৬. সেনাসনক্খন্ধকৱণ্ণনা
ৱিহাৰানুজাননকথাৱণ্ণনা
২৯৪. নিলীযন্তি ভিক্খূ এত্থাতি ৱিহাৰাদযো লেণানি নাম. আগত-ৱচনেন তস্সাগতসঙ্ঘোৱ সামী, ন অনাগতোতি কেচি, তং ন যুজ্জতি সমানলাভকতিকায সিদ্ধত্তা.
২৯৬-৭. দীপিনঙ্গুট্ঠেনাতি এত্থ ‘‘দীপিনা অকপ্পিযচম্মং দস্সেতী’’তি লিখিতং. থম্ভকৱাতপানং নাম তিৰিযং দাৰূনি অদত্ৱা উজুকং ঠিতেহেৱ দাৰূহি কত্তব্বং. ভিসীনং অনুঞ্ঞাতং ৱট্টতীতি বিম্বোহনে ৱট্টতীতি অত্থো. তূলপূৰিতং ভিসিং অপস্সযিতুং ন ৱট্টতি উণ্ণাদীনংযেৱ অনুঞ্ঞাতত্তা. নিসীদননিপজ্জনং সন্ধায ৱুত্তং, তস্মা অপস্সযিতুং ৱট্টতীতি চে? অকপ্পিযন্তি ন ৱট্টতীতি কেচি. যদি এৱং অকপ্পিযমঞ্চঞ্চ অপস্সযিতুং ন ৱট্টেয্য. যস্মা ৱট্টতি, তস্মা দোসো নত্থি. অপিচ গিলানস্স বিম্বোহনং নিপজ্জিতুম্পি অনুঞ্ঞাতং, তস্মা ভিসিপি ৱট্টতি অপস্সযিতুং. আচৰিযা চ অনুজানন্তি, ৱড়ঞ্জেন্তি চাতি একে. সিম্বলিতূলসুত্তেন সিব্বিতং চীৱৰং ৱট্টতি. কস্মা? কপ্পাসস্স অনুলোমতো. ‘‘অক্কফলসুত্তমযম্পি অক্কৱাকমযমেৱ পটিক্খিত্ত’’ন্তি তে এৱ ৱদন্তি.
২৯৮. অনিবন্ধনীযো অলগ্গো. পটিবাহেত্ৱাতি মট্ঠং কত্ৱা. ‘‘সেতৱণ্ণাদীনং যথাসঙ্খ্যং ইক্কাসাদযো বন্ধনত্থং ৱুত্তা’’তি লিখিতং.
৩০০. পকুট্টং সমন্ততো আৱিদ্ধপমুখং.
৩০৩. সুধালেপোতি সুধামত্তিকালেপো.
৩০৫. আসত্তি তণ্হা. সন্তিং অদৰং.
৩০৭. কেতুন্তি কযেন গহেতুং.
৩০৮. চিতাতি ইট্ঠকাযো কবড়েন নিদ্ধমনৱসেন ছিন্দিত্ৱা কতাতি অত্থো.
৩১০. ছব্বগ্গিযানং ভিক্খূনং অন্তেৱাসিকাতি এত্থ ৱীসতিৱস্সং অতিক্কমিত্ৱা ছব্বগ্গিযা উপ্পন্না. ‘‘আৰাধযিংসু মে ভিক্খূ চিত্ত’’ন্তি (ম. নি. ১.২২৫) ৱুত্তত্তা অঞ্ঞস্মিং কালে সাৱত্থিগমনে উপ্পন্নং ৱত্থুং ইধ আপত্তিদস্সনত্থং আহৰিত্ৱা ৱুত্তন্তি যুত্তং ৱিয, ৱিচাৰেত্ৱা গহেতব্বং. ৱুদ্ধন্তি ৱুদ্ধতৰং.
৩১৩. সন্থৰেতি তিণসন্থৰাদযো.
সেনাসনগ্গাহকথাৱণ্ণনা
৩১৮. ‘‘সেয্যগ্গেনাতি মঞ্চট্ঠানপৰিচ্ছেদেন. ৱিহাৰগ্গেনাতি ওৱৰকগ্গেনা’’তি লিখিতং. থাৱৰাতি নিযতা. পচ্চযেনেৱ হি তন্তি তস্মিং সেনাসনে মহাথেৰা তস্স পচ্চযস্স কাৰণা অঞ্ঞত্থ অগন্ত্ৱা ৱসন্তাযেৱ নং পটিজগ্গিস্সন্তীতি অত্থো. অঘট্টনকম্মং দস্সেতুং ‘‘ন তত্থ মনুস্সা’’তিআদিমাহ. ‘‘ৱিতক্কং ছিন্দিত্ৱা সুদ্ধচিত্তেন গমনৱত্তেনেৱ গন্তব্ব’’ন্তি পাঠো. মুদ্দৱেদিকা নাম চেতিযস্স হম্মিযৱেদিকা. পটিক্কম্মাতি অপসক্কিত্ৱা. সমানলাভকতিকা মূলাৱাসে সতি সিযা, মূলাৱাসৱিনাসেন কতিকাপি ৱিনস্সতি. সমানলাভ-ৱচনং সতি দ্ৱীসু, বহূসু ৱা যুজ্জতি, তেনেৱ একস্মিং অৱসিট্ঠেতি নো মতি. তাৱকালিকং কালেন মূলচ্ছেদনৱসেন ৱা অঞ্ঞেসং ৱা কম্মং অঞ্ঞস্স সিযা নাৱাযং সঙ্গমোতি আচৰিযো. পুগ্গলৱসেনেৱ কাতব্বন্তি অপলোকনকালে সঙ্ঘো ৱস্সংৱুত্থভিক্খূনং পাটেক্কং ‘‘এত্তকং ৱস্সাৱাসিকং ৱত্থং দেতি, ৰুচ্চতি সঙ্ঘস্সা’’তি পুগ্গলমেৱ পৰামসিত্ৱা দাতব্বং, ন সঙ্ঘৱসেন কাতব্বং. ন সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স এত্তকং দেতীতি. ‘‘একস্মিং আৱাসে সঙ্ঘস্স কম্মং কৰোতী’তি ৱচনতো সঙ্ঘৱসেন কাতব্ব’’ন্তি লিখিতং. ন হি তথা ৱুত্তে সঙ্ঘস্স কিঞ্চি কম্মং কতং নাম হোতি. ‘‘সম্মতসেনাসনগ্গাহাপকতো অঞ্ঞেন গাহিতেপি গাহো ৰুহতি অগ্গহিতুপজ্ঝাযস্স উপসম্পদা ৱিযা’’তি লিখিতং. ‘‘কম্মৱাচাযপি সম্মুতি ৱট্টতী’’তি লিখিতং.
অট্ঠপি সোড়সপি জনেতি এত্থ কিং ৱিসুং ৱিসুং, উদাহু একতোতি? একতোপি ৱট্টতি. ন হি তে তথা সম্মতা সঙ্ঘেন কম্মকতা নাম হোন্তি, তেনেৱ সত্তসতিকক্খন্ধকে একতো অট্ঠ জনা সম্মতাতি. তেসং সম্মুতি কম্মৱাচাযপীতি ঞত্তিদুতিযকম্মৱাচাযপি. অপলোকনকম্মস্স ৱত্থূহি সা এৱ কম্মৱাচা লব্ভমানা লব্ভতি, তস্সা চ ৱত্থূহি অপলোকনকম্মমেৱ লব্ভমানং লব্ভতি, ন অঞ্ঞন্তি ৱেদিতব্বং. ইমং নযং মিচ্ছা গণ্হন্তো ‘‘অপলোকনকম্মং ঞত্তিদুতিযকম্মং কাতুং, ঞত্তিদুতিযকম্মঞ্চ অপলোকনকম্মং কাতুং ৱট্টতী’’তি গণ্হাতি, এৱঞ্চ সতি কম্মসঙ্কৰদোসো আপজ্জতি. মগ্গো পোক্খৰণীতি এত্থ মগ্গো নাম মগ্গে কতদীঘসালা, পোক্খৰণীতি নহাযিতুং কতপোক্খৰণী. এতানি হি অসেনাসনানীতি এত্থ ভত্তসালা ন আগতা, তস্মা তং সেনাসনন্তি চে? সাপি এত্থেৱ পৱিট্ঠা ৱাসত্থায অকতত্তা. ভোজনসালা পন উভযত্থ নাগতা. কিঞ্চাপি নাগতা, উপৰি ‘‘ভোজনসালা পন সেনাসনমেৱা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩১৮) ৱুত্তত্তা সেনাসনং. ‘‘কপ্পিযকুটি চ এত্থ কাতব্বা’’তি ৱদন্তি, তং নেতি একে. ৰুক্খমূলৱেড়ুগুম্বা ছন্না কৱাটবদ্ধাৱ সেনাসনং. ‘‘অলাভকেসু আৱাসেসূতি অলাভকেসু সেনাসনেসূ’’তি লিখিতং, তং যুত্তং. ন হি পাটেক্কং সেনাসনং হোতি. তং সঞ্ঞাপেত্ৱাতি এত্থ পঞ্ঞত্তিং অগচ্ছন্তে বলক্কাৰেনপি ৱট্টতি. অযম্পীতি পচ্চযোপি.
উপনিবন্ধিত্ৱাতি তস্স সমীপে ৰুক্খমূলাদীসু ৱসিত্ৱা তত্থ ৱত্তং কত্ৱাতি অধিপ্পাযো. পৰিযত্তিপটিপত্তিপটিৱেধৱসেন তিৱিধম্পি. ‘‘দসকথাৱত্থুকং দসঅসুভং দসঅনুস্সতি’’ন্তি পাঠো. ‘‘পঠমভাগং মুঞ্চিত্ৱাতি ইদং চে পঠমগাহিতৱত্থুতো মহগ্ঘং হোতী’’তি লিখিতং. ছিন্নৱস্সানং ৱস্সাৱাসিকং নাম পুব্বে গহিতৱস্সাৱাসিকানং পচ্ছা ছিন্নৱস্সানং. ভতিনিৱিট্ঠন্তি ভতিং কত্ৱা ৱিয নিৱিট্ঠং পৰিযিট্ঠং. ‘‘সঙ্ঘিকং পন…পে… ৱিব্ভন্তোপি লভতেৱা’’তি ইদং তত্ৰুপ্পাদং সন্ধায ৱুত্তং. ইমিনা অপলোকনমেৱ পমাণং, ন গাহাপনন্তি কেচি. ৱিনযধৰা পন ‘‘অম্হাকং ৱিহাৰে ৱস্সং উপগতানং একেকস্স তিচীৱৰং সঙ্ঘো দস্সতী’তিআদিনা অপলোকিতেপি অভাজিতং ৱিব্ভন্তকো ন লভতি. ‘অপলোকনকম্মং কত্ৱা গাহিত’ন্তি ৱুত্তত্তা, ‘অভাজিতে ৱিব্ভমতী’তি এৱং পুব্বে ৱুত্তত্তা চা’’তি ৱদন্তি. ‘‘পচ্চযৱসেনাতি গহপতিকং ৱা অঞ্ঞং ৱা ৱস্সাৱাসিকং পচ্চযৱসেন গাহিত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘একমেৱ ৱত্থং দাতব্বন্তি তত্থ নিসিন্নানং একমেকং ৱত্থং পাপুণাতী’’তি লিখিতং. দুতিযো থেৰাসনেতি অনুভাগো. পঠমভাগো অঞ্ঞথা থেৰেন গহিতোতি জানিতব্বং.
উপনন্দৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৩২০. তিৱস্সন্তৰেনাতি তিণ্ণং ৱস্সানং অন্তো ঠিতেন. হত্থিম্হি নখো অস্সাতি হত্থিনখো. পাসাদস্স নখো নাম হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদো. গিহিৱিকটনীহাৰেনাতি গিহীহি কতনীহাৰেনেৱ. ‘‘তেহি অত্থৰিত্ৱা দিন্নানেৱ নিসীদিতুং লব্ভন্তি, ন ভিক্খুনা সযং অত্থৰিত্ৱা ৱিস্সজ্জিতব্বং সঙ্ঘেন অত্থৰাপেত্ৱা ৱা’’তি লিখিতং.
অৱিস্সজ্জিযৱত্থুকথাৱণ্ণনা
৩২১. ‘‘ন ৱিস্সজ্জেতব্বং সঙ্ঘেন ৱা গণেন ৱা পুগ্গলেন ৱা’’তি ৱচনং ‘‘যং অগৰুভণ্ডং ৱিস্সজ্জিযং ৱেভঙ্গিযং সঙ্ঘিকং, তং গণো চে তস্মিং আৱাসে ৱসতি পুগ্গলোপি ৱা, গণেন ৱা পুগ্গলেন ৱা ৱিস্সজ্জিতং সঙ্ঘেন ৱিস্সজ্জিতসদিসমেৱ হোতী’’তি অট্ঠকথাযং ৱুত্তৱচনং সাধেতি, অঞ্ঞথা এত্থ গণপুগ্গলগ্গহণং নিৰত্থকং. অৰঞ্জৰো উদকচাটি, অলঞ্জলো, বহুউদকগণ্হনকোতি অত্থো. ‘‘ৱট্টচাটি ৱিয হুত্ৱা থোকং দীঘমুখো মজ্ঝে পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা কতো’’তি লিখিতং. মংসদিব্বধম্মবুদ্ধসমন্তচক্খুৱসেন পঞ্চ.
গৰুভণ্ডেন চ গৰুভণ্ডন্তি সংহাৰিমং সন্ধায ৱুত্তং. পত্তচীৱৰং নিক্খিপিতুন্তি অট্টকচ্ছন্নেন কতে মঞ্চে. ৱট্টলোহং নাম পীতৱণ্ণং. পাৰিহাৰিযং ন ৱট্টতীতি আগন্তুকস্স অদত্ৱা পৰিচাৰিকহত্থতো অত্তনো নামং লিখাপেত্ৱা গহেত্ৱা যথাসুখং পৰিহৰিতুং ন ৱট্টতি. ‘‘গিহিৱিকটনীহাৰেনেৱাতি যাৱ অত্তনো কম্মনিব্বত্তি, তাৱ গহেত্ৱা দেতী’’তি লিখিতং. সিখৰং নাম যেন পৰিব্ভমন্তা ছিন্দন্তি. পত্তবন্ধকো নাম পত্তস্স গণ্ঠিআদিকাৰকো. ‘‘পটিমানং সুৱণ্ণাদিপত্তকাৰকো’’তিপি ৱদন্তি. ‘‘অড্ঢবাহূতি কপ্পৰতো পট্ঠায যাৱ অংসকূট’’ন্তি লিখিতং. ইতো পট্ঠাযাতি ইমং পাড়িং আদিং কত্ৱা. দণ্ডমুগ্গৰো নাম যেন ৰজিতচীৱৰং পোথেন্তি. ‘পচ্চত্থৰণগতিক’ন্তি ৱুত্তত্তা, ‘‘তম্পি গৰুভণ্ডমেৱাতি ৱুত্তত্তা চ অপি-সদ্দেন পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণং সব্বং গৰুভণ্ডমেৱা’’তি ৱদন্তি. এতেনেৱ সুত্তেন অঞ্ঞথা অত্থং ৱত্ৱা ‘‘পাৱাৰাদিপচ্চত্থৰণং ন গৰুভণ্ডং, ভাজনীযমেৱ, সেনাসনত্থায দিন্নপচ্চত্থৰণমেৱ গৰুভণ্ড’’ন্তি ৱদন্তি, উপপৰিক্খিতব্বং. গণ্ঠিকাতি চীৱৰগণ্ঠিকা. ভঞ্চকো নাম সৰকো.
নৱকম্মদানকথাৱণ্ণনা
৩২৩-৪. অগ্গড়বন্ধসূচিদ্ৱাৰকৰণমত্তেনপি. ‘‘কপোতভণ্ডিকা নাম ৱড়ভিযা উপৰি ঠপেতব্বৱলযং ৱা তিণচ্ছদনগেহস্স পিট্ঠিৱংসস্স হেট্ঠা ঠপেতব্বং ৱা উভযমস্স গতা দাৰূ’’তি লিখিতং. কাৰন্তৰাতি তদা পুন পৱিসট্ঠং পুব্বপযোজিতানানং ৱচনপাতসেনাসনৱাসো. ন পন পতিসট্ঠতোতি দট্ঠব্বং. সব্বত্থ ৱিনট্ঠৱাসো ন চ পটিসেধকো হোতীতি দট্ঠব্বো. দ্ৱাৰৱাতপানাদীনি অপহৰিত্ৱা দাতুং অসক্কুণেয্যতো ‘‘পটিদাতব্বানিযেৱা’’তি ৱুত্তং. গোপানসিআদযো দেন্তস্স ৱিহাৰো পলুজ্জতীতি ‘‘মূলং ৱা দাতব্ব’’ন্তিআদি ৱুত্তন্তি একে. ‘‘নেৱাসিকা পকতিযা অনত্থতায ভূমিযা ঠপেন্তি চে, তেসম্পি অনাপত্তিযেৱা’’তি লিখিতং. ‘‘দ্ৱাৰৱাতপানাদযো অপৰিকম্মকতাপি অপটিচ্ছাদেত্ৱা ন অপস্সযিতব্বা’’তি লিখিতং.
সঙ্ঘভত্তাদিঅনুজাননকথাৱণ্ণনা
উদ্দেসভত্তকথাৱণ্ণনা
৩২৫. যা ভত্তুদ্দেসট্ঠানভূতায ভোজনসালায পকতিঠিতিকা. দিন্নং পনাতি যথা সো দাযকো দেতি, তং দস্সেন্তো ‘‘সঙ্ঘতো ভন্তে’’তিআদিমাহ. একৱড়ঞ্জন্তি একদ্ৱাৰেন ৱড়ঞ্জিতব্বং. তিচীৱৰপৰিৱাৰন্তি এত্থ ‘‘উদকমত্তলাভী ৱিয অঞ্ঞোপি উদ্দেসভত্তং অলভিত্ৱা ৱত্থাদিমনেকপ্পকাৰং লভতি চে, তস্সেৱ ত’’ন্তি লিখিতং. ‘‘উদ্দেসপত্তে দেথা’তি ৱত্ৱা গহেত্ৱা আগতভাৱেন সঙ্ঘস্স পৰিচ্চত্তং ন হোতিযেৱ তস্সেৱ হত্থে গতত্তা, তস্মা তেহি ৱুত্তক্কমেন সব্বেহি ভাজেত্ৱা ভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. পটিপাটিপত্তং ৱা ঠিতিকায ঠিতপত্তং ৱা. ‘‘কূটট্ঠিতিকা নাম অগ্গহেতব্বানম্পি গাহিতত্তা’’তি লিখিতং, ‘‘পণীতভত্তট্ঠিতিকঞ্চ অজানিত্ৱা মিস্সেত্ৱা গাহিতেপি এৱমেৱ পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি চ লিখিতং. তঞ্চে থেয্যায হৰন্তি পত্তহাৰকা, আণাপকস্স গীৱা হোতি. অতিক্কন্তম্পি ঠিতিকং ঠপেত্ৱাতি এত্থ ‘‘তংদিৱসমেৱ চে ভিক্খা লব্ভতি, অপৰদিৱসতো পট্ঠায ন লব্ভতি কিৰা’’তি লিখিতং. পচ্ছা ‘‘সব্বো সঙ্ঘো পৰিভুঞ্জতূ’’তি অৱুত্তেপি ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতব্বং. ‘‘এত্তকে ভিক্খূ সঙ্ঘতো উদ্দিসিত্ৱা দেথা’তি অৱত্ৱা ‘এত্তকানং ভিক্খূনং ভত্তং গণ্হথা’তি দিন্নং সঙ্ঘিকনিমন্তনং নামা’’তি লিখিতং.
নিমন্তনভত্তকথাৱণ্ণনা
পটিপাটিযাতি যথালদ্ধপটিপাটিযা. ৱিচ্ছিন্দিত্ৱাতি ভত্তং গণ্হথাতি পদং অৱত্ৱা. আলোপসঙ্খেপেনাতি অযং নযো নিমন্তনাযমেৱ, উদ্দেসভত্তে পন একস্স পহোনকপ্পমাণে এৱ ঠিতিকা তিট্ঠতি. ‘‘একৱাৰন্তি যাৱ তস্মিং আৱাসে ৱসন্তি ভিক্খূ, সব্বেৱ লভন্তী’’তি লিখিতং.
সলাকভত্তকথাৱণ্ণনা
ন হি বহিসীমায সঙ্ঘলাভোতি এত্থ ‘‘উদ্দেসভত্তাদীসু বহিসীমায ঠিতস্সপি চে উপাসকা দেন্তি, গহেতুং লভন্তি, অত্তনোপি পাপেত্ৱা গহণং অনুঞ্ঞাতং, তথা ইধ ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং. ন পাপুণন্তীতি উদ্দিসিত্ৱাপি. ৱাৰগামন্তি দূৰত্তা ৱাৰেন নিগ্গহেন গন্তব্বগামে. ফাতিকম্মমেৱাতি অতিৰেকলাভা চ ভৱন্তি. সম্মুখীভূতস্সাতি যেভুয্যেন চে ভিক্খূ বহিসীমং গতা, সম্মুখীভূতস্স পাপেতব্বং. সভাগত্তা হি একেন লদ্ধং সব্বেসং পহোতি, তস্মিম্পি অসতি অত্তনো পাপেত্ৱা দাতব্বং. ‘‘লদ্ধা ৱা অলদ্ধা ৱা’’তি ৱচনসিলিট্ঠৱসেন ৱুত্তং. ৱিহাৰে অপাপিতং পন…পে… ন ৱট্টতীতি সলাকভত্তং ৱিহাৰে উদ্দিসিযতি. তেন পন দিন্নসলাকেন. তস্সাতি গহেত্ৱা গতস্স. সলাকা গহেতব্বাতি যুত্তং ৱিয. সব্বপোত্থকেসু ‘‘গাহেতব্বা’’তি পাঠো, তস্মা তেনাতি সলাকগ্গাহাপকেনাতি অত্থো. ‘‘চোৰিকায গহিতত্তা ন পাপুণাতী’’তি ৱচনতো ‘‘কুটিসোধনং ৱট্টতী’’তি চ দীপৱাসিনো ৱদন্তি কিৰ. একং মহাথেৰস্সাতি মহাথেৰো ৱিহাৰতো যেভুয্যেন ন গচ্ছতি, ইতৰে কদাচি গচ্ছতি, তস্মা সভাগা চে, অত্তনো পাপেত্ৱা পুন ইতৰেসং দিয্যতি. ৱিহাৰে থেৰস্স পত্তসলাকভত্তন্তি মহাথেৰো এককোৱ ৱিহাৰে ওহীনো, ‘‘অৱস্সং সব্বসলাকা অত্তনো পাপেত্ৱা ঠিতো’’তি পটিস্সযং গন্ত্ৱা আগন্তুকভিক্খূনম্পি অদস্সনতো কুক্কুচ্চং অকত্ৱা ভুঞ্জন্তি.
পক্খিকভত্তকথাৱণ্ণনা
উপোসথদিৱসে আপত্তিদেসনং সন্ধায ‘‘পৰিসুদ্ধসীলান’’ন্তি আহ. লেখং কত্ৱা নিবদ্ধাপিতং. ‘‘আগন্তুকভত্তম্পি গমিকভত্তম্পী’’তি আগন্তুকোৱ হুত্ৱা গচ্ছন্তং সন্ধায ৱুত্তং. অনাথগিলানুপট্ঠাকোপি তেন দিন্নং ভুঞ্জতি চে, তস্সপি পাপেতব্বমেৱ. গুড়পিণ্ডং তালপক্কমত্তং.
সেনাসনক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.