১. পঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা

৮৩৯. ‘‘দিৱাপি অন্ধকাৰং অত্থি, তপ্পটিসেধনত্থং ‘ৰত্তন্ধকাৰে’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি পোৰাণা. সন্তিট্ঠেয্যাতি এত্থ ঠানাপদেসেন চতুব্বিধোপি ইৰিযাপথো সঙ্গহিতো, তস্মা পুৰিসস্স হত্থপাসে তেন সদ্ধিং চঙ্কমনাদিং কৰোন্তিযা পাচিত্তিযমেৱ. ‘‘সল্লপেয্য ৱা’’তি কেৱলং নিদানৱসেন ৱুত্তং ৱিসেসাভাৱতো. ‘‘সল্লপেয্যৱাতি পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি ৱুত্তং, তং ন যুত্তন্তি একে. কস্মা? যস্মা তস্স পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতেনেৱ একং পাচিত্তিযং. সল্লপনেনপি অপৰম্পি একং আপজ্জতীতি নাপজ্জতি, কথং পঞ্ঞাযতীতি? অঙ্গৱসেন. ইমস্স হি ৰত্তন্ধকাৰতা, পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠানং ৱা সল্লপনং ৱা, সহাযাভাৱো, ৰহোপেক্খতাতি ইমানি চত্তাৰি অঙ্গানি ৱুত্তানি. তত্থ যদি ঠানপচ্চযা একা আপত্তি ৱিসুং সিযা, তস্সা চত্তাৰি অঙ্গানি সিযুং. যদি সল্লপনপচ্চযা একা, তস্সাপি পঞ্চ অঙ্গানি সিযুং. তস্মা মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘চত্তাৰি ৱা পঞ্চ ৱা অঙ্গানী’’তি ৱত্তব্বং সিযা, ন চ ৱুত্তং, তস্মা সল্লপনপচ্চযা ৱিসুং নত্থীতি. অত্থিযেৱ, মাতিকাট্ঠকথাৱচনঞ্চ তদত্থমেৱাতি একে. কথং? সহুপ্পত্তিতো দ্ৱিন্নং আপত্তীনং. কিং ৱুত্তং হোতি? সল্লপনে সতি ঠানপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুৰঙ্গিকং, সল্লপনপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুৰঙ্গিকন্তি দ্ৱে পাচিত্তিযানি সহুপ্পন্নানি একতো আপজ্জন্তীতি. ইদং অযুত্তং পাড়িৱিৰোধতো. পাড়িযঞ্হি ‘‘সল্লপেয্য ৱাতি পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৱুত্তং. যদি দ্ৱে সিযুং, ‘‘আপত্তি দ্ৱিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি ন ৱত্তব্বতা সিযাতি. অযং নযো দুতিযাদীসুপি যথাযোগং ৱেদিতব্বো. এত্থ দুতিযেনাপি সদ্ধিং যদি ভিক্খুনিযা ৰহোপেক্খতা অত্থি, সো চে পুৰিসো, ন দুতিযো, পুৰিসগণনায আপত্তিযো. অথ দুতিযা ভিক্খুনী হোতি, তস্সা চ তেন পুৰিসেন সদ্ধিং ৰহোপেক্খতা অত্থি, সা চ ভিক্খুনী ন দুতিযা হোতি. উভিন্নম্পি আপজ্জতীতি একে, ৱিচাৰেত্ৱা পন গহেতব্বং. পোৰাণগণ্ঠিপদে পন ৱুত্তং ‘‘হত্থপাসে ঠানেন দুক্কট’’ন্তি, তং পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতি. ‘‘পুৰিসস্স হত্থপাসে তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি পাড়ি, কিংবহুনা. চতুত্থসিক্খাপদে মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযিকউয্যোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘সন্তিট্ঠনাদীসু তীণি পাচিত্তিযানী’’তিআদিৱচনতো ৱত্থুগণনায আপত্তি ৱেদিতব্বা. ‘‘অঙ্গানি চেত্থ চত্তাৰি পঞ্চ ৱা’’তি ৱত্তব্বন্তি সন্নিট্ঠানং.

পঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.