২. উপোসথক্খন্ধকৱণ্ণনা

সন্নিপাতানুজাননাদিকথাৱণ্ণনা

১৩২-৩. তেন সমযেনাতি অত্তনো ওৱাদপাতিমোক্খুদ্দেসে ধুৰং নিক্খিপিত্ৱা ভিক্খূনংযেৱ ৱিসুং উপোসথকৰণং অনুজানিত্ৱা ঠিতসমযেন. কো পন সোতি? মজ্ঝিমবোধিযং পাতিমোক্খুদ্দেসপ্পহোনকসিক্খাপদানং পৰিনিট্ঠানকালো. তেনেৱাহ ‘‘তানি নেসং পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানেয্য’’ন্তি. ‘‘এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি নিদানুদ্দেসং পঞ্ঞাপেতুকামতায চ সিক্খাপদানং উদ্দেসপৰিচ্ছেদনিদস্সনত্থঞ্চ ৱুত্তং. অঞ্ঞথা ‘‘এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, ইমং সিক্খাপদং উদ্দিসেয্যথা’’তি সব্বসিক্খাপদানং উদ্দিসিতব্বক্কমস্স দস্সিতত্তা ইদানি ‘‘এৱঞ্চ পন, ভিক্খৱে, উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি ইদং নিৰত্থকং আপজ্জতি, ইদঞ্চ সব্বসঙ্ঘুপোসথং সন্ধায ৱুত্তং.

১৩৪. ‘‘যংনূন অয্যাপি…পে… সন্নিপতেয্যু’’ন্তি বহূনং অধিকাৰপ্পৱত্তি. তত্ৰাপি ৱিনযং আগম্ম ৱুত্তো ভিক্খু সামি, ন কেৱলং সঙ্ঘত্থেৰোতি দস্সনত্থং, সঙ্ঘস্স গাৰৱযুত্তৱচনাৰহতাদস্সনত্থঞ্চ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে’’তি আহ. তত্থ সযং চে থেৰো, ভিক্খুং সন্ধায ‘‘আৱুসো’’তি ৱত্তুং যুজ্জতি. কথং পঞ্ঞাযতি? বুদ্ধকালে সঙ্ঘত্থেৰো অব্যত্তো নাম দুল্লভো. সব্বকম্মৱাচায পযোগনিদস্সনে চ ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’ ইচ্চেৱ ভগৱা দস্সেতীতি চে? এৱমেতং তথা দস্সনতো. সঙ্ঘং উপাদায সঙ্ঘত্থেৰেনাপি ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো’’তি ৱত্তব্বং, ভিক্খুং উপাদায ‘‘আৱুসো’’তি মহাকস্সপস্স কম্মৱাচায পযোগদস্সনতো, পাৰিসুদ্ধিউপোসথে চ থেৰেন ভিক্খুনা ‘‘পৰিসুদ্ধো অহং, আৱুসো’’তি পযোগদস্সনতো চ. ‘‘যদি সঙ্ঘস্স পত্তকল্ল’’ন্তি পৰতো পঞ্ঞাপেতব্বে উপোসথকৰণন্তৰাযে সন্ধাযাহ. উপোসথস্স বহুৱিধত্তা সৰূপতো ৱত্তুং ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যা’’তি আহ. এত্তাৱতা ঞত্তিং নিট্ঠপেসি. ঞত্তিদুতিযকম্মতো এৱ হি উপোসথকম্মং. ন, ততিযানুস্সাৱনসম্ভৱতোতি চে? ন, অঞ্ঞেহি ঞত্তিচতুত্থকম্মেহি অসদিসত্তা. ন হি এত্থ চতুক্খত্তুং ‘‘সুণাতু মে’’তি আৰভীযতীতি. অঞ্ঞেহি ঞত্তিদুতিযেহি অসদিসত্তা ঞত্তিদুতিযম্পি মাহোতূতি চে? ন, ঞত্তিদুতিযকম্মস্স অঞ্ঞথাপি কত্তব্বতো. তথা হি ঞত্তিদুতিযকম্মং একচ্চং অপলোকনৱসেনপি কাতুং ৱট্টতি, ন অঞ্ঞং অঞ্ঞথা কাতুং ৱট্টতি. কথং পঞ্ঞাযতীতি? ইদমেৱ উপোসথকম্মং ঞাপকং.

‘‘কিং সঙ্ঘস্স পুব্বকিচ্চ’’ন্তি ইদং ন ঞত্তি নিট্ঠপেত্ৱা ৱত্তব্বং, তঞ্হি ঞত্তিতো পুৰেতৰমেৱ কৰীযতীতি. তস্মা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো, কিং সঙ্ঘস্স পুব্বকিচ্চং, যদি সঙ্ঘস্সা’’তি ৱত্তব্বং সিযাতি? তথাপি ন ৱত্তব্বং, ন হি তং ঞত্তিযা অন্তোকৰীযতীতি. যদি এৱং সব্বত্থ ন ৱত্তব্বং পযোজনাভাৱাতি চে? ন, যথাগতট্ঠানেযেৱ ৱত্তব্বতো, পৰপদাপেক্খতাযাতি ৱুত্তং হোতি. ইদং পুব্বকিচ্চং অকত্ৱা উপোসথং কৰোন্তো সঙ্ঘো, পুগ্গলো ৱা ঠপনক্খেত্তাতিক্কমে আপজ্জতি. ন হি তস্মিং খেত্তে অতিক্কন্তে সম্মজ্জনাসনোদকপদীপকৰণে আপত্তিমোক্খো হোতি. উপোসথকম্মতো পুব্বে কত্তব্বকিচ্চাকৰণপচ্চযত্তা তস্সা আপত্তিযা, ন সা কম্মপৰিযোসানাপেক্খা এত্থাগতসম্পজানমুসাৱাদাপত্তি ৱিয, তস্মা পাতিমোক্খুদ্দেসকো ভিক্খু ‘‘পাৰিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আৰোচেথা’’তি ৱত্তুকামো পঠমংযেৱ পৰিসুদ্ধাপৰিসুদ্ধপচ্চযং পুব্বকিচ্চং সৰাপেতি. তঞ্হি কতং পৰিসুদ্ধপচ্চযো হোতি, অকতং অপৰিসুদ্ধপচ্চযো, তেনেৱ উভযাপেক্খাধিপ্পাযেন ‘‘কতং ন কত’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘কিং সঙ্ঘস্স পুব্বকিচ্চ’’ মিচ্চেৱাহ. তত্থ অকতপক্খে তাৱ পাৰিসুদ্ধিআৰোচনক্কমনিদস্সনত্থং পৰতো ‘‘যস্স সিযা আপত্তি, সো আৱি কৰেয্যা’’তি চ, কতপক্খে ‘‘অসন্তিযা আপত্তিযা তুণ্হী ভৱিতব্ব’’ন্তি চ ৱক্খতি.

পাৰিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আৰোচেথ. কিংকাৰণা? যস্মা পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামি. এত্থ চ ‘‘উদ্দিসামী’’তি ৱত্তমানকালং অপৰামসিত্ৱা ‘‘উদ্দিসিস্সামী’’তি অনাগতকালপৰামসনেন য্ৱাযং ‘‘দানি নেসং পাতিমোক্খুদ্দেসং অনুজানেয্য’’ন্তি (মহাৱ. ১৫০) এত্থ ৱুত্তপাতিমোক্খুদ্দেসো, তং সন্ধায ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৱুত্তন্তি একে. যস্মা ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, পাতিমোক্খুদ্দেসা’’তি ৱুত্তং, তস্মা ৱত্তমানস্স নিদানুদ্দেসসঙ্খাতস্স পাতিমোক্খস্স যদেতং অন্তে ‘‘কচ্চিত্থ পৰিসুদ্ধা’’তিআদিকং যাৱততিযানুস্সাৱনং, তস্সেৱ আপত্তিখেত্তত্তা, অৱযৱেপি অৱযৱীৱোহাৰসম্ভৱতো চ ইধ আপত্তিখেত্তমেৱ সন্ধায ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৱুত্তং. এৱঞ্হি ৱুত্তে যস্মা পৰতো আপত্তিখেত্তং আগমিস্সতি, তস্মা আপত্তিভীৰুকা তুম্হে সব্বেৱ পঠমমেৱ পাৰিসুদ্ধিং আৰোচেথাতি অযমত্থো সম্ভৱতি. ৱত্তমানকালৱসেন ৱুত্তে ‘‘পাৰিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আৰোচেথা’’তি ৱচনমেৱ ন সম্ভৱতি তদাৰোচনস্স পঠমং ইচ্ছিতব্বত্তা, পগেৱ তস্স কৰণাভাৱেন ‘‘পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৱচনং. অযং নযো সন্তিযা আপত্তিযা আৰোচনে যুজ্জতি, ন তুণ্হীভাৱে, অকম্মপৰিযোসানা তুণ্হীভাৱপ্পত্তিতো, এৱং সন্তেপি তস্মিং যুজ্জতেৱ. পাতিমোক্খুদ্দেসকো হি অঞ্ঞমঞ্ঞং আপত্তিআৱিকৰণং অকত্ৱা তুণ্হীভূতে ভিক্খূ পস্সিত্ৱা তেনেৱ তুণ্হীভাৱেন আৰোচিতপাৰিসুদ্ধিকো হুত্ৱা ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে’’তি পাতিমোক্খুদ্দেসং আৰভি.

এত্থাহ – পঠমং ‘‘সঙ্ঘো উপোসথং কৰেয্য, পাতিমোক্খং উদ্দিসেয্যা’’তি ৱুত্তত্তা ইধাপি ‘‘সঙ্ঘো উপোসথং কৰিস্সতি, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সতী’’তি ৱত্তব্বং, অথ ‘‘পুগ্গলস্স উদ্দেসা’’তি লক্খণত্তা যথাৰুতমেৱ ৱত্তব্বং, তথাপি ‘‘উপোসথং কৰিস্সামি, পাতিমোক্খং উদ্দিসিস্সামী’’তি ৱত্তব্বন্তি? ন ৱত্তব্বং লক্খণৱিৰোধতো, অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো চ. পুগ্গলস্স উদ্দেসা এৱ হি সঙ্ঘস্স উপোসথো কতো হোতি, ন পুগ্গলস্স উপোসথকৰণেন. তঞ্চ সোৱ কৰিস্সতি, ন সঙ্ঘোতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গোৱ আপজ্জতি. ‘‘সুণাথা’’তি ৱুত্তে অচিত্তসামগ্গিপ্পসঙ্গভযা ‘‘সুণোমা’’তি ৱুত্তং. ‘‘সুণিস্সামা’’তি ৱত্তব্বং ‘‘উদ্দিসিস্সামী’’তি ৱুত্তত্তাতি চে? ন ৱত্তব্বং, আপত্তিখেত্তদস্সনাধিপ্পাযনিৰপেক্খতায ‘‘সুণোম’’ ইচ্চেৱ ৱত্তব্বং. একপদেনেৱ হিস্স তদধিপ্পাযো অতিক্কন্তোতি. যদি এৱং কিমত্থং তং সব্বেহেৱ আৰদ্ধন্তি চে? ‘‘উদ্দিসিস্সামী’’তি ইমিনা অসাধাৰণৱচনেন আপন্নস্স অচিত্তসামগ্গিপ্পসঙ্গনিৱাৰণত্থং. সৰমানেনাতি ইমিনা চস্স সম্পজানমুসাৱাদস্স সচিত্তকতং দস্সেতি. অন্তৰাযিকো ধম্মো ৱুত্তো ভগৱতাতি এৱং অকিৰিযসমুট্ঠানস্সাপি এৱং পৰিত্তকস্স ইমস্স মুসাৱাদস্স মহাদীনৱতং দস্সেতি. ৱিসুদ্ধাপেক্খেনাতি সাৱসেসং আপত্তিং উপাদায অনাপত্তিভাৱসঙ্খাতং অনৱসেসঞ্চ উপাদায গিহিভাৱসঙ্খাতং ৱিসুদ্ধিং ইচ্ছন্তেন কস্মা আৱি কাতব্বা? অন্তৰাযভাৱানুপগমনেন ফাসুৱিহাৰপচ্চযত্তা. ইধ ‘‘অজ্জুপোসথো পন্নৰসো’’তি ন ৱুত্তং পৰতো দিৱসনিযমস্স কত্তুকামতাধিপ্পাযেন অৱুত্তত্তা. এৱং পন তে ভিক্খূ সব্বদিৱসেসু উদ্দিসিংসু.

১৩৫. ‘‘আদিমেত’’ন্তি সীলপাতিমোক্খমেৱ ৱুত্তং, কিঞ্চাপি গন্থপাতিমোক্খো অধিপ্পেতো. ‘‘পঞ্চন্নং ৱা’’তি মাতিকাযং ৱুত্তানং ৱসেন ৱুত্তং. অনজ্ঝাপন্নো ৱাতি পুগ্গলাধিট্ঠানদেসনা. পোৰাণগণ্ঠিপদে পন ‘‘‘উপোসথং কৰেয্যা’তি এত্তাৱতা ঞত্তি হোতি. যাৱততিযানুস্সাৱনা নাম ‘যস্স সিযা আপত্তী’তিআদিৱচনত্তযং, অন্তে ‘দুতিযম্পি ততিযম্পি পুচ্ছামী’তি ইদঞ্চাতি দুৱিধং. তত্থ পঠমং আপত্তিং সৰিত্ৱা নিসিন্নস্স, দুতিযং অসৰন্তস্স সাৰণত্থ’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘ৱচীদ্ৱাৰে’’তি পাকটৱসেন উজুকমেৱ ৱুত্তং. কিঞ্চাপি কাযৱিঞ্ঞত্তিযাপি কৰীযতি, কাযকম্মাভাৱা পন ৱচীৱিঞ্ঞত্তিযাযেৱ আৱি কাতব্বা. ‘‘সঙ্ঘমজ্ঝে ৱা’’তিআদি লক্খণৱচনং কিৰ. সঙ্ঘুপোসথকৰণত্থং সঙ্ঘমজ্ঝে চে নিসিন্নো, তস্মিং সঙ্ঘমজ্ঝে. গণুপোসথকৰণত্থঞ্চে গণমজ্ঝে নিসিন্নো, তস্মিং গণমজ্ঝে. একস্সেৱ সন্তিকে চে পাৰিসুদ্ধিউপোসথং কত্তুকামো, তস্মিং একপুগ্গলে আৱি কাতব্বাতি, ‘‘এতেন ন কেৱলং সঙ্ঘমজ্ঝে এৱাযং মুসাৱাদো সম্ভৱতি, অথ খো এত্থ ৱুত্তলক্খণেন অসতিপি ‘পাৰিসুদ্ধিং আযস্মন্তো আৰোচেথা’তিআদিৱিধানে গণুপোসথেপি সাপত্তিকো হুত্ৱা উপোসথং কত্তুকামো অনাৰোচেত্ৱা তুণ্হীভূতোৱ কৰোতি চে, সম্পজানমুসাৱাদাপত্তিং আপজ্জতীতি ইমস্সত্থস্স আৱিকৰণতো লক্খণৱচনং কিৰেত’’ন্তি ৱদন্তি তক্কিকা. অঞ্ঞথা ‘‘গণমজ্ঝেৱা’’তি ন ৱুত্তন্তি তেসং অধিপ্পাযো. আৰোচনাধিপ্পাযৱসেন ৱুত্তন্তি নো তক্কোতি আচৰিযো. আৰোচেন্তো হি সঙ্ঘস্স আৰোচেমীতি অধিপ্পাযেন আৱি কৰোন্তো সঙ্ঘমজ্ঝে আৱি কৰোতি নাম. অত্তনো উভতোপস্সে নিসিন্নানং আৰোচেন্তো গণমজ্ঝে. একস্সেৱাৰোচেস্সামি সভাগস্সাতি অধিপ্পাযেন আৰোচেন্তো একপুগ্গলে আৰোচেতি নাম. পুব্বে ৱিভত্তপদস্স পুন ৱিভজনং অত্থৱিসেসাভাৱদীপনত্থন্তি ৱেদিতব্বং.

১৩৬-৭. ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱসিকং…পে… দুক্কটস্সা’’তি ৱত্ৱা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উপোসথে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি ইদং অনুপোসথে এৱ তং দুক্কটং, উপোসথে পন দেৱসিকম্পি ৱট্টতীতি দীপেতি, তস্মা তে ভিক্খূ চাতুদ্দসিযং উদ্দিসিত্ৱাপি পন্নৰসিযং উদ্দিসিংসু, তেনাহ ‘‘সকিং পক্খস্সা’’তি. তত্থ পুৰিমেন সামগ্গীদিৱসো উপোসথদিৱসো এৱাতি দীপেতি. উভযেন অট্ঠমিং পটিক্খিপিত্ৱা দেৱসিকং পটিক্খেপস্স অতিপ্পসঙ্গং নিৱাৰেতি. কিং ৱুত্তং হোতি? ভিন্নো চে সঙ্ঘো পাটিপদদিৱসে সমগ্গো হোতি, তস্মিং দিৱসে সামগ্গীউপোসথং কৰোন্তো উভযম্পি দুক্কটং আপজ্জন্তো উভযেন একীভূতেন নিৱাৰিতো হোতীতি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞথা সামগ্গীউপোসথো ন দেৱসিকো. চে, অহোৰত্তং কাতব্বো. তস্মিঞ্চ পক্খে পকতিউপোসথো ন দেৱসিকো. চে, অহোৰত্তং কাতব্বো. তস্মিঞ্চ পক্খে পকতিউপোসথো অনুদ্দিট্ঠো. চে হোতি, সামগ্গীউপোসথো কাতব্বোতি আপজ্জতি. ন অপৱাদনযেন গহেতব্বত্তাতি চে? ন, অনিট্ঠপ্পসঙ্গতো. কিং ৱুত্তং হোতি? সামগ্গীদিৱসে সামগ্গীউপোসথং কত্ৱা পুন তস্মিং পক্খে পকতিউপোসথদিৱসে সম্পত্তে পকতিউপোসথো ন কাতব্বোতি. অপৱাদোতি. অপৱাদিতব্বট্ঠানতো অঞ্ঞত্থ উস্সগ্গৱিধানং নিৱাৰেতি.

কিত্তাৱতা নু খো সামগ্গীতি এত্থাযমধিপ্পাযো – সামগ্গী নামেসা সভাগানং সন্নিপাতো. সভাগা চ নাম যত্তকা সহধম্মিকা, তে সব্বেপি হোন্তি, উদাহু আৱাসসভাগতায সভাগা নাম হোন্তীতি. তত্থ যদি সহধম্মিকানং সামগ্গী সামগ্গী নাম, সব্বেসং পুথুৱিভত্তানং সামগ্গী ইচ্ছিতব্বা. অথাৱসথৱসেন, একাৱাসসভাগানন্তি ৱুত্তং হোতি. অঞ্ঞথা একাৱাসে সামগ্গীতি আপজ্জতি. মা নো অগমাসীতি অগতো মা হোতি.

সীমানুজাননকথাৱণ্ণনা

১৩৮. একাৱাসগতানং ৱসেন সামগ্গিং পটিক্খিপিত্ৱা একসীমগতানং ৱসেন অনুজানিতুকামো ভগৱা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সীমং সম্মন্নিতু’’ন্তি আহ. অথ আৱাসপৰিচ্ছেদং ৱত্তুকামো ভৱেয্য. এত্তাৱতা একাৱাসো যাৱতা একাসীমা. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, সীমং সম্মন্নিতু’’ন্তি ৱদেয্য. তস্মা ন ইধ অনুঞ্ঞাতবদ্ধসীমাৱসেন একাৱাসপৰিচ্ছেদো হোতি, উপচাৰসীমাৱসেনেৱ হোতীতি ৱেদিতব্বং. কথং জানিতব্বন্তি চে? পাড়িতোৱ, যথাহ ‘‘তেন খো পন সমযেন আযস্মা উপনন্দো সক্যপুত্তো একো দ্ৱীসু আৱাসেসু ৱস্সং ৱসি…পে… একাধিপ্পায’’ন্তি (মহাৱ. ৩৬৪). অঞ্ঞথা ৱস্সচ্ছেদোতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গোৱ, কথং? একাৱাসৱসেনেৱ চে সামগ্গী, বহুআৱাসঅনাৱাসেসু ন সম্ভৱেয্য. ততো সো তং আৱাসং গচ্ছন্তো বহিদ্ধা উপোসথং কৰোতি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, তদহুপোসথে সভিক্খুকো অনাৱাসো গন্তব্বো’’তিআদি (মহাৱ. ১৮১)-পাড়িৱিৰোধো সতিপি সঙ্ঘে অনাৱাসে উপোসথস্স অকত্তব্বতো. অনাৱাসেপি চে সামগ্গী লব্ভতি, ‘‘এত্তাৱতা সামগ্গী, যাৱতা একাৱাসো’’তি ন ৱত্তব্বং, তস্মা সব্বথা পুৰিমনযো পচ্ছিমেনেৱ পটিক্খিত্তোতি কত্ৱা নানাৱাসৱসেনপি সামগ্গীতি ৱেদিতব্বং. ‘‘তং কম্মং কৰোমাতি ৱত্ৱা ন অকংসূ’তিআদীসু ৱিয অনাগতম্পি অপেক্খতি, তস্মা ‘কৰোমা’তি ৱুত্তে ন ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ‘‘সীমং অসোধেত্ৱাপি নিমিত্তং কিত্তেতুং ৱট্টতী’’তি লিখিতং. হেট্ঠিমকোটিযা অড্ঢট্ঠমৰতনুব্বেধো হত্থিপ্পমাণো. সচে একো বদ্ধো হোতি, ন কাতব্বোতি এত্থ ‘‘চতূসু দিসাসু চতুন্নং পব্বতকূটানং হেট্ঠা পিট্ঠিপাসাণসদিসে পাসাণে ঠিতত্তা একাবদ্ধভাৱে সতিপি পথৱিতো উদ্ধং তেসং সম্বন্ধে অসতি হেট্ঠা পথৱিগতসম্বন্ধমত্তে অব্বোহাৰিকং কত্ৱা কিত্তেতুং ৱট্টতি. তেনেৱ ‘পিট্ঠিপাসাণো অতিমহন্তোপি পাসাণসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতী’তি ৱুত্তং. পথৱিতো হেট্ঠা তস্স মহন্তভাৱে গয্হমানে পব্বতমেৱ হোতী’’তি অনুগণ্ঠিপদে ৱুত্তং. ‘‘চিনিত্ৱা কতপংসুপুঞ্জে তিণগুম্বৰুক্খা চে জাযন্তি, পব্বতো হোতীতি ধম্মসিৰিত্থেৰো. নেৱাতি উপতিস্সত্থেৰো’’তি ৱুত্তং.

পাসাণোতি ‘‘সুধামযপাসাণোপি ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. ৱীমংসিতব্বং ইট্ঠকায পটিক্খিত্তত্তা. দ্ৱত্তিংসপলগুড়পিণ্ডপ্পমাণো তুলতায, ন তুলগণনায. সোপীতি খাণুকো ৱিয উট্ঠিতপাসাণো.

চতুপঞ্চৰুক্খনিমিত্তমত্তম্পীতি একচ্চেসু নিমিত্তসদ্দো নত্থি. এত্থ তযো চে সাৰৰুক্খা হোন্তি, দ্ৱে অসাৰৰুক্খা, সাৰৰুক্খানং বহুত্তং ইচ্ছিতব্বং. ‘‘সুসানম্পি ইধ ‘ৱনমেৱা’তি সঙ্খ্যং গচ্ছতি সযংজাতত্তা’’তি ৱুত্তং. কেচি পন ‘‘চতূসু দ্ৱে অন্তোসাৰা চে, ৱট্টতি. অন্তোসাৰা অধিকা, সমা ৱা, ৱট্টতি. তস্মা বহূসুপি দ্ৱে চে অন্তোসাৰা অত্থি, ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি.

পৰভাগেতি এত্থ ‘‘এতেহি বদ্ধট্ঠানতো গতত্তা ৱট্টতি. তথা দীঘমগ্গেপি গহিতট্ঠানতো গতট্ঠানস্স অঞ্ঞত্তা’’তি ৱদন্তি.

অন্ৱদ্ধমাসন্তি এত্থ ‘‘অনুবদ্ধো অদ্ধমাসো, অদ্ধমাসস্স ৱা অনূ’’তি লিখিতং. ‘‘অন্তৰৱাসকো তেমিযতী’’তি ৱুত্তত্তা তত্তকপ্পমাণউদকেযেৱ কাতুং ৱট্টতীতি কেচি. তেমিযতীতি ইমিনা হেট্ঠিমকোটিযা নদিলক্খণং ৱুত্তং. এৱৰূপায নদিযা যস্মিং ঠানে চত্তাৰো মাসে অপ্পং ৱা বহুং ৱা উদকং অজ্ঝোত্থৰিত্ৱা পৱত্ততি, তস্মিং ঠানে অপ্পোদকেপি ঠত্ৱা কাতুং ৱট্টতীতি একে. ‘‘পৱত্তনট্ঠানে নদিনিমিত্ত’ন্তি ৱুত্তত্তা সেতুতো পৰতো তত্তকং উদকং যদি পৱত্ততি, নদী এৱা’’তি ৱদন্তি.

জাতস্সৰাদীসু ঠিতোদকং জাতস্সৰাদিপদেসেন অনন্তৰিকম্পি নিমিত্তং কাতুং ৱট্টতি নদিপাৰসীমায নিমিত্তং ৱিয. সচে সো পদেসো কালন্তৰেন গামখেত্তভাৱং পাপুণাতি, তত্থ অঞ্ঞং সীমং সম্মন্নিতুং ৱট্টতি. উক্খেপিমন্তি উদ্ধৰিত্ৱা গহেতব্বকং.

অবদ্ধসীমৱিহাৰানং সীমায উপচাৰং ঠপেত্ৱাতি ‘‘আযতিং সম্মন্নিতব্বায ওকাসং ঠপেত্ৱা’’তি লিখিতং. অন্তোনিমিত্তগতেহি পনাতি ‘‘একস্স উপড্ঢং অন্তোকত্তুকামতায সতি সব্বেসং আগমনে পযোজনং নত্থীতি কত্ৱা ‘অন্তোনিমিত্তগতেহী’তি ৱুত্তং, তঞ্চ সামীচিৱসেনা’’তি ৱদন্তি. অনাগমনম্পি ৱট্টতীতি ‘‘সীমায অবদ্ধত্তা ৱগ্গং নাম ন হোতী’’তি লিখিতং. ‘‘অঞ্ঞস্মিং গামখেত্তে ঠত্ৱা নিমিত্তকিত্তনকালে, সমানসংৱাসকসীমায সম্মন্ননকালে চ আগমনপযোজনং নত্থী’’তি ৱুত্তং. ভেৰিসঞ্ঞং ৱাতি ‘‘সম্মন্ননপৰিযোসানং কৰোমাতি ৱত্ৱা’’তি লিখিতং, তেন তাদিসে কালে তং কপ্পতীতি সিদ্ধং হোতি. কিং ইমিনা? সুখকৰণত্থন্তি মহাজনসন্নিপাতনপৰিস্সমং অকত্ৱা অপ্পতৰেহি সুখকৰণত্থং. যদি মহাসীমাবন্ধনকালে অন্তৰাযো হোতি, তত্তকেনপি সুখৱিহাৰোতি দস্সনত্থং ‘‘পঠম’’ন্তি ৱুত্তন্তি একে. ততো ওৰং ন ৱট্টতীতি কথং পঞ্ঞাযতীতি? ৱীসতিৱগ্গকৰণীযপৰমত্তা সঙ্ঘকম্মস্স. কম্মাৰহেন সদ্ধিং একৱীসতি ভিক্খূ চে গণ্হাতি, ৱট্টতি. তত্তকপ্পমাণং সুখনিসজ্জৱসেন ৱেদিতব্বং. তমেৱ নিমিত্তং অঞ্ঞেপি কিত্তেত্ৱা সচে বন্ধন্তি, ৱট্টতীতি একে.

‘‘এৱং বদ্ধাসু পন…পে… সীমন্তৰিকা হি গামখেত্তং ভজতী’’তি ন আৱাসৱসেন সামগ্গীপৰিচ্ছেদো, কিন্তু সীমাৱসেনেৱাতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. ‘‘নিমিত্তুপগপাসাণে ঠপেত্ৱা’’তি সঞ্চাৰিমনিমিত্তস্স তপ্পৰতো ৱুত্তং. ইতো পট্ঠায গণ্ঠিপদক্কমো হোতি – ন সক্খিস্সন্তীতি তে অৱিপ্পৱাসং অসল্লক্খেত্ৱা ‘‘সমানসংৱাসকমেৱ সমূহনিস্সামা’’তি ৱাযামন্তা সমূহনিতুং ন সক্খিস্সন্তি. ‘‘একৰতনপ্পমাণা’’তি সুৱিঞ্ঞেয্যন্তৰা হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. একঙ্গুলমত্তম্পি ৱট্টতেৱ. খণ্ডসীমতো পট্ঠায বন্ধনং আচিণ্ণং. আচিণ্ণকৰণেন ৱিগতসম্মোহো হোতীতি. কুটিগেহেতি কুটিঘৰে ভূমিঘৰে. উদুক্খলংৱাতি ভূমিউদুক্খলং ৱিয খুদ্দকাৱাটং. ‘‘পমুখে’’তি ভূমিকুটিং সন্ধায ৱুত্তন্তি একে. হেট্ঠা ন ওতৰতীতি ভিত্তিতো ওৰং নিমিত্তানি ঠপেত্ৱা কিত্তিতত্তা হেট্ঠা আকাসে ন ওতৰতি, উপৰি কতে পাসাদেতি অত্থো. ভিত্তিলগ্গেতি ভিত্তিনিস্সিতকে. ইমে কিৰ ভিত্তিলগ্গাপি ‘‘একাবদ্ধা’’তি ন ৱুচ্চন্তি. সব্বো পাসাদো সীমট্ঠো হোতীতি একাবদ্ধো ৱা হোতু, মা ৱা. তালমূলকপব্বতো নাম অনুপুব্বেন তনুকো. আকাসপব্ভাৰন্তি অপৰিক্খেপপব্ভাৰং. সুসিৰপাসাণো নাম লেণং হোতি. অন্তোলেণন্তি পব্বতস্স অন্তোলেণং. দ্ৱাৰং পন সন্ধায পৰতো ‘‘ওৰতো’’তি ৱুত্তং, সব্বথাপি সীমতো বহিলেণেন ওতৰতীতি অধিপ্পাযো.

মহাসীমং সোধেত্ৱাতি সীমট্ঠং দূৰগতম্পি সীমগতং সীমসম্বন্ধংৱ, তস্মা তং অনামসিত্ৱা ঠাতব্বন্তি অধিপ্পাযো. যদি এৱং ‘‘তন্নিস্সিতকং অপনেত্ৱা কম্মং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্তব্বং. মহাঅট্ঠকথাযম্পি ‘‘সীমং সোধেত্ৱা কাতব্ব’’ন্তি এত্তকমেৱ ৱুত্তং. মহাথেৰাপি ‘‘সোধেতব্ব’’মিচ্চেৱ ৱদন্তীতি একে. ‘‘মহাসীমং সোধেত্ৱা ৱা কম্মং কাতব্ব’’ন্তি চ পাঠো অত্থি. ‘‘ৱুত্তনযেনেৱা’’তি চ পৰতো ৱক্খতি, তস্মা সাধাৰণপাঠোৱ সুন্দৰোতি একে. পুৰিমনযেপীতি খণ্ডসীমায উট্ঠহিত্ৱা মহাসীমায ওনতেপীতি অত্থো. উক্খিপাপেত্ৱা কাতুং ন ৱট্টতি. কস্মা? অন্তো ঠিতত্তা. ৰুক্খস্স হেট্ঠা পথৱিগতং মূলং খণ্ডসীমাৱ হোতি, অব্বোহাৰিকং ৱাতি অপৰে. ‘‘মজ্ঝে পন ছিন্নে মহাসীমায ঠিতমূলং মহাসীমমেৱ ভজতি, খণ্ডসীমায ঠিতং খণ্ডসীমমেৱ ভজতি তদাযত্তপথৱিৰসাদীহি অনুগ্গহিতত্তা’’তি ৱুত্তং. ‘‘সীমায পচ্ছা উট্ঠিতৰুক্খে নিসীদিত্ৱা কম্মং কাতুং ৱট্টতি পচ্ছাসীমাযং কতগেহে ৱিযা’’তি ৱত্ৱা ‘‘বন্ধনকালে ঠিতৰুক্খে নিসীদিত্ৱা কাতুং ন ৱট্টতি উপৰিসীমায অগমনতো’’তি কাৰণং ৱদন্তি. এৱং সতি বন্ধনকালে পুন আৰোহণং নাম নত্থি, বন্ধিতকালে এৱ আৰুহতীতি আপজ্জতি. পচ্ছা উট্ঠিতৰুক্খো পন তপ্পটিবদ্ধত্তা সীমসঙ্খ্যমেৱ গতো, এৱং পুব্বে উট্ঠিতৰুক্খোপীতি গহেতব্বং. ‘‘যং কিঞ্চিপী’’তি ৱচনতো তিণাদিপি সঙ্গহিতং. মহাথেৰাপি তিণং সোধেত্ৱাৱ কৰোন্তীতি.

১৪০. যস্মা মজ্ঝতো কোণং হোতি, তস্মা ‘‘কোণতো কোণ’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘আপত্তিঞ্চ আপজ্জতি অচিত্তকত্তা’’তি ৱদন্তি. পাৰযতীতি অজ্ঝোত্থৰতি. কা সা? সীমা. ‘‘যা সব্বন্তিমেন…পে… ৱহতী’’তি ততো হেট্ঠিমা নাৱাসঙ্খ্যং ন গচ্ছতীতি কত্ৱা ৱুত্তন্তি একে, তং ন যুত্তং দুতিযপাৰাজিকে নাৱট্ঠভণ্ডাধিকাৰে তস্সাপি অধিপ্পেতত্তা. মজ্ঝিমপুৰিসস্স ভাৰপ্পমাণেন ৱুত্তন্তি একে. ভিক্খুনীনম্পি নদীপাৰসীমাসম্ভৱতো তাসং ‘‘একা ৱা নদীপাৰং গচ্ছেয্যা’’তি ৱুত্তদোসপৰিহৰণত্থন্তি আচৰিযস্স তক্কো. উভযত্থাপি ধুৱ-সদ্দো গহিতো. তেন উপোসথন্তৰায পৰিহৰণত্থং উপোসথদিৱসো নিযমতোৱ ৱুত্তো. এত্থ চ নাৱা নাম পমাণযুত্তা সব্বসাধাৰণা থম্ভনাৱা অধিপ্পেতা, ন কুল্লনাৱাতি নো তক্কোতি আচৰিযো. ৰুক্খং ছিন্দিত্ৱা কতোতি অত্থো. সচে একং গামখেত্তং, সব্বনিমিত্তানং অন্তো ঠিতে ভিক্খূ হত্থপাসগতে কত্ৱা সম্মন্নিতব্বা. নানাগামখেত্তং চে, অনাগমনম্পি ৱট্টতি. উভযতীৰে নিমিত্তকিত্তনমত্তেন দীপকো সঙ্গহিতো ন হোতি, তস্মা দীপকে নিমিত্তানি কিত্তেতব্বানেৱ. ‘‘নদিযা হেট্ঠা নিসিন্নভিক্খু কম্মং কোপেতি. উপৰিযেৱ হি নদী হোতী’’তি ৱদন্তি.

সীমানুজাননকথাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

উপোসথাগাৰাদিকথাৱণ্ণনা

১৪১. ‘‘যং সঙ্ঘো আকঙ্খতি ৱিহাৰং ৱা…পে… গুহং ৱা’’তি ৱচনতো ন কেৱলং পথৱিযংযেৱ, ৱিহাৰাদীনং উপৰিপি সীমা অনুঞ্ঞাতা হোতি উপোসথকম্মপধানত্তাতি সিদ্ধং. তপ্পধানা সীমাতি কথং পঞ্ঞাযতীতি চে? তদধিকাৰানুঞ্ঞাতত্তা, সম্মুতিযং ‘‘সমানসংৱাসা’’তি এত্তাৱতা সিদ্ধে ৱিসুং ‘‘একূপোসথা’’তি ৱচনতো চ. ‘‘উপোসথং ঠপেত্ৱা সেসকম্মানি সমানসংৱাসা নামা’’তি লিখিতং. ‘‘একং সমূহনিত্ৱা’’তি পাড়িপাঠো.

১৪২. কতোৱস্সাতি একসীমায সমগ্গে সন্ধায ৱুত্তং. অঞ্ঞথা নানাসীমাযং ঠিতানং সৱনং পমাণং, একসীমাযপি হত্থপাসং মুঞ্চিত্ৱা ঠিতানং ৱা সৱনমেৱ পমাণন্তি অনিট্ঠং আপজ্জতি. তত্থ সম্মতায ৱা অসম্মতায ৱাতি উপোসথাগাৰসম্মুতিযা, ন সীমাসম্মুতিযা. কথং পঞ্ঞাযতীতি? অধিকাৰতো, পৰতো ছন্দদানপঞ্ঞত্তিতো, পাৰিসুদ্ধিদানপঞ্ঞত্তিতো চ. তত্থ পুৰিমং কাৰণং পুৰিমং অনিট্ঠং নিৱাৰেতি, পচ্ছিমং পচ্ছিমন্তি ৱেদিতব্বং. উপোসথমুখন্তি উপোসথট্ঠানং. ‘‘উপোসথমুখস্সাতি উপোসথাগাৰট্ঠানস্সা’’তি লিখিতং. যানি কানিচি নিমিত্তানি কিত্তেতুং ৱট্টেতীতি ইদং কথং পঞ্ঞাযতীতি? ‘‘পঠমং নিমিত্তা কিত্তেতব্বা নিমিত্তে কিত্তেত্ৱা’’তি এত্তকমেৱ ৱুত্তত্তা. পঠমং ৱুত্তত্তা ন ৱুচ্চন্তীতি চে? তং পন অকাৰণং, ন হি বুদ্ধানং দেসনায আলসিযং অত্থি. সীমাসমূহননকালে উপোসথাগাৰং সমূহনিত্ৱাৱ সীমাসমূহননং ইজ্ঝতীতি একে. তং অযুত্তং অবদ্ধায সীমায উপোসথাগাৰসম্মুতিসিদ্ধিতোতি নো তক্কোতি আচৰিযো. উপোসথমুখন্তি উপোসথাগাৰস্স মুখন্তি আচৰিযা. উপোসথমুখস্স নিমিত্তকিত্তনা সীমায ৱুত্তনযেন কাতব্বা. একেনাপি কিত্তেতুং ৱট্টতীতি একে. ‘‘পাসাদো ৱা হোতু, মণ্ডপাদীসু ৱা অঞ্ঞতৰো. কম্মৱাচায পন ‘উপোসথমুখ’মিচ্চেৱ ৱত্তব্ব’’ন্তি ৱদন্তি. ‘‘পোৰাণকো আৱাসো নাম মূলাৱাসো’’তি লিখিতং. ৱদতি ঘটমত্তা ইতি হি লক্খণং.

অৱিপ্পৱাসসীমানুজাননকথাৱণ্ণনা

১৪৩-৪. ‘‘মনম্হি ৱূড়্হো’’তি ৱা পাঠো. তত্থ মনম্হি ৱূড়্হোতি মনং ৱূড়্হো অম্হীতি অত্থো. ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চাতি অন্তৰঘৰসঙ্খাতং গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ ঠপেত্ৱা. কেচি ‘‘পৰিক্খিত্তং গামং সন্ধায ‘গাম’ন্তি ৱুত্তং, অপৰিক্খিত্তং সন্ধায ‘গামূপচাৰ’’ন্তি ৱদন্তি, তং পন অট্ঠকথায ৱিৰুজ্ঝতি. তস্মা নিৱেসনৰচ্ছাদযো সন্ধায গামং, পৰিক্খেপাৰহট্ঠানানি সন্ধায ‘‘গামূপচাৰ’’ন্তি চ ৱুত্তং. এত্থ পন অনেকধা পঠন্তি. কিং তেন, পাড়িঞ্চ অট্ঠকথঞ্চ সুট্ঠু উপপৰিক্খিত্ৱা যথা সমেন্তি, তথা গহেতব্বং. ভিক্খূনং পুৰিমকম্মৱাচা ন ৱট্টতীতি গামগামূপচাৰে অন্তোকত্ৱা সমানসংৱাসকসীমায সম্মতায উপৰি অৱিপ্পৱাসসীমাসম্মুতিযং যুজ্জতি. যত্থ পন কেৱলং অৰঞ্ঞংযেৱ সম্মতং, তত্থ কথং ন ৱট্টতীতি. তত্থ ‘‘ঠপেত্ৱা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চা’’তি ৱচনং ন সাত্থকন্তি চে? ৱুচ্চতে – এৱমেতং, কিন্তু অনুস্সাৱনহানিপ্পসঙ্গতো তং ৱচনং ৱত্তব্বমেৱাতি ইমিনাৱ অধিপ্পাযেন ‘‘পুৰিমকম্মৱাচা ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তং সিযা. একস্মিং ৱা অত্থে কম্মৱাচাদ্ৱযআভাৱতোতি ৱুত্তং. ‘‘ন হি তে অঞ্ঞমঞ্ঞস্স কম্মে গণপূৰকা হোন্তী’’তি ৱুত্তত্তা উভিন্নং নানাসংৱাসকসঙ্ঘানম্পি অযমেৱ ৱিধি আপজ্জেয্যাতি চে? নাপজ্জতি পটিগ্গহসন্নিধীনং অনুঞ্ঞাতত্তা, ওমসনাদিপচ্চযা অৱিসেসতো, কম্মপটিপ্পস্সদ্ধিমত্তাপেক্খতায চ. তস্সাতি ভিক্খুনিসঙ্ঘস্স. ন কম্মৱাচং ৱগ্গং কৰোন্তীতি কম্মং ন কোপেন্তীতি অত্থো. এত্থাতি ঠপেত্ৱা গামন্তি এত্থ. ‘‘যদি ভিক্খূনং অৱিপ্পৱাসসীমা গামঞ্চ গামূপচাৰঞ্চ ন ওতৰতি, অথ কস্মা গামে সীমাবন্ধনকালে অৱিপ্পৱাসং সম্মন্নন্তীতি চে? আচিণ্ণকপ্পেন, ন ততো অঞ্ঞং কঞ্চি অত্থং অপেক্খিত্ৱা’’তি লিখিতং. ‘‘অত্থতো হি সা বহিদ্ধাপি অবদ্ধা এৱ হোতী’’তি ৱুত্তং. অন্তৰগামে বদ্ধা সমানসংৱাসসীমা যস্মা গামসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি, তস্মাতি একে. সোপি সীমাসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতীতি অৱিপ্পৱাসসীমাসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি অত্থো. ইদং পনেত্থ ৱিচাৰেতব্বং – গামং অন্তোকত্ৱা বদ্ধায সীমায পুন অৱিপ্পৱাসসম্মুতিযং অৰঞ্ঞপদেসে ঠত্ৱা অৱিপ্পৱাসকম্মৱাচা কাতব্বা, উদাহু গামে ঠত্ৱাতি? গামে ঠত্ৱা কতাযপি কপ্পিযভূমিযা ফৰতীতি. বহিসীমে ঠিতসম্মতদোসানুলোমত্তা অকপ্পিযভূমিযং ঠত্ৱা ন কাতব্বাতি নো তক্কো, এস নযো সমূহননেপীতি আচৰিযো. খণ্ডসীমাযং ঠত্ৱা অৱিপ্পৱাসসীমাতিআদীসু মহাসীমা কিৰ ‘‘অৱিপ্পৱাসসীমা’’তি ৱুত্তা.

১৪৬. ‘‘যস্সাযস্মতো খমতি এতিস্সা সীমায সমানসংৱাসায একূপোসথায সমুগ্ঘাতো, সো তুণ্হস্সা’’তি অন্ধকপোত্থকে, সীহড়পোত্থকেসু চ কেসুচি পাঠো অত্থি. কেসুচি ‘‘সমুগ্ঘাতো এতিস্সা সীমাযা’’তি পঠমং লিখন্তি, কেসুচি ‘‘এতিস্সা সীমায সমুগ্ঘাতো’’তি চ.

গামসীমাদিকথাৱণ্ণনা

১৪৭. সা চাতি সা পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা দিন্নগামসীমা চ ইতৰা চ. সা কতমাতি চে? ‘‘পকতিগামা’’তিআদিমাহ. বদ্ধসীমাসদিসাযেৱ হোন্তীতি সা চ হোতি ইতৰা চ হোতীতি অধিপ্পাযো, তস্মাযেৱ ‘‘তিচীৱৰৱিপ্পৱাসপৰিহাৰং লভতী’’তি একৱচনং কতং, তং ন যুত্তং উভিন্নম্পি গামত্তাতি একে. ‘‘হোন্তি, ন লভন্তী’’তি চ বহুৱচনম্পি কৰোন্তীতি. ‘‘সা চ ইতৰা চা’’তি ৱুত্তা ‘‘মজ্ঝে ভিন্দিত্ৱা দিন্নগামসীমা পকতিগামাদযো অভিন্না’’তি চ ৱদন্তি. ‘‘ভিক্খুৱসতী’’তি পাঠো, ‘‘ৱসন্তী’’তি চ লিখিতং. ‘‘অথস্স ঠিতোকাসতো’’তি ৱুত্তত্তা একৱচনমেৱ যুত্তং. সব্বা, ভিক্খৱে, নদী অসীমাতি কতৰং সীমং পটিক্খিপতি? বদ্ধসীমং, একাদসৱিপত্তিসীমঞ্ঞতৰপ্পসঙ্গতোতি আচৰিযা. সচে পঠমং সীমায বদ্ধায পচ্ছা নদিআদযো হোন্তি, পটিক্খেপোতি পসঙ্গো আপজ্জতি, তস্মা অবদ্ধসীমমেৱ পটিক্খিপতি. যথা সব্বো গামো গামসীমা, তথা সব্বা নদী অসীমা. কিন্তু তস্স তস্স ভিক্খুনো উদকুক্খেপসীমাতি সীমানানত্তং দস্সেতীতি নো তক্কোতি আচৰিযো. যং মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স সমন্তা উদকুক্খেপাতি পন একিস্সা নদিযা চতুৱগ্গাদীনং সঙ্ঘানং ৱিসুং চতুৱগ্গকৰণীযাদিকম্মকৰণকালে সীমাপৰিচ্ছেদদস্সনত্থং ৱুত্তং. তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱাসাৱিপ্পৱাসপৰিচ্ছেদদস্সনত্থম্পি সত্তব্ভন্তৰসীমায পৰিচ্ছেদদস্সনং ৱিযাতি আচৰিযা, তস্মা উদকুক্খেপপৰিচ্ছেদাভাৱেপি অন্তোনদিযং কম্মং কাতুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং.

অযং পন ৱিসেসো – তত্থ নাৱাগতো চে, নাৱাযং ৱুত্তনযেন. সত্থগতো চে, সত্থে ৱুত্তনযেন. সো চে অতিৰেকচাতুমাসনিৱিট্ঠো, গামে ৱুত্তনযেন তিচীৱৰাৱিপ্পৱাসো ৱেদিতব্বো. তত্থাপি অযং ৱিসেসো – সচে সত্থো উদকুক্খেপস্স অন্তো হোতি, উদকুক্খেপসীমাপমাণন্তি একে. সত্থোৱ পমাণন্তি আচৰিযা. সচে পনেত্থ বহূ ভিক্খূতিআদিম্হি কেচি অধিট্ঠানুপোসথং, কেচি গণুপোসথং, কেচি সঙ্ঘুপোসথন্তি ৱত্তুকামতায ‘‘বহূ সঙ্ঘা’’তি অৱত্ৱা ‘‘ভিক্খূ’’তি ৱুত্তং. ঊনকং পন ন ৱট্টতীতি এত্থ সীমাসম্ভেদসম্ভৱতোতি উপতিস্সত্থেৰো. ঠপেন্তে হি ঊনকং ন ঠপেতব্বং. ‘‘অঠপেতুম্পি ৱট্টতি এৱা’’তি ৱুত্তং. গচ্ছন্তিযা পনাতি এত্থ ‘‘উদকুক্খেপমনতিক্কমিত্ৱা পৰিৱত্তমানায কাতুং ৱট্টতী’’তি লিখিতং. অঞ্ঞিস্সা সীমায ঞত্তীতিআদি কিং সীমতো কম্মৱিপত্তিভযা ৱুত্তং, উদাহু পৰিসতোতি? এককম্মস্স নানাসীমায অসম্ভৱতো সীমতোতি. এককম্মস্স নানাসীমট্ঠসঙ্ঘেন অসম্ভৱতো পৰিসতোতিপি একে. ‘‘সৱনং হাপেতী’’তি ৱুত্তদোসপ্পসঙ্গতোতি নো তক্কো. একিস্সা হি সীমায একং কম্মং অনিট্ঠপেন্তো হাপেতীতি আচৰিযো.

বহিনদিতীৰে জাতৰুক্খস্স অন্তোনদিযং পৱিট্ঠসাখায ৱাতি এত্থ চ নদিতীৰে খাণুকং কোট্টেত্ৱাতি এত্থ চ সচে পন সেতু ৱা সেতুপাদা ৱা বহিতীৰে পতিট্ঠিতাতি এত্থ চ সীমাসোধনং নাম গামসীমট্ঠে হত্থপাসানযনং. খণ্ডসীমায উট্ঠিতৰুক্খতো ৱিযোজেত্ৱা কাতুং ৱট্টতি. কস্মা? তীৰট্ঠে ৰুক্খে বদ্ধনাৱায গামো আধাৰোতি. ‘‘উভতোভাগেন গামসীমং ফুসিত্ৱা ঠিতসেতু খণ্ডসীমামহাসীমাযো ফুসিত্ৱা ঠিতৰুক্খেন উপমেতব্বো’’তি চ লিখিতং. তত্থ পুৰিমনযে তাৱ ইদং ৱিচাৰেতব্বং – তাদিসে ঠানে কতকম্মং কিং নদিযং কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, উদাহু গামসীমাযং, অথ উভযত্থাতি? কিঞ্চেত্থ তং চে নদিযং কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, উদকুক্খেপসীমাৱ সোধেতব্বা, ন ইতৰা. অথ গামসীমাযং কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, উদকুক্খেপসীমা ন সোধেতব্বা. যদি উভযত্থ কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, দ্ৱীসু সীমাসু এককম্মং কাতুং ৱট্টতীতি অনিট্ঠপ্পসঙ্গো আপজ্জতি. ততো ‘‘অঞ্ঞিস্সা সীমায ঞত্তি, অঞ্ঞিস্সা অনুস্সাৱনা হোতী’’তি ইদঞ্চ ‘‘খণ্ডসীমামহাসীমট্ঠানং কাযসামগ্গিযা কম্মং কাতুং ৱট্টতী’’তি ইদঞ্চানিট্ঠং আপজ্জতীতি? এত্থ ৱুচ্চতে – যথাৱুত্তং কম্মং উভযত্থ কতসঙ্খ্যং গচ্ছতি, ন চ যথাৱুত্তং অনিট্ঠং আপজ্জতি. কস্মা? ‘‘ঞত্তিঅনুস্সাৱনানং একেকসীমাযং পৱত্তত্তা, কাৰকভিক্খূনং ৱা একেকসীমাযং ঠিতত্তা’’তি ৱদন্তি. উভযত্থাপি ঠাতুং সক্কুণেয্যতায পন তং অকাৰণং. একীভাৱং উপগতসীমট্ঠানে কতত্তাতি ইদং অচলকাৰণং. একীভাৱং উপগতাসু হি দ্ৱীসু নদীগামসীমাসু কম্মং কাতুং ৱট্টতীতি চ. সত্তব্ভন্তৰসীমাযং চে নদী হোতি, সমুদ্দো ৱা, জাতস্সৰো ৱা. তেসু ঠিতভিক্খু সত্তব্ভন্তৰসীমাযং ঠিতসঙ্খ্যং ন গচ্ছতি. তত্থ চে নদিআদিলক্খণং অপ্পত্তো দীপকো, পাসাণো, ৰুক্খো ৱা হোতি, সত্তব্ভন্তৰসঙ্খ্যং গচ্ছতি. মনুস্সেহি ৱড়ঞ্জনট্ঠানং চে তং হোতি, গামখেত্তসঙ্খ্যং গচ্ছতি. কতৰগামখেত্তং? যতো মনুস্সা সঞ্চৰন্তি, সব্বে চে সঞ্চৰন্তি, ৱিসুং গামখেত্তসঙ্খ্যং গচ্ছতীতি চ আচৰিযা.

পচ্ছিমনযে সচে সেতু নদীলক্খণট্ঠানং অফুসিত্ৱা ঠিতো, গামসীমাসঙ্খ্যং গচ্ছতি. তত্থ একো চে গামো, তং সোধেত্ৱা, দ্ৱীসু তীৰেসু সচে দ্ৱে, দ্ৱেপি গামে সোধেত্ৱা কম্মং কাতব্বং. এৱঞ্হি কতং উভযত্ৰ কতং হোতি. ইমিনা নযেন দ্ৱীসু নদীসু, জাতস্সৰেসু চ এককম্মপসিদ্ধি ৱেদিতব্বা. অযং পন নযো খণ্ডসীমামহাসীমানম্পি লব্ভতেৱ. সচে সেতু নদীলক্খণট্ঠানং ফুসিত্ৱা ঠিতো, উদকুক্খেপসীমাপি সোধেতব্বা.

সীমানমেৱ চেকত্তং, ৱেহাসট্ঠং ৱিনা গতো;

ৱিদিত্ৱা এককম্মস্স, সীমতো ইদমাদিসে.

একসীমং দ্ৱিসীমং ৱা, তিসীমং চতুসীমকং;

এককম্মং সিযা তস্স, কোপো পৰিসতো সিযাতি.

অযং পনেত্থ ৱিসেসো – নদিযং কৰোন্তানং উদকুক্খেপতো বহি ৰুক্খাদিসম্বন্ধো অপ্পমাণং. গামে কৰোন্তানং নদিযং সম্বন্ধৰুক্খস্স উদকুক্খেপতো বহি ঠিতভিক্খু অপ্পমাণং, ততো ওৰং পমাণং. বদ্ধসীমায সম্বন্ধৰুক্খস্স বদ্ধসীমায ঠিতভিক্খু পমাণন্তি ৱেদিতব্বং, তেনেৱ ৱুত্তং ‘‘সীমং সোধেত্ৱা কম্মং কাতব্ব’’ন্তি. ‘‘সচে পন সেতু ৱা সেতুপাদা ৱা বহিতীৰে পতিট্ঠিতা কম্মং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱচনম্পি পাৰোহাদীসু ৱিয সকলসীমাসোধনমেৱ কাতব্বন্তি সাধেতি, ৱীমংসিতব্বং. অতিৱুট্ঠিকালে পনাতি এত্থ অতিৱুট্ঠি নাম যথা চাতুমাসিকাযাতি ৱেদিতব্বা, তস্মা চতুমাসং অতিৱুট্ঠিযেৱ সচে হোতি, সব্বোপি ওঘেন ওত্থটোকাসো নদী এৱ. অথ একিস্সাপি অতিৱুট্ঠিযা ওঘো চতুমাসং তিট্ঠতি, সন্দতি ৱা, বহিতীৰে পতিট্ঠিতওঘেন ওত্থটোকাসো সব্বোপি নদী এৱ. নদিং ওত্থৰিত্ৱা সন্দনট্ঠানতো পট্ঠাযাতি তমেৱ ৱা নদিং অঞ্ঞং ৱা অপুব্বং ৱা পদেসং অত্তনো পৱত্তৱসেন নদিলক্খণপ্পত্তং ওত্থৰিত্ৱা সন্দনট্ঠানতো পট্ঠায ৱট্টতি. গামনিগমসীমং ওত্থৰিত্ৱাতি চতুমাসপ্পৱত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. ‘‘অগমনপথেতি তদহু গতপচ্চাগতং কাতুং অসক্কুণেয্যকে’’তি লিখিতং. যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তং, তং ন গহেতব্বং. কস্মা? নদিযম্পি তংদোসপ্পসঙ্গতো. তিপুসকাদীতি এত্থ আদি-সদ্দেন কমলুপ্পলাদীনিপি সঙ্গহং গচ্ছন্তি. সব্বোপি অজাতস্সৰো হোতি, গামসীমাসঙ্খ্যমেৱ গচ্ছতীতি যেহি কতং, তেসং গামসীমাসঙ্খ্যং ৱা, সমন্ততো তীৰট্ঠগামেহি চে কতং, সব্বগামসঙ্খ্যং ৱা, অঞ্ঞেহি গামখেত্তেহি অসম্বন্ধট্ঠানং চে, ৱিসুংগামসীমাসঙ্খ্যং ৱা গচ্ছতীতি অত্থো.

১৪৮. সংসট্ঠৱিটপাতি ইমিনা আসন্নত্তং দীপেতি, তেন পদেসসম্ভিন্দনা ইধ সম্ভেদোতি দীপেতি. সো পন ৱড্ঢন্তো সীমাসঙ্কৰং কৰোতীতি বদ্ধসীমট্ঠানপ্পৱেসনৱসেন ‘‘একদেসবদ্ধসীমা’’তি ৱত্তব্বতো সঙ্কৰদোসো হোতি. ন, ভিক্খৱে, সীমায সীমা সম্ভিন্দিতব্বাতি এত্থ ‘‘পঠমং বদ্ধসীমায পচ্ছা অত্তনা বন্ধিতব্বসীমা ন সম্ভিন্দিতব্বা’’তি একে অধিপ্পাযং সংৱণ্ণযন্তি. পঠমং সম্মতসীমাযং সম্ভেদাভাৱতো স্ৱাধিপ্পাযো অজ্ঝোত্থৰণেন যুজ্জতি, তস্মা পচ্ছা বন্ধিতব্বসীমায পঠমং বদ্ধসীমা ন সম্ভিন্দিতব্বা. সকলং ৱা একদেসতো ৱা নিমিত্তানং অন্তোকৰণেন পঠমং বদ্ধসীমায সীমন্তৰিকে অকিত্তেত্ৱা সম্মন্ননতো হি সম্ভিন্দতি নাম, পৰেসং বদ্ধসীমং সকলং ৱা একদেসতো ৱা নিমিত্তানং অন্তোকৰণেন অজ্ঝোত্থৰতি নাম, তেনেৱাহ ‘‘সীমং সম্মন্নন্তেন সীমন্তৰিকং ঠপেত্ৱা’’তিআদি. তস্সত্থো – পঠমং বদ্ধসীমায সীমন্তৰিকং পচ্ছা বন্ধিতব্বসীমায নিমিত্তভূতং ঠপেত্ৱা পচ্ছা সীমং সম্মন্নিতুন্তি. ইমা দ্ৱেপি ৱিপত্তিযো ভিক্খুভিক্খুনীসীমানং অঞ্ঞমঞ্ঞং ন সম্ভৱন্তি. সো পন ৱড্ঢন্তো সীমাসঙ্কৰং কৰোতীতি এত্থ কেৱলং সীমাসঙ্কৰমেৱ কৰোতি. তস্মিং কতকম্মানি ন কুপ্পন্তীতি কেচি, তং নযুত্তং সাখাপাৰোহছেদনসীমাসোধনানং ৱুত্তত্তা. ইদং সব্বং সুট্ঠু ৱিচাৰেত্ৱা গৰুকুলে পযিৰুপাসিত্ৱা গহেতব্বযুত্তকং গহেতব্বং, ইতৰং ছড্ডেতব্বং.

উপোসথভেদাদিকথাৱণ্ণনা

১৪৯. ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, উপোসথা’’তি তদা সামগ্গীউপোসথস্স অননুঞ্ঞাতত্তা ৱুত্তং. সামগ্গীউপোসথস্স পুব্বকিচ্চে ‘‘অজ্জুপোসথো সামগ্গী’’তি ৱত্তব্বং, ন চ কম্মৱাচায ভগৱতা পযোগো দস্সিতো, পাড়িনযতো অট্ঠকথাচৰিযেহি উদ্দিসিতব্বক্কমো দস্সিতো. তথা পঞ্চন্নং পাতিমোক্খুদ্দেসানং উদ্দেসক্কমো সিদ্ধোতি ৱেদিতব্বং. তযো ৱা দ্ৱে ৱা পাতিমোক্খং উদ্দিসন্তি, অধম্মেন সমগ্গং নাম হোতীতি এত্থ কামং সঙ্ঘস্স সামগ্গী নাম হোতি ৱগ্গকথায যথাকম্মং সামগ্গীৱৱত্থানতো. তথাপি ৱগ্গপটিপক্খভাৱেন সমগ্গং, সমগ্গপটিপক্খভাৱেন চ ৱগ্গং নাম কতং. আৱেণিকতো ৱা গণকম্মাদিসম্ভৱতো, তস্স চ সমগ্গৱগ্গভাৱসম্ভৱতো ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. ধম্মেন ৱগ্গন্তি এত্থ পাৰিসুদ্ধিকৰণং ধম্মিকং, সঙ্ঘস্সেৱ ছন্দাগমনং, ন গণস্সাতি কত্ৱা ৱগ্গং নাম হোতি. ‘‘একৱাৰং কতং সুকতং, আপত্তিং পন আপজ্জতি, পুন কাতুং ন লভন্তী’’তি ৱদন্তি. ‘‘পঞ্চসু একস্স ছন্দং আহৰিত্ৱা চতূহি পাতিমোক্খং উদ্দিসিতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি, তং যুত্তং, ছন্দহাৰকে ভিক্খূনং সন্তিকং পত্তে তেন সঙ্ঘো পহোতি, তস্মা ছন্দো সঙ্ঘপ্পত্তো হোতীতি কত্ৱা ৱুত্তং.

পাতিমোক্খুদ্দেসকথাৱণ্ণনা

১৫০. মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. নিদানৱণ্ণনা) ‘‘সুণাতু মে, ভন্তে, সঙ্ঘো…পে… আৱিকতা হিস্স ফাসু হোতি, তত্থাযস্মন্তে পুচ্ছামি…পে… তস্মা তুণ্হী. এৱমেতং ধাৰযামী’তি ৱত্ৱা ‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদান’ন্তিআদিনা নযেন অৱসেসে সুতেন সাৱিতে উদ্দিট্ঠো হোতী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘এৱমেতং ধাৰযামীতি সুতা খো পনাযস্মন্তেহী’’তি এত্থ ‘‘ধাৰযামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদান’’ন্তি ৱচনং সংখিত্তন্তি গহেতব্বং, তেনেৱ খুদ্দকপেয্যালৱসেন লিখিতং. এৱং মাতিকাট্ঠকথাযম্পি ‘‘আৱিকতা হিস্স ফাসু হোতি, তত্থাযস্মন্তে’’তি এত্থাপি ‘‘উদ্দিট্ঠং খো আযস্মন্তো নিদান’’ন্তি ৱচনং সংখিত্তন্তি গহেতব্বন্তি একে. কেচি ‘‘অৱিৱদমানেহি সিক্খিতব্ব’ন্তি ৱুত্তে নিদানুদ্দেসো নিট্ঠিতো নাম হোতি, তস্মা অনাৱিকৰোন্তো আপত্তিং আপজ্জতী’’তি ৱদন্তি, তং ন যুত্তং. কস্মা? ‘‘নিদানং উদ্দিসিত্ৱা’’তি নিট্ঠানৱচনেন হি নিদানস্স নিট্ঠিতভাৱো ৱুত্তো, নিদানাৱসানে চ আপত্তি ৱুত্তাতি. ‘‘সৰভঞ্ঞং নাম সৰেন ভণন’’ন্তি লিখিতং. সজ্ঝাযং অধিট্ঠহিত্ৱাতি ‘‘সজ্ঝাযং কৰোমী’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা. ‘‘আপুচ্ছামীতি ৱুত্তমত্তেন কথেতুং ৱট্টতী’’তি ৱদন্তি. তং তুণ্হীভাৱে যুজ্জতি. ‘‘অথাপি লাভাদিনা অভিভূতো ৱাৰেতি, তং ন পমাণ’’ন্তি ৱদন্তি. এসেৱ নযোতি কথেন্তো যদি ৱিচ্ছিন্দতি, পুন আপুচ্ছিতব্বন্তি.

অধম্মকম্মপটিক্কোসনাদিকথাৱণ্ণনা

১৫৪. ‘‘তেসং অনুপদ্দৱত্থাযা’’তি সঙ্ঘো সঙ্ঘস্স কম্মং ন কৰোতি, অঞ্ঞোপি উপদ্দৱো বহূনং হোতি, তস্মা ৱুত্তং.

পাতিমোক্খুদ্দেসকঅজ্ঝেসনাদিকথাৱণ্ণনা

১৫৫. ‘‘থেৰাধিকং পাতিমোক্খ’’ন্তি ৱত্ৱাপি পচ্ছা অৱিসেসেন ‘‘যো তত্থ ব্যত্তো পটিবলো, তস্সাধেয্য’’ন্তি ৱুত্তত্তা ‘‘ভন্তে’’তি ৱচনং থেৰস্সাপি অত্থীতি সিদ্ধং হোতি. ‘‘গচ্ছাৱুসো সংখিত্তেন ৱা ৱিত্থাৰেন ৱা’’তি ৱচনতো অসতিপি অন্তৰাযে থামং পমাণন্তি সিদ্ধং হোতি.

দিসংগমিকাদিৱত্থুকথাৱণ্ণনা

১৬৩. ‘‘সচস্স সদ্ধিংচৰা ভিক্খুউপট্ঠাকা অত্থী’’তি পাঠো. ‘‘উতুৱস্সেতি উতুসংৱচ্ছৰে হেমন্তগিম্হেসূ’’তি লিখিতং.

পাৰিসুদ্ধিদানকথাৱণ্ণনা

১৬৪. পাৰিসুদ্ধিং দম্মীতি ‘‘সাপত্তিকো থেৰানং দেতি, সম্পজানমুসাৱাদে দুক্কটং সম্ভৱতী’’তি আচৰিযেন লিখিতং. কিং নু খো কাৰণং? সম্পজানমুসাৱাদেন দুক্কটাপত্তি নাম কেৱলং ভগৱতা ৱুত্তত্তা অকিৰিযসমুট্ঠানা হোতীতি. ‘‘পাৰিসুদ্ধিং দম্মী’’তি এত্থ পন কিৰিযা পঞ্ঞাযতি, তস্মা সম্পজানমুসাৱাদে পাচিত্তিযং ৱিয দিস্সতি, সুট্ঠু উপপৰিক্খিতব্বং. মহন্তা হি তে আচৰিযা নাম. তত্থ ‘‘দম্মী’’তি অত্তনো উপোসথকম্মনিব্বত্তিনিমিত্তং ৱুত্তং. ‘‘হৰা’’তি চ ‘‘আৰোচেহী’’তি চ হাৰকস্স অনাৰোচনপচ্চযা দুক্কটমোচনত্থং ৱুত্তং. এসেৱ নযো ছন্দদানেপি. তত্থ ‘‘দম্মী’’তি অত্তনো চিত্তসামগ্গিদীপনৱচনং, সেসং ৱুত্তনযমেৱ, এৱং উপতিস্সত্থেৰো ৱণ্ণেতি. অথ ৱা পঠমং সমগ্গভাৱং সন্ধায, দুতিযং পচ্ছা ৱিধাতব্বভাৱং, ততিযং ছন্দহাৰকস্স দুক্কটমোচনত্থং ৱুত্তং. উভযত্থাপি ‘‘সঙ্ঘপ্পত্তো পক্কমতী’’তিআদিৱচনতো সঙ্ঘে সমগ্গে এৱ ছন্দপাৰিসুদ্ধিদানং ৰুহতি, নাসমগ্গেতি সিদ্ধং. ‘‘সঙ্ঘপ্পত্তো উক্খিত্তকো পটিজানাতি, আহটা হোতি পাৰিসুদ্ধী’’তিআদিৱচনতো উক্খিত্তকাদীনম্পি ছন্দপাৰিসুদ্ধিদানং ৰুহতীতি সিদ্ধং, তঞ্চ খো পকতত্তসঞ্ঞায, নো অঞ্ঞথাতি তক্কো. জানিত্ৱা সামণেৰস্স দিন্নে ন যাতি, আপত্তি চ, অজানিত্ৱা দিন্নে যাতি চ, অনাপত্তীতি একে. বিড়ালসঙ্খলিকা নাম পাৰিসুদ্ধীতি এত্থ সঙ্খলিকা নাম অনন্তৰেন সম্বজ্ঝতি, অঞ্ঞেন চ সঙ্খলিকেনাতি কেৱলং সঙ্খলিকা পাৰিসুদ্ধি নাম হোতীতি উপতিস্সত্থেৰো. এৱং সন্তে ৱিসেসনং নিৰত্থকং হোতি. বিড়ালসঙ্খলিকা বদ্ধাৱ হোতি অন্তোগেহে এৱ সম্পযোজনত্তা. যথা সা ন কত্থচি গচ্ছতি, তথা সাপি ন কত্থচি গচ্ছতীতি কিৰ অধিপ্পাযো.

ছন্দদানাদিকথাৱণ্ণনা

১৬৫-৭. ‘‘ছন্দং দত্ৱা খণ্ডসীমং ৱা সীমন্তৰিকং ৱা বহিসীমং ৱা গন্ত্ৱা আগতো ভিক্খু কম্মং ন কোপেতি, তস্মা গমিকভিক্খূনং ছন্দং গণ্হিত্ৱা খণ্ডসীমং বন্ধিত্ৱা পুন ৱিহাৰসীমং বন্ধিতুং তেসং ছন্দং ন গণ্হন্তী’’তি ৱদন্তি. ‘‘মুহুত্তং একমন্তং হোথা’’তিআদিৱচনতো যং কিঞ্চি ভিক্খুকম্মং গহট্ঠাদীসু হত্থপাসগতেসু ন ৱট্টতীতি সিদ্ধং. নিস্সীমন্তি বহিসীমং. তস্স সম্মুতিদানকিচ্চং নত্থীতি তস্মিং সতিপি ৱট্টতীতি অত্থো. আসনেন সহ উদকন্তি অত্থো. পন্নৰসোপীতি অপি-সদ্দো চাতুদ্দসিং সম্পিণ্ডেতি, তেন ৱুত্তং মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘যদি নো এত’’ন্তি. ‘‘অজ্জ মে উপোসথো পন্নৰসো’’তি অধিট্ঠানং সদা ন কিঞ্চি, ন অঞ্ঞথাতি একে.

আপত্তিপটিকম্মৱিধিকথাদিৱণ্ণনা

১৬৯-১৭০. পটিদেসেমীতি যায কাযচি ভাসায ৱুত্তে দেসনা চ পটিগ্গহো চ হোতিযেৱ দিট্ঠাৱিকম্মেন ৱিসুদ্ধিযা ৱুত্তত্তাতি কেচি. ৱেমতিকেন ‘‘অহং, ভন্তে, একিস্সা থুল্লচ্চযাপত্তিযা ৱেমতিকো, যদা নিব্বেমতিকো ভৱিস্সামি, তদা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামী’’তি ৱত্তব্বং. এৱং কতে যাৱ নিব্বেমতিকো ন হোতি, তাৱ সভাগাপত্তিং পটিগ্গহেতুং ন লভতি, অঞ্ঞেসঞ্চ কম্মানং পৰিসুদ্ধো নাম হোতি. পুন নিব্বেমতিকো হুত্ৱা দেসেতব্বং. ন চাতি নেৱ পাড়িযং ন অট্ঠকথাযং অত্থি, দেসিতে পন দোসো নত্থীতি. তথা ইতো ৱুট্ঠহিত্ৱা তং আপত্তিং পটিকৰিস্সামীতি এত্থ চ সকলসঙ্ঘে সভাগাপত্তিং আপন্নে, ৱেমতিকে চ. তথা চ ‘‘সব্বো সঙ্ঘো সভাগাপত্তিং আপজ্জিত্ৱা যদা সুদ্ধং পস্সিস্সতী’’তি, ‘‘তদা তস্স সন্তিকে তং আপত্তিং পটিকৰিস্সতী’তি ৱত্ৱা ‘উপোসথং কাতুং লভতী’’তি চ লিখিতং.

অনাপত্তিপন্নৰসকাদিকথাৱণ্ণনা

১৭২-৩. ‘‘অত্থঞ্ঞে’’তি পুব্বৱাৰে, ‘‘অথঞ্ঞে’’তি পচ্ছাৱাৰে পাঠো. সীমং ওক্কন্তে ৱা ওক্কমন্তে ৱা পস্সন্তি. ধম্মসঞ্ঞিনো পন অঞ্ঞাণেন হোন্তি. ‘‘ৱেমতিকপন্নৰসকং উত্তানমেৱা’’তি পাঠো.

সীমোক্কন্তিকপেয্যালকথাৱণ্ণনা

১৭৮. ‘‘ন অকামা দাতব্বা’’তিৱচনতো ইচ্ছায সতি দাতব্বাতি সিদ্ধং.

লিঙ্গাদিদস্সনকথাৱণ্ণনা

১৮০. নাভিৱিতৰন্তীতি এত্থ লদ্ধিনানাসংৱাসকা কিৰ তে. কম্মনানাসংৱাসকঞ্হি দিট্ঠিং পটিনিস্সজ্জাপেত্ৱা তস্স ওসাৰণকম্মং কাতব্বং. এৱঞ্হি কতে তেন সদ্ধিং উপোসথং কাতুং ৱট্টতি. ইতৰেন লদ্ধিনিস্সজ্জনমত্তেন কাতুন্তি ৱুত্তং. আপত্তিযা অদস্সনে অপ্পটিকম্মে উক্খিত্তকঞ্চ দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে উক্খিত্তকঞ্চ জানিত্ৱা তেন সদ্ধিং কৰোন্তস্স পাচিত্তিযং, তস্মা ইমে উক্খিত্তানুৱত্তকাতি ৱেদিতব্বাতি একে.

নগন্তব্বগন্তব্বৱাৰকথাৱণ্ণনা

১৮১. ন গন্তব্বোতি কিং সন্ধায? ‘‘অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘেনা’’তি ৱচনতো যস্মিং ৱিহাৰে সতং ভিক্খূ ৱিহৰন্তি, তে সব্বে কেনচিদেৱ কৰণীযেন দস দস হুত্ৱা ৱিসুং ৱিসুং নানাউদকুক্খেপসীমাদীসু ঠত্ৱা উপোসথং কাতুং লভন্তি. নৱকম্মসালাদিকা নানাসীমাকোটি উপোসথাধিট্ঠানত্থং সীমাপি নদীপি ন গন্তব্বা. গৰুকং পাতিমোক্খুদ্দেসং ৱিস্সজ্জিত্ৱা লহুকস্স অকত্তব্বত্তা ‘‘অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘেনা’’তি ৱচনং সাধেতি. তত্থ ‘‘যস্মিং আৱাসে উপোসথকাৰকা …পে… অকত্ৱা ন গন্তব্বো’’তি ৱচনতো ৱিস্সট্ঠউপোসথাপি আৱাসা গন্তুং ৱট্টতীতি সিদ্ধং. ‘‘ততো পাৰিসুদ্ধিউপোসথকৰণত্থং ৱিস্সট্ঠউপোসথা গন্তুং ৱট্টতি, খণ্ডসীমং ৱা পৱিসিতুন্তি অপৰে ৱদন্তী’’তি ৱুত্তং. ইমিনা নেৱ উপোসথন্তৰাযোতি ‘‘অত্তনো উপোসথন্তৰাযো’’তি লিখিতং.

ৱজ্জনীযপুগ্গলসন্দস্সনকথাৱণ্ণনা

১৮৩. ‘‘অন্তিমৱত্থুং অজ্ঝাপন্নস্স নিসিন্নপৰিসায কলহাদিভযেন নাহং কৰিস্সামী’’তি চিত্তং উপ্পাদেত্ৱা নিসীদিতুং ৱট্টতি. অঞ্ঞকম্মে তস্স নিসিন্নপৰিসায আপত্তি নত্থীতি একে. ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, অনুপোসথে উপোসথো কাতব্বো অঞ্ঞত্ৰ সঙ্ঘসামগ্গিযা’’তি (মহাৱ. ১৮৩) ৱচনতো সামগ্গীদিৱসো অনুপোসথদিৱসোতি অত্থতো ৱুত্তং ৱিয দিস্সতি. ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, উপোসথা’’তি ৱুত্তৱচনৱসেনেতং ৱুত্তং, অঞ্ঞথা পৰিৱাৰপাড়িযা ৱিৰুজ্ঝতীতি আচৰিযা. চাতুদ্দসিযং, পন্নৰসিযং ৱা চে সঙ্ঘো সমগ্গো হোতি, ‘‘অজ্জুপোসথো সামগ্গী’’তি অৱত্ৱা পকতিনীহাৰেনেৱ কত্তব্বন্তি দস্সনত্থং যথাদেসনা কতাতি নো তক্কো. অঞ্ঞথা যথাৱুত্তদ্ৱযে চে সামগ্গী হোতি, তত্থ উপোসথং অকত্ৱা অনুপোসথদিৱসে এৱ সামগ্গীউপোসথো কাতব্বোতি আপজ্জতি. অঞ্ঞথা পুব্বে পটিসিদ্ধত্তা ইদানি পটিসেধনকিচ্চং নত্থি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, দেৱসিকং পাতিমোক্খং উদ্দিসিতব্ব’’ন্তি (মহাৱ. ১৩৬) পুব্বে হি ৱুত্তং. অথ ৱা ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, উপোসথে পাতিমোক্খং উদ্দিসিতু’’ন্তি পুব্বে ৱুত্তত্তা ‘‘সকিং পক্খস্স চাতুদ্দসে ৱা পন্নৰসে ৱা’’তি চ ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, উপোসথা’’তি (মহাৱ. ১৪৯) চ পচ্ছা ৱুত্তত্তা ততো অঞ্ঞস্মিং দিৱসে উপোসথো ন কাতব্বোতি অত্থতো আপন্নং অনিট্ঠং, সতি সঙ্ঘসামগ্গিযা অঞ্ঞো দিৱসো পকতিৱসেন অনুপোসথোপি উপোসথদিৱসো নাম হোতীতি দস্সনৱসেন নিৱাৰেতুম্পি এৱংদেসনা কতাতি ৱেদিতব্বা.

উপোসথক্খন্ধকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.