২. অন্ধকাৰৱগ্গৱণ্ণনা
১. পঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৩৯. ‘‘দিৱাপি অন্ধকাৰং অত্থি, তপ্পটিসেধনত্থং ‘ৰত্তন্ধকাৰে’তি ৱুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি পোৰাণা. সন্তিট্ঠেয্যাতি এত্থ ঠানাপদেসেন চতুব্বিধোপি ইৰিযাপথো সঙ্গহিতো, তস্মা পুৰিসস্স হত্থপাসে তেন সদ্ধিং চঙ্কমনাদিং কৰোন্তিযা পাচিত্তিযমেৱ. ‘‘সল্লপেয্য ৱা’’তি কেৱলং নিদানৱসেন ৱুত্তং ৱিসেসাভাৱতো. ‘‘সল্লপেয্যৱাতি পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি ৱুত্তং, তং ন যুত্তন্তি একে. কস্মা? যস্মা তস্স পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতেনেৱ একং পাচিত্তিযং. সল্লপনেনপি অপৰম্পি একং আপজ্জতীতি নাপজ্জতি, কথং পঞ্ঞাযতীতি? অঙ্গৱসেন. ইমস্স হি ৰত্তন্ধকাৰতা, পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠানং ৱা সল্লপনং ৱা, সহাযাভাৱো, ৰহোপেক্খতাতি ইমানি চত্তাৰি অঙ্গানি ৱুত্তানি. তত্থ যদি ঠানপচ্চযা একা আপত্তি ৱিসুং সিযা, তস্সা চত্তাৰি অঙ্গানি সিযুং. যদি সল্লপনপচ্চযা একা, তস্সাপি পঞ্চ অঙ্গানি সিযুং. তস্মা মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘চত্তাৰি ৱা পঞ্চ ৱা অঙ্গানী’’তি ৱত্তব্বং সিযা, ন চ ৱুত্তং, তস্মা সল্লপনপচ্চযা ৱিসুং নত্থীতি. অত্থিযেৱ, মাতিকাট্ঠকথাৱচনঞ্চ তদত্থমেৱাতি একে. কথং? সহুপ্পত্তিতো দ্ৱিন্নং আপত্তীনং. কিং ৱুত্তং হোতি? সল্লপনে সতি ঠানপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুৰঙ্গিকং, সল্লপনপচ্চযা আপজ্জিতব্বং চতুৰঙ্গিকন্তি দ্ৱে পাচিত্তিযানি সহুপ্পন্নানি একতো আপজ্জন্তীতি. ইদং অযুত্তং পাড়িৱিৰোধতো. পাড়িযঞ্হি ‘‘সল্লপেয্য ৱাতি পুৰিসস্স হত্থপাসে ঠিতা সল্লপতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি ৱুত্তং. যদি দ্ৱে সিযুং, ‘‘আপত্তি দ্ৱিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি ন ৱত্তব্বতা সিযাতি. অযং নযো দুতিযাদীসুপি যথাযোগং ৱেদিতব্বো. এত্থ দুতিযেনাপি সদ্ধিং যদি ভিক্খুনিযা ৰহোপেক্খতা অত্থি, সো চে পুৰিসো, ন দুতিযো, পুৰিসগণনায আপত্তিযো. অথ দুতিযা ভিক্খুনী হোতি, তস্সা চ তেন পুৰিসেন সদ্ধিং ৰহোপেক্খতা অত্থি, সা চ ভিক্খুনী ন দুতিযা হোতি. উভিন্নম্পি আপজ্জতীতি একে, ৱিচাৰেত্ৱা পন গহেতব্বং. পোৰাণগণ্ঠিপদে পন ৱুত্তং ‘‘হত্থপাসে ঠানেন দুক্কট’’ন্তি, তং পাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতি. ‘‘পুৰিসস্স হত্থপাসে তিট্ঠতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি হি পাড়ি, কিংবহুনা. চতুত্থসিক্খাপদে মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. দুতিযিকউয্যোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘সন্তিট্ঠনাদীসু তীণি পাচিত্তিযানী’’তিআদিৱচনতো ৱত্থুগণনায আপত্তি ৱেদিতব্বা. ‘‘অঙ্গানি চেত্থ চত্তাৰি পঞ্চ ৱা’’তি ৱত্তব্বন্তি সন্নিট্ঠানং.
পঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২-৩-৪. দুতিযততিযচতুত্থসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৪২-৬. দুতিযততিযচতুত্থানি উত্তানানি. সব্বত্থ ‘‘সল্লপতীতি যং কিঞ্চি তিৰচ্ছানকথং কথেতী’’তি পোৰাণগণ্ঠিপদে ৱুত্তং.
৮৫২. চতুত্থে পনাযং ৱিসেসো – ‘‘একেনেকা’’তি পঠমং ৱুত্তত্তা দুতিযিকং ৱা ভিক্খুনীনং উয্যোজেয্য, পাচিত্তিযং ন সম্ভৱতীতি চে? সম্ভৱতি. কস্মা? সন্তিট্ঠনাদিত্তযমত্তাপেক্খত্তা, তস্স ৱচনস্সাপি ৱা অঞ্ঞাযপি ৰহোপেক্খনস্সাদসম্ভৱে সতি উভিন্নং একত্থসম্ভৱতো চ সাধিতমেতং. ‘‘হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা সন্তিট্ঠতি ৱা সল্লপতি ৱা’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. কস্মা ‘‘নিকণ্ণিকং ৱা জপ্পেতী’’তি ন ৱুত্তং? হত্থপাসাতিক্কমে অসম্ভৱতো. তস্স ততিযস্স পদস্স পচ্ছিন্নত্তা সম্ভৱন্তম্পি ‘‘দুতিযিকং ৱা উয্যোজেতী’’তি ন ৱুত্তং, তস্মা অত্থতো হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা সন্তিট্ঠতি ৱা সল্লপতি ৱা দুতিযিকং ৱা উয্যোজেতি, আপত্তি দুক্কটস্সাতি ৱুত্তং হোতি. এস নযো যক্খেন ৱাতিআদীসুপি. তত্থ ‘‘হত্থপাসে’’তি ৱা ‘‘হত্থপাসং ৱিজহিত্ৱা’’তি ৱা ন ৱুত্তং উভযত্থ দুক্কটত্তা. অনাপত্তিৱাৰেপি অসম্ভৱতো ‘‘নিকণ্ণিকং ৱা জপ্পেতী’’তি ন ৱুত্তন্তি চে? সম্ভৱতি সতি কৰণীযে নিকণ্ণিকং ৱা জপ্পেতীতি সম্ভৱতো. অথ কস্মা এৱং ন ৱুত্তন্তি চে? অনৱজ্জকথাযং নিকণ্ণিকজপ্পনে পযোজনাভাৱা, ধম্মকথাযম্পি উদাযিং আৰব্ভ পটিসিদ্ধত্তা চ.
দুতিযততিযচতুত্থসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. পঞ্চমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৫৬. ‘‘কুলং নাম চত্তাৰি কুলানী’’তি ৱুত্তত্তা তিত্থিযাৰামে কপ্পতি তস্স কুলৱোহাৰাভাৱতোতি একে. তিত্থিযানং খত্তিযাদিপৰিযাপন্নত্তা ন কপ্পতীতি একে. তস্স কপ্পিযভূমিত্তা ন যুত্তন্তি চে? ন, যথাৱুত্তখত্তিযাদীনং সম্ভৱতো. তথাপি গোচৰকুলং ইধাধিপ্পেতং. ‘‘উপচাৰো দ্ৱাদসহত্থো’’তি লিখিতং.
পঞ্চমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. ছট্ঠসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৬০. ‘‘নিসীদন্তিযা একা, নিপজ্জন্তিযা একা’’তি অৱত্ৱা ‘‘নিসীদিত্ৱা গচ্ছন্তিযা’’তিআদি ন ৱত্তব্বং. ন হি গমনপচ্চযা এসা আপত্তীতি? ন, পৰিযোসানাধিপ্পাযৱসেন ৱুত্তত্তা. ‘‘নিসীদিত্ৱা নিপজ্জন্তিযা দ্ৱে’’তি ৱচনেনপি গমনং ইধ নাধিপ্পেতন্তি দস্সিতং হোতি, তথা ‘‘নিপজ্জিত্ৱা নিসীদন্তিযা দ্ৱে’’তিপি ৱত্তব্বং. যদি এৱং ‘‘তস্মিং অভিনিপজ্জতি, আপত্তি দ্ৱিন্নং পাচিত্তিযান’’ন্তি কস্মা ন ৱুত্তন্তি চে? অনিসীদিত্ৱাপি নিপজ্জনসম্ভৱতো. নিপজ্জনত্থায নিসীদিত্ৱা নিপজ্জন্তিযা নিপজ্জনকপযোগত্তা একা আপত্তীতি কেচি.
ছট্ঠসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সত্তমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৬৭. অনাপত্তিৱাৰে ‘‘ধুৱপঞ্ঞত্তে’’তি ন ৱুত্তং ‘‘সন্থৰিত্ৱা ৱা সন্থৰাপেত্ৱা ৱা’’তি ৱুত্তত্তা. ইধ ছট্ঠে ৱুত্তনযেন পকতিযা পঞ্ঞত্তে অভিনিসীদতি ৱা অভিনিপজ্জতি ৱা, পাচিত্তিযমেৱ. অঞ্ঞত্থ ধুৱপঞ্ঞত্তং. ইধ ৱুত্তনযেন সন্থৰিত্ৱা ৱা সন্থৰাপেত্ৱা ৱা অভিনিসীদতি ৱা অভিনিপজ্জতি ৱা, পাচিত্তিযমেৱ. উভযত্থাপি পঞ্চমে ৱুত্তনযেন অনাপুচ্ছা পক্কমেয্য, পাচিত্তিযমেৱ, অনাপত্তিৱাৰে মাতিকাযং ৱুত্তকালতো অঞ্ঞকালস্স অপৰামট্ঠত্তাতি নো তক্কোতি আচৰিযো. অপিচ অত্থাপত্তিকালে আপজ্জতি, নো ৱিকালেতিআদিত্তিকে, অত্থাপত্তি ৰত্তিং আপজ্জতি, নো দিৱাতিআদিত্তিকে চ অট্ঠকথাযং ইধ পঞ্চমছট্ঠসত্তমসিক্খাপদেহি সঙ্গহিতাপত্তীনং অপৰামট্ঠত্তা যথাসম্ভৱং তিৱিধকালে তিৱিধমেতং যোজেত্ৱা দস্সেতুং ৱট্টতি এৱ মহাপদেসনযানুলোমতো.
সত্তমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. অট্ঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৬৯. অট্ঠমে ভিক্খুস্স দুক্কটং সম্ভৱতি.
অট্ঠমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. নৱমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৭৫-৭. দুগ্গাহৱসেন ৱা সুগ্গাহৱসেন ৱা যথাৱুত্তনযেন সপথকৰণে আপত্তীতি ৱেদিতব্বং. যস্মা মাতিকাযং ‘‘অত্তানং ৱা পৰং ৱা’’তি ৱুত্তং, তস্মা যা অত্তানমেৱ আৰব্ভ সপথং কৰেয্য, তস্সা একা. পৰমেৱাৰব্ভ তস্সা একা. উভোপি আৰব্ভ তস্সা দ্ৱে আপত্তিযো সম্ভৱন্তি. তিকচ্ছেদো পনেত্থ পৰমেৱাৰব্ভ সপথকৰণং সন্ধায পৱত্তো.
নৱমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. দসমসিক্খাপদৱণ্ণনা
৮৮২. দসমে অনাপত্তিৱাৰো ৰোদনস্সেৱ, ন ৱধস্স, তস্মা ঞাতিব্যসনাদীহি ফুট্ঠাপি অত্তানং ৱধতি এৱ, ন ৰোদতি, দুক্কটমেৱ.
দসমসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
অন্ধকাৰৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.