একুত্তৰিকনযৱণ্ণনা
এককৱাৰৱণ্ণনা
৩২১. একুত্তৰিকনযে আপত্তি জানিতব্বাতি এত্থ আপত্তি নাম কিং পৰমত্থসভাৱা, উদাহু ন ৱত্তব্বসভাৱাতি? ন ৱত্তব্বসভাৱা. ৱুত্তঞ্হি পৰিৱাৰে ‘‘ৱত্থু জানিতব্বং, গোত্তং জানিতব্বং, নামং জানিতব্বং, আপত্তি জানিতব্বা’’তি এতেসং পদানং ৱিভঙ্গে ‘‘মেথুনধম্মোতি ৱত্থু চ গোত্তঞ্চ. পাৰাজিকন্তি নামঞ্চেৱ আপত্তি চা’’তি. নামঞ্চ গোত্তঞ্চ ‘‘নামগোত্তং ন জীৰতী’’তি (সং. নি. ১.৭৬) ৱচনতো সম্মুতিমত্তং, তস্মা ‘‘কুসলত্তিকৱিনিমুত্তা ন ৱত্তব্বধম্মভূতা একচ্চা সম্মুতি এৱা’’তি ৱুত্তং. যং পন ৱুত্তং সমথক্খন্ধকে ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি (চূড়ৱ. ২২২), তং ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণং সিযা কুসলং, সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি (চূড়ৱ. ২২০) এত্থ ৱিয পৰিযাযতো ৱুত্তং. অত্থতো হি ৱিৱাদো নাম একচ্চো সম্মুতিৱিসেসো. যো চিত্তসমঙ্গিনো, সো ‘‘তং চিত্তপৰিযাযেন পন সিযা কুসল’’ন্তিআদি ৱোহাৰলদ্ধো, তথা আপত্তাধিকৰণম্পীতি দট্ঠব্বং. তেনেৱ ৱুত্তং অট্ঠকথাযং ‘‘আপত্তিং আপজ্জমানো হি অকুসলচিত্তো ৱা আপজ্জতি কুসলাব্যাকতচিত্তো ৱা’’তি (কঙ্খা. অট্ঠ. পঠমপাৰাজিকৱণ্ণনা). অঞ্ঞথা সমথেহি অধিকৰণীযতা ন সম্ভৱতি. ন হি সমথা কুসলাদিং অকুসলাদিং ৱা অধিকিচ্চপৱত্তন্তি, সমথৱসেন ৱা কুসলাদি সম্মতি. ন চ কুসলস্স ৱিৱাদস্স, অনুৱাদস্স ৱা কুসলাদিসমথেহি ৱূপসমেতব্বতা আপজ্জতীতি তেসং অধিকৰণমত্তমেৱ ন সম্ভৱেয্য, তস্মা অধিকৰণানং, সমথানঞ্চ কুসলাদিভাৱো পৰিযাযদেসনায লব্ভতি, নো অঞ্ঞথা, তেনেৱ সম্মুখাৱিনযে ৱিয আপত্তাধিকৰণে তিকং ন পূৰিতং. সঞ্চিচ্চ আপত্তিং আপজ্জমানস্স যস্মা সঞ্চেতনা একন্ততো অকুসলাৱ হোতি. ইতৰস্স সচিত্তকস্স ৱা অচিত্তকস্স ৱা তদাভাৱমত্তং উপাদায ‘‘অব্যাকত’’ন্তি ৱুত্তং. যথা হি ‘‘তিক্খত্তুং চোদযমানো তং চীৱৰং অভিনিপ্ফাদেয্য, ইচ্চেতং কুসল’’ন্তিআদীসু (পাৰা. ৫৩৮) ন কুসলসদ্দো সুখৱিপাকো, ‘‘সম্পৰাযিকানং অকুসলানং ধম্মানং পটিঘাতাযা’’তিআদীসু (পৰি. ৪৯৮) ন অকুসলা ৱা হোতি. ইতৰস্স সচিত্তকস্স ৱা অচিত্তকস্স ৱা তদাভাৱমত্তং উপাদায ‘‘অব্যাকত’’ন্তি ৱুত্তং. যথা হি দ্ৱিক্খত্তুং চোদযমানো তং চীৱৰং অভিনিপ্ফাদেয্য, যং পনেত্থ ‘‘আপত্তাধিকৰণং অকুসল’’ন্তি ৱুত্তং, তস্স ৱসেন তদকুসলতো সত্ত ৱিনীতৱত্থূনি ৱেদিতব্বানি, ততো চীৱৰন্তি সম্ভৱতো অচীৱৰকা, অন্তৰাপত্তিকা চ. অনন্তৰিকলক্খণপ্পত্তস্স ৱসেন নিযতা চ নামাতি ৱেদিতব্বং. সম্মুতিনিদ্দেসে গৰুকলহুকনিদ্দেসোপি সম্ভৱতি. অঞ্ঞথা ‘‘অনন্তৰাযিকা পণ্ণত্তিৱজ্জা, অনৱজ্জাপণ্ণত্তী’’তি চ ৱুত্তা. কুটিকাৰমহল্লকাপত্তি অন্তৰাযিকা লোকৱজ্জসাৱজ্জপণ্ণত্তিতো. সম্পজানমুসাৱাদো ওমসৱাদাদিতো গৰুকাদি ন সম্ভৱেয্য, ততো ৱা অযং লহুকাদীতি ইদং সব্বং একচ্চানং আচৰিযানং মতং, ‘‘সব্বং অযুত্ত’’ন্তি ৱদন্তি. কস্মা? যস্মা ‘‘পাৰাজিকন্তি নামঞ্চেৱ আপত্তিচা’’তি ৱচনেন চে আপত্তি ন ৱত্তব্বধম্মো সিযা, ৱত্থু চ ন ৱত্তব্বধম্মো সিযা গোত্তেন সমানাধিকৰণভাৱেন ৱুত্তত্তা, তস্মা ‘‘মেথুনধম্মো’’তি পদং অজ্ঝাচাৰসঙ্খাতং ৱত্থুঞ্চ দীপেতি. অজ্ঝাচাৰৱসেনেৱ আপত্তিযা লদ্ধনামং অসাধাৰণনামত্তা ‘‘গোত্ত’’ন্তি চ ৱুচ্চতীতি অযং তত্থ অত্থো.
‘‘আপত্তাধিকৰণস্স কিং পুব্বঙ্গমন্তি? লোভো পুব্বঙ্গমো, দোসো, মোহো, অলোভো, অদোসো, অমোহো পুব্বঙ্গমো’’তি ‘‘কতি হেতূতি? ছ হেতূ তযো অকুসলহেতূ, তযো অব্যাকতহেতূ’’তি চ ৱুত্তত্তা নিপ্পৰিযাযেনেৱ ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকত’’ন্তি ৱুত্তং. সমথক্খন্ধকে পন সন্ধাযভাসিতৱসেন তথা এৱ ৱুত্তং. তস্মা আপত্তাধিকৰণং সভাৱতো নিপ্পৰিযাযেনেৱ অকুসলা চত্তাৰো খন্ধা, ৰূপঅব্যাকতা চ হোন্তি. ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি (চূড়ৱ. ২২২) ৱুত্তত্তা কুসলমেৱ পটিক্খিত্তং, খীণাসৱানং কিৰিযাব্যাকতং নাম হোতীতি কুসলে পটিক্খিত্তে কিৰিযাব্যাকতম্পি পটিক্খিত্তমেৱ হোতি. তস্মিং পটিক্খিত্তে সব্বথা অৱাৱটং ৱিপাকাব্যাকতং পটিক্খিত্তমেৱ হোতি. নিব্বানাব্যাকতে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি একে, তং অযুত্তং ‘‘ছ হেতুযো’’তি ৱুত্তত্তা. কিঞ্চাপি ৱুত্তং সামঞ্ঞেন, তথাপি ৱিপাকহেতুযেৱ তত্থ অধিপ্পেতো, ন কিৰিযাহেতু, তে হি কুসলসভাৱা চ, তস্মা ৰূপং, ৱিপাকাব্যাকতঞ্চাপত্তি. তত্থ অকুসলাপত্তিতো ৱিনীতৱত্থূনি. ইতৰস্সাপি আদিতো ছাদনা কুসলচিত্ততোতি ৱুত্তং হোতি. অন্তৰাযিকনিযতসাৱজ্জপঞ্ঞত্তিভাৱোপি চস্সা ৱেৱচনৱসেন ৱেদিতব্বো পণ্ণত্তিৱজ্জায, সঞ্চিচ্চ আপন্নায চ, তস্মা ‘‘জীৱিতিন্দ্ৰিযং সিযা সাৰম্মণং সিযা অনাৰম্মণ’’ন্তি ৱচনং ৱিয একন্তাকুসলং অনেকন্তাকুসলঞ্চ লোকৱজ্জং, একন্তাব্যাকতং ভূতাৰোচনং অনেকন্তাব্যাকতঞ্চ সেসং পণ্ণত্তিৱজ্জং একতো সম্পিণ্ডেত্ৱা ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং সিযাব্যাকত’’ন্তি ৱুত্তং. সমথক্খন্ধকে পন পণ্ণত্তিৱজ্জমেৱ সন্ধায তথা ৱুত্তং. ৱুত্তঞ্হেতং অট্ঠকথাযং, গণ্ঠিপদে চ ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’ন্তি এত্থ সন্ধাযভাসিতৱসেন অত্থো ৱেদিতব্বো. যস্মিঞ্হি পথৱিখণনাদিকে আপত্তাধিকৰণে অপকতঞ্ঞুনো সন্ধায অপ্পহৰিতকৰণাদিকালে কুসলচিত্তং অঙ্গং হোতি, খণনাদিপযোগসঙ্খাতং ৰূপাব্যাকতং আপত্তিসমুট্ঠাপেন্তং হোতীতি অধিপ্পাযো’’তি. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অত্থাপত্তি কুসলচিত্তো আপজ্জতি, কুসলচিত্তো ৱুট্ঠাতী’’তিআদি. তস্মিঞ্হি সতি ন সক্কা ৱত্তুং ‘‘নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি. যস্মা আপত্তিসমুট্ঠাপকং চিত্তং সন্ধায ৱুত্তং ন হোতি, তস্মা ন যিদং অঙ্গপ্পহোনকচিত্তং সন্ধায ৱুত্তং. যদি তং সন্ধায ৱুত্তং, ‘‘সিযা কুসল’’ন্তি চ ৱত্তব্বং ভৱেয্য, ন চ ৱুত্তং. তস্মা ইদং পন সন্ধায ৱুত্তং – যং তাৱ আপত্তাধিকৰণং লোকৱজ্জং, তং একন্ততো অকুসলমেৱ, তত্থ ‘‘সিযা অকুসল’’ন্তি ৱিকপ্পো নত্থি. যং পন পণ্ণত্তিৱজ্জং, তং যস্মা সঞ্চিচ্চ ‘‘ইমং আপত্তিং ৱীতিক্কমামী’’তি ৱীতিক্কমন্তস্সেৱ অকুসলং হোতি, অসঞ্চিচ্চ পন কিঞ্চি অজানন্তস্স সহসেয্যাদিৱসেন আপজ্জতো ৰূপৱিপাকং অব্যাকতং হোতি অনুট্ঠানতো. তস্মা তস্স পণ্ণত্তিৱজ্জস্স সঞ্চিচ্চাসঞ্চিচ্চৱসেন ইমং ৱিকপ্পভাৱং সন্ধায ইদং ৱুত্তং ‘‘আপত্তাধিকৰণং সিযা অকুসলং, সিযা অব্যাকতং, নত্থি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি.
সচে পন কোচি ৱিনযে অপকতঞ্ঞূ ‘‘যং কুসলচিত্তো আপজ্জতি, ইদং ৱুচ্চতি আপত্তাধিকৰণং কুসল’’ন্তি ৱদেয্য, তস্সেৱংৱাদিনো অচিত্তকানং এড়কলোমাদিসমুট্ঠানানম্পি কুসলচিত্তসমঙ্গিকালে তাসং আপত্তীনং কুসলচিত্তো আপজ্জেয্য, ন ৱা আপজ্জতি. কিংকাৰণং? ন চ তত্থ ৱিজ্জমানম্পি কুসলচিত্তং আপত্তিযা অঙ্গং. অত্তভাৱো সভাৱো পকতীতি ৱুত্তং হোতি. কতৰং পন তস্সা আপত্তিযা তদা অঙ্গসভাৱোতি? ৱুচ্চতে – কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিৱসেন পন চলিতস্স কাযস্স, পৱত্তায ৱাচায চাতি এতেসং দ্ৱিন্নং চলিতপ্পৱত্তানং কাযৱাচানং অঞ্ঞতৰমেৱ অঙ্গসভাৱো, তঞ্চ ৰূপক্খন্ধপৰিযাপন্নত্তা অব্যাকতন্তি. কিং ৱুত্তং হোতি? কাযো, ৱাচা চ তদা আপত্তাধিকৰণন্তি ৱুত্তং হোতি. যা পনেত্থ অকুসলাপত্তিক্খণে কাযৱাচাযো অব্যাকতভাৱো, তা অব্বোহাৰিকা হোন্তি কাযৱচীকম্মকালে মনোকম্মং ৱিয. তদা হি কাযৱাচাযো আপত্তিকৰাদিট্ঠানে তিট্ঠন্তি. যং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘আপত্তিকৰা ধম্মা জানিতব্বা. কতি মূলানীতি ছ আপত্তিসমুট্ঠানানি মূলানী’’তিআদি. যদা পন কাযৱাচাযো আপত্তিযা অঙ্গমেৱ হোন্তি, তদা ‘‘চিত্তং চিত্তাধিপতেয্য’’ন্তি (ধ. স. অট্ঠ. ১ কামাৱচৰকুসলৱণ্ণনা) ৱচনং ৱিয পুব্বপযোগানং অপৰপযোগস্স পচ্চযভাৱতো আপত্তিকৰাদিপঞ্ঞত্তিং ন ৱিজহন্তি. যথা তব্ভাৱেপি ‘‘আপত্তাধিকৰণস্স কতি ৱত্থূনীতি? সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ৱত্থূনি. কতি ভূমিযোতি? সত্ত আপত্তিক্খন্ধা ভূমিযো’’তি ৱুত্তং. তথা তব্ভাৱেপি আপত্তিকৰা ‘‘আপত্তিসমুট্ঠানা’’ইচ্চেৱ ৱুচ্চন্তীতি ৱেদিতব্বা. এত্তাৱতা আপত্তি নাম চত্তাৰো অকুসলক্খন্ধা সঞ্চিচ্চ ৱীতিক্কমকালে ভূতাৰোচনং ঠপেত্ৱা সব্বাপি অৱিসেসতো, ৱিসেসতো পন সব্বাপি একন্তাকুসলা অকুসলা, অনেকন্তাকুসলা পন গিৰগ্গসমজ্জচিত্তাগাৰসঙ্ঘানিইত্থালঙ্কাৰগন্ধৱণ্ণকৱাসিতপিঞ্ঞাকপ্পভেদা, ভিক্খুনিআদীনং উম্মদ্দনপৰিমদ্দনপ্পভেদা চাতি দসপ্পভেদা সকনামেহি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱত্থুজাননসচিত্তককালে এৱ অকুসলা, তদভাৱতো অচিত্তককালে ৱিনা অনাপত্তাধিকৰণেন কম্মট্ঠানাদিসীসেন কুসলচিত্তেন তং তং ৱত্থুং ৱীতিক্কমন্তস্স আপত্তি কেৱলং ৰূপঅব্যাকতমেৱ.
কেচি পনেত্থ ‘‘অপ্পকাসে ঠানে কটিসুত্তকসঞ্ঞায সঙ্ঘাণিং, মত্তিকাসঞ্ঞায গন্ধৱণ্ণকাদিং ৱা ধাৰেন্তিযাপি আপত্তি, তস্মা অচিত্তকাযেৱা’’তি ৱণ্ণযন্তি. তে ‘‘সঙ্ঘাণিযা অসঙ্ঘাণিসঞ্ঞায ধাৰেতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি পাঠাভাৱং দস্সেত্ৱা পটিক্খিপিতব্বা. সুৰাপানাপত্তি পন অচিত্তকাপি একন্তাকুসলাৱ. তেনেৱ ‘‘মজ্জে অমজ্জসঞ্ঞী পিৱতি, আপত্তি পাচিত্তিযস্সা’’তি (পাচি. ৩২৮) ৱুত্তং. যস্মা পনেত্থ আবাধপচ্চযাপি ন সক্কা ৱিনা অকুসলেন সুৰাপানং পাতুং, তস্মা যথাৱুত্তেসু অনেকন্তাকুসলেসু ৱিয লোকৱজ্জেসু ইধ ‘‘সুৰাপানেসু অনাপত্তি আবাধপচ্চযা’’তি ন ৱুত্তং. সূপসংপাকাদি পন অমজ্জমেৱ. তত্থ কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থং ‘‘অনাপত্তী’’তি ৱুত্তং উদকদন্তপোণে ৱিয. ভূতাৰোচনাপত্তি ৰূপাব্যাকতমেৱ, অচিত্তককালে সহসেয্যাদি ৰূপৱিপাকাব্যাকতমেৱ, তত্থ সুপিনন্তো ৱিজ্জমানম্পি অকুসলং অনঙ্গত্তা অব্বোহাৰিকং হোতি. কুসলে কথাৱ নত্থি অনাপত্তি সভাৱত্তা কুসলস্স. তথা কিৰিযাতি ইমিনা নযেন সব্বত্থ যথাসম্ভৱং অকুসলং ৱা সুদ্ধৰূপং ৱা সৱিপাকং ৱাতি তিধা ভিজ্জতীতি অযমত্থো দস্সিতো হোতি.
তত্থ ঠপেত্ৱা সুৰাপানং একচ্চঞ্চ পণ্ণত্তিৱজ্জং, একন্তাকুসলঞ্চ সচিত্তকমেৱ, ভূতাৰোচনং অচিত্তকমেৱ, সেসং সহ সুৰাপানেন অনেকন্তাকুসলং লোকৱজ্জঞ্চ অনেকন্তাব্যাকতং পণ্ণত্তিৱজ্জঞ্চ যেভুয্যেন সচিত্তকাচিত্তকন্তি সব্বসিক্খাপদং তিপ্পভেদং হোতি. যং পনেত্থ সচিত্তকমেৱ, তং মেথুনাদিৱত্থুজাননচিত্তেনেৱ সচিত্তকং, সব্বং সেখিযং পণ্ণত্তিজাননচিত্তেনেৱ সচিত্তকং ‘‘অনাদৰিযং পটিচ্চা’’তি ৱচনতোতি সচিত্তকং দুৱিধং হোতি. একন্তাচিত্তকং পণ্ণত্তিজাননচিত্তাভাৱেন, ন ৱত্থুজাননচিত্তাভাৱেন. তদভাৱতো একন্তাকুসলং সুৰাপানং, একন্তাব্যাকতং সঞ্চৰিত্তং, ৱত্থুজাননচিত্তস্স ৱা পণ্ণত্তিজাননচিত্তস্স ৱা উভিন্নং অভাৱেন অচিত্তকভাৱেন অচিত্তকং হোতি. সুৰাপানং পন সচিত্তকং হোতি ৱত্থুজাননচিত্তেনেৱ. অৰিযপুগ্গলানং ইতৰেসং উভিন্নং ৱা অঞ্ঞতৰস্স ভাৱেন সেসং চিত্তকাচিত্তকং. ৱিসেসতো চ ৱত্থুজাননচিত্তাভাৱেন, অপকতঞ্ঞুনো পণ্ণত্তিজাননচিত্তাভাৱেন ৱা অচিত্তকভাৱেন অচিত্তকং হোতি. তত্থ একন্তাচিত্তকঞ্চ সচিত্তকঞ্চ ‘‘অচিত্তক’’মিচ্চেৱ ৱুচ্চতি. অযং তাৱ ‘‘আপত্তি জানিতব্বা’’তি এত্থ ৱিনিচ্ছযো.
মূলৱিসুদ্ধিযা অন্তৰাপত্তীতি অন্তৰাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা মূলাযপটিকস্সনং কত্ৱা ঠিতেন আপন্নাপত্তি. অযং অগ্ঘৱিসুদ্ধিযা অন্তৰাপত্তীতি সম্বহুলা আপত্তিযো আপজ্জিত্ৱা তাসু সব্বচিৰপটিচ্ছন্নৱসেন অগ্ঘসমোধানং গহেত্ৱা ৱসন্তেন আপন্নাপত্তি. ‘‘পুনপি আপজ্জিস্সামী’’তি সউস্সাহেনেৱ চিত্তেন. ‘‘অযং ভিক্খুনিযা এৱা’’তি লিখিতং. ‘‘পাৰাজিকমেৱা’’তি ইদঞ্চ ভূতৱসেন দস্সেতুং ৱুত্তং. ‘‘এৱং দেসিতে পন যা কাচি আপত্তি ন ৱুট্ঠাতীতি অপৰে, তং ন গহেতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘ধম্মিকস্স পটিস্সৱস্স অসচ্চাপনে’’তি ৱুত্তত্তা অধম্মিকপটিস্সৱে দুক্কটং ন হোতি. ‘‘পুব্বে সুদ্ধচিত্তস্স ‘তুম্হে ৱিব্ভমথা’তি ৱুত্তে ‘সাধূ’তি পটিস্সুণিত্ৱা সচে ন ৱিব্ভমতি অনাপত্তি, এৱং সব্বত্থা’’তি চ ৱুত্তং. ‘‘আৱিকৰো জানিতব্বো’’তিপি পাড়ি. কালেন ৱক্খামি, নো অকালেনা’’তিআদীসু পঞ্চদসসু ধম্মেসু. ভব্বাপত্তিকা নাম আপত্তিং আপজ্জিতুং ভব্বা.
দুকৱাৰৱণ্ণনা
৩২২. নিদহনে আতপে. ‘‘একৰত্তম্পি চে ভিক্খু তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱসেয্য (পাৰা. ৪৭২). ছাৰত্তপৰমং তেনা’’তিআদিনা (পাৰা. ৬৫৩) ৱুত্তাপত্তিকো গণপূৰকো হুত্ৱাপি কম্মং কোপেতি নানাসংৱাসকত্তা. কম্মেন ৱা সলাকগ্গাহেন ৱাতি এত্থ উদ্দেসো চেৱ কম্মঞ্চ একন্তি এত্থ পাতিমোক্খুদ্দেসোতি ৱা কম্মন্তি ৱা অত্থতো একমেৱ, তেসু যং কিঞ্চি কতে সঙ্ঘভেদো হোতীতি অত্থো. পুব্বভাগাতি সঙ্ঘভেদতো পুব্বভাগা. ‘‘পমাণ’’ন্তি ইমেসং দ্ৱিন্নং অঞ্ঞতৰেন ভেদো হোতি, ন ইতৰেহীতি ৱুত্তং. ৱিনযে সিদ্ধা ৱিনযসিদ্ধা, ৰোমজনপদে জাতং ৰোমকং, অনুঞ্ঞাতলোণত্তা দুকেসু ৱুত্তাতি.
তিকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৩. ৱো তুম্হেহি ন সমুদাচৰিতব্বং. ৱচীসম্পযুত্তং কাযকিৰিযং কত্ৱাতি কাযেন নিপচ্চকাৰং কত্ৱাতি অত্থো. উপঘাতেতি ৱিনাসেতি. ওমদ্দিত্ৱাতি অভিভৱিত্ৱা. ৱদতোতি ৱদন্তস্স. ‘‘বালস্স নিস্সযো দাতব্বো’’তি দুকে আগতং, ইধ পন ‘‘ন দাতব্বো’’তি ৱুত্তং, আপত্তিবাহুল্লং সন্ধায নাদাতব্বং, ‘‘ইমস্মা ৱিহাৰা পৰং মা নিক্খমাহি, ৱিনযধৰানং ৱা সন্তিকং আগচ্ছ ৱিনিচ্ছযং দাতু’’ন্তি ৱুত্তে তস্স ৱচনং ন গহেতব্বন্তি অত্থো. তিকভোজনং নাম সচে তযো হুত্ৱা ভুঞ্জন্তি, গণভোজনেন অনাপত্তি, ইদং সন্ধায তিকং. ‘‘পসুত্তো’’তি বাহুল্লতো ৱুত্তং. অথ ৱা নিপজ্জিত্ৱাতি অত্থো. ‘‘ইদং ঠপেত্ৱা গচ্ছামি, তাৱকালিকং ভন্তে দেথাতি ৱুত্তে ‘নৱকম্মাদিঅত্থং ৱিনা দাতুং ন ৱট্টতী’’তি লিখিতং. ৱিকপ্পেত্ৱা ঠপিতং ৱস্সিকসাটিকং পচ্ছিমে পাটিপদদিৱসে নিৱাসেন্তো দুক্কটং আপজ্জতীতি অত্থো. অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱাতি পচ্চুদ্ধৰণং অকত্ৱাতি অত্থো. ‘‘ৱিকপ্পেতু’’ন্তি ৱচনতো অৱিকপ্পনপচ্চযা আপত্তি হেমন্তে আপজ্জতি, ৱিকপ্পনা পন কত্তিকপুণ্ণমদিৱসে কাতব্বাতি দস্সনত্থং ৱুত্তন্তি ঞাতব্বং. অযং নযো অৱিকপ্পনং সন্ধায, পুৰিমো ৱিকপ্পিতপৰিভোগপচ্চযাপত্তিং সন্ধায. ৱত্থপটিচ্ছাদি সব্বকপ্পিযতাযাতি ৱত্থপটিচ্ছাদি সব্বত্থ কপ্পিযত্তাতি অত্থো. কেচি ইমমত্থং অসল্লক্খেত্ৱা ‘‘ৱত্থপটিচ্ছাদি সব্বকপ্পিযতা তায পটিচ্ছন্নেনা’’তি লিখন্তি. ‘‘ৱত্থমেৱ পটিচ্ছাদি ৱত্থপটিচ্ছাদী’’তি ৱিগ্গহত্তা ‘‘তাযা’’তি ন যুজ্জতি. ‘‘তেনা’’তি ভৱিতব্বত্তাতি ইদং সব্বং অঞ্ঞতৰস্মিং গণ্ঠিপদে লিখিতং, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং.
চতুক্কৱাৰৱণ্ণনা
৩২৪. চতূহাকাৰেহি আপত্তিং আপজ্জতি…পে… কম্মৱাচায আপজ্জতীতি এত্থ যঞ্হি আপত্তিং কম্মৱাচায আপজ্জতি, ন তত্থ কাযাদযোতি আপন্নং, ততো কম্মৱাচায সদ্ধিং আপত্তিকৰা ধম্মা সত্তাতি আপজ্জতি, এৱং সতি ‘‘ছ আপত্তিসমুট্ঠানানী’’তি ৱচনৱিৰোধো, তানি এৱ আপত্তিকৰা ধম্মা নাম. অথ তত্থাপি কাযাদযো একতো ৱা নানাতো ৱা লব্ভন্তি, চতূহাকাৰেহীতি ন যুজ্জতীতি ‘‘ছহাকাৰেহি আপত্তিং আপজ্জতী’’তি ৱত্তব্বং সিযাতি এৱং এতানি সুত্তপদানি ৱিৰোধিতানি হোন্তি. কথং অৱিৰোধিতানি? সৱিঞ্ঞত্তিকাৱিঞ্ঞত্তিকভেদভিন্নত্তা. কাযাদীনং যা কিৰিযা আপত্তি, নং একচ্চং কাযেন সৱিঞ্ঞত্তিকেন আপজ্জতি, একচ্চং সৱিঞ্ঞত্তিকায ৱাচায, একচ্চং সৱিঞ্ঞত্তিকাহি কাযৱাচাহি আপজ্জতি, যা পন অকিৰিযা আপত্তি, তং একচ্চং কম্মৱাচায আপজ্জতি, তঞ্চ খো অৱসিট্ঠাহি অৱিঞ্ঞত্তিকাহি কাযৱাচাহিযেৱ, ন ৱিনা ‘‘নো চে কাযেন ৱাচায পটিনিস্সজ্জতি, কম্মৱাচাপৰিযোসানে আপত্তি সঙ্ঘাদিসেসস্সা’’তি (পাৰা. ৪১৪) ৱচনতো, অৱিসেসেন ৱা একচ্চং আপত্তিং কাযেন আপজ্জতি, একচ্চং ৱাচায, একচ্চং কাযৱাচাহি. যং পনেত্থ কাযৱাচাহি, তং একচ্চং কেৱলাহি কাযৱাচাহি আপজ্জতি, একচ্চং কম্মৱাচায আপজ্জতীতি অযমত্থো ৱেদিতব্বোতি এৱং অৱিৰোধিতানি হোন্তি.
তত্ৰাযং সমাসতো অত্থৱিভাৱনা – কাযেন আপজ্জতীতি কাযেন সৱিঞ্ঞত্তিকেন অকত্তব্বং কত্ৱা একচ্চং আপজ্জতি, অৱিঞ্ঞত্তিকেন কত্তব্বং অকত্ৱা আপজ্জতি, তদুভযম্পি কাযকম্মং নাম. অকতম্পি হি লোকে ‘‘কত’’ন্তি ৱুচ্চতি ‘‘দুক্কটং মযা, যং মযা পুঞ্ঞং ন কত’’ন্তি এৱমাদীসু, সাসনে চ ‘‘ইদং তে, আৱুসো আনন্দ, দুক্কটং, যং ত্ৱং ভগৱন্তং ন পুচ্ছী’’তি (চূড়ৱ. ৪৪৩) এৱমাদীসু, এৱমিধ ৱিনযপৰিযাযেন কাযেন অকৰণম্পি ‘‘কাযকম্ম’’ন্তি ৱুচ্চতি. অযমেৱ নযো ‘‘ৱাচায আপজ্জতী’’তিআদীসু. পুৰতীতি পুৰিসো, পুৰ অগ্গগমনে. পুৰতীতি পুৰতো গচ্ছতি সব্বকম্মেসু পুব্বঙ্গমো হোতি. পঠমুপ্পন্নৱসেনাতি পঠমকপ্পিযেসু হি পঠমং পুৰিসলিঙ্গং উপ্পজ্জতি, ‘‘পুৰিম’’ন্তি সঙ্খং গতং পুৰিসলিঙ্গং জাযতীতি অত্থো. সতং তিংস চাতি এত্থ অসাধাৰণাপি পাৰাজিকা নো অন্তোগধাযেৱ জাতা পাৰাজিকাপন্নানং ভিক্খুভাৱায অভব্বত্তা. ‘‘অসাধাৰণৱচনেন পন সামঞ্ঞেন উদ্ধটানী’’তি ৱদন্তি. ‘‘সতঞ্চেৱ তিংসঞ্চ সিক্খাপদানীতি পাঠো’’তি চ ৱদন্তি. ভিক্খুস্স চ ভিক্খুনিযা চ চতূসু পাৰাজিকেসূতি সাধাৰণেসু এৱ. অত্থি ৱত্থুনানত্ততা নো আপত্তিনানত্ততাতি পঠমপঞ্হো ইধ দুতিযো নাম. অত্থি আপত্তিসভাগতা নো ৱত্থুসভাগতাতি এতেন ৱিসেসো নত্থি. মন্তাভাসাতি মতিযা ভাসা. ‘‘অভিৱাদনাৰহাতি যথানিসিন্নাৱ সীসং উক্খিপিত্ৱা ৱন্দন্তি. নৱমভিক্খুনিতো পট্ঠায অনুট্ঠিতব্বতো আসনা ন পচ্চুট্ঠেন্তি. অৱিসেসেনাতি উপজ্ঝাযস্স, ইতৰস্স ৱা ৱিপ্পকতভোজনস্স, সমীপগতো যো কোচি ৱুড্ঢতৰোতি অত্থো. ৱিপ্পকতভোজনেনাপি হি উট্ঠহিত্ৱা আসনং দাতব্বং. ইধ ন কপ্পন্তীতি ৱদন্তোপীতি পচ্চন্তিমজনপদেসু ঠত্ৱা ‘‘ইধ ন কপ্পন্তী’’তি ৱদন্তো ৱিনযাতিসাৰদুক্কটং আপজ্জতি. কপ্পিযঞ্হি ‘‘ন কপ্পতী’’তি ৱদন্তো পঞ্ঞত্তং সমুচ্ছিন্দতি নাম. তথা ইধ কপ্পন্তীতিআদীসুপি ঠত্ৱা ‘‘ইধ কপ্পন্তী’’তি ৱদন্তো ৱিনযাগতভিক্খু ৱিনযো পুচ্ছিতব্বোতি অত্থো.
পঞ্চকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৫. ন উপেতি পুগ্গলো. ‘‘নিমন্তিতো সভত্তো সমানো সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা’’তি (পাচি. ২৯৯) ৱচনতো নিমন্তনাভাৱা পিণ্ডপাতিকস্স অনামন্তচাৰো ৱট্টতি. ‘‘গিলানসমযো’’তিআদিনা আভোগং কত্ৱা ভোজনং অধিট্ঠহিত্ৱা ভোজনং নাম. ‘‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মী’’তি এৱং অৱিকপ্পনা. পৰম্মুখে অগুণৱচনং অযসো. সম্মুখা গৰহা. সীলদিট্ঠিব্যসনানং ৱিনযপৰিযাপন্নত্তা তেহি সদ্ধিং ইতৰে পঞ্চকং পূৰেতুং ৱুত্তা. ‘‘ৱিনযধৰপঞ্চমেন গণেনা’’তি (মহাৱ. ২৫৯) ৱুত্তত্তা পঞ্চকং জাতং. অঞ্ঞতৰস্মিং ৱিহাৰে একো থেৰোতি অত্থো. ‘‘যোনকৱিসযতোতি চীনট্ঠানা’’তি লিখিতং. অট্ঠ কপ্পে অনুস্সৰীতি পুব্বেনিৱাসঞাণং নিব্বত্তেসীতি অত্থো. অনন্তৰে ঠানে ঠত্ৱাতি অত্থো. ঞত্তিযা কম্মপ্পত্তো হুত্ৱাতি ঞত্তিট্ঠপিতকালে কম্মপ্পত্তো হোতি. পুন কম্মৱাচায কম্মসিদ্ধি. ঞত্তিখেত্তন্তি ঞত্তিযাৱ কাতব্বট্ঠানং তস্সা খেত্তং, ঞত্তিদুতিযাদিকম্মে পঠমট্ঠপনং তস্সা ওকাসো নাম. আৰঞ্ঞকে ইদঞ্চিদঞ্চানিসংসন্তি এৱং ইদমত্থিতন্তি অত্থো.
ছক্কৱাৰৱণ্ণনা
৩২৬. ‘‘ছব্বস্সপৰমতা ধাৰেতব্ব’’ন্তি ৱিভঙ্গে পাঠত্তা এৱং ৱুত্তং. চুদ্দসপৰমানি নৱ ছক্কানি হোন্তি. কথং? পঠমং একং ছক্কং, সেসেসু অট্ঠসু একেকেন সদ্ধিং একেকন্তি এৱং তীণি ছক্কানি অন্তৰপেয্যালে ৱুত্তানি. কথং? ‘‘চতুত্থেন আপত্তিসমুট্ঠানেন ছ আপত্তিযো আপজ্জতী’’তিআদিনা নযেন পঞ্চমেন, ছট্ঠেন চ তীণি ছক্কানি. লোভাদযো ছ ৱিৱাদমূলানি, তথা অনুৱাদস্স. দীঘসো ছ ৱিদত্থিযো ৱস্সিকসাটিকায. তিৰিযং ছ ৱিদত্থিযো সুগতচীৱৰস্স. ৱিপ্পকতচীৱৰং আদায পক্কমনে নিট্ঠানন্তিকো, সন্নিট্ঠাননাসন সৱন সীমাতিক্কন্তিকসহুব্ভাৰাতি ছ, সমাদায ৱাৰেপি ছাতি ছক্কদ্ৱযং. সত্তকে পক্কমনন্তিকেন সহ সত্ত.
সত্তকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৭. ছক্কে ৱুত্তানিযেৱ সত্তকৱসেন যোজেতব্বানীতি ছক্কে ৱুত্তচুদ্দসপৰমানি সত্তকৱসেন যোজেতব্বানি. সত্তমে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযন্তি ‘‘ছাৰত্তপৰমং তেন ভিক্খুনা তেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতব্বং, ততো চে উত্তৰি ৱিপ্পৱসেয্যা’’তি এৱং ৱুত্তং নিস্সগ্গিযং হোতি. চম্পেয্যক্খন্ধকে সুগতচীৱৰভাণৱাৰস্স পৰতো ‘‘ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খুস্স ন হোতি আপত্তি দট্ঠব্বা, তমেনং চোদেতি সঙ্ঘো ৱা সম্বহুলা ৱা একপুগ্গলো ৱা’’তিআদিনা নযেন ৱুত্তসত্তকাতি.
অট্ঠকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৮. তেন সদ্ধিং উপোসথাদিকৰণং আনিসংসো, অকৰণং আদীনৱো, তস্মা এতে অট্ঠানিসংসে সম্পস্সমানেনাতি অত্থো. ‘‘অযসো অক্কোসো’’তি ৱুত্তং. পুব্বেৱস্স হোতি ‘‘মুসা ভণিস্স’’ন্তি, ভণন্তস্স হোতি ‘‘মুসা ভণামী’’তি, ভণিতস্স হোতি ‘‘মুসা মযা ভণিত’’ন্তি, ৱিনিধায দিট্ঠিং খন্তিং ৰুচিং ভাৱং সঞ্ঞন্তি এৱং অকপ্পিযকতং হোতি অপ্পটিগ্গহিতকতন্তিআদযো অট্ঠ অনতিৰিত্তা. সপ্পিআদি অট্ঠমে অৰুণুগ্গমনে নিস্সগ্গিযং হোতি. অট্ঠৱাচিকা ভিক্খুনীনং উপসম্পদা উভতোঞত্তিচতুত্থত্তা. ৱস্সিকসাটিকদানাদীনি অট্ঠ ৱৰানি.
নৱকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৯. নৱহি ভিক্খূহি ভিজ্জতি. মনুস্সমংসৱজ্জেহি নৱ মংসেহি ৱিনিচ্ছযো. সুন্দৰং ন সুন্দৰন্তি সঙ্ঘাটিআদীনি নৱ চীৱৰানি. তানেৱ অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায ন ৱিকপ্পেতব্বানি, অধিট্ঠিতকালতো পট্ঠায অপচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ন ৱিকপ্পেতব্বানীতি অধিপ্পাযো. নৱ ৱিদত্থিযো সুগতচীৱৰস্স. ‘‘ৱগ্গং ভিক্খুনিসঙ্ঘং ৱগ্গসঞ্ঞী ওৱদতী’’তিআদিনা নযেন অধম্মকম্মে দ্ৱে নৱকানি পাচিত্তিযৱসেন ৱুত্তানি.
দসকৱাৰৱণ্ণনা
৩৩০. ‘‘ওৰমত্তকঞ্চ অধিকৰণং হোতি, ন চ গতিগত’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. ২০৪) দস অধম্মিকা সলাকগ্গাহা. ৱিপৰীতা ধম্মিকা. সমথক্খন্ধকে ৱুত্তেহি সমন্নাগতো হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘সংকচ্চিকং ৱা পক্খিপিত্ৱা দসা’’তি ৱুত্তং কপ্পিযত্তা এতেসং. মাতুৰক্খিতাদযো দস ইত্থিযো. ধনক্কীতাদযো দস ভৰিযা. ‘‘সিক্খাসম্মুতিং দত্ৱা দসৱস্সায তস্সা দ্ৱাদসৱস্সকালে সযম্পি দ্ৱাদসৱস্সা ভৱিস্সতী’’তি ৱুট্ঠাপনসম্মুতি সাদিতব্বা. ‘‘ৱিনযধৰস্সেৱ ‘আপত্তানাপত্তিং ন জানাতী’তি আৰব্ভ যাৱ ‘উভযানি খো পনস্স…পে… অনুব্যঞ্জনসো’তি পঞ্চঙ্গানি ৱত্ৱা পুনপি ‘আপত্তানাপত্তিং ন জানাতি’চ্চেৱ আৰব্ভ যাৱ ‘অধিকৰণে চ ন ৱিনিচ্ছযকুসলো হোতী’তি পঞ্চ ৱুত্তা, তে তথা তথা পঞ্চ পঞ্চ কত্ৱা দস হোন্তী’’তি লিখিতং. ‘‘দসৱস্সায ভিক্খুনিযা নিস্সযো দাতব্বো’’তি একচ্চেসু পোত্থকেসু নত্থি, কিঞ্চাপি নত্থি, পাঠো এৱ পন হোতি.
একাদসকৱাৰৱণ্ণনা
৩৩১. ন ৱোদাযন্তি ন পকাসেন্তি. ৰোগমেৱ ৰোগাতঙ্কং. ৰোগন্তৰাযং ৱা.
একুত্তৰিকনযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
উপোসথাদিপুচ্ছাৱিস্সজ্জনাৱণ্ণনা
৩৩২. ‘‘সঙ্ঘং, ভন্তে, পৱাৰেমী’’তিআদি পৱাৰণকথা নাম ৱিনীতগাথাসু ৱিয.
অত্থৱসপকৰণৱণ্ণনা
৩৩৪. দস অত্থৱসে পটিচ্চাতি এত্থ তস্স তস্স সিক্খাপদস্স পঞ্ঞাপনে গুণৱিসেসদীপনতো, অপঞ্ঞাপনে আদীনৱদস্সনতো চ সঙ্ঘসুট্ঠুতা হোতি. তত্থ যথাসম্ভৱং লোকৱজ্জস্স অপণ্ণত্তিসম্ভৱস্স পঞ্ঞাপনে পযোগৱিসুদ্ধি গুণো. পণ্ণত্তিসম্ভৱস্স পন সেখিযস্স লোকৱজ্জস্স পঞ্ঞাপনে পটিপত্তিৱিসুদ্ধি গুণো, পণ্ণত্তিৱজ্জস্স আসযৱিসুদ্ধি গুণো অপ্পিচ্ছাদিগুণাৱহনতো, তেনেৱাহ ‘‘সুভৰতায সুপোসতায অপ্পিচ্ছতায অপ্পিচ্ছস্স ৱণ্ণং ভাসিত্ৱা’’তি. সমণাচাৰৱিসুদ্ধি চস্স গুণোতি ৱেদিতব্বং. অথ ৱা লোকৱজ্জস্স পঞ্ঞাপনে সঙ্ঘসুট্ঠুতা হোতি পাকটাদীনৱতো, পণ্ণত্তিৱজ্জস্স পঞ্ঞাপনে সঙ্ঘফাসুতা হোতি পাকটানিসংসত্তা. তথা পঠমেন দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহো, দুতিযেন পেসলানং ফাসুৱিহাৰো, পঠমেন সম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতো, দুতিযেন দিট্ঠধম্মিকানং, তথা পঠমেন অপ্পসন্নানং পসাদো, দুতিযেন পসন্নানং ভিয্যোভাৱো, তথা পঠমেন সদ্ধম্মট্ঠিতি, দুতিযেন ৱিনযানুগ্গহো হোতীতি ৱেদিতব্বো. পৰিৱাৰনযেন ৱা পঠমেন পাপিচ্ছানং ভিক্খূনং পক্খুপচ্ছেদো, দুতিযেন গিহীনং অনুকম্পা হোতি. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘দ্ৱে অত্থৱসে পটিচ্চ তথাগতেন সাৱকানং সিক্খাপদং পঞ্ঞত্তং গিহীনং অনুকম্পায পাপিচ্ছানং পক্খুপচ্ছেদাযা’’তি (পৰি. ৪৯৮). তথা দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকানং ৱেৰানং ৱজ্জানং অকুসলানং ৱসেনপি যোজনা কাতব্বা. ৱুত্তঞ্হেতং ‘‘দ্ৱে অত্থৱসে…পে… পঞ্ঞত্তং দিট্ঠধম্মিকানং ৱেৰানং সম্পৰাযিকানং ৱেৰানং পটিঘাতাযা’’তিআদি (পৰি. ৪৯৮). অপিচেত্থ সব্বম্পি অকতৱিঞ্ঞত্তিপটিসংযুত্তং, গিহীনং পীড়াপটিসংযুত্তং, তেসং পসাদভোগক্খযৰক্খাপটিসংযুত্তঞ্চ গিহীনং অনুকম্পায পঞ্ঞত্তং নাম, কুলদূসকগণভোজনানি পাপিচ্ছানং পক্খুপচ্ছেদায পঞ্ঞত্তং. সব্বং লোকৱজ্জং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকৱেৰাদিপটিঘাতায, মাতুগামেন সংৱিধানং দিট্ঠধম্মিকৱেৰাদিসংৱৰায পঞ্ঞত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অপিচেত্থ আদিতো পট্ঠায দসঅত্থৱসপকৰণমেৱ নিস্সায ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো.
ৱত্থুৱীতিক্কমেন যং, একন্তাকুসলং ভৱে;
তং সঙ্ঘসুট্ঠুভাৱায, পঞ্ঞত্তং লোকৱজ্জতো.
পাৰাজিকাদিং,
পঞ্ঞত্তিজাননেনেৱ, যত্থাপত্তি ন অঞ্ঞথা;
তং ধম্মট্ঠিতিযা ৱাপি, পসাদুপ্পাদবুদ্ধিযা.
ধম্মদেসনাপটিসংযুত্তং ইতৰঞ্চ সেখিযং, ইদং পণ্ণত্তিসম্ভৱং লোকৱজ্জং নাম. ৱত্থুনো, পঞ্ঞত্তিযা ৱা ৱীতিক্কমচেতনাযাভাৱেপি পটিক্খিত্তস্স কৰণে, কত্তব্বস্স অকৰণে ৱা সতি যত্থ আপত্তি পহোতি, তং সব্বং ঠপেত্ৱা সুৰাপানং পণ্ণত্তিৱজ্জন্তি ৱেদিতব্বং. তত্থ উক্কোটনকে পাচিত্তিযং, ‘‘যো পন ভিক্খু ধম্মিকানং কম্মানং ছন্দং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য, পাচিত্তিযং (পাচি. ৪৭৫), যো পন ভিক্খু সঙ্ঘে ৱিনিচ্ছযকথায ৱত্তমানায ছন্দং অদত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমেয্য, পাচিত্তিযং (পাচি. ৪৮০), যো পন ভিক্খু সমগ্গেন সঙ্ঘেন চীৱৰং দত্ৱা পচ্ছা খীযনধম্মং আপজ্জেয্য…পে… পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৪৮৫) এৱমাদি সঙ্ঘফাসুতায পঞ্ঞত্তং. ‘‘অঞ্ঞৱাদকে ৱিহেসকে পাচিত্তিযং (পাচি. ১০১), পাৰাজিকাদীহি অনুদ্ধংসনে সঙ্ঘাদিসেসাদি চ দুম্মঙ্কূনং নিগ্গহায, অনুপখজ্জনিক্কড্ঢনউপস্সূতিসিক্খাপদাদি পেসলানং ফাসুৱিহাৰায, সব্বং লোকৱজ্জং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকানং আসৱানং পটিঘাতায, সব্বং পণ্ণত্তিৱজ্জং দিট্ঠধম্মিকানমেৱ সংৱৰায. সব্বং গিহিপটিসংযুত্তং অপ্পসন্নানং ৱা পসাদায পসন্নানং ৱা ভিয্যোভাৱায চ. ৱিসেসেন অৰিট্ঠসমণুদ্দেসসিক্খাপদং, সামঞ্ঞেন পচ্চযেসু মৰিযাদপটিসংযুত্তঞ্চ সদ্ধম্মট্ঠিতিযা, ‘‘অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সা’’তি (দী. নি. ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৩০) আদিসুত্তমেত্থ সাধকং. ‘‘সিক্খাপদৱিৱণ্ণকে (পাচি. ৪৩৯) মোহনকে পাচিত্তিয’’ন্তিআদি (পাচি. ৪৪৪) ৱিনযানুগ্গহায পঞ্ঞত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ‘‘ভূতগামপাতব্যতায পাচিত্তিয’’ন্তি (পাচি. ৯০) ইদং কিমত্থন্তি চে? অপ্পসন্নানং পসাদায, পসন্নানং ভিয্যোভাৱায চ. কথং?
‘‘ভূতগামো সজীৱোতি, অৱিপল্লত্তদিট্ঠিনো;
তস্স কোপনসঞ্ঞায, পসাদো বুদ্ধসাৱকে.
‘‘নিজ্জীৱসঞ্ঞিতংপেতং, অকোপেন্তো কথং মুনি;
জীৱং কোপেয্য নিদ্দোসো, মচ্ছমংসানুজাননে.
এৱম্পি –
‘‘তস্স কোপনসঞ্ঞায, পসাদো বুদ্ধসাৱকে;
যতো তিত্থকৰাৱিমে, ৱিৰতা ভূতগামতো;
লোকস্স চিত্তৰক্খত্থং, ততোপি ৱিৰতো মুনী’’তি. –
পসন্নানং ভিয্যোভাৱো হোতি.
ৱিৱিত্তসেনাসনভোগতণ্হাৱসেননিজ্জীৱমিতাৰক্খং;
বুদ্ধোভিনিন্নঞ্চ ৱিৱজ্জযন্তো;
সিক্খাপদং তত্থ চ পঞ্ঞপেসি.
নিজ্জীৱস্সাপি মংসস্স, খাদনকং যতিং পতি;
নিন্দমানং জনং দিস্ৱা, ভূতগামং পৰিচ্চজি.
তিকোটিপৰিসুদ্ধত্তা, মচ্ছমংসানুজাননে;
পটিচ্চ মংসানুজাননং, কম্মে দিট্ঠিপ্পসঙ্গভযা.
অপৰিক্খকস্স লোকস্স, পৰানুদ্দযতায চ;
ভূতগামপাতব্যতায, পাণাতিপাতপ্পসঙ্গভযা.
তত্থ পৰিযাযৱচনং অনুজানি ভগৱা, উদ্দিস্স কতং পটিক্খিপি পৰস্স ৱা পাপপ্পসঙ্গভযেন. ইধ পন ভূতগামপাতব্যতায পাপাভাৱঞাপনত্থং অত্তুদ্দেসিকং ৱিহাৰং, কুটিঞ্চ অনুজানীতি ৱেদিতব্বং. পকিৰিযন্তি এত্থ তে তে পযোজনৱিসেসসঙ্খাতা অত্থৱসাতি অত্থৱসপকৰণন্তি.
মহাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.