাধিপঞ্ঞাসঙ্খাতা যুগনদ্ধধম্মা, তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং অনতিৱত্তনসভাৱেন সম্পহংসনা ৱিসোধনা পৰিযোদপনা চ, সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং কিলেসেহি ৱিমুত্তত্তা ৱিমুত্তিৰসেন একৰসতায সম্পহংসনা চ, যঞ্চেতং তদুপগং তেসং অনতিৱত্তনএকৰসভাৱানং অনুচ্ছৱিকং ৱীৰিযং, তস্স তদুপগৱীৰিযস্স ৱাহনট্ঠেন পৱত্তনট্ঠেন সম্পহংসনা চ, তস্মিং খণে যথাৱুত্তধম্মানং আসেৱনট্ঠেন সম্পহংসনা চ, পৰিযোদপনা চ পৰিযোদপনকস্স ঞাণস্স কিচ্চনিপ্ফত্তিৱসেনেৱ ইজ্ঝতীতি ৱেদিতব্বং. এৱং তিৱিধত্তগতং চিত্তন্তিআদীনি তস্সেৱ চিত্তস্স থোমনৱচনানি. ৱিতক্কসম্পন্নন্তি ৱিতক্কঙ্গেন সুন্দৰভাৱমুপগতং. চিত্তস্স অধিট্ঠানসম্পন্নন্তি তস্মিঞ্ঞেৱ আৰম্মণে চিত্তস্স নিৰন্তৰপ্পৱত্তিসঙ্খাতেন সমাধিনা সম্পন্নং, ইদং ঝানঙ্গৱসেন ৱুত্তং. সমাধিসম্পন্নন্তি ইদং পন ইন্দ্ৰিযৱসেনাতি ৱেদিতব্বং.
পটিকুটতীতি সঙ্কুচতি. পটিৱট্টতীতি পটিনিৱট্টতি. ন্হাৰুদদ্দুলন্তি ন্হাৰুখণ্ডং. পযুত্তৱাচন্তি পচ্চযপৰিযেসনে নিযুত্তৱাচং. দণ্ডৱাগুৰাহীতি দণ্ডপটিবদ্ধাহি দীঘজালসঙ্খাতাহি ৱাগুৰাহি.
সমণকুত্তকোতি কাসাযনিৱাসনাদিসমণকিচ্চকো. ৱগ্গুমুদাতি এত্থ ‘‘ৱগ্গুমতা’’তি ৱত্তব্বে লোকিকা ‘‘মুদা’’তি ৱোহৰিংসূতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱগ্গুমতা’’তি. ‘‘ৱগ্গূ’’তি মতা, সুদ্ধসম্মতাতি অত্থো, তেনাহ ‘‘পুঞ্ঞসম্মতা’’তি. সত্তানং পাপুননেন সোধনেন সা পুঞ্ঞসম্মতা.
১৬৩. মাৰস্স ধেয্যং ঠানং, ৱত্থু ৱা নিৱাসো মাৰধেয্যং, সো অত্থতো তেভূমকধম্মা এৱ, ইধ পন পঞ্চ কামগুণা অধিপ্পেতা, তং মাৰধেয্যং. ‘‘অযং সমণকুত্তকো যথাসমুপ্পন্নসংৱেগমূলকেন সমণভাৱূপগমনেন অতিক্কমিতুং সক্খিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা অৱোচ, ন পন ‘‘অৰহত্তপ্পত্তিযা তীসু ভৱেসু অপ্পটিসন্ধিকতায তং অতিক্কমিতুং সক্খিস্সতী’’তি মৰণেনেৱ সত্তানং সংসাৰমোচনলদ্ধিকত্তা দেৱতায. ন হি মতানং কত্থচি পটিসন্ধি গচ্ছতি. ইমিনা অত্থেন এৱমেৱ ভৱিতব্বন্তি ইমিনা পৰেসং জীৱিতা ৱোৰোপনত্থেন এৱমেৱ সংসাৰমোচনসভাৱেনেৱ ভৱিতব্বং. ‘‘অত্তনাপি অত্তানং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তি, অঞ্ঞমঞ্ঞম্পি জীৱিতা ৱোৰোপেন্তী’’তি (পাৰা. ১৬২) ৱুত্তত্তা সব্বানিপি তানি পঞ্চভিক্খুসতানি জীৱিতা ৱোৰোপেসীতি ইদং যেভুয্যৱসেন ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. তস্মা যে অত্তনাপি অত্তানং অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্চ জীৱিতা ৱোৰোপেসুং, তে পুথুজ্জনভিক্খূ ঠপেত্ৱা তদৱসেসে চ পুথুজ্জনভিক্খূ, সব্বে চ অৰিযে অযং জীৱিতা ৱোৰোপেসীতি ৱেদিতব্বং.
১৬৪. একীভাৱতোতি পৱিৱেকতো. উদ্দেসং পৰিপুচ্ছং গণ্হন্তীতি অত্তনো অত্তনো আচৰিযানং সন্তিকে গণ্হন্তি, গহেত্ৱা চ আচৰিযেহি সদ্ধিং ভগৱন্তং উপট্ঠহন্তি. তদা পন উদ্দেসাদিদাযকা তনুভূতেহি ভিক্খূহি ভগৱন্তং উপগতা, তং সন্ধায ভগৱা পুচ্ছতি.
আনাপানস্সতিসমাধিকথাৱণ্ণনা
১৬৫. দসানুস্সতীসু অন্তোগধাপি আনাপানস্সতি তদা ভিক্খূনং বহূনং সপ্পাযতং দস্সেতুং পুন গহিতা. তথা হি তং ভগৱা তেসং দেসেসি. আহাৰে পটিক্কূলসঞ্ঞা অসুভকম্মট্ঠানসদিসা, চত্তাৰো পন আৰুপ্পা আদিকম্মিকানং অননুৰূপাতি তেসং ইধ অগ্গহণং দট্ঠব্বং. অঞ্ঞং পৰিযাযন্তি অৰহত্তাধিগমত্থায অঞ্ঞং কাৰণং. অত্থযোজনাক্কমন্তি অত্থঞ্চ যোজনাক্কমঞ্চ. অস্সাসৱসেনাতি অস্সাসং আৰম্মণং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি. উপট্ঠানং সতীতি অপ্পমুস্সনতায তমেৱ অস্সাসং পস্সাসঞ্চ উপগন্ত্ৱা ঠানং, তথা তিট্ঠনকধম্মো সতি নামাতি অত্থো. ইদানি সতিৱসেনেৱ পুগ্গলং নিদ্দিসিতুকামেন যো অস্সসতীতিআদি ৱুত্তং. তত্থ যো অস্সসতি, তস্স সতি অস্সাসং উপগন্ত্ৱা তিট্ঠতীতিআদিনা অত্থো গহেতব্বো. অকোসল্লসম্ভূতেতি অৱিজ্জাসম্ভূতে. খণেনেৱাতি অত্তনো পৱত্তিক্খণেনেৱ. অৰিযমগ্গস্স পাদকভূতো অযং সমাধি অনুক্কমেন ৱড্ঢিত্ৱা অৰিযমগ্গভাৱং উপগতো ৱিয হোতীতি আহ ‘‘অৰিযমগ্গৱুড্ঢিপ্পত্তো’’তি. ওপম্মনিদস্সনন্তি এত্থ উপমাৱ ওপম্মং, তস্স নিদস্সনং.
বাহিৰকা আনাপানস্সতিং জানন্তা আদিতো চতুপ্পকাৰমেৱ জানন্তি, ন সব্বং সোড়সপ্পকাৰন্তি আহ সব্বপ্পকাৰইচ্চাদি. এৱমস্সেতং সেনাসনন্তি এত্থ এৱন্তি ভাৱনাসতিযা যথাৱুত্তনযেন আৰম্মণে চিত্তস্স নিবন্ধনে সতিযেৱ, নাসতীতি অত্থো, তেন মুট্ঠস্সতিস্স অৰঞ্ঞৱাসো নিৰত্থকো অননুৰূপোতি দস্সেতি. অৱসেসসত্তৱিধসেনাসনন্তি ‘‘পব্বতং কন্দৰং গিৰিগুহং সুসানং ৱনপত্থং অব্ভোকাসং পলালপুঞ্জ’’ন্তি (ৱিভ. ৫০৮) এৱং ৱুত্তং. উতুত্তযানুকূলং ধাতুচৰিযানুকূলন্তি গিম্হানাদিউতুত্তযস্স সেম্হাদিধাতুত্তযস্স মোহাদিচৰিযত্তযস্স চ অনুকূলং. নিসজ্জায দড়্হভাৱং পল্লঙ্কাভুজনেন, অস্সাসপস্সাসানং পৱত্তনসুখতং উপৰিমকাযস্স উজুকং ঠপনেন, আৰম্মণপৰিগ্গহূপাযং পৰিমুখং সতিযা ঠপনেন উপদিসন্তো. ন পণমন্তীতি ন ওণমন্তি. পৰিগ্গহিতনিয্যানং সতিন্তি সব্বথা গহিতং সম্মোসপটিপক্খতো নিগ্গমনসঙ্খাতং সতিং কত্ৱা, পৰমং সতিনেপক্কং উপট্ঠপেত্ৱাতি অত্থো.
সতোৱাতি সতিযা সমন্নাগতো এৱ. বাত্তিংসায আকাৰেহীতি চতূসু চতুক্কেসু আগতানি দীঘৰস্সাদীনি সোড়স পদানি অস্সাসপস্সাসৱসেন দ্ৱিধা ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তেহি দ্ৱত্তিংসাকাৰেহি. দীঘংঅস্সাসৱসেনাতি দীঘঅস্সাসৱসেন, ৱিভত্তিঅলোপং কত্ৱা নিদ্দেসো, দীঘন্তি ৱা ভগৱতা ৱুত্তঅস্সাসৱসেন. চিত্তস্স একগ্গতং অৱিক্খেপন্তি ৱিক্খেপপটিপক্খভাৱতো ‘‘অৱিক্খেপো’’তি লদ্ধনামং চিত্তস্স একগ্গভাৱং পজানতো. পটিনিস্সগ্গানুপস্সী অস্সাসৱসেনাতি পটিনিস্সগ্গানুপস্সী হুত্ৱা অস্সাসৱসেন, ‘‘পটিনিস্সগ্গানুপস্সিঅস্সাসনৱসেনা’’তি ৱা পাঠো, তস্স পটিনিস্সগ্গানুপস্সিনো অস্সাসৱসেনাতি অত্থো. আ পঠমং বহিমুখং সসনং অস্সাসো, ততো অন্তোমুখং পটিসসনং পস্সাসোতি আহ অস্সাসোতি বহিনিক্খমনৱাতোতিআদি, সুত্তন্তট্ঠকথাসু পন আকড্ঢনৱসেন অন্তো সসনং অস্সাসো, বহি পটিসসনং পস্সাসোতি কত্ৱা উপ্পটিপাটিযা ৱুত্তং.
তত্থাতি বহিনিক্খমনঅন্তোপৱিসনৱাতেসু, তস্স চ পঠমং অব্ভন্তৰৱাতো নিক্খমতীতি ইমিনা সম্বন্ধো. ‘‘সব্বেসম্পি গব্ভসেয্যকানন্তিআদিনা দাৰকানং পৱত্তিক্কমেন অস্সাসো বহিনিক্খমনৱাতোতি গহেতব্বন্তি দীপেতী’’তি কেচি ৱদন্তি. সুত্তনযো এৱ চেত্থ ‘‘অস্সাসাদিমজ্ঝপৰিযোসানং সতিযা অনুগচ্ছতো অজ্ঝত্তং ৱিক্খেপগতেন চিত্তেন কাযোপি চিত্তম্পি সাৰদ্ধা চ হোন্তি ইঞ্জিতা চ ফন্দিতা চ পস্সাসাদিমজ্ঝপৰিযোসানং সতিযা অনুগচ্ছতো বহিদ্ধা ৱিক্খেপগতেন চিত্তেন কাযোপি চিত্তম্পি সাৰদ্ধা চ হোন্তি ইঞ্জিতা চ ফন্দিতা চা’’তি ইমায পাড়িযা সমেতীতি গহেতব্বং. অদ্ধানৱসেনাতি কালদ্ধানৱসেন. অযঞ্হি অদ্ধান-সদ্দো কালস্স দেসস্স চ ৱাচকো. তত্থ যথা হীতিআদিনা দেসদ্ধানং উপমাৱসেন দস্সিতং. ইদানি তব্বিসিট্ঠকালদ্ধানৱসেন অস্সাসপস্সাসানং দীঘৰস্সতং উপমেয্যৱসেন ৱিভাৱেতুং এৱন্তিআদি ৱুত্তং. চুণ্ণৱিচুণ্ণা অনেককলাপভাৱেন. এত্থ চ হত্থিআদিসৰীৰে সুনখাদিসৰীৰে চ অস্সাসপস্সাসানং দেসদ্ধানৱিসিট্ঠকালদ্ধানৱসেনেৱ দীঘৰস্সতা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা অত্তভাৱসঙ্খাতং দীঘং অদ্ধানং সণিকং পূৰেত্ৱাতিআদিৱচনতো. তেসন্তি সত্তানং. তেতি অস্সাসপস্সাসা. ইত্তৰমদ্ধানন্তি অপ্পকং কালং. নৱহাকাৰেহীতি ভাৱনমনুযুঞ্জন্তস্স পুব্বেনাপৰং অলদ্ধৱিসেসস্স কেৱলং অদ্ধানৱসেন আদিতো ৱুত্তা তযো আকাৰা, তে চ কস্সচি অস্সাসোৱ, কস্সচি পস্সাসোৱ, কস্সচি তদুভযম্পি উপট্ঠাতীতি তিণ্ণং পুগ্গলানং ৱসেন ৱুত্তা, তথা ছন্দৱসেন তযো, তথা পামোজ্জৱসেনাতি ইমেহি নৱহি আকাৰেহি. একেনাকাৰেনাতি দীঘং অস্সাসাদীসু একেনাকাৰেন.
অদ্ধানসঙ্খাতেতি দীঘে ওকাসদ্ধানসঙ্খাতে অত্তভাৱে কালদ্ধানেপি ৱা, এৱং উপৰি ইত্তৰসঙ্খাতেতি এত্থাপি. ছন্দো উপ্পজ্জতীতি ভাৱনায পুব্বেনাপৰং ৱিসেসং আৱহন্তিযা লদ্ধস্সাদত্তা তত্থ সাতিসযো কত্তুকামতালক্খণো কুসলচ্ছন্দো উপ্পজ্জতি. ছন্দৱসেনাতি তথাপৱত্তছন্দস্স ৱসেন. পামোজ্জং উপ্পজ্জতীতি অস্সাসপস্সাসানং সুখুমতৰভাৱে আৰম্মণস্স সন্ততৰতায, কম্মট্ঠানস্স চ ৱীথিপটিপন্নতায ভাৱনাচিত্তসহগতো পমোদো খুদ্দকাদিভেদা তৰুণা পীতি উপ্পজ্জতি. চিত্তং ৱিৱত্ততীতি পটিভাগনিমিত্তে উপ্পন্নে পকতিঅস্সাসপস্সাসতো চিত্তং নিৱত্ততি. উপেক্খা সণ্ঠাতীতি তস্মিং পটিভাগনিমিত্তে উপচাৰপ্পনাভেদে সমাধিম্হি উপ্পন্নে পুন ঝাননিব্বত্তনত্থং ব্যাপাৰাভাৱতো অজ্ঝুপেক্খনং হোতি, সা পনাযং উপেক্খা তত্ৰমজ্ঝত্তুপেক্খাতি ৱেদিতব্বা. অনুপস্সনাঞাণন্তি সমথৱসেন নিমিত্তস্স অনুপস্সনা, ৱিপস্সনাৱসেন অস্সাসপস্সাসমুখেন তন্নিস্সযনামৰূপস্স অনুপস্সনা চ ঞাণং. কাযো উপট্ঠানন্তি অস্সাসপস্সাসসঙ্খাতো কাযো উপগন্ত্ৱা তিট্ঠতি এত্থ সতীতি উপট্ঠানং, নো সতি, সতি পন সৰসতো উপতিট্ঠনট্ঠেন সৰণট্ঠেন চ উপট্ঠানঞ্চেৱ সতি চ. তেন ৱুচ্চতীতিআদীসু যা অযং যথাৱুত্তঅস্সাসপস্সাসকাযে, তন্নিস্সযভূতে কৰজকাযে চ কাযস্সেৱ অনুপস্সনা নিচ্চাদিভাৱং ৱা ইত্থিপুৰিসসত্তজীৱাদিভাৱং ৱা অননুপস্সিত্ৱা অস্সাসপস্সাসকাযমত্তস্সেৱ অনিচ্চাদিভাৱস্স চ অনুপস্সনা, তায কাযানুপস্সনায সতিসঙ্খাতস্স পট্ঠানস্স ভাৱনা ৱড্ঢনা কাযে কাযানুপস্সনা সতিপট্ঠানভাৱনাতি অযং সঙ্খেপত্থো.
ইত্তৰৱসেনাতি পৰিত্তকালৱসেন. তাদিসোতি দীঘো ৰস্সো চ. ৱণ্ণাতি দীঘাদিআকাৰা. নাসিকগ্গেৱ ভিক্খুনোতি নাসিকগ্গে ৱা, ৱা-সদ্দেন উত্তৰোট্ঠে ৱাতি অত্থো. তস্মাতি যস্মা ‘‘আদিমজ্ঝপৰিযোসানৱসেন সব্বং অস্সাসপস্সাসকাযং ৱিদিতং পাকটং কৰিস্সামী’’তি পুব্বে পৱত্তআভোগৱসেন পচ্ছা তথা সমুপ্পন্নেন ঞাণসম্পযুত্তচিত্তেন তং অস্সাসপস্সাসকাযং এৱং ৱিদিতং পাকটং কৰোন্তো অস্সসতি চেৱ পস্সসতি চ, তস্মা এৱংভূতো সব্বকাযপটিসংৱেদী অস্সসিস্সামি পস্সসিস্সামীতি সিক্খতি নাম, ন পন ‘‘অনাগতে এৱং কৰিস্সামী’’তি চিন্তনমত্তেন সো এৱং ৱুচ্চতীতি অধিপ্পাযো. তথাভূতস্সাতি আদিমজ্ঝপৰিযোসানং ৱিদিতং কৰোন্তস্স. সংৱৰোতি সতি ৱীৰিযম্পি ৱা. ন অঞ্ঞং কিঞ্চীতি সব্বকাযং ৱিদিতং কৰিস্সামীতিআদিকং পুব্বাভোগং সন্ধায ৱদতি. ঞাণুপ্পাদনাদীসূতি আদি-সদ্দেন কাযসঙ্খাৰপস্সম্ভনপীতিপটিসংৱেদনাদিং সঙ্গণ্হাতি. কাযসঙ্খাৰন্তি অস্সাসপস্সাসং. সো হি চিত্তসমুট্ঠানোপি সমানো কৰজকাযপটিবদ্ধৱুত্তিতায তেন সঙ্খৰীযতীতি কাযসঙ্খাৰোতি ৱুচ্চতি. অপৰিগ্গহিতকালেতি কম্মট্ঠানস্স অনাৰদ্ধকালে, তদাৰম্ভত্থায কাযচিত্তানম্পি অপৰিগ্গহিতকালেতি অত্থো. নিসীদতি পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা উজুং কাযং পণিধাযাতি হি ইমিনা কাযপৰিগ্গহো, পৰিমুখং সতিং উপট্ঠপেত্ৱাতি ইমিনা চিত্তপৰিগ্গহো ৱুত্তো. অধিমত্তন্তি বলৱং ওড়াৰিকং, লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তং. কাযসঙ্খাৰো হি অধিপ্পেতো. অধিমত্তং হুত্ৱা পৱত্ততীতি কিৰিযাৱিসেসনং ৱা এতং. সব্বেসংযেৱাতি উভযেসম্পি.
মহাভূতপৰিগ্গহে সুখুমোতি চতুধাতুমুখেন ৱিপস্সনাভিনিৱেসং সন্ধায ৱুত্তং. লক্খণাৰম্মণিকৱিপস্সনাযাতি কলাপসম্মসনমাহ. নিব্বিদানুপস্সনতো পট্ঠায বলৱৱিপস্সনা, ততো ওৰং দুব্বলৱিপস্সনা. পুব্বে ৱুত্তনযেনাতি অপৰিগ্গহিতকালেতিআদিনা সমথনযে ৱুত্তনযেন.
চোদনাসোধনাহীতি অনুযোগপৰিহাৰেহি. কথন্তিআদি পটিসম্ভিদাপাড়ি, তত্থ কথং সিক্খতীতি সম্বন্ধো. ইতি কিৰাতিআদি চোদকৱচনং. ইতি কিৰাতি এৱঞ্চেতি অত্থো. অস্সাসপস্সাসো সব্বথা অভাৱং উপনেতি চেতি চোদকস্স অধিপ্পাযো. ৱাতূপলদ্ধিযাতি অস্সাসপস্সাসৱাতস্স অভাৱেন তব্বিসযায উপলদ্ধিযা ভাৱনাচিত্তস্স উপ্পাদো ৱড্ঢি চ ন হোতীতি অত্থো. ন চ নন্তি এত্থ নন্তি নিপাতমত্তং. পুন ইতি কিৰাতিআদি যথাৱুত্তায চোদনায ৱিস্সজ্জনা, তত্থ ইতি কিৰ সিক্খতীতি মযা ৱুত্তাকাৰেন যদি সিক্খতীতি অত্থো. পভাৱনা হোতীতি যদিপি ওড়াৰিকা কাযসঙ্খাৰা পটিপ্পস্সম্ভন্তি, সুখুমা পন অত্থেৱাতি ভাৱনাযপি ৱড্ঢি হোতেৱাতি অধিপ্পাযো. কংসেতি কংসভাজনে. নিমিত্তন্তি নিমিত্তস্স, তেসং সদ্দানং পৱত্তিআকাৰস্সাতি অত্থো. সুখুমকা সদ্দাতি অনুৰৱে আহ. সুখুমসদ্দনিমিত্তাৰম্মণতাপীতি সুখুমো সদ্দোৱ নিমিত্তং তদাৰম্মণতাযপি.
আভিসমাচাৰিকসীলন্তি এত্থ অভিসমাচাৰোতি উত্তমসমাচাৰো, তদেৱ আভিসমাচাৰিকং সীলং, খন্ধকৱত্তপৰিযাপন্নস্স সীলস্সেতং অধিৱচনং. অহং সীলং ৰক্খামীতি উভতোৱিভঙ্গপৰিযাপন্নং সীলং সন্ধায ৱুত্তং. আৱাসোতি আৱাসপলিবোধো. কুলন্তিআদীসুপি এসেৱ নযো. কম্মন্তি নৱকম্মং. ইদ্ধীতি পোথুজ্জনিকা ইদ্ধি, সা ৱিপস্সনায পলিবোধো. সো উপচ্ছিন্দিতব্বোতি ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৪১) ৱুত্তেন তস্স তস্স পলিবোধস্স উপচ্ছেদপ্পকাৰেন উপচ্ছিন্দিতব্বো. যোগানুযোগোতি যোগস্স ভাৱনায অনুযুঞ্জনং. অট্ঠতিংসাৰম্মণেসূতি আলোকাকাসকসিণদ্ৱযং ৱজ্জেত্ৱা পাড়িযং আগতানং অট্ঠন্নং কসিণানং ৱসেন ৱুত্তং, চত্তাৰীসঞ্ঞেৱ পন কম্মট্ঠানানি. যথাৱুত্তেনেৱ নযেনাতি যোগানুযোগকম্মস্স পদট্ঠানত্তাতি ইমমত্থং অতিদিসতি. ইমিনাৱ কম্মট্ঠানেনাতি ইমিনা আনাপানস্সতিকম্মট্ঠানেন. মহাহত্থিপথং নীহৰন্তো ৱিযাতি কম্মট্ঠানৱীথিং মহাহত্থিমগ্গং কত্ৱা দস্সেন্তো ৱিয.
ৱুত্তপ্পকাৰমাচৰিযন্তি ‘‘ইমিনাৱ কম্মট্ঠানেন চতুত্থজ্ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তং পত্তস্সা’’তিআদিনা হেট্ঠা ৱুত্তপ্পকাৰং আচৰিযং. ‘‘পিযো গৰু ভাৱনীযো’’তিআদিনা (অ. নি. ৭.৩৭; নেত্তি. ১১৩; মি. প. ৬.১.১০) ৱিসুদ্ধিমগ্গে (ৱিসুদ্ধি. ১.৪২) ৱুত্তপ্পকাৰমাচৰিযন্তিপি ৱদন্তি. পঞ্চসন্ধিকন্তি পঞ্চপব্বং, পঞ্চভাগন্তি অত্থো. কম্মট্ঠানস্স উগ্গণ্হনন্তি কম্মট্ঠানগন্থস্স উগ্গণ্হনং. তদত্থপৰিপুচ্ছা কম্মট্ঠানস্স পৰিপুচ্ছা, তত্থ সংসযপৰিপুচ্ছা ৱা. কম্মট্ঠানস্স উপট্ঠানন্তি এৱং ভাৱনমনুযুঞ্জন্তস্স এৱমিধ নিমিত্তং উপতিট্ঠতীতি উপধাৰণং. তথা কম্মট্ঠানপ্পনা এৱং ঝানমপ্পেতীতি. কম্মট্ঠানস্স লক্খণন্তি গণনানুবন্ধনাফুসনানং ৱসেন ভাৱনং উস্সুক্কাপেত্ৱা ঠপনাৱসেন মত্থকপ্পত্তি ইধ ভাৱনাতি কম্মট্ঠানসভাৱস্স সল্লক্খণং, তেনাহ ‘‘কম্মট্ঠানসভাৱূপধাৰণন্তি ৱুত্তং হোতী’’তি.
অট্ঠাৰসসেনাসনদোসৱিৱজ্জিতন্তি মহত্তং নৱত্তং জিণ্ণত্তং পন্থনিস্সিতত্তং সোণ্ডিপণ্ণপুপ্ফফলযুত্ততা পত্থনীযতা নগৰদাৰুখেত্তসন্নিস্সিততা ৱিসভাগানং পুগ্গলানং অত্থিতা পট্টনসন্নিস্সিততা পচ্চন্তসন্নিস্সিততা ৰজ্জসীমসন্নিস্সিততা অসপ্পাযতা কল্যাণমিত্তানং অলাভোতি ইমেহি অট্ঠাৰসহি সেনাসনদোসেহি ৱিৱজ্জিতং. পঞ্চসেনাসনঙ্গসমন্নাগতন্তি –
‘‘ইধ, ভিক্খৱে, সেনাসনং নাতিদূৰং হোতি নাচ্চাসন্নং গমনাগমনসম্পন্নং দিৱা অপ্পাকিণ্ণং ৰত্তিং অপ্পসদ্দং অপ্পনিগ্ঘোসং অপ্পডংসমকসৱাতাতপসৰীসপসম্ফস্সং, তস্মিং খো পন সেনাসনে ৱিহৰন্তস্স অপ্পকসিৰেন উপ্পজ্জন্তি চীৱৰপিণ্ডপাতসেনাসনগিলানপচ্চযভেসজ্জপৰিক্খাৰা, তস্মিং খো পন সেনাসনে থেৰা ভিক্খূ ৱিহৰন্তি …পে… এৱং খো, ভিক্খৱে, সেনাসনং পঞ্চঙ্গসমন্নাগতং হোতী’’তি (অ. নি. ১০.১১) –
এৱং ভগৱতা ৱুত্তেহি পঞ্চহি সেনাসনঙ্গেহি সমন্নাগতং, এত্থ চ নাতিদূৰতাদি একং, দিৱা অপ্পাকিণ্ণতাদি একং, অপ্পডংসাদিতা একং, চীৱৰাদিলাভো একং, থেৰানং ভিক্খূনং নিৱাসো একন্তি এৱং পঞ্চঙ্গানি ৱেদিতব্বানি.
উপচ্ছিন্নখুদ্দকপলিবোধেনাতি দীঘানং কেসাদীনং হৰণেন পত্তচীৱৰাদীনং পচনতুন্নকৰণৰজনাদিকৰণেহি চ উপচ্ছিন্না খুদ্দকা পলিবোধা যেন, তেন. ভত্তসম্মদন্তি ভোজননিমিত্তং পৰিস্সমং. আচৰিযতো উগ্গহো আচৰিযুগ্গহো, সব্বোপি কম্মট্ঠানৱিধি, ন পুব্বে ৱুত্তউগ্গহমত্তং, ততো. একপদম্পীতি এককোট্ঠাসম্পি.
অনুৱহনাতি অস্সাসপস্সাসানং অনুগমনৱসেন সতিযা নিৰন্তৰং অনুপ্পৱত্তনা. যস্মা পন গণনাদিৱসেন ৱিয ফুসনাৱসেন ৱিসুং মনসিকাৰো নত্থি, ফুট্ঠফুট্ঠট্ঠানে এৱ গণনাদি কাতব্বন্তি দস্সেতুং ইধ ফুসনাগহণন্তি দীপেন্তো ‘‘ফুসনাতি ফুট্ঠট্ঠান’’ন্তি আহ. ঠপনাতি সমাধানং, সমাধিপ্পধানা পন অপ্পনাতি আহ ‘‘ঠপনাতি অপ্পনা’’তি. অনিচ্চতাদীনং লক্খণতো সল্লক্খণা ৱিপস্সনা. পৱত্ততো নিমিত্ততো চ ৱিনিৱট্টনতো ৱিনিৱট্টনা মগ্গো. কিলেসপটিপ্পস্সদ্ধিভাৱতো পাৰিসুদ্ধি ফলং. তেসন্তি ৱিনিৱট্টনাপাৰিসুদ্ধীনং. খণ্ডন্তি ‘‘একং তীণি পঞ্চা’’তি একন্তৰিকাদিভাৱেন গণনায খণ্ডনং. অথ ৱা খণ্ডন্তি অন্তৰন্তৰা কতিপযকালং অগণেত্ৱা পুন গণনৱসেন অন্তৰা ওধিপৰিচ্ছেদো ন দস্সেতব্বো. তথা খণ্ডং দস্সেন্তস্স হি ‘‘কম্মট্ঠাননিন্নং পৱত্ততি নু খো মে চিত্তং, নো’’তি ৱীমংসুপ্পত্তিযা ৱিক্খেপো হোতি, তেনাহ সিখাপ্পত্তং নু খো মেতিআদি, ইদঞ্চ এৱং খণ্ডং দস্সেত্ৱা চিৰতৰং গণনায মনসিকৰোন্তস্স ৱসেন ৱুত্তং. সো হি তথা লদ্ধং অৱিক্খেপমত্তং নিস্সায এৱং মঞ্ঞেয্য. যো উপট্ঠাতি, তং গহেত্ৱাতি ইদং অস্সাসপস্সাসেসু যস্স একোৱ পঠমং উপট্ঠাতি, তং সন্ধায ৱুত্তং, যস্স পন উভোপি উপট্ঠহন্তি, তেন উভযম্পি গহেত্ৱা গণিতব্বং. যো উপট্ঠাতীতি ইমিনাৱ দ্ৱীসু নাসাপুটৱাতেসু যো পাকটো হোতি, সো গহেতব্বোতি অযম্পি অত্থো দীপিতোতি গহেতব্বং. পঠমং একেকস্মিং উপট্ঠিতেপি উপলক্খেত্ৱা গণন্তস্সেৱ কমেন উভোপি পাকটা হোন্তীতি আহ ‘‘অস্সাসপস্সাসা পাকটা হোন্তী’’তি. এৱং সীঘং সীঘং গণেতব্বমেৱাতি সম্বন্ধো. এৱং সীঘগণনাৰম্ভস্স ওকাসং দস্সেতুং ইমস্সাপি পুৰিমনযেন গণযতোতিআদি ৱুত্তং. তত্থ পুৰিমনযেনাতি দন্ধগণনায, পাকটা হুত্ৱাতি ইমিনা দন্ধগণনায আৰদ্ধকালে চিত্তস্স অৱিসদতায সুখুমস্সাসাদীনং অপাকটতং, পচ্ছা ৱিসদকালে পাকটতঞ্চ তেসু চ পাকটেসু দন্ধগণনং পহায সীঘগণনা কাতব্বাতি দস্সেতি. সীঘগণনায নিপ্পৰিযাযতো নিৰন্তৰপ্পৱত্তি অপ্পনাৱীথিযমেৱ, ন কামাৱচৰে ভৱঙ্গন্তৰিকত্তাতি আহ ‘‘নিৰন্তৰপ্পৱত্তং ৱিযা’’তি. পুৰিমনযেনেৱাতি সীঘগণনায. অন্তো পৱিসন্তং ৱাতং মনসিকৰোন্তো অন্তো চিত্তং পৱেসেতি নাম.
এতন্তি এতং অস্সাসপস্সাসজাতং. অনুগমনন্তি ফুট্ঠট্ঠানে মনসিকৰণমেৱ, ন অস্সাসপস্সাসানং অনুৱত্তনং, তেনাহ – ‘‘তঞ্চ খো ন আদিমজ্ঝপৰিযোসানানুগমনৱসেনা’’তি. ফুসনাঠপনাৱসেন ৱিসুং মনসিকাৰো নত্থীতি ইমিনা যথা গণনায ফুসনায চ মনসিকৰোতি, এৱং অনুবন্ধনং ৱিনা কেৱলং ঠপনায চ ফুসনায চ মনসিকাৰোপি নত্থীতি দস্সেন্তেন গণনং পটিসংহৰিত্ৱা যাৱ অপ্পনা উপ্পজ্জতি, তাৱ অনুবন্ধনায চ ফুসনায চ মনসিকৰোতি, অপ্পনায পন উপ্পন্নায অনুবন্ধনায ঠপনায চ মনসিকৰোতি নামাতি দীপিতং হোতি, অট্ঠকথাযং পন অনুবন্ধনায ৱিনা ঠপনায মনসিকাৰো নত্থীতি দস্সনত্থং ‘‘অনুবন্ধনায চ ফুসনায চ ঠপনায চ মনসিকৰোতীতি ৱুচ্চতী’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তন্তি গহেতব্বং. যা অচ্চন্তায ন মিনোতি ন ৱিনিচ্ছনতি, সা মানস্স সমীপেতি উপমানং সিদ্ধসাদিসেন সাধ্যসাধনং যথা গো ৱিয গৱযোতি. পঙ্গুড়োতি পীঠসপ্পী. দোলাতি পেঙ্খোলো. কীড়তন্তি কীড়ন্তানং. উপনিবন্ধনত্থম্ভমূলেতি নাসিকগ্গং মুখনিমিত্তঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং. আদিতো পভুতীতি উপমেয্যত্থদস্সনতো পট্ঠায. নিমিত্তন্তি উপনিবন্ধননিমিত্তং নাসিকগ্গং, মুখনিমিত্তং ৱা. অনাৰম্মণমেকচিত্তস্সাতি অস্সাসপস্সাসানং একক্খণে অপ্পৱত্তনতো একস্স চিত্তস্স তযোপি আৰম্মণং ন হোন্তি, নিমিত্তেন সহ অস্সাসো পস্সাসো ৱাতি দ্ৱেযেৱ একক্খণে আৰম্মণং হোন্তীতি অত্থো. অজানতো চ তযো ধম্মেতি নিমিত্তং অস্সাসো পস্সাসোতি ইমে তযো ধম্মে আৰম্মণকৰণৱসেন অৱিন্দন্তস্স, চ-সদ্দো ব্যতিৰেকো, তেন এৱঞ্চ সতি অযং অনিট্ঠপ্পসঙ্গোতি ব্যতিৰেকং দস্সেতি. ভাৱনাতি আনাপানস্সতিভাৱনা.
কথং ইমে…পে… ৱিসেসমধিগচ্ছতীতি ইদং পৰিহাৰগাথায ৱুত্তমেৱত্থং ককচোপমায (ম. নি. ১.২২২ আদযো) ৱিৱৰিতুং পুচ্ছাঠপনং. তত্থ কথং-সদ্দো পচ্চেকং যোজেতব্বো ‘‘কথমিমে অৱিদিতা…পে… কথং ৱিসেসমধিগচ্ছতী’’তি. পধানন্তি ভাৱনানিপ্ফাদকং ৱীৰিযং. পযোগন্তি নীৱৰণৱিক্খম্ভকং ভাৱনানুযোগং. ৱিসেসন্তি অৰহত্তপৰিযোসানৱিসেসং. পধানন্তি ৰুক্খস্স ছেদনৱীৰিযং. পযোগন্তি তস্সেৱ ছেদনককিৰিযং. কিঞ্চাপেত্থ ‘‘ৱিসেসমধিগচ্ছতী’’তি উপমাযং ন ৱুত্তং, তথাপি অত্থতো যোজেতব্বমেৱ. যথা ৰুক্খোতিআদি উপমাসংসন্দনং. নাসিকগ্গে ৱা মুখনিমিত্তে ৱাতি দীঘনাসিকো নাসিকগ্গে, ইতৰো মুখং নিমিযতি ছাদিযতি এতেনাতি মুখনিমিত্তন্তি লদ্ধনামে উত্তৰোট্ঠে.
ইদং পধানন্তি যেন ৱীৰিযাৰম্ভেন কাযোপি চিত্তম্পি ভাৱনাকম্মস্স অৰহং ইধ পধানন্তি ফলেন হেতুং দস্সেতি. উপক্কিলেসাতি নীৱৰণা. ৱিতক্কাতি কামৱিতক্কাদিমিচ্ছাৱিতক্কা, নীৱৰণপ্পহানেন ৱা পঠমজ্ঝানাধিগমং দস্সেত্ৱা ৱিতক্কূপসমাপদেসেন দুতিযজ্ঝানাদীনমধিগমমাহ. অযং পযোগোতি অযং ঝানাধিগমস্স হেতুভূতো কম্মট্ঠানানুযোগসঙ্খাতো পযোগো. সংযোজনা পহীযন্তীতি দসপি সংযোজনানি মগ্গপঅপাটিযা সমুচ্ছেদৱসেন পহীযন্তি. ব্যন্তী হোন্তীতি তথা সত্তপি অনুসযা ভঙ্গমত্তস্সপি অনৱসেসতো ৱিগতন্তা হোন্তি. অযং ৱিসেসোতি ইমং সমাধিং নিস্সায অনুক্কমেন লব্ভমানো অযং সংযোজনপ্পহানাদিকো ইমস্স সমাধিস্স ৱিসেসোতি অত্থো. এৱং ইমে তযো ধম্মাতিআদি নিগমনৱচনং. পৰিপুণ্ণাতি সোড়সন্নং ৱত্থূনং পাৰিপূৰিযা সব্বসো পুণ্ণা. অনুপুব্বন্তি অনুক্কমেন. পৰিচিতাতি পৰিচিণ্ণা. ইমং লোকন্তি খন্ধাদিলোকং পঞ্ঞাপভাসেন পভাসেতি.
ইধাতি ইমস্মিং ঠানে. অস্সাতি উপমাভূতস্স ককচস্স. আনযনে পযোজনন্তি যোজেতব্বং. নিমিত্তন্তি পটিভাগনিমিত্তং. অৱসেসঝানঙ্গপটিমণ্ডিতাতি ৱিতক্কাদিঅৱসেসঝানঙ্গপটিমণ্ডিতাতি ৱদন্তি. ৱিচাৰাদীহীতি পন ৱত্তব্বং নিপ্পৰিযাযেন ৱিতক্কস্স অপ্পনাভাৱতো. সো হি ‘‘অপ্পনা ব্যপ্পনা’’তি নিদ্দিট্ঠো. এৱঞ্হি সতি অৱসেস-সদ্দো উপপন্নো হোতি, ৱিতক্কসম্পযোগতো ৱা ঝানঙ্গেসু পধানভূতো সমাধি অপ্পনাতি কত্ৱা ‘‘অৱসেসঝানঙ্গপটিমণ্ডিতা অপ্পনাসঙ্খাতা ঠপনা চ সম্পজ্জতী’’তি ৱুত্তং. কস্সচি পন গণনাৱসেনেৱ মনসিকাৰকালতো পভুতীতি এত্থ ‘‘অনুক্কমতো…পে… পত্তং ৱিয হোতী’’তি উপৰি ৱক্খমানো গন্থো পুৰাণপোত্থকেসু দিস্সতি, তস্মা অযং পাঠো এত্থাপি লিখিতব্বো, লেখকানং পন দোসেন গড়িতোতি ৱেদিতব্বো.
ওড়াৰিকে অস্সাসপস্সাসে নিৰুদ্ধেতিআদি হেট্ঠা ৱুত্তনযম্পি ৱিচেতব্বাকাৰপ্পত্তস্স কাযসঙ্খাৰস্স ৱিচযনৱিধিং দস্সেতুং আনীতং. দেসতোতি পুব্বে ফুসনৱসেন গহিতট্ঠানতো. নিমিত্তং পট্ঠপেতব্বন্তি পুব্বে গহিতাকাৰনিমিত্তগ্গাহিকা সঞ্ঞা ফুসনট্ঠানে পট্ঠপেতব্বা. ইমমেৱ হি অত্থৱসন্তি ইমং অনুপট্ঠহন্তস্স আৰম্মণস্স উপট্ঠানৱিধিসঙ্খাতং কাৰণং পটিচ্চ. ইতোতি আনাপানকম্মট্ঠানতো. গৰুকতা চ ভাৱনাদুক্কৰতাযাতি আহ ‘‘গৰুকভাৱন’’ন্তি. চৰিত্ৱাতি গোচৰং গহেত্ৱা. নিমিত্তন্তি উগ্গহনিমিত্তং, পটিভাগনিমিত্তং ৱা. উভযম্পি হি ইধ একজ্ঝং ৱুত্তং. তথা হি তূলপিচুআদিউপমত্তযং উগ্গহে যুজ্জতি, সেসং উভযত্থ.
তাৰকৰূপং ৱিযাতি তাৰকায সৰূপং ৱিয. সঞ্ঞানানতাযাতি নিমিত্তুপট্ঠানতো পুব্বে পৱত্তসঞ্ঞানং নানতায. সঞ্ঞজন্তি ভাৱনাসঞ্ঞায পৰিকপ্পিতং, ন উপ্পাদিতং অৱিজ্জমানত্তা, তেনাহ ‘‘নানতো উপট্ঠাতী’’তি. এৱং হোতীতি ভাৱনমনুযুত্তস্স এৱং উপট্ঠাতি. এৱন্তি এৱং সতি, যথাৱুত্তনযেন নিমিত্তে এৱ চিত্তস্স ঠপনে সতীতি অত্থো. ইতো পভুতীতি ইতো পটিভাগনিমিত্তুপ্পত্তিতো পট্ঠায. নিমিত্তেতি পটিভাগনিমিত্তে. ঠপযন্তি ঠপনাৱসেন চিত্তং ঠপন্তো. নানাকাৰন্তি ‘‘চত্তাৰো ৱণ্ণা’’তি এৱং ৱুত্তং নানাকাৰং. ৱিভাৱযন্তি ৱিভাৱেন্তো অন্তৰধাপেন্তো. নিমিত্তুপ্পত্তিতো পট্ঠায হি তে আকাৰা অমনসিকৰোতো অন্তৰহিতা ৱিয হোন্তি. অস্সাসপস্সাসেতি অস্সাসে পস্সাসে চ যো নানাকাৰো, তং ৱিভাৱযং অস্সাসপস্সাসসম্ভূতে ৱা নিমিত্তে চিত্তং ঠপযং সকং চিত্তং নিবন্ধতি নামাতি যোজনা. কেচি পন ৱিভাৱযন্তি এতস্স ৱিভাৱেন্তো ৱিদিতং পাকটং কৰোন্তোতি অত্থং ৱদন্তি, তং পুব্বভাগৱসেন যুজ্জেয্য. অযঞ্হেত্থ অত্থো – অস্সাসপস্সাসে নানাকাৰং ৱিভাৱেন্তো পজানন্তো তত্থ যং লদ্ধং নিমিত্তং, তস্মিং চিত্তং ঠপেন্তো অনুক্কমেন সকং চিত্তং নিবন্ধতি অপ্পেতীতি.
কিলেসাতি অৱসেসকিলেসা. সন্নিসিন্নাযেৱাতি অলদ্ধনীৱৰণসহাযা ওলীনাযেৱ. উপচাৰভূমিযন্তি উপচাৰাৱত্থাযং. লক্খণতোতি ৱিক্খম্ভনাদিসভাৱতো ৱা অনিচ্চাদিসভাৱতো ৱা. গোচৰোতি ভিক্খাচাৰগামো. যত্থ দুল্লভা সপ্পাযভিক্খা, সো অসপ্পাযো, ইতৰো সপ্পাযো. ভস্সন্তি দসকথাৱত্থুনিস্সিতং ভস্সং, তং সপ্পাযং, ইতৰমসপ্পাযং. সেসেসু আৱাসাদীসু যত্থ যত্থ অসমাহিতং চিত্তং সমাধিযতি, তং তং সপ্পাযং, ইতৰমসপ্পাযন্তি গহেতব্বং. যস্স পন এৱং সত্তৱিধং অসপ্পাযং ৱজ্জেত্ৱা সপ্পাযমেৱ সেৱন্তস্সপি অপ্পনা ন হোতি, তেন সম্পাদেতব্বং দসৱিধং অপ্পনাকোসল্লং দস্সেন্তো ৱত্থুৱিসদকিৰিযাতিআদিমাহ. তত্থ ৱত্থুৱিসদকিৰিযা নাম কেসনখচ্ছেদনাদীহি অজ্ঝত্তিকস্স সৰীৰৱত্থুস্স, চীৱৰসেনাসনাদিধোৱনপৰিকম্মাদীহি বাহিৰৱত্থুস্স চ ৱিসদভাৱকৰণং. এৱঞ্হি ঞাণম্পি ৱিসদকিচ্চনিপ্ফত্তিকৰং হোতি. ইন্দ্ৰিযসমত্তপটিপাদনতা নাম সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং সমভাৱকৰণং. নিমিত্তকুসলতা নাম ভাৱনায লদ্ধনিমিত্তস্স ৰক্খণকোসল্লং. যস্মিং সমযে চিত্তং নিগ্গহেতব্বন্তিআদীসু যস্মিং সমযে চিত্তং অচ্চাৰদ্ধতাদীহি কাৰণেহি উদ্ধততায নিগ্গহেতব্বং, তদা ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গাদযো তযো অভাৱেত্ৱা পস্সদ্ধাদীনং তিণ্ণং ভাৱনেন চিত্তস্স নিগ্গণ্হনা হোতি. যদাস্স চিত্তং অতিসিথিলৱীৰিযতাদীহি লীনতায পগ্গহেতব্বং, তদা পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গাদযো তযো অভাৱেত্ৱা ধম্মৱিচযাদীনং তিণ্ণং ভাৱনেন চিত্তস্স পগ্গণ্হনং হোতি. যদাস্স পঞ্ঞাপযোগমন্দতাদীহি নিৰস্সাদং চিত্তং হোতি, তদা তস্স চিত্তস্স অট্ঠসংৱেগৱত্থুপচ্চৱেক্খণাদিনা (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.৪১৮) সম্পহংসনসঙ্খাতা সংৱেজনা হোতি. যদা পনস্স এৱং পটিপজ্জনতো অলীনং অনুদ্ধতং অনিৰস্সাদং আৰম্মণে সমপ্পৱত্তং সমথৱীথিপটিপন্নঞ্চ চিত্তং হোতি, তদা তস্স পগ্গহনিগ্গহসম্পহংসনেসু অব্যাপাৰতাসমাপজ্জনেন অজ্ঝুপেক্খনা হোতি.
তদধিমুত্ততা নাম সমাধিঅধিমুত্ততা, সমাধিনিন্নপোণপব্ভাৰতাতি অত্থো. এত্থাতি এতিস্সং কাযানুপস্সনাযং.
পাৰিসুদ্ধিং পত্তুকামোতি ফলং অধিগন্তুকামো সমাপজ্জিতুকামো চ. তত্থ সল্লক্খণাৱিৱট্টনাৱসেন পঠমং মগ্গানন্তৰফলং অধিগন্তুকামো. ততো পৰং সল্লক্খণৱসেন ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জিতুকামোপীতি এৱমত্থো গহেতব্বো. আৱজ্জনসমাপজ্জন…পে… ৱসিপ্পত্তন্তি এত্থ পটিলদ্ধঝানতো ৱুট্ঠায ৱিতক্কাদীসু ঝানঙ্গেসু একেকং আৱজ্জযতো ভৱঙ্গং উপচ্ছিন্দিত্ৱা উপ্পন্নাৱজ্জনানন্তৰং ৱিতক্কাদীসু যথাৱজ্জিতঝানঙ্গাৰম্মণানি কামাৱচৰজৱনানি ভৱঙ্গন্তৰিতানি যদা নিৰন্তৰং পৱত্তন্তি, অথস্স আৱজ্জনৱসী সিদ্ধা হোতি. তং পন ঝানং সমাপজ্জিতুকামতানন্তৰং সীঘং সমাপজ্জনসমত্থতা সমাপজ্জনৱসী নাম. অচ্ছৰামত্তং ৱা দসচ্ছৰামত্তং ৱা খণং ঝানং ঠপেতুং সমত্থতা অধিট্ঠানৱসী নাম. তথেৱ লহুং খণং ঝানসমঙ্গী হুত্ৱা ঝানতো ভৱঙ্গুপ্পত্তিৱসেন ৱুট্ঠাতুং সমত্থতা ৱুট্ঠানৱসী নাম. ‘‘এত্তকমেৱ খণং সমাপজ্জিস্সামী’’তি, ‘‘এত্তকমেৱ খণং ঝানসমঙ্গী হুত্ৱা ঝানতো ৱুট্ঠহিস্সামী’’তি চ পৱত্তপুব্বপৰিকম্মভেদেনেত্থ অধিট্ঠানৱুট্ঠানৱসিযো ভিন্না, ন সৰূপভেদেন, যা ‘‘সমাপত্তিকুসলতা, ৱুট্ঠানকুসলতা’’তি ৱুচ্চন্তি. পচ্চৱেক্খণৱসী পন আৱজ্জনৱসিযা এৱ ৱুত্তা. পচ্চৱেক্খণৱীথিযঞ্হি সীঘং আৱজ্জনুপ্পত্তিযা আৱজ্জনৱসী তদনন্তৰানং জৱনানং সমুপ্পত্তিযা পচ্চৱেক্খণৱসীতি আৱজ্জনৱসীসিদ্ধিযাৱ পচ্চৱেক্খণৱসী সিদ্ধা এৱ হোতীতি ৱেদিতব্বা. ঝানঙ্গানি পৰিগ্গহেত্ৱাতি ঝানচিত্তসম্পযুত্তানি ঝানঙ্গানি লক্খণাদিৱসেন পৰিগ্গহেত্ৱা. তেসঞ্চ নিস্সযন্তি তেসং ৱত্থুনিস্সযানং ভূতানং নিস্সযং. ইদঞ্চ কৰজকাযস্স ৱত্থুদসকস্স ভূতনিস্সযত্তা সুত্তন্তনযেন ৱুত্তং, ন পট্ঠাননযেন. ন হি কলাপন্তৰগতানি ভূতানি কলাপন্তৰগতানং ভূতানং নিস্সযপচ্চযা হোন্তি, সুত্তন্তনযেন পন উপনিস্সযপচ্চযোতি ৱেদিতব্বানি. পট্ঠানে হি অসঙ্গহিতা সব্বে পচ্চযা সুত্তন্তিকনযেন উপনিস্সযপচ্চযে সঙ্গয্হন্তীতি ৱেদিতব্বং. তংনিস্সিতৰূপানীতি উপাদাৰূপানি. যথাপৰিগ্গহিতৰূপৱত্থুদ্ৱাৰাৰম্মণং ৱাতি এত্থ যথাপৰিগ্গহিতকেসাদিৰূপাৰম্মণং ততো পুব্বে ৱুত্তনযৱত্থাৰম্মণঞ্চ তন্নিস্সযকৰজকাযপঅগ্গহমুখেন উপট্ঠিতচক্খাদিদ্ৱাৰঞ্চ সসম্পযুত্তধম্মৱিঞ্ঞাণং ৱাতি যোজেতব্বং. কম্মাৰগগ্গৰীতি কম্মাৰানং অগ্গিধমনভস্তা. তজ্জন্তি তদনুৰূপং. তস্সাতি নামৰূপস্স. তং দিস্ৱাতি অৱিজ্জাতণ্হাদিপচ্চযং দিস্ৱা. কঙ্খং ৱিতৰতীতি অহোসিং নু খো অহং অতীতমদ্ধানন্তিআদিনযপ্পৱত্তং (ম. নি. ১.১৮; সং. নি. ২.২০) সোড়সৱত্থুকং ৱিচিকিচ্ছং অতিক্কমতি. কলাপসম্মসনৱসেনাতি যং কিঞ্চি ৰূপং অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নন্তিআদিনা (ম. নি. ১.৩৬১; ৩.৮৬, ৮৯; অ. নি. ৪.১৮১) পঞ্চসু খন্ধেসু অতীতাদিকোট্ঠাসং একেককলাপতো গহেত্ৱা অনিচ্চাদিৱসেন সম্মসনং কলাপসম্মসনং, তস্স ৱসেন. পুব্বভাগেতি পটিপদাঞাণদস্সনৱিসুদ্ধিপৰিযাপন্নায উদযব্বযানুপস্সনায পুব্বভাগে. ওভাসাদযোতি ওভাসো ঞাণং পীতি পস্সদ্ধি সুখং অধিমোক্খো পগ্গহো উপেক্খা উপট্ঠানং নিকন্তি চ. তত্থ অধিমোক্খোতি সদ্ধা. উপট্ঠানন্তি সতি. উপেক্খাতি তত্ৰমজ্ঝত্ততা. এত্থ চ ওভাসাদযো নৱ নিকন্তিসঙ্খাততণ্হুপক্কিলেসৱত্থুতায উপক্কিলেসা ৱুত্তা, নিকন্তি পন উপক্কিলেসতায তব্বত্থুতায চ. নিব্বিন্দন্তো আদীনৱানুপস্সনাপুব্বঙ্গমায নিব্বিদানুপস্সনায নিব্বিন্দন্তো. মুঞ্চিতুকম্যতাপটিসঙ্খানুপস্সনাসঙ্খাৰুপেক্খানুলোমঞাণানং চিণ্ণপৰিযন্তে উপ্পন্নগোত্ৰভুঞাণানন্তৰং উপ্পন্নেন মগ্গঞাণেন সব্বসঙ্খাৰেসু ৱিৰজ্জন্তো ৱিমুচ্চন্তো. ফলক্খণে হি ৱিমুত্তো নাম ৱুচ্চতি, মগ্গক্খণে ৱিমুচ্চন্তোতি. একূনৱীসতিভেদস্সাতি চতুন্নং মগ্গৱীথীনং অনন্তৰং পচ্চেকং উপ্পজ্জন্তস্স মগ্গফলনিব্বানপহীনাৱসিট্ঠকিলেসানং পঞ্চন্নং পচ্চৱেক্খিতব্বানং ৱসেন একূনৱীসতিভেদস্স. অৰহতো হি অৱসিট্ঠকিলেসাভাৱেন একূনৱীসতিতা. অস্সাতি আনাপানকম্মট্ঠানিকস্স.
সপ্পীতিকে দ্ৱে ঝানেতি পীতিসহগতানি চতুক্কনযে দ্ৱে পঠমদুতিযজ্ঝানানি. তস্সাতি তেন যোগিনা. সমাপত্তিক্খণেতি সমাপন্নক্খণে. আৰম্মণতোতি পটিভাগাৰম্মণগ্গহণমুখেন পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি, আৰম্মণস্স পটিসংৱিদিতত্তা. আৰম্মণে হি ৱিদিতে তব্বিসযা চিত্তচেতসিকা ধম্মা সযং অত্তনো পটিসংৱিদিতা নাম হোতি সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ পচ্ছা গহণে সন্দেহাভাৱতো. ৱিপস্সনাক্খণেতি ৱিপস্সনাপঞ্ঞায ৱিসযতো দস্সনক্খণে. এৱং পীতিং অনিচ্চাদিৱসেন গহণমেৱ অসম্মোহতো পীতিপটিসংৱেদনং নাম.
দীঘং অস্সাসৱসেনাতি দীঘস্স অস্সাসস্স আৰম্মণভূতস্স ৱসেন, পজানতো সা পীতি পটিসংৱিদিতা হোতীতি সম্বন্ধো. চিত্তস্স একগ্গতং অৱিক্খেপং পজানতোতি ঝানপৰিযাপন্নং অৱিক্খেপাপন্নং নাম চিত্তস্সেকগ্গতং তংসম্পযুত্তায পঞ্ঞায পজানতো. যথেৱ হি আৰম্মণমুখেন পীতি পটিসংৱিদিতা হোতি, এৱং তংসম্পযুত্তধম্মাপি পটিসংৱিদিতা এৱ হোন্তীতি. সতি উপট্ঠিতা হোতীতি দীঘং অস্সাসৱসেন ঝানসম্পযুত্তা সতি তস্স আৰম্মণে উপট্ঠিতা তদাৰম্মণজ্ঝানেপি উপট্ঠিতা নাম হোতীতি. দীঘং পস্সাসৱসেনাতিআদীসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. এৱং দস্সিতং পীতিপটিসংৱেদনং আৰম্মণতো অসম্মোহতো চ ৱিভাগতো দস্সেতুং আৱজ্জতোতিআদি ৱুত্তং. তত্থ আৱজ্জতোতি ঝানং আৱজ্জন্তস্স. সা পীতীতি সা ঝানপৰিযাপন্না পীতি. জানতোতি সমাপন্নক্খণে আৰম্মণমুখেন জানতো, তস্স সা পীতি পটিসংৱিদিতা হোতীতি সম্বন্ধো. পস্সতোতি দস্সনভূতেন ঞাণেন ঝানতো ৱুট্ঠায পস্সন্তস্স. পচ্চৱেক্খতোতি ঝানং পচ্চৱেক্খন্তস্স. চিত্তং অধিট্ঠহতোতি ‘‘এত্তকং ৱেলং ঝানসমঙ্গী ভৱিস্সামী’’তি ঝানচিত্তং অধিট্ঠহন্তস্স. এৱং পঞ্চন্নং ৱসিভাৱানং ৱসেন ঝানস্স পজাননমুখেন আৰম্মণতো পীতিযা পটিসংৱেদনা দস্সিতা. অধিমুচ্চতোতি সদ্দহন্তস্স, সমথৱিপস্সনাৱসেনাতি অধিপ্পাযো. ৱীৰিযং পগ্গণ্হতোতিআদীসুপি এসেৱ নযো. অভিঞ্ঞেয্যন্তি ৱিসিট্ঠায পঞ্ঞায জানিতব্বং চতুসচ্চং ৱিপস্সনাপঞ্ঞাপুব্বঙ্গমায মগ্গপঞ্ঞায অভিজানতোতিআদি যোজনা. এৱং পৰিঞ্ঞেয্যন্তিআদীসুপি পৰিজানতোতিআদিনা যোজনা ৱেদিতব্বা. তত্থ পৰিঞ্ঞেয্যন্তি দুক্খসচ্চং. অৱসেসপদানীতি সুখপটিসংৱেদী চিত্তসঙ্খাৰপটিসংৱেদীতি পদানি.
ৱেদনাদযোতি আদি-সদ্দেন সঞ্ঞা গহিতা, তেনাহ ‘‘দ্ৱে খন্ধা’’তি. ৱিপস্সনাভূমিদস্সনত্থন্তি কাযিকসুখাদিসীসেন পকিণ্ণকসঙ্খাৰদস্সনতো ৱুত্তং সমথে কাযিকসুখাভাৱতো. সোতি পস্সম্ভনপৰিযাযেন ৱুত্তো নিৰোধো. ৱুত্তনযেনাতি ইমস্স হি ভিক্খুনো পুব্বে অপৰিগ্গহিতকালেতিআদিনা (পাৰা. অট্ঠ. ২.১৬৫) কাযসঙ্খাৰে ৱুত্তনযেন. পীতিসীসেন ৱেদনা ৱুত্তাতি পীতিঅপদেসেন ৱেদনা ৱুত্তা, সুখগ্গহণতো ৱেদনানুপস্সনাপসঙ্গতোতি অধিপ্পাযো. দ্ৱীসু চিত্তসঙ্খাৰপদেসূতি ‘‘চিত্তসঙ্খাৰপটিসংৱেদী পস্সম্ভযং চিত্তসঙ্খাৰ’’ন্তি ইমেসু দ্ৱীসু কোট্ঠাসেসু. সঞ্ঞাসম্পযুত্তা ৱেদনাতি ৱেদনানুপস্সনাভাৱতো ৱুত্তং. চিত্তপটিসংৱেদিতা ৱেদিতব্বাতি আৰম্মণতো অসম্মোহতোতিআদিনা ৱুত্তনযং সন্ধায ৱুত্তং. চিত্তন্তি ঝানসম্পযুত্তং ৱিপস্সনাসম্পযুত্তঞ্চ চিত্তং. আমোদেতীতি সম্পযুত্তায পীতিযা ঝানৱিসযায মোদেতি. ৱিপস্সনাক্খণেতিআদিনা ৱুত্তভঙ্গানুপস্সনক্খণে.
আনাপানস্সতিসমাধিকথাৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
১৬৭. যদিপি অৰিযা নেৱ অত্তনাৱ অত্তানং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱা জীৱিতা ৱোৰোপেন্তি, নাপি পৰেহি সমাদপেন্তি, তথাপি যথাৱুত্তেহি তীহি পকাৰেহি মতানং পুথুজ্জনানং অন্তৰে মিগলণ্ডিকেন মাৰিতানং অৰিযপুগ্গলানম্পি অত্থিতায ‘‘অৰিযপুগ্গলমিস্সকত্তা’’তি ৱুত্তং. অথ ৱা পুথুজ্জনকালে অত্তনাৱ অত্তানং ঘাতেত্ৱা মৰণসমযে ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰিযমগ্গং পটিলভিত্ৱা মতানম্পি সব্ভাৱতো এৱং ৱুত্তন্তি গহেতব্বং.
পদভাজনীযৱণ্ণনা
১৭২. ব্যঞ্জনে আদৰং অকত্ৱাতি জানিত্ৱা সঞ্জানিত্ৱাতিআদিনা ব্যঞ্জনানুৰূপং অৱুত্তত্তা ৱুত্তং. পাণোতি জানন্তোতি ইদং মনুস্সোতি অজানিত্ৱাপি কেৱলং সত্তসঞ্ঞায এৱ পাৰাজিকভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. ৱধকচেতনাৱসেন চেতেত্ৱাতি ‘‘ইমং মাৰেমী’’তি ৱধকচেতনায চিন্তেত্ৱা. পকপ্পেত্ৱাতি ‘‘ৱধামি ন’’ন্তি এৱং চিত্তেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. অভিৱিতৰিত্ৱাতি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা, তেনাহ ‘‘নিৰাসঙ্কচিত্তং পেসেত্ৱা’’তি. সিখাপ্পত্তো অত্থোতি সঞ্চিচ্চাতি পুব্বকালকিৰিযাৱসেন ৱুত্তস্সপি ৱীতিক্কমভূতস্স অপৰকালকিৰিযাযুত্তদস্সনেন কোটিপ্পত্তো অত্থো. জাতিউণ্ণা নাম তদহুজাতএড়কস্স লোমং. এৱং ৱণ্ণপ্পটিভাগন্তি এৱং ৱণ্ণসণ্ঠানং. ততো ৱা উদ্ধন্তি দুতিযসত্তাহাদীসু অব্বুদাদিভাৱপ্পত্তং সন্ধায ৱুত্তং. পৰিহীনৱেগস্স সন্তানস্স পচ্চযো হোতীতি সহকাৰীপচ্চযো হোতি, ন জনকো. কম্মমেৱ হি খণে খণে উপ্পজ্জমানানং কম্মজৰূপানং জনকপচ্চযো, তঞ্চ পৱত্তিযং পুব্বে উপ্পজ্জিত্ৱা ঠিতং অনুপহতং চতুসন্ততিৰূপং সহকাৰীপচ্চযং লভিত্ৱাৱ কাতুং সক্কোতি, ন অঞ্ঞথা, যেন কেনচি ৱিৰোধিপচ্চযেন নিৰুদ্ধচক্খাদিপ্পসাদানং পুগ্গলানং ৱিজ্জমানম্পি কম্মং চক্খাদিকং জনেতুং ন সক্কোতীতি সিদ্ধমেৱ হোতি.
অতিপাতেন্তোতি অতিপাতেন্তো ৱিনাসেন্তো. ৱুত্তপকাৰমেৱাতি জীৱিতিন্দ্ৰিযাতিপাতনৱিধানং ৱুত্তপ্পকাৰমেৱ. সৰসেনেৱ পতনসভাৱস্স সণিকং পতিতুং অদত্ৱা অতীৱ পাতনং সীঘপাতনং অতিপাতো, পাণস্স অতিপাতো পাণাতিপাতো. আথব্বণিকাতি অথব্বণৱেদিনো. অথব্বণন্তি অথব্বণৱেদৱিহিতং. মন্তং পযোজেন্তীতি অলোণভোজনদব্বসযনসুসানগমনাদীহি পযোগেহি মন্তং পৰিৱত্তেন্তি, তেন যথিচ্ছিতপাণৱধাদিফলং উপপজ্জতি, তস্মা তং কাযৱচীকম্মেসু পৱিট্ঠং. ঈতিন্তি পীড়ং. উপদ্দৱন্তি ততো অধিকতৰং পীড়ং. পজ্জৰকন্তি ৱিসমজ্জৰং. সূচিকন্তি সূচীহি ৱিয ৱিজ্ঝমানং সূলং. ৱিসূচিকন্তি সসূলং আমাতিসাৰং. পক্খন্দিযন্তি ৰত্তাতিসাৰং. ৱিজ্জং পৰিৱত্তেত্ৱাতি গন্ধাৰৱিজ্জাদিকং অত্তনো ৱিজ্জং কতূপচাৰং মন্তপঠনক্কমেন পৰিজপ্পিত্ৱা. তেহীতি তেহি ৱত্থূহি. পযোজনন্তি পৱত্তনং. অহো ৱতাযন্তি অযং তং কুচ্ছিগতং. গব্ভন্তি ইদং কুচ্ছিগতং গব্ভং. কুলুম্বস্সাতি গব্ভস্স, কুলস্সেৱ ৱা, কুটুম্বস্সাতি ৱুত্তং হোতি. ভাৱনামযিদ্ধিযাতি অধিট্ঠানিদ্ধিং সন্ধায ৱুত্তং. তং তেসং ইচ্ছামত্তন্তি সুত্তত্থতো ন সমেতীতি অধিপ্পাযো. অথব্বণিদ্ধিৱসেনেৱ হি সুত্তে ‘‘ইদ্ধিমা চেতোৱসিপ্পত্তো’’তি ৱুত্তং, ন ভাৱনামযিদ্ধিৱসেনাতি দট্ঠব্বং.
ইতৰথাতি পৰিযেসেয্যাতি পদস্স গৱেসনমত্তমেৱ যথাৰুতৱসেন অত্থো সিযা, তদা পৰিযিট্ঠমত্তেন পৰিযেসিত্ৱা সত্থাদীনং লদ্ধমত্তেনাতি অত্থো. সসন্তি হিংসন্তি এতেনাতি সত্থন্তি ৱধোপকৰণস্স পাসাণৰজ্জুআদিনো সব্বস্সাপি নামন্তি আহ লগুড়াতিআদি. লগুড়ন্তি মুগ্গৰস্সেতং অধিৱচনং. সত্থসঙ্গহোতি মাতিকাযং সত্থহাৰকন্তি এত্থ ৱুত্তসত্থসঙ্গহো. পৰতো ৱুত্তনযত্তাতি পৰতো নিগমনৱসেন ৱুত্তস্স দুতিযপদস্স পদভাজনে ৱুত্তনযত্তা. চিত্তসদ্দস্স অত্থদীপনত্থং ৱুত্তোতি চিত্ত-সদ্দস্স ৱিচিত্তাদিঅনেকত্থৱিসযত্তা ইতৰেহি নিৱত্তেত্ৱা ৱিঞ্ঞাণত্থং নিযমেতুং ৱুত্তো.
১৭৪. কম্মুনা বজ্ঝতীতি পাণাতিপাতকম্মুনা বজ্ঝতি, তং কম্মমস্স সিদ্ধন্তি অত্থো. উভযথাপীতি উদ্দিসকানুদ্দিসকৱসেন. পচ্ছা ৱা তেন ৰোগেনাতি এতেন অনাগতম্পি জীৱিতিন্দ্ৰিযং আৰব্ভ পাণাতিপাতস্স পৱত্তিং দস্সেতি. এৱঞ্চ ‘‘যদা সক্কোতি, তদা তং জীৱিতা ৱোৰোপেহী’’তি আণত্তিযা চিৰেন সমিদ্ধিযম্পি আণত্তিক্খণেযেৱ পাণাতিপাতো. ওপাতখণনাদিথাৱৰপযোগেসু পযোগকৰণতো পচ্ছা গহিতপটিসন্ধিকস্সাপি সত্তস্স মৰণে পাণাতিপাতো চ অনাগতাৰম্মণো উপপন্নো হোতি. যং পন সিক্খাপদৱিভঙ্গে ‘‘পঞ্চ সিক্খাপদানি পচ্চুপ্পন্নাৰম্মণাযেৱা’’তি ৱুত্তং, তং পাণাতিপাতাদিতো ৱিৰতিং সন্ধায ৱুত্তং, ন পাণাতিপাতাদিন্তি গহেতব্বং. অঞ্ঞচিত্তেনাতি অমাৰেতুকামতাচিত্তেন. দুতিযপ্পহাৰেন মৰতীতি পঠমপ্পহাৰং ৱিনা দুতিযেনেৱ মৰতীতি অত্থো. পঠমপ্পহাৰেনেৱাতি পঠমপ্পহাৰসমুট্ঠাপকচেতনাক্খণেযেৱাতি অত্থো. কিঞ্চাপি পঠমপ্পহাৰো সযমেৱ ন সক্কোতি মাৰেতুং, দুতিযং পন লভিত্ৱা সক্কোন্তো জীৱিতৱিনাসহেতু হোতি, তস্মা পঠমপ্পহাৰং ৱিনা মৰণস্স অসিদ্ধত্তা ‘‘পযোগো তেন চ মৰণ’’ন্তি ইমিনা সংসন্দনতো পঠমপ্পহাৰেনেৱ কম্মবদ্ধো যুত্তো, ন দুতিযেন তস্স অঞ্ঞচিত্তেন দিন্নত্তা. যথা চেত্থ, এৱং অঞ্ঞেন পুগ্গলেন দুতিযপ্পহাৰদানাদীসু ৱিয. যদি পন দুতিযপ্পহাৰদাযকস্সাপি পুগ্গলস্স ৱধকচেতনা অত্থি, তস্সাপি অত্তনো পযোগেনাপি মতত্তা পযোগক্খণে পাণাতিপাতোতি ৱেদিতব্বং.
কম্মাপত্তিব্যত্তিভাৱত্থন্তি আনন্তৰিযাদিকম্মৱিভাগস্স পাৰাজিকাদিআপত্তিৱিভাগস্স চ পাকটভাৱত্থং. ‘‘এড়কং মাৰেমী’’তি ৱিপৰীতগ্গহণেপি ‘‘ইম’’ন্তি যথানিপন্নস্সেৱ পৰমত্থতো গহিতত্তা যথাৱত্থুকং কম্মবদ্ধো হোতিযেৱাতি আহ ইমং ৱত্থুন্তিআদি. ঘাতকো চ হোতীতি পাণাতিপাতকম্মেন বদ্ধোতি অত্থো. মাতাদিগুণমহন্তে আৰব্ভ পৱত্তৱধকচেতনায মহাসাৱজ্জতায ৱুত্তং ‘‘ইধ পন চেতনা দাৰুণা হোতী’’তি.
লোহিতকন্তি লোহিতমক্খিতং. কম্মং কৰোন্তেতি যুদ্ধকম্মং কৰোন্তে. যথাধিপ্পাযং গতেতি যোধং ৱিজ্ঝিত্ৱা পিতৰি ৱিদ্ধে, যোধং পন অৱিজ্ঝিত্ৱা কেৱলং পিতৰি ৱিদ্ধেপি ৱিসঙ্কেতো নত্থিযেৱ পিতৰিপি ৱধকচিত্তস্স অত্থিতায, কেৱলং যোধে ৱিদ্ধেপি এসেৱ নযো. আনন্তৰিযং পন নত্থীতি পিতুৱিসযং পাণাতিপাতকম্মং নত্থীতি অত্থো.
এৱং ৱিজ্ঝাতি এৱং পাদেহি ভূমিযং ঠত্ৱা এৱং ধনুং গহেত্ৱা আকড্ঢিত্ৱাতিআদিনা ৱিজ্ঝনপ্পকাৰসিক্খাপনমুখেন আণাপেতীতি অত্থো. এৱং পহৰাতি দড়্হং অসিং গহেত্ৱা এৱং পহৰ. এৱং ঘাতেহীতি এৱং কম্মকাৰণং কত্ৱা মাৰেহি. তত্তকা উভিন্নং পাণাতিপাতাতি অনুদ্দিসিত্ৱা যেসং কেসঞ্চি মাৰণত্থায উভোহি পযোগস্স কতত্তা ৱুত্তং. সচে হি আণাপকো ‘‘এৱং ৱিদ্ধে অসুকো এৱং মৰতী’’তি সঞ্ঞায ‘‘এৱং ৱিজ্ঝা’’তি আণাপেতি, নিযমিতস্সেৱ মৰণে আণাপকস্স কম্মবদ্ধোতি ৱদন্তি. সচে আণত্তো ‘‘অসুক’’ন্তি নিযমেত্ৱা উদ্দিস্স সৰং খিপতি, আণাপকো অনিযমেত্ৱা আণাপেতি, আণাপকস্স যেসং কেসঞ্চি মৰণেপি কম্মবদ্ধো, আণত্তস্স পন নিযমিতমৰণেযেৱাতি ৱেদিতব্বং. মজ্ঝেতি হত্থিনো পিট্ঠিনো মজ্ঝে. এতেনাতি অধিট্ঠহিত্ৱা আণাপেতীতিআদিপাড়িৱচনেন. তত্থাতি আণত্তিকপযোগে.
কিঞ্চাপি কিৰিযাৱিসেসো অট্ঠকথাসু অনাগতো, পাড়িযং পন ‘‘এৱং ৱিজ্ঝ, এৱং পহৰ, এৱং ঘাতেহী’’তি (পাৰা. ১৭৪) কিৰিযাৱিসেসস্স পৰামট্ঠত্তা আচৰিযপৰম্পৰা আগতং কিৰিযাৱিসেসম্পি পাড়িসংসন্দনতো গহেত্ৱা দস্সেন্তো অপৰো নযোতিআদিমাহ. ৱিজ্ঝনন্তি উসুসত্তিআদীহি ৱিজ্ঝনং. ছেদনন্তি অসিআদীহি হত্থপাদাদিচ্ছেদনং. ভেদনন্তি মুগ্গৰাদীহি সীসাদিভেদনং দ্ৱিধাকৰণং. সঙ্খমুণ্ডকন্তি সীসকটাহে চম্মং সহ কেসেহি উপ্পাটেত্ৱা থূলসক্খৰাহি সীসকটাহং ঘংসিত্ৱা সঙ্খৱণ্ণকৰণৱসেন সঙ্খমুণ্ডকম্মকৰণং. এৱমাদীতি আদি-সদ্দেন বিড়ঙ্গথালিকাদিং সঙ্গণ্হাতি. উৰে পহৰিত্ৱা পিট্ঠিযং পহৰিত্ৱা গীৱাযং পহৰিত্ৱাতিআদিনা সৰীৰাৱযৱপ্পদেসেসু পহৰণৱিজ্ঝনাদিনিযমোপি কিৰিযাৱিসেসেযেৱ সঙ্গয্হতি অট্ঠকথাসু সঙ্খমুণ্ডকাদিসৰীৰপ্পদেসৱিসযাযপি ঘাতনায তত্থ পৱেসিতত্তা, যং পন সাৰত্থদীপনিযং (সাৰত্থ. টী. পাৰাজিককণ্ড ২.১৭৪ পযোগকথাৱণ্ণনা) পুৰতো পহৰিত্ৱা মাৰেহীতিআদিকস্স অট্ঠকথাপাঠস্স ‘‘পুৰিমপস্সাদীনম্পি ৱত্থুসভাগতো ৱত্থুগ্গহণেনেৱ গহণন্তি আহ পুৰতো পহৰিত্ৱাতিআদী’’তি এৱমধিপ্পাযকথনং, তং সঙ্খমুণ্ডকাদিকস্স সৰীৰপ্পদেসে কম্মকাৰণাকৰণস্স অট্ঠকথায কিৰিযাৱিসেসৱিসযে ৱুত্তত্তা ন যুজ্জতি. যথাণত্তং মুঞ্চিত্ৱা পুগ্গলন্তৰমাৰণমেৱ হি ৱত্থুৱিসংৱাদো, ন পহৰিতুং আণত্তং সৰীৰপ্পদেসৱিসংৱাদনং, তেনাহ ‘‘ৱত্থুং ৱিসং ৱাদেত্ৱা…পে… ততো অঞ্ঞং মাৰেতি. পুৰতো পহৰিত্ৱা মাৰেহীতি ৱা…পে… নত্থি কম্মবদ্ধো’’তি, ইদং পন যথাণত্তৱত্থুস্মিম্পি কিৰিযাৱিসেসৱিসঙ্কেতেন কম্মবদ্ধাভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তন্তি পঞ্ঞাযতি. তেন ‘‘ৱত্থুং অৱিসংৱাদেত্ৱা মাৰেন্তী’’তি এত্তকমেৱ অৱত্ৱা ‘‘যথাণত্তিযা’’তি কিৰিযাৱিসেসনিযমোপি দস্সিতো, ইতৰথা যথাণত্তিযাতি ৱচনস্স নিৰত্থকতাপত্তিতো. ৱত্থুনিদ্দেসে চ ‘‘ৱত্থূতি মাৰেতব্বো সত্তো’’তি (পাৰা. অট্ঠ. ২.১৭৪) এত্তকমেৱ ৱুত্তং, ন পন ‘‘যথাণত্তস্স পহৰিতব্বসৰীৰপ্পদেসোপী’’তি ৱুত্তং. তস্মা পুৰতো পহৰণাদিপি কিৰিযাৱিসেসে এৱ সঙ্গয্হতীতি অম্হাকং খন্তি, ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. ৱত্থুৱিসেসেনাতি মাতুআদিমতসত্তৱিসেসেন. কম্মৱিসেসোতি আনন্তৰিযাদিকম্মৱিসেসো. আপত্তিৱিসেসোতি পাৰাজিকাদিআপত্তিৱিসেসো.
যদা কদাচি পুব্বণ্হেতি আণত্তদিৱসতো অঞ্ঞস্সপি যস্স কস্সচি দিৱসস্স পুব্বণ্হে. এতং গামে ঠিতন্তি গামো পুগ্গলনিযমনত্থং ৱুত্তো, ন ওকাসনিযমনত্থং, তস্মা ‘‘যত্থ কত্থচি মাৰেতি, নত্থি ৱিসঙ্কেতো’’তি ৱুত্তং, এতেন কালোকাসআৱুধইঅযাপথকিৰিযাৱিসেসানং নিযমিচ্ছায অসতি যেন কেনচি পকাৰেন মৰণমেৱ ইচ্ছন্তস্স আণাপকস্স মুখাৰুড়্হৱসেন ৱুত্তস্স দেসকালাদিনিযমস্স ৱিসঙ্কেতেপি কম্মবদ্ধোযেৱাতি ঞাপিতং হোতি. যো পন চিত্তেন যত্থ কত্থচি যদা কদাচি যেন কেনচি পকাৰেন মৰণমেৱ ইচ্ছন্তোপি কালাদিৱিসঙ্কেতেন অকুসলতো চোদনতো ৱা মুচ্চিতুকামো লেসেন কালাদিনিযমং কৰোতি, তস্স মনুস্সৱিগ্গহপাৰাজিকতো পৰিযাযেন অমুচ্চনতো কালাদিৱিসঙ্কেতেপি কম্মবদ্ধোৱাতি গহেত্ৱা ৱিচাৰণতো গহেতব্বং, কেচি পনেতং ন ইচ্ছন্তি, ৱীমংসিতব্বং. তুণ্ডেনাতি অগ্গকোটিযা. থৰুনাতি খগ্গমুট্ঠিনা. এতং গচ্ছন্তন্তি গমনেন পুগ্গলোৱ নিযমিতো, ন ইৰিযাপথো, তেনাহ ‘‘নত্থি ৱিসঙ্কেত’’ন্তি.
‘‘দীঘং মাৰেহী’’তি ৱুত্তেপি দীঘসণ্ঠানানং বহুভাৱতো ‘‘ইত্থন্নামং এৱৰূপঞ্চ দীঘ’’ন্তি অঞ্ঞেসং অসাধাৰণলক্খণেন অনিদ্দিট্ঠত্তা ‘‘অনিযমেত্ৱা আণাপেতী’’তি ৱুত্তং, তেনেৱাহ ‘‘যং কিঞ্চি তাদিসং মাৰেমী’’তি. এত্থ চ চিত্তেন বহূসু দীঘসণ্ঠানেসু একং নিযমেত্ৱা ৱুত্তেপি ৱাচায অনিযমিতত্তা অঞ্ঞস্মিং তাদিসে মাৰিতে নত্থি ৱিসঙ্কেতোতি ৱদন্তি. অত্তানং মুঞ্চিত্ৱা পৰপাণিম্হি পাণসঞ্ঞিতালক্খণস্স অঙ্গস্স অভাৱতো নেৱত্থি পাণাতিপাতোতি আহ ‘‘আণাপকো মুচ্চতী’’তি. অত্তানং উদ্দিস্স ‘‘অসুকট্ঠানে নিসিন্ন’’ন্তি ওকাসনিযমে তস্মিং পদেসে নিসিন্নস্স যস্স কস্সচি জীৱিতিন্দ্ৰিযং আৰব্ভ ৱধকচিত্তং উপ্পজ্জতীতি ৱুত্তং ‘‘নেৱ ৱধকো মুচ্চতি ন আণাপকো’’তি. ওকাসঞ্হি নিযমেত্ৱা নিদ্দিসন্তো তস্মিং ওকাসে নিসিন্নং মাৰেতুকামো হোতি, সযং পন তদা তত্থ নত্থি, তস্মা ওকাসেন সহ তত্থ নিসিন্নস্সেৱ জীৱিতিন্দ্ৰিযং আৰম্মণং হোতি, ন অত্তনোতি গহেতব্বং. সচে পন সযং তত্থেৱ নিসীদিত্ৱা অত্তনো নিসিন্নট্ঠানমেৱ নিযমেত্ৱা ‘‘মাৰেহী’’তি ৱুত্তেপি অঞ্ঞো তত্থ নিসিন্নো মাৰিযতি, তস্সাপি অত্তনোপি জীৱিতং আৰব্ভ ৱধকচেতনা পৱত্ততি, পৰস্মিং তত্থ মাৰিতে আণাপকস্স কম্মবদ্ধোতি গহেতব্বং. এৱৰূপে ঠানে চিত্তপ্পৱত্তিনিযমো বুদ্ধৱিসযো, ন অঞ্ঞেসং ৱিসযোতি আহ ‘‘তস্মা এত্থ ন অনাদৰিযং কাতব্ব’’ন্তি.
এৱং আণাপেন্তস্স আচৰিযস্স তাৱ দুক্কটন্তি সচে আণত্তিকো যথাধিপ্পাযং ন গচ্ছতি, আচৰিযস্স আণত্তিক্খণে দুক্কটং. সচে পন সো যথাধিপ্পাযং গচ্ছতি, যং পৰতো থুল্লচ্চযং ৱুত্তং, আণত্তিক্খণে তদেৱ হোতি. অথ সো অৱস্সং ঘাতেতি, যং পৰতো ‘‘আপত্তি সব্বেসং পাৰাজিকস্সা’’তি (পাৰা. ১৭৪) ৱুত্তং, ততো ইমস্স আণত্তিক্খণেযেৱ পাৰাজিকং হোতি, ন দুক্কটথুল্লচ্চযানীতি গহেতব্বং. তেসম্পি দুক্কটন্তি বুদ্ধৰক্খিতাদীনম্পি আৰোচনপচ্চযা দুক্কটং, ইদঞ্চ যথাণত্তিৱসেন সঙ্ঘৰক্খিতস্স জীৱিতা ৱোৰোপনে অসতি যুজ্জতি, ৱোৰোপনে সতি তেসম্পি আৰোচনক্খণেযেৱ পাৰাজিকং. পটিগ্গহিতমত্তেতি ইদং অৱস্সং পটিগ্গহণসভাৱদীপনত্থং ৱুত্তং, ন পটিগ্গহিতক্খণেযেৱ থুল্লচ্চযন্তি দস্সনত্থং. সচে হি সো অৱস্সং পটিগ্গহেস্সতি, কম্মং পন ন নিপ্ফাদেস্সতি, তদা আচৰিযস্স আণত্তিক্খণেযেৱ থুল্লচ্চযং হোতীতি দট্ঠব্বং.
মূলট্ঠস্সেৱ দুক্কটন্তি ইদং মহাঅট্ঠকথাযং আগতনযদস্সনমত্তং, ন পনেতং অত্তনা অধিপ্পেতং, তেনাহ এৱং সন্তেতিআদি, এৱং মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তনযেন অত্থে সতীতি অত্থো. পটিগ্গহণে আপত্তিযেৱ ন সিযাতি ৱধকস্স ‘‘সাধু সুট্ঠূ’’তি মৰণপটিগ্গহণে দুক্কটাপত্তি নেৱ সিযা, এৱং অনোড়াৰিকৱিসযেপি তাৱ দুক্কটং, কিমঙ্গং পন মৰণপটিগ্গহণেতি দস্সনত্থং সঞ্চৰিত্তপটিগ্গহণাদি নিদস্সিতং. ‘‘অহো ৱত ইত্থন্নামো হতো অস্সা’’তি এৱং মৰণাভিনন্দনদস্সনত্থং সঞ্চৰিত্তপটিগ্গহণাদিভিনন্দনে দুক্কটে সতি পগেৱ ‘‘অহং তং মাৰেস্সামী’’তি মৰণপটিগ্গহণেতি অধিপ্পাযো. পটিগ্গণ্হন্তস্সেৱেতং দুক্কটন্তি অৱধাৰণেন সঙ্ঘৰক্খিতস্স পটিগ্গহণপচ্চযা মূলট্ঠস্স নত্থেৱ আপত্তীতি দস্সেতি, ৱিসঙ্কেতত্তা পঠমং আণত্তদুক্কটমেৱস্স হোতি. কেচি পন ‘‘মূলট্ঠস্সাপি দুক্কটমেৱা’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং একেন পযোগেন দ্ৱিন্নং দুক্কটানং অসম্ভৱা. পুৰিমনযেতি সমনন্তৰাতীতে অৱিসক্কিযদূতনিদ্দেসে. এতন্তি দুক্কটং. ওকাসাভাৱেনাতি মূলট্ঠস্স থুল্লচ্চযস্স ৱুচ্চমানত্তা পটিগ্গণ্হন্তস্স দুক্কটং ন ৱুত্তং ওকাসাভাৱেন, ন পন আপত্তিঅভাৱতোতি অধিপ্পাযো.
১৭৫. সযং সঙ্ঘত্থেৰত্তা ‘‘উপট্ঠানকালে’’তি ৱুত্তং. ৱাচায ৱাচায দুক্কটন্তি ‘‘যো কোচি মম ৱচনং সুত্ৱা ইমং মাৰেতূ’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন অৱত্ৱা কেৱলং মৰণাভিনন্দনৱসেনেৱ ৱুত্তত্তা চোৰাপি নাম তং ন হনন্তীতিআদিৱাচাযপি দুক্কটমেৱ ৱুত্তং. দ্ৱিন্নং উদ্দিস্সাতি দ্ৱে উদ্দিস্স, দ্ৱিন্নং ৱা মৰণং উদ্দিস্স. উভো উদ্দিস্স মৰণং সংৱণ্ণেন্তস্স পযোগসমুট্ঠাপিকায চেতনায একত্তেপি ‘‘দ্ৱে পাণাতিপাতা’’তি ৱত্তব্বতাসঙ্খাতং বলৱভাৱং আপজ্জিত্ৱা পটিসন্ধিপৱত্তীসু মহাৱিপাকত্তা ‘‘অকুসলৰাসী’’তি ৱুত্তং, বহূ উদ্দিস্স মৰণসংৱণ্ণনেপি এসেৱ নযো. তত্তকা পাণাতিপাতাতি যত্তকা সংৱণ্ণনং সুত্ৱা মৰিস্সন্তি, তত্তকানম্পি ৱত্তমানং অনাগতঞ্চ জীৱিতিন্দ্ৰিযং সব্বং আলম্বিত্ৱাৱ চেতনায পৱত্তনতো তত্তকা পাণাতিপাতা হোন্তি, তত্তকাহি চেতনাহি দাতব্বং পৱত্তিৱিপাকং একাৱ সা চেতনা দাতুং সক্কোতীতি অত্থো, পটিসন্ধিৱিপাকং পন সযঞ্চ পুব্বাপৰচেতনা চ একেকমেৱ দাতুং সক্কোতীতি গহেতব্বং.
১৭৬. যেসং হত্থতোতি যেসং ঞাতকপৱাৰিতাদীনং হত্থতো, ইদঞ্চ ভিক্খুনো ৰূপিযমূলস্স অভাৱং সন্ধায ৱুত্তং, অত্তনোৱ ধনঞ্চে, সযমেৱ মূলং গহেত্ৱা মুঞ্চতি, মূলং পন অগ্গহেত্ৱাপি পোত্থকস্স পোত্থকসামিনো সন্তকত্তাপাদনমেৱেত্থ পমাণন্তি গহেতব্বং. লেখাদস্সনকোতূহলকাতি সুন্দৰক্খৰং দিস্ৱা ৱা ‘‘কীদিসং নু খো পোত্থক’’ন্তি ৱা ওলোকেতুকামা.
পাণাতিপাতস্স পযোগত্তাতি সৰীৰতো পাণৱিযোজনস্স নিট্ঠাপকপযোগত্তা. ওপাতখণনত্থং পন কুদালাদিঅত্থায অযোবীজসমুট্ঠাপনত্থং অকপ্পিযপথৱিং ৱা কুদালদণ্ডাদীনং অত্থায ভূতগামং ৱিকোপেন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ. পাণাতিপাতপযোগত্তাভাৱা অদিন্নাদানপুব্বপযওগে ৱিয দুতিযপৰিযেসনাদীসুপি এত্থ দুক্কটট্ঠানে দুক্কটং, মুসাৱাদাদিপাচিত্তিযট্ঠানে পাচিত্তিযমেৱাতি গহেতব্বং. পমাণেতি অত্তনা সল্লক্খিতে পমাণে. তচ্ছেত্ৱাতি উন্নতপ্পদেসং তচ্ছেত্ৱা. পংসুপচ্ছিন্তি সব্বন্তিমং পংসুপচ্ছিং. এত্তকং অলন্তি নিট্ঠাপেতুকামতায সব্বন্তিমপযওগসাধিকা চেতনা সন্নিট্ঠাপকচেতনা, মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘একস্মিং দিৱসে অৱূপসন্তেনেৱ পযোগেন খণিত্ৱা নিট্ঠাপেন্তং সন্ধায সব্বন্তিমা সন্নিট্ঠাপকচেতনা ৱুত্তা, ইতৰাসু পন অট্ঠকথাসু ‘‘ইমস্মিং পতিত্ৱা মৰন্তূ’’তি অধিপ্পাযেন একস্মিং দিৱসে কিঞ্চি খণিত্ৱা অপৰস্মিম্পি দিৱসে ততো কিঞ্চি কিঞ্চি খণিত্ৱা নিট্ঠাপেন্তং সন্ধায ৱুত্তন্তি এৱং অট্ঠকথানং অঞ্ঞমঞ্ঞৱিৰোধো ঞাতব্বো. অত্তনো ধম্মতাযাতি অজানিত্ৱা, পক্খলিত্ৱা ৱা. অৰহন্তাপি সঙ্গহং গচ্ছন্তীতি অঞ্ঞেহি পাতিযমানানং অমৰিতুকামানম্পি অৰহন্তানং মৰণং সম্ভৱতীতি ৱুত্তং. পুৰিমনযেতি ‘‘মৰিতুকামা ইধ মৰিস্সন্তী’’তি ৱুত্তনযে. ৱিসঙ্কেতোতি মৰিতুকামানং মাৰেতুকামানঞ্চ উদ্দিস্স খতত্তা অমৰিতুকামানং মৰণে কম্মবদ্ধো নত্থীতি অত্থো.
তত্থ পতিতং বহি নীহৰিত্ৱাতি ইদং তত্থ পতনপচ্চযা মৰণস্স পৱত্তত্তা ৱুত্তং. আৱাটে পতিত্ৱা থোকং চিৰাযিত্ৱা গচ্ছন্তং গহেত্ৱা মাৰিতে তত্থ পতিতৰোগেন পীড়িতস্স গচ্ছতো পক্খলিত্ৱা পাসাণাদীসু পতনেনাপি মৰণেপি ওপাতখণকো ন মুচ্চতীতি ৱেদিতব্বং. অমৰিতুকামা ৱাতি অধিপ্পাযস্স সম্ভৱতো ওপপাতিকে উত্তৰিতুং অসক্কুণিত্ৱা মতেপি পাৰাজিকং ৱুত্তং. ‘‘নিব্বত্তিত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা পতনং ন দিস্সতীতি চে? তত্থস্স নিব্বত্তিযেৱ পতনন্তি নত্থি ৱিৰোধো. যস্মা মাতুযা পতিত্ৱা পৰিৱত্তিতলিঙ্গায মতায সো মাতুঘাতকো হোতি, ন কেৱলং মনুস্সপুৰিসঘাতকো, তস্মা পতিতস্সেৱ ৱসেন আপত্তীতি অধিপ্পাযেন ‘‘পতনৰূপং পমাণ’’ন্তি ৱুত্তং, ইদং পন অকাৰণং ‘‘লিঙ্গে পৰিৱত্তেপি একসন্তানত্তস্স অৱিগতত্তা. মনুস্সভূতং মাতৰং ৱা পিতৰং ৱা অপি পৰিৱত্তলিঙ্গং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তস্স কম্মং আনন্তৰিয’’ন্তি হি অট্ঠকথাযং ৱুত্তং. যেন পন সভাৱেন সত্তা জাযন্তি, তেনেৱ মৰন্তি, সোৱ তেসং ৰূপন্তৰগ্গহণেপি সভাৱোতি ‘‘মৰণৰূপমেৱ পমাণং, তস্মা পাচিত্তিয’’ন্তি ৱুত্তো. পচ্ছিমো ৱাদো পমাণং, এৱং সন্তে পাড়িযং ‘‘যক্খো ৱা পেতো ৱা তিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহো ৱা তস্মিং পততি, আপত্তি দুক্কটস্স. পতিতে দুক্খা ৱেদনা উপ্পজ্জতি, আপত্তি দুক্কটস্স. মৰতি, আপত্তি থুল্লচ্চযস্সা’’তি কস্মা ৱুত্তন্তি চে? নাযং দোসো. ‘‘যক্খো ৱা পেতো ৱা’’তি হি পঠমং সকৰূপং দস্সেত্ৱা ৰূপন্তৰং গহেত্ৱাপি ঠিতেযেৱ যক্খপেতে দস্সেতুং ‘‘তিৰচ্ছানগতমনুস্সৱিগ্গহো ৱা’’তি ৱুত্তং. তস্মা তিৰচ্ছানগতৱিগ্গহো মনুস্সৱিগ্গহো ৱা যক্খো ৱা পেতো ৱাতি এৱমেত্থ যোজনা কাতব্বা. কেচি পন ‘‘মনুস্সৱিগ্গহেন ঠিততিৰচ্ছানগতানং আৱেণিকং কত্ৱা থুল্লচ্চযং ৱুত্তং ৱিয দিস্সতী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং তিৰচ্ছানো ৱা মনুস্সৱিগ্গহোতি ৱত্তব্বতো, অট্ঠকথাসু চ ইমস্স ৱিসেসস্স অৱুত্তত্তা. যক্খপেতৰূপেন মতেপি এসেৱ নযোতি ইমিনা মৰণৰূপস্সেৱ পমাণত্তা থুল্লচ্চযং অতিদিসতি.
মুধাতি অমূলেন. সো নিদ্দোসোতি তেন তত্থ কতপযোগস্স অভাৱতো, যদি পন সোপি তত্থ কিঞ্চি কৰোতি, ন মুচ্চতি এৱাতি দস্সেন্তো এৱং পতিতাতিআদিমাহ. তত্থ এৱন্তি এৱং মযা কতেতি অত্থো. ন নস্সিস্সন্তীতি অদস্সনং ন গমিস্সন্তি, ন পলাযিস্সন্তীতি অধিপ্পাযো. সুউদ্ধৰা ৱা ভৱিস্সন্তীতি ইদং গম্ভীৰস্স ওপাতস্স পূৰণে পযোজনদস্সনং. উত্তানে কতে ওপাতে সীঘং অম্হেহি গহেত্ৱা মাৰেতুং সুউদ্ধৰা ভৱিস্সন্তীতি অধিপ্পাযো. ৱিপ্পটিসাৰে উপ্পন্নেতি মূলট্ঠং সন্ধায ৱুত্তং. যদি পন পচ্ছিমোপি লভিত্ৱা তত্থ ৱুত্তপ্পকাৰং কিঞ্চি কত্ৱা পুন ৱিপ্পটিসাৰে উপ্পন্নে এৱং কৰোতি, তস্সাপি এসেৱ নযো. জাতপথৱী জাতাতি ঈদিসে পুন অঞ্ঞেন ওপাতে খতে তদা মুচ্চতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং, জাতপথৱীসদিসং কত্ৱা পুন সুট্ঠু কোট্টেত্ৱা দড়্হতৰং পূৰিতেপি মুচ্চতিযেৱাতি গহেতব্বং.
থদ্ধতৰন্তি থিৰকৰণত্থং অপৰাপৰায পাসযট্ঠিযা সদ্ধিং বন্ধিত্ৱা ৱা তমেৱ ৱা সিথিলভূতপাসং থদ্ধতৰং বন্ধিত্ৱা ঠপেতি. খাণুকন্তি পাসযট্ঠিবন্ধনখাণুকং. তত্থজাতকযট্ঠিং ছিন্দিত্ৱা মুচ্চতীতি ইদং অৰঞ্ঞে যথাঠিতমেৱ দণ্ডং মূলে অচ্ছিন্দিত্ৱা পাসবন্ধনযোগ্গং কত্ৱা ঠপিতত্তা তত্থ অঞ্ঞোপি কোচি পাসং বন্ধেয্য, মূলট্ঠো ন মুচ্চতি, তং পন মূলেপি ছিন্দিত্ৱা খণ্ডাখণ্ডং কত্ৱা মুচ্চতীতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. ৰজ্জুকেতি ৱাকেহি একৱাৰং ৱট্টিতৰজ্জুকে. সযং ৱট্টিতন্তি তনুকৱট্টিতং দিগুণতিগুণতাপাদনেন অত্তনা ৱট্টিতং. উব্বট্টেত্ৱাতি পাকতিকং কত্ৱা. গোপেন্তোপীতি হীৰং হীৰং কত্ৱা গোপেন্তোপি.
১৭৭. আলম্বনৰুক্খো ৱাতি তত্থজাতকং সন্ধায ৱুত্তং. তদত্থমেৱ কত্ৱাতি মাৰণত্থমেৱ অযোবীজসমুট্ঠাপনাদিনা ৱাসিআদিং সত্থং কাৰেত্ৱা. পাকতিকন্তি অঞ্ঞেহি কতং পকতিসত্থমেৱ লভিত্ৱা মূলট্ঠেন ঠপিতং হোতীতি অত্থো. মুচ্চতীতি মূলট্ঠো মুচ্চতি. ৱিসমণ্ডলন্তি মঞ্চপীঠাদীসু আলিত্তং ৱিসমণ্ডলং.
ৱত্ৱা অসিং উপনিক্খিপতীতি এত্থ মুখেন অৱত্ৱা মনসাৱ চিন্তেত্ৱা উপনিক্খিপনেপি এসেৱ নযো. পুৰিমনযেনাতি যেসং হত্থতো মূলং গহিতন্তিআদিনা. ৱিসভাগৰোগো নাম কুট্ঠাদিৱিৰূপভাৱতো, গণ্ডপীড়কাদি ৱা জীৱিতপ্পৱত্তিযা পচ্চনীকত্তা.
১৭৮. মনাপিযেপি এসেৱ নযোতি এতেন মনাপিযং ৰূপং উপসংহৰতীতি এত্থ যং ৱা মনাপৰূপং, তস্স সমীপে ঠপেতি, অত্তনা ৱা মনাপিযেন ৰূপেন সমন্নাগতো তিট্ঠতীতিআদি যোজেতব্বন্তি দস্সেতি. অলঙ্কৰিত্ৱা উপসংহৰতীতি ‘‘অলাভকেন সুস্সিত্ৱা মৰতূ’’তি ইমিনা অধিপ্পাযেন উপসংহৰতি, তেনেৱ ‘‘সচে উত্তসিত্ৱা মৰতি, ৱিসঙ্কেতো’’তি ৱুত্তং. অলাভকেন সুস্সিত্ৱা মৰতীতি এত্থ পাৰাজিকোতি পাঠসেসো দট্ঠব্বো. মহাকচ্ছু নাম ৱল্লিফলৱিসেসো, যস্স মজ্জাৰপাদস্সেৱ সণ্ঠানং দুক্খসম্ফস্সানি সুখুমলোমানি চ হোন্তি. হংসপুপ্ফন্তি হংসাদীনং পক্খলোমং সন্ধায ৱদন্তি. অত্তনো ধম্মতায মৰতি, অনাপত্তীতি পাৰাজিকং সন্ধায ৱুত্তং দুক্কটা ন মুচ্চনতো.
১৭৯. অসঞ্চিচ্চাতি ইদং মৰণসংৱত্তনিকউপক্কমস্স অসল্লক্খণং সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ ইমিনা উপক্কমেনাতিআদি. অজানন্তস্সাতি ইদং পন মৰণসংৱত্তনিকৱিসাদিউপক্কমকৰণস্স অজাননং সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ ইমিনা অযং মৰিস্সতীতিআদি. ন মৰণাধিপ্পাযস্সাতি ইদং দুক্খুপ্পাদকং উপক্কমন্তি জানন্তস্সাপি মৰণাধিপ্পাযস্স অভাৱং সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ মৰণং অনিচ্ছন্তস্সাতিআদি. অনুপ্পবন্ধাভাৱাতি দোমনস্সৱীথীনং নিৰন্তৰপ্পৱত্তিঅভাৱা.
পদভাজনীযৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.
ৱিনীতৱত্থুৱণ্ণনা
১৮০. ৱোহাৰৱসেনাতি পুব্বভাগৱোহাৰৱসেন, মৰণাধিপ্পাযস্স সন্নিট্ঠাপকচেতনাক্খণে কৰুণায অভাৱতো কাৰুঞ্ঞেন পাসে বদ্ধসূকৰমোচনং (পাৰা. ১৫৩) ৱিয ন হোতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘যথাযুনা’’তি ৱুত্তমেৱত্থং ‘‘যথানুসন্ধিনা’’তি পৰিযাযন্তৰেন ৱুত্তং. হেট্ঠা কিস্মিঞ্চি ৱিজ্জমানে সাটকং ৱলিং গণ্হাতীতি আহ ‘‘যস্মিং ৱলি ন পঞ্ঞাযতী’’তি. পটিৱেক্খণঞ্চেতং গিহীনং সন্তকে এৱাতি দট্ঠব্বং. পাড়িযং মুসলে উস্সিতেতি অঞ্ঞমঞ্ঞং উপত্থম্ভেত্ৱা দ্ৱীসু মুসলেসু ভিত্তিং অপস্সায ঠপিতেসূতি অত্থো. উদুক্খলভণ্ডিকন্তি উদুক্খলত্থায আনীতং দাৰুভণ্ডং. পৰিবন্ধন্তি ভোজনপৰিবন্ধং, ভোজনন্তৰাযন্তি ৱুত্তং হোতি.
১৮১. অগ্গকাৰিকন্তি এত্থ কাৰিক-সদ্দস্স ভাৱৱচনত্তা ‘‘অগ্গকিৰিয’’ন্তি অত্থং ৱত্ৱাপি যস্মা কিৰিযং দাতুং ন সক্কা, তস্মা দানসঙ্খাতায অগ্গকিৰিযায যুত্তপিণ্ডপাতমেৱ ইধ উপচাৰযুত্তিযা অগ্গকিৰিযাতি গহেতব্বন্তি আহ পঠমং লদ্ধপিণ্ডপাতন্তিআদি.
১৮২-৩. দণ্ডমুগ্গৰনিখাদনৱেমাদীনং ৱসেনাতি এত্থ দণ্ডো নাম দীঘদণ্ডো. মুগ্গৰো নাম ৰস্সো. ৱেমং নাম তন্তৱাযানং ৱত্থৱাযনউপকৰণং, যেন ৱীতং তন্তং ঘট্টেন্তি. ৱিভত্তিব্যত্তযেনাতি ৱিভত্তিৱিপৰিণামেন. ৱিসেসাধিগমোতি সমাধি ৱিপস্সনা চ. ৱিসেসাধিগমন্তি লোকুত্তৰধম্মপটিলাভং. ব্যাকৰিত্ৱাতি আৰোচেত্ৱা, ইদঞ্চ ৱিসেসস্স অধিগতভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. অধিগতৱিসেসা হি দিট্ঠানুগতিআপজ্জনত্থং লজ্জীভিক্খূনং অৱস্সং অধিগমং ব্যাকৰোন্তি, অধিগতৱিসেসেন পন অব্যাকৰিত্ৱাপি আহাৰং উপচ্ছিন্দিতুং ন ৱট্টতি, অধিগমন্তৰাযৱিনোদনত্থমেৱ আহাৰূপচ্ছেদস্স অনুঞ্ঞাতত্তা তদধিগমে সো ন কাতব্বোৱ. কিং পনাধিগমং আৰোচেতুং ৱট্টতীতি আহ সভাগানন্তিআদি. ভণ্ডকং ৱা ধোৱন্তাতি চীৱৰং ৱা ধোৱন্তা. ধোৱনদণ্ডকন্তি চীৱৰধোৱনদণ্ডং.
১৮৫. মদ্দাপেত্ৱা পাতেতি, ৱিসঙ্কেতোতি যথাণত্তিযা অকতত্তা ৱুত্তং, যদি পন আণাপকো মদ্দনম্পি মদ্দাপনম্পি সন্ধায ৱোহাৰৱসেন ‘‘মদ্দিত্ৱা পাতেহী’’তি ৱদতি, ৱিসঙ্কেতো নত্থীতি ৱেদিতব্বং. ‘‘মৰণৱণ্ণং ৱা সংৱণ্ণেয্যা’’তি (পাৰা. ১৭১) ৱুত্তত্তা আহ ‘‘পৰিযাযো নাম নত্থী’’তি, পৰিযাযেন আপত্তিমোক্খো ন হোতীতি অধিপ্পাযো. অৱিজাযনত্থায গব্ভগ্গহণতো পুৰেতৰমেৱ ভেসজ্জং দেন্তস্স কুচ্ছিযং উপ্পজ্জিত্ৱা গব্ভো ৱিনস্সতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন দিন্নে তথামৰন্তানং ৱসেন কম্মবদ্ধো, কুচ্ছিযং ন উপ্পজ্জিস্সতীতি ইমিনা অধিপ্পাযেন দিন্নে উপ্পজ্জিত্ৱা মৰতু ৱা মা ৱা, নেৱত্থি কম্মবদ্ধো.
সহধম্মিকানন্তি একস্স সত্থু সাসনে সহসিক্খমানধম্মানং, সহধম্মে ৱা সিক্খাপদে সিক্খনভাৱেন নিযুত্তানং. সমসীলসদ্ধানন্তিআদিনা দুস্সীলানং ভিন্নলদ্ধিকানঞ্চ অকাতুম্পি লব্ভতীতি দস্সেতি. ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতোতি অত্তনো তেসং ৱা ঞাতকপৱাৰিতট্ঠানতো. অৰিযেহি অকতা অযুত্তৱসেন অকতপুব্বা ৱিঞ্ঞত্তি অকতৱিঞ্ঞত্তি.
পটিযাদিযতীতি সম্পাদিযতি. অকাতুং ন ৱট্টতীতি এত্থ দুক্কটং ৱদন্তি, অযুত্ততাৱসেনেৱ পনেত্থ অকৰণপটিক্খেপো যুত্তো, ন আপত্তিৱসেনাতি গহেতব্বং. যাৱ ঞাতকা পস্সন্তীতি যাৱ তস্স ঞাতকা পস্সন্তি.
পিতুভগিনী পিতুচ্ছা. মাতুভাতা মাতুলো. নপ্পহোন্তীতি কাতুং ন সক্কোন্তি. ন যাচন্তীতি লজ্জায ন যাচন্তি. ‘‘আভোগং কত্ৱা’’তি ৱুত্তত্তা অঞ্ঞথা দেন্তস্স আপত্তিযেৱ. কেচি পন ‘‘আভোগং অকত্ৱাপি দাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং ভেসজ্জকৰণস্স পাড়িযং ‘‘অনাপত্তি ভিক্খু পাৰাজিকস্স, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি (পাৰা. ১৮৭) এৱং অন্তৰাপত্তিদস্সনৱসেন সামঞ্ঞতো পটিক্খিত্তত্তা, অট্ঠকথাযং অৱুত্তপ্পকাৰেন কৰোন্তস্স সুত্তেনেৱ আপত্তি সিদ্ধাতি দট্ঠব্বা, তেনেৱ অট্ঠকথাযম্পি ‘‘তেসঞ্ঞেৱ সন্তক’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অঞ্ঞেসন্তি অসালোহিতানং, তেনাহ এতেসং পুত্তপৰম্পৰাযাতিআদি. কুলপৰিৱট্টোতি কুলস্মিং ঞাতিপৰম্পৰা. ভেসজ্জং কৰোন্তস্সাতি যথাৱুত্তৱিধিনা কৰোন্তস্স, ‘‘তাৱকালিকং দস্সামী’’তি আভোগং অকত্ৱা দেন্তস্সাপি পন অন্তৰাপত্তি দুক্কটং ৱিনা মিচ্ছাজীৱং ৱা কুলদূসনং ৱা ন হোতিযেৱ, তেনাহ – ‘‘ৱেজ্জকম্মং ৱা কুলদূসকাপত্তি ৱা ন হোতী’’তি. ঞাতকানঞ্হি সন্তকং যাচিত্ৱাপি গহেতুং ৱট্টতি, তস্মা তত্থ কুলদূসনাদি ন সিযা. সব্বপদেসূতি ‘‘চূড়মাতুযা’’তিআদীসু সব্বপদেসু.
উপজ্ঝাযস্স আহৰামাতি ইদং উপজ্ঝাযেন ‘‘মম ঞাতকানং ভেসজ্জং আহৰথা’’তি আণত্তেহি কত্তব্বৱিধিদস্সনত্থং ৱুত্তং, ইমিনা চ সামণেৰাদীনং অপচ্চাসাযপি পৰজনস্স ভেসজ্জকৰণং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. ৱুত্তনযেন পৰিযেসিত্ৱাতি ইমিনা ‘‘ভিক্খাচাৰৱত্তেন ৱা’’তি ইমিনা, ‘‘ঞাতিসামণেৰেহী’’তি ইমিনা চ ৱুত্তমত্থং অতিদিসতি. অপচ্চাসীসন্তেনাতি আগন্তুকচোৰাদীনং কৰোন্তেনাপি ‘‘মনুস্সা নাম উপকাৰকা হোন্তী’’তি অত্তনো তেহি লাভং অপত্থযন্তেন. পচ্চাসায কৰোন্তস্স পন ৱেজ্জকম্মকুলদূসনাদিদোসো হোতীতি অধিপ্পাযো. ‘‘এৱং উপকাৰে কতে সাসনগুণং ঞত্ৱা পসীদন্তি, সঙ্ঘস্স ৱা উপকাৰকা হোন্তী’’তি কৰণে পন দোসো নত্থি. কেচি পন ‘‘অপচ্চাসীসন্তেন আগন্তুকাদীনং পটিক্খিত্তপুগ্গলাদীনম্পি দাতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং কত্তব্বাকত্তব্বট্ঠানৱিভাগস্সনিৰত্থকত্তপ্পসঙ্গতো ‘‘অপচ্চাসীসন্তেন সব্বেসং দাতুং কাতুঞ্চ ৱট্টতী’’তি এত্তকমত্তস্সেৱ ৱত্তব্বতো. অপচ্চাসীসনঞ্চ মিচ্ছাজীৱকুলদূসনাদিদোসনিসেধনত্থমেৱ ৱুত্তং ভেসজ্জকৰণসঙ্খতায ইমিস্সা অন্তৰাপত্তিযা মুচ্চনত্থং আগন্তুকচোৰাদীনং অনুঞ্ঞাতানং দানেনেৱ তায আপত্তিযা মুচ্চনতোতি গহেতব্বং. তেনেৱ অপচ্চাসীসন্তেনাপি অকাতব্বট্ঠানং দস্সেতুং সদ্ধং কুলন্তিআদি ৱুত্তং. পুচ্ছন্তীতি ইমিনা দিট্ঠদিট্ঠৰোগীনং পৰিযাযেনাপি ৱত্ৱা ৱিচৰণং অযুত্তন্তি দস্সেতি. পুচ্ছিতস্সাপি পন পচ্চাসীসন্তস্স পৰিযাযকথাপি ন ৱট্টতীতি ৱদন্তি.
সমুল্লপেসীতি অপচ্চাসীসন্তো এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং কথং সমুট্ঠাপেসি. আচৰিযভাগোতি ৱিনযাচাৰং অকোপেত্ৱা ভেসজ্জাচিক্খণেন ৱেজ্জাচৰিযভাগোতি অত্থো. পুপ্ফপূজনত্থায সম্পটিচ্ছিযমানং ৰূপিযং অত্তনো সন্তকত্তভজনেন নিস্সগ্গিযমেৱাতি আহ ‘‘কপ্পিযৱসেন গাহাপেত্ৱা’’তি, ‘‘অম্হাকং ৰূপিযং ন ৱট্টতি, পুপ্ফপূজনত্থং পুপ্ফং ৱট্টতী’’তিআদিনা পটিক্খিপিত্ৱা কপ্পিযেন কম্মেন গাহাপেত্ৱাতি অত্থো.
যদি ‘‘পৰিত্তং কৰোথা’’তি ৱুত্তে কৰোন্তি, ভেসজ্জকৰণং ৱিয গিহিকম্মং ৱিয হোতীতি ‘‘ন কাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘পৰিত্তং ভণথা’’তি ৱুত্তে পন ধম্মজ্ঝেসনত্তা অনজ্ঝিট্ঠেনপি ভণিতব্বো ধম্মো, পগেৱ অজ্ঝিট্ঠেনাপীতি ‘‘কাতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. চালেত্ৱা সুত্তং পৰিমজ্জিত্ৱাতি ইদং ‘‘পৰিত্তাণং এত্থ পৱেসেমী’’তি চিত্তেন এৱং কতে পৰিত্তাণা তত্থ পৱেসিতা নাম হোতীতি ৱুত্তং. ৱিহাৰতো…পে… দুক্কটন্তি ইদং অঞ্ঞাতকগহট্ঠে সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱদন্তি. পাদেসু উদকং আকিৰিত্ৱাতি ইদং তস্মিং দেসে চাৰিত্তৱসেন ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হি ‘‘তত্থ পাড়িযা নিসিন্নানং ভিক্খূনং পাদেসু ৰোগৱূপসমনাদিঅত্থায উদকং সিঞ্চিত্ৱা পৰিত্তং কাতুং সুত্তঞ্চ ঠপেত্ৱা ‘পৰিত্তং ভণথা’তি ৱত্ৱা গচ্ছন্তি. এৱঞ্হি কৰিযমানে যদি পাদে অপনেন্তি, মনুস্সা তং অৱমঙ্গলন্তি মঞ্ঞন্তি, ৰোগো ৱা ন ৱূপসমিস্সতী’’তি. তেনাহ ‘‘ন পাদা অপনেতব্বা’’তি. মতসৰীৰদস্সনে ৱিয কেৱলং সুসানদস্সনেপি ‘‘ইদং জাতানং সত্তানং খযগমনট্ঠান’’ন্তি মৰণসঞ্ঞা উপ্পজ্জতীতি আহ ‘‘সীৱথিকদস্সনে…পে… ‘মৰণস্সতিং পটিলভিস্সামা’তি কম্মট্ঠানসীসেন গন্তুং ৱট্টতী’’তি. লেসকপ্পং অকত্ৱা সমুপ্পন্নসুদ্ধচিত্তেন ‘‘পৰিৱাৰত্থায আগচ্ছন্তূ’’তি ৱুত্তেপি গন্তুং ৱট্টতি.
অনামট্ঠপিণ্ডপাতোতি অগ্গহিতঅগ্গো, অপৰিভুত্তোতি অত্থো. কহাপণগ্ঘনকো হোতীতি ইমিনা দাযকেহি বহুব্যঞ্জনেন সম্পাদেত্ৱা সক্কচ্চং দিন্নভাৱং দীপেতি. থালকেতি সঙ্ঘিকে কংসাদিমযে থালকে, পত্তোপি এত্থ সঙ্গয্হতি. ন ৱট্টতীতি ইমিনা দুক্কটন্তি দস্সেতি. দামৰিকচোৰস্সাতি ৰজ্জং পত্থেন্তস্স পাকটচোৰস্স. অদীযমানেপি ‘‘ন দেন্তী’’তি কুজ্ঝন্তীতি সম্বন্ধো. আমিসস্স ধম্মস্স চ অলাভেন অত্তনো পৰস্স চ অন্তৰে সম্ভৱন্তস্স ছিদ্দস্স চ ৱিৱৰস্স পটিসন্থৰণং পিদহনং পটিসন্থাৰো, সো পন ধম্মামিসৱসেন দুৱিধো. তত্থ আমিসপটিসন্থাৰং সন্ধায ‘‘কস্স কাতব্বো, কস্স ন কাতব্বো’’তি ৱুত্তং. ‘‘আগন্তুকস্স ৱা…পে… কত্তব্বো যেৱা’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং পাকটং কাতুং আগন্তুকং তাৱাতিআদিমাহ. খীণপৰিব্বযন্তি ইমিনা অগতিভাৱং কাৰুঞ্ঞভাজনতঞ্চ দস্সেতি, তেন চ তব্বিধুৰানং সমিদ্ধানং দাযকাদীনং আগন্তুকত্তেপি দাতুং ন ৱট্টতীতি সিদ্ধং হোতি. তণ্ডুলাদিম্হি দাতব্বে সতি ‘‘অৱেলাযং…পে… ন ৱত্তব্বো’’তি ৱুত্তং. ‘‘অপচ্চাসীসন্তেনা’’তি ৱত্ৱা পচ্চাসীসনপ্পকাৰং দস্সেতুং মনুস্সা নামাতিআদি ৱুত্তং. অননুঞ্ঞাতানং পন অপচ্চাসীসন্তেনাপি দাতুং ন ৱট্টতি সদ্ধাদেয্যৱিনিপাতত্তা, পচ্চাসীসায পন সতি কুলদূসনম্পি হোতি.
উব্বাসেত্ৱাতি সমন্ততো তিযোজনং ৱিলুম্পন্তে মনুস্সে পলাপেত্ৱা. ৱৰপোত্থকচিত্তত্থৰণন্তি অনেকপ্পকাৰইত্থিপুৰিসাদিউত্তমৰূপৱিচিত্তং অত্থৰণং.
১৮৭. সত্তৰসৱগ্গিযেসু পুব্বে একস্স অঙ্গুলিপতোদকেন মাৰিতত্তা সেসেসু সোড়সজনেসু উদৰং আৰুহিত্ৱা নিসিন্নমেকং ঠপেত্ৱা ‘‘সেসাপি পন্নৰস জনা’’তি ৱুত্তং. অদূহলপাসাণা ৱিযাতি অদূহলে আৰোপিতপাসাণা ৱিয. কম্মাধিপ্পাযাতি তজ্জনীযাদিকম্মকৰণাধিপ্পাযা.
আৱাহেত্ৱাতি আৱিসাপেত্ৱা. ৰূপং কত্ৱা হত্থপাদাদীনি ছিন্দন্তীতি তস্মিং পিট্ঠাদিমযে ৰূপে অমনুস্সং আৱাহেত্ৱা তস্স হত্থপাদাদীনি ছিন্দন্তি. সক্কং দেৱৰাজানং মাৰেয্যাতি ইদং সম্ভাৱনৱসেন ৱুত্তং. ন হি তাদিসা মহানুভাৱা যক্খা সত্থঘাতাৰহা হোন্তি দেৱাসুৰযুদ্ধেপি তেসং সত্থপ্পহাৰেন মৰণাভাৱা.
১৮৮. পহাৰো ন দাতব্বোতি সম্বন্ধো. অমনুস্সং কোধচিত্তেন পহৰন্তস্স দুক্কটমেৱ. চিকিচ্ছাধিপ্পাযেন পহৰন্তস্স অনাচাৰোতি গহেতব্বো. তালপণ্ণং…পে… বন্ধিতব্বন্তি অমনুস্সা তালপণ্ণবন্ধনেন পলাযন্তীতি কত্ৱা ৱুত্তং, ইদঞ্চ গিহীনং ৱেজ্জকম্মৱসেন কাতুং ন ৱট্টতি.
১৮৯. যো ৰুক্খেন ওত্থতোপি ন মৰতীতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং ভূতগামসিক্খাপদট্ঠকথাযং সযমেৱ ৱক্খতি, তং তত্থেৱ গহেতব্বং.
১৯০. দব্বূপকৰণানীতি কেহিচি ছিন্দিত্ৱা ঠপিতানি সপৰিগ্গহিতানি সন্ধায ৱুত্তং. তত্থ হি ঠানাচাৱনাভাৱেন ৱিনাসাধিপ্পাযস্স দুক্কটং ৱুত্তং. খিড্ডাধিপ্পাযেনাপি দুক্কটন্তি সুক্খতিণাদীসু অগ্গিকৰণং সন্ধায ৱুত্তং, অল্লেসু পন কীড়াধিপ্পাযেনপি কৰোন্তস্স পাচিত্তিযমেৱ. পটিপক্খভূতো, পটিমুখং গচ্ছন্তো ৱা অগ্গি পটগ্গি, তস্স অল্লতিণাদীসুপি দানং অনুঞ্ঞাতং, তং দেন্তেন দূৰতো আগচ্ছন্তং দাৱগ্গিং দিস্ৱা ৱিহাৰস্স সমন্ততো একক্খণে অদত্ৱা একদেসতো পট্ঠায ৱিহাৰস্স সমন্ততো সণিকং ঝাপেত্ৱা যথা মহন্তোপি অগ্গি ৱিহাৰং পাপুণিতুং ন সক্কোতি, এৱং ৱিহাৰস্স সমন্তা অব্ভোকাসং কত্ৱা পটগ্গি দাতব্বো, সো দাৱগ্গিনো পটিপথং গন্ত্ৱা একতো হুত্ৱা তেন সহ নিব্বাতি. পৰিত্তকৰণন্তি সমন্তা ৰুক্খতিণাদিচ্ছেদনপৰিখাখণনাদিআৰক্খকৰণং, তেনাহ তিণকুটিকানং সমন্তা ভূমিতচ্ছনন্তিআদি.
১৯১. খেত্তমেৱ ওতিণ্ণত্তা পাৰাজিকন্তি দ্ৱীসু একস্সাপি অন্তোগধত্তা ‘‘দ্ৱীহী’’তি ৱুত্তখেত্তে একস্সাপি ওতিণ্ণত্তা পাৰাজিকং, ‘‘দ্ৱীহি এৱ মাৰেহি ন একেনা’’তি নিযমিতে পন একেনেৱ মাৰিতে নত্থি পাৰাজিকন্তি ৱদন্তি, এৱং দ্ৱে এৱ পুৰিসাতিআদীসুপি. পুব্বে কতসীসচ্ছেদপযোগতো অঞ্ঞো পযোগো জীৱিতিন্দ্ৰিযুপচ্ছেদকো ন উপলব্ভতি, পঠমেন পযোগেনস্স জীৱিতিন্দ্ৰিযং উপচ্ছিজ্জতীতি ‘‘সীসচ্ছেদকস্সা’’তি ৱুত্তং, যং পন সাৰত্থদীপনিযং ‘‘জীৱিতিন্দ্ৰিযস্স অৱিজ্জমানত্তা’’তি কাৰণং ৱুত্তং, তং অকাৰণং জীৱিতিন্দ্ৰিযসন্নিস্সিতচিত্তসন্ততিং ৱিনা উক্খিপনসন্নিৰুজ্ঝনাদিৱসপ্পৱত্তস্স গমনস্স অসম্ভৱতো. ন হি ৱাযুৱেগেন পণ্ণপটাদযো ৱিয কাযো গচ্ছতি, ন চ উক্খিপনে পৱত্তাৱ চিত্তজৱিঞ্ঞত্তিআদযোৱ নিক্খিপনাদিনোপি হেতুভূতাতি সক্কা ৱত্তুং ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা পৱত্তনতো. পুব্বে অনাহিতৱেগাপি হি কাচি সৰীসপজাতি দ্ৱিধা ছিন্না ছেদনমত্তা দ্ৱীহি ৱিভাগেহি কতিপযক্খণং দ্ৱীসু দিসাসু গচ্ছতি, তত্থ চ যস্মিং ভাগে হদযৱত্থু তিট্ঠতি, তত্ৰট্ঠং পঞ্চদ্ৱাৰাৱজ্জনচিত্তং দ্ৱীসুপি ভাগেসু কাযপ্পসাদে ঘট্টিতং ফোট্ঠব্বং আলম্বিত্ৱা উপ্পজ্জতি, ততো তদাৰম্মণমেৱ যথাৰহমেকস্মিং ভাগে একদা অঞ্ঞস্মিং অঞ্ঞদাতি এৱং পৰিযাযেন কাযৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি, ততো হদযৱত্থুস্মিংযেৱ সম্পটিচ্ছনাদিৱীথিচিত্তানি ভৱঙ্গন্তৰিতানি মনোদ্ৱাৰৱীথিৱিঞ্ঞাণানি চ ৱিঞ্ঞত্তিজনকানি উপ্পজ্জন্তি, যে হি উভযভাগা গচ্ছন্তি ৱা চলন্তি ৱা ফন্দন্তি ৱা. চিত্তস্স পন লহুপৰিৱত্তিযা একক্খণে উভযভাগাপি চলন্তা ৱিয উপট্ঠহন্তি, সেয্যথাপি নাম কুক্কুড়াদিনৰকেসু নিমুগ্গসকলসৰীৰস্স সত্তস্স একস্মিং খণে সকলসৰীৰেপি কাযৱিঞ্ঞাণদুক্খং উপ্পজ্জমানং ৱিয উপট্ঠাতি, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং, ততো পন যস্মিং ভাগে জীৱিতিন্দ্ৰিযং সসেসকম্মজৰূপং নিৰুজ্ঝতি, তত্থ কাযৱিঞ্ঞাণং নপ্পৱত্ততি, হদযৱত্থুসহিতভাগেযেৱ যাৱ জীৱিতিন্দ্ৰিযনিৰোধা পৱত্ততি.
ননু নৰকাদীসু একাবদ্ধে সৰীৰে সব্বত্থ পৰিযাযেন কাযৱিঞ্ঞাণসমুপ্পত্তি যুত্তা হোতু, দ্ৱিধা হুত্ৱা ৱিচ্ছিন্নে পন ভাগদ্ৱযে কথন্তি? নাযং দোসো. সৰীৰে হি একাবদ্ধতা নাম পৰমত্থধম্মব্যতিৰিত্তা কাচি নত্থি পৰৱাদীনং অৱযৱীআদি ৱিয, কম্মাদিএককাৰণপুঞ্জাযত্ততায বহূনং সহুপ্পত্তিযেৱ একাবদ্ধতা. তত্থ চ সত্থপ্পহাৰাদিৱিৰুদ্ধপচ্চযোপনিপাতেন ৱিভিন্নানম্পি কম্মাদিএককাৰণানং পুঞ্জাযত্ততা ন ৱিগচ্ছতি, যাৱ সা ন ৱিগচ্ছতি, তাৱ অৱিচ্ছিন্নাৱ তত্থ ৱিঞ্ঞাণপ্পৱত্তি. ৱিভিন্নানং পন কম্মজৰূপানং অঞ্ঞেসঞ্চ সেসতিসন্ততিৰূপানঞ্চ উপত্থম্ভনভাৱেন চিৰং পৱত্তিতুং ন সক্কোন্তি, যাৱ চ ধৰন্তি, তাৱ ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা হোন্তি, ৱিঞ্ঞাণেন চ তেসং চলনগমনাদিদেসন্তৰুপ্পত্তি. তস্মা কবন্ধস্সপি ধাৱক্খণে সৱিঞ্ঞাণজীৱিতিন্দ্ৰিযং অত্থেৱ, তঞ্চ সীসচ্ছেদকপ্পযোগেনেৱ সীঘং পততি, ততো অঞ্ঞপ্পযোগস্স সৰীৰে ৱিসেসুপ্পাদনতো পুৰেতৰমেৱ পঠমেনেৱ কিচ্চনিপ্ফত্তিতো সীসচ্ছেদকস্সেৱ কম্মবদ্ধোতি গহেতব্বো. এৱৰূপানীতি কবন্ধৱত্থুসদিসানি. ইমস্স ৱত্থুস্সাতি আঘাতনৱত্থুস্স. অত্থদীপনেতি একেন পুৰিসেন পযোগেন ৱা মাৰিততাসঙ্খাতস্স অত্থস্স দীপনে.
১৯২. পানপৰিভোগেন ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. এৱং পন ৱুত্তত্তা ‘‘লোণসোৱীৰকং যামকালিক’’ন্তি কেচি ৱদন্তি, কেচি পন ‘‘গিলানানং পাকতিকমেৱ, অগিলানানং পন উদকসম্ভিন্ন’’ন্তি ৱুত্তত্তা ‘‘গুড়ং ৱিয সত্তাহকালিক’’ন্তি.
ইতি সমন্তপাসাদিকায ৱিনযট্ঠকথায ৱিমতিৱিনোদনিযং
ততিযপাৰাজিকৱণ্ণনানযো নিট্ঠিতো.