১. পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা

৬৫৬-৭. তত্থ তত্থ ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞা ৱীমংসা. পদপটিপাটিযা এৱাতি মাতিকাপদপটিপাটিযা এৱ. ‘‘ৱুত্তন্তি সঙ্গীতিকানং উপসঙ্কপ্পনানং ৱিভাজনং ৱুত্ত’’ন্তি লিখিতং.

৬৫৮. ‘‘এহিভিক্খুনীতি ভিক্খুনী, তীহি সৰণগমনেহি উপসম্পন্নাতি ভিক্খুনী’’তি ইদং পন দেসনাৱিলাসৱসেন ৱুত্তন্তি একে. অঞ্ঞবুদ্ধকালে অত্থীতি একে, তং ন যুত্তং ৱিয দিস্সতি অম্হাকম্পি বুদ্ধকালে সম্ভৱপ্পসঙ্গতো, এহিভিক্খুনিযা পটিসেধছাযাদিস্সনতো চ. যথাহ ধম্মপদে ৱিসাখাৱত্থুস্মিং (ধ. প. অট্ঠ. ১. ৱিসাখাৱত্থু) ‘‘তস্স চীৱৰদানস্স নিস্সন্দেন ইমং মহালতাপসাধনং লভি. ইত্থীনঞ্হি চীৱৰদানং মহালতাপসাধনভণ্ডেন মত্থকং পপ্পোতি, পুৰিসানং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰেনা’’তি. তীহি সৰণগমনেহি উপসম্পন্নায পন ভিক্খুনিযা সম্ভৱো অঞ্ঞবুদ্ধকালে কদাচি সিযা, নত্থেৱ অম্হাকং বুদ্ধকালে. দেসনাৱিলাসেন পন ভিক্খুদেসনাক্কমেনেৱ ভিক্খুনিনিদ্দেসো ৱুত্তো, তেনেৱ ভিক্খুসঙ্ঘৱসেন একতোউপসম্পন্না ভিক্খুনিযো ৱিজ্জমানাপি তত্থ ন ৱুত্তা. তাসং অত্থিতা ইমায পৰিৱাৰকথায ৱেদিতব্বা –

‘‘উভো একতো উপসম্পন্না,

উভিন্নং হত্থতো চীৱৰং পটিগ্গণ্হেয্য;

সিযা আপত্তিযো নানা,

পঞ্হা মেসা কুসলেহি চিন্তিতা’’তি. (পৰি. ৪৭৯);

অথ ৱা পুথুজ্জনকালে এহিভিক্খুসৰণগমনেন উপসম্পন্নোৱ ইত্থিলিঙ্গপাতুভাৱেন ভিক্খুনিভাৱে ঠিতা পুৰিসূপসম্পন্নং উপাদায ‘‘এহিভিক্খুনী’’তি, ‘‘তীহি সৰণগমনেহি উপসম্পন্না ভিক্খুনী’’তি চ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. নো চে, তং ৱচনং ৱিৰুজ্ঝেয্যাতি একে, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. ‘‘ৱিঞ্ঞূ পটিবলো’’তি দ্ৱিন্নং অৱস্সৱভাৱস্স ইজ্ঝনতো ৱুত্তং. এত্থ যস্মা যং কিঞ্চি আমিসং পটিগ্গণ্হন্তীনং অগ্গহত্থা পুৰিসানং হত্থেহি কদাচি মিস্সীভাৱং গচ্ছন্তি, ৱন্দন্তানং ৱা পুৰিসানং সিৰানি অগ্গপাদেহি মিস্সিতানি কদাচি হোন্তি, কেসচ্ছেদনকালে ৱা সিৰং পুৰিসানং হত্থেহি মিস্সিতং হোতি, চিত্তং নামেতং অতিৰদ্ধগৱেসি, দুৰক্খিযং ৱা, তস্মা ‘‘মা অতিলহুং পাৰাজিকাপত্তি ভিক্খুনীনং হোতূ’’তি বুদ্ধা ভগৱন্তো কাৰুঞ্ঞেন পাৰাজিকক্খেত্তপৰিচ্ছেদং, থুল্লচ্চযক্খেত্তপৰিচ্ছেদঞ্চ ৱিসুং ৱিসুং দেসেসুন্তি ৱেদিতব্বং.

৬৫৯. তব্বহুলনযেন সা ৱুত্তাতি এত্থ অযমনুগণ্ঠিপদক্কমো – যেভুয্যেন কিৰিযসমুট্ঠানত্তা ‘‘কিৰিযসমুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘কাযসংসগ্গং সমাপজ্জেয্যা’’তি অৱত্ৱা পন ‘‘সাদিযেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা অকিৰিযতোপি সমুট্ঠাতীতি ৱেদিতব্বং. যথা চেত্থ, এৱং হেট্ঠা ‘‘মনুস্সিত্থিযা তযো মগ্গে মেথুনং ধম্মং পটিসেৱন্তস্স আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তিআদিনা নযেন কিৰিযসমুট্ঠানতং ৱত্ৱা তদনন্তৰং ‘‘ভিক্খুপচ্চত্থিকা…পে… সো চে পৱেসনং সাদিযতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তিআদিনা (পাৰা. ৫৬) নযেন অকিৰিযসমুট্ঠানতাযপি ৱুত্তত্তা পঠমপাৰাজিকস্সাপি তব্বহুলনযেনেৱ কিৰিযসমুট্ঠানতা ৱেদিতব্বা. ন হি পৱেসনসাদিযনাদিম্হি কিৰিযসমুট্ঠানতা দিস্সতি. অঙ্গজাতচলনঞ্চেত্থ ন সাৰতো দট্ঠব্বং ‘‘সো চে পৱেসনং ন সাদিযতি, পৱিট্ঠং ন সাদিযতি, ঠিতং ন সাদিযতি, উদ্ধৰণং সাদিযতি, আপত্তি পাৰাজিকস্সা’’তি (পাৰা. ৫৮) এত্থ ঠিত ন সাদিযনে পকতিযাপি পৰিপুণ্ণচলনত্তা. সাদিযনপচ্চযা হি সেৱনচলনঞ্চেত্থ ন দিস্সতেৱাতি তব্বহুলনযেনেৱ কিৰিযসমুট্ঠানতা গহেতব্বা. তত্থ তত্থ অট্ঠকথাসু কস্মা তব্বহুলনযো অৱুত্তোতি চে? ‘‘যো পন ভিক্খু মেথুনং ধম্মং পটিসেৱেয্যা’’তি (পাৰা. ৩৯, ৪২) মাতিকাযং কিৰিযসমুট্ঠানস্স সৰূপেন ৱুত্তত্তা তদনুৰূপৱসেন ৱিভঙ্গনযমনোলোকেত্ৱা ‘‘কিৰিযসমুট্ঠান’’মিচ্চেৱ ৱুত্তং. যথা চেতেসু তব্বহুলনযেন কিৰিযসমুট্ঠানতা ৱুত্তা, তথা সুৰাদীনং অকুসলেনেৱ পাতব্বতা, ন ইতৰথা ‘‘যং অকুসলেনেৱ আপজ্জতি, অযং লোকৱজ্জা, সেসা পণ্ণত্তিৱজ্জা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা) ৱুত্তে লোকৱজ্জপণ্ণত্তিৱজ্জানং নিযমনলক্খণসিদ্ধি হোতি, তথা তং অৱত্ৱা ‘‘যস্সা সচিত্তকপক্খে চিত্তং অকুসলমেৱ হোতি, অযং লোকৱজ্জা. সেসা পণ্ণত্তিৱজ্জা’’তি ৱুত্তে লোকৱজ্জৱচনং নিৰত্থকং সিযা ৱত্থুঅজাননপক্খেপি অকুসলেনেৱ পাতব্বত্তা. যস্মা তত্থ সুৰাপানৱীতিক্কমস্স অকুসলচিত্তুপ্পাদো নত্থি, তস্মা খন্ধকট্ঠকথাযং (মহাৱ. অট্ঠ. ১০৮) ‘‘মজ্জপানে পন ভিক্খুনো অজানিত্ৱাপি বীজতো পট্ঠায মজ্জং পিৱন্তস্স পাচিত্তিযং, সামণেৰো জানিত্ৱা পিৱন্তো সীলভেদং আপজ্জতি, ন অজানিত্ৱা’’তি ৱুত্তং, ন ৱুত্তং ‘‘ৱত্থুঅজাননপক্খে পাণাতিপাতাদীনং সিদ্ধিকৰঅকুসলচিত্তুপ্পাদসদিসে চিত্তুপ্পাদে সতিপি সামণেৰো সীলভেদং নাপজ্জতী’’তি. অভিনিৱেসৱচনং পাণাতিপাতাদীহি সমানজাতিকত্তা সামণেৰানং সুৰাপানস্স. ‘‘সুৰাদযো পনিমে’’তি ৱত্থুং জানিত্ৱা পাতব্বতাদিৱসেন ৱীতিক্কমন্তস্স অকুসলস্স অসম্ভৱো নত্থি. তেন ৱুত্তং ‘‘যস্স সচিত্তকপক্খে’’তিআদি.

কিঞ্চেত্থ যুত্তিৱচনেন অৰহন্তানং অপ্পৱিসনতো সচিত্তকাচিত্তকপক্খেসু অকুসলনিযমোতি চে? ন, ধম্মতাৱসেন সেক্খানম্পি অপ্পৱিসনতো. অচিত্তকপক্খে অকুসলনিযমাভাৱদস্সনত্থং সুপন্তস্স মুখে পক্খিত্তজলবিন্দুমিৱ সুৰাবিন্দুআদযো উদাহৰিতব্বাতি. তব্বহুলনযেন হি অত্থে গহিতে পুব্বেনাপৰং অট্ঠকথায সমেতি. ‘‘সদ্ধিং পাড়িযা অৱিসেসত্থো পৰতো আৱি ভৱিস্সতীতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. ইদমেত্থ ৱিচাৰেতব্বং. যদি ৱত্থুজাননপক্খে ৱিনা অকুসলেন মজ্জপানং সিযা, কস্মা নাড়িমজ্ঝং নাতিক্কমতি অৰিযানং পানকাদিসঞ্ঞীনন্তি? সীলভেদৱত্থুৱীতিক্কমো ৱিনাপি চিত্তেন অৰিযানং ধম্মতাৱসেনেৱ ন সম্ভৱতীতি চে, ন, চক্খুপালত্থেৰৱত্থু (ধ. প. অট্ঠ. ১.১) আদিৱিৰোধতোতি. অপিচ ভিক্খুনোপি সামণেৰস্স ৱিয সুৰাপানং সচিত্তকমেৱ কস্মা ন জাতন্তি? অপ্পতিৰূপত্তাতি চে, সামণেৰানম্পি অপ্পতিৰূপমেৱ. সহধম্মিকা এৱ হি তে. মহাসাৱজ্জত্তাতি চে? সামণেৰানম্পি তাদিসমেৱ. সামণেৰানং সচিত্তকমেৱ পাৰাজিকং, ইতৰং দণ্ডকম্মৱত্থূতি চে? ভিক্খূনম্পি মজ্জপানে নত্থি. এত্থ তিকপাচিত্তিযেন ন ভৱিতব্বং. মজ্জে অমজ্জসঞ্ঞিস্স দুক্কটাপত্তি পঞ্ঞাপেতব্বা সিযা. ভিক্খুস্স পাচিত্তিযৱত্থু সামণেৰানং পাৰাজিকং হোতি তিৰচ্ছানগতসামণেৰানং ৱিযাতি চে? অচিত্তকম্পি মজ্জপানাদীনং সামণেৰানং পাৰাজিকং পঞ্ঞাপেতব্বং সিযা. নাচিত্তকং পাৰাজিকং সম্ভৱতীতি চে? ন, পণ্ণত্তিৱজ্জম্পি পাৰাজিকং সম্ভৱতীতি. নিকাযন্তৰপক্খে অযমেৱ দোসো. অম্হাকঞ্হি লোকৱজ্জমেৱ মজ্জপানন্তি. কস্মা পনেত্থ সুৰাপানমেৱ ধম্মতাৱসেন অৰিযা ন কৰোন্তীতি? ন কেৱলং সুৰাপানমেৱ ধম্মতাৱসেন অৰিযা ন কৰোন্তি, পাণেসুপি কোধৱসেন পাণসঞ্ঞিতায সীসচ্ছেদনাদীনি ন কৰোন্তি, সদাৰসঞ্ঞায পৰদাৰং ন ৱীতিক্কমন্তি, অনত্থভঞ্জকসঞ্ঞায অত্থভঞ্জকমুসা ন ৱদন্তি, সম্মাদিট্ঠিসঞ্ঞায মিচ্ছাদিট্ঠিং ন পটিপজ্জন্তীতি ৱেদিতব্বা. আচৰিযাপি সুৰাপানে অকুসলনিযমাভাৱমেৱ ৱদন্তি, তস্মা এৱ মাতিকাট্ঠকথায গণ্ঠিপদে লোকৱজ্জপণ্ণত্তিৱজ্জাধিকাৰে ‘‘সচিত্তকপক্খেঅকুসলন্তি সুৰাপানাদিসঙ্গহত্থং, ইতৰথা যস্স অকুসলমেৱাতি ৱদেয্যা’’তি লিখিতং. কিৰিযসমুট্ঠানতা পনস্স তব্বহুলনযমেৱ, ন পঠমপাৰাজিকে. কথং? কাযসংসগ্গসিক্খাপদং পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানং. এত্থ ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ কাযসংসগ্গভাৱে সতি ভিক্খুনী কাযঙ্গমচোপযমানাপি চিত্তেনেৱ অধিৱাসেন্তী আপজ্জতি, ন এৱং ভিক্খু. ভিক্খু পন চোপযমানোৱ আপজ্জতি, এৱমেৱ পঠমপাৰাজিকেপি চোপনে সতি এৱ আপজ্জতি, নাসতি. পৱেসনং সাদিযতীতি এত্থ পৱেসনসাদিযনং নাম সেৱনচিত্তস্সুপ্পাদনন্তি, এৱং সন্তেপি ‘‘ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং.

পঠমপাৰাজিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.