৮. সহধম্মিকৱগ্গো
১. সহধম্মিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৩৪. সহধম্মিকসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৱ.
২. ৱিলেখনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৩৮. আপত্তিঞ্চ সতিসম্মোসাযাতি এত্থ চ-সদ্দো কত্তব্বঞ্চ ন কৰোতীতি দীপেতি, ন চত্তাৰি এৱাতি ৱুত্তং হোতি. ৰট্ঠেকদেসো জনপদো. বুদ্ধকালে অৰিট্ঠকণ্টকা সাসনপচ্চত্থিকা. ‘‘নালং অন্তৰাযাযা’’তি ৱচনেন হি তে ভগৱতো অসব্বঞ্ঞুতং দীপেন্তি. পৰিনিব্বুতে ভগৱতি দসৱত্থুদীপকা ৱজ্জিপুত্তকা. তে হি ৱিনযসাসনপচ্চত্থিকা. পৰূপহাৰাদিৱাদা পন সুত্তন্তাভিধম্মপ্পচ্চত্থিকা. কে পন তে? একচ্চে মহাসঙ্ঘিকাদযো, ন সব্বেতি দীপনত্থং ‘‘পৰূপহাৰা…পে… ৱাদা’’তি ৱিসেসনৱচনমাহ. তত্থ যে কুহকা পাপিচ্ছকা অভূতং উল্লপিত্ৱা পটিলদ্ধৱৰভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা মুট্ঠস্সতী নিদ্দং ওক্কমিত্ৱা সুক্কৱিস্সট্ঠিং পত্তা, অঞ্ঞেহি তং দিস্ৱা ‘‘অত্থি অৰহতো সুক্কৱিস্সট্ঠী’’তি ৱুত্তে ‘‘মাৰকাযিকা উপসংহৰন্তী’’তি ৱত্ৱা জনং ৱঞ্চেন্তি. যে চ সম্মাপটিপন্না অকুহকা, তেপি তং ৱচনং সুত্ৱা কেচি তংদিট্ঠিকা হোন্তি অধিমানিনো চ. অত্তনো সুক্কৱিস্সট্ঠিং পস্সিত্ৱাপি নাধিমুচ্চন্তি, অনধিগতে অধিকতসঞ্ঞিনোৱ হোন্তি. তথা অত্থি অৰহতো অঞ্ঞাণকঙ্খাৱিতৰণা নামগোত্তাদীসু ৱিয সচ্চেসু পৰৱিতৰণা পৰেহি পঞ্ঞত্তা নামানীতি অধিপ্পাযো যথাসম্ভৱং যোজেতব্বো. তত্থ ৱিনযধৰো ‘‘অট্ঠানমেতং, ভিক্খৱে, অনৱকাসো, যং অৰহতো অসুচি মুচ্চেয্য (কথা. ৩১৩; মহাৱ. ৩৫৩). দিট্ঠধম্মা…পে… অপৰপ্পচ্চযা সত্থুসাসনে’’তিআদীনি (মহাৱ. ৩০) সুত্তপদানি দস্সেত্ৱা তে সাসনপচ্চত্থিকেসু নিগ্গহিতং নিগ্গণ্হাতীতি অধিপ্পাযো. ইতৰে ‘‘পৰিযত্তি মূল’’ন্তি ৱাদিনো. ‘‘পাতিমোক্খে উদ্দিস্সমানে’’তি নিদানৱসেন ৱুত্তং. তথাগতস্স ৱিভঙ্গপদানি সিদ্ধানি. সিদ্ধেযেৱ কিং ইমস্স অঙ্গানি? গৰহিতুকামতা উপসম্পন্নস্স সন্তিকে সিক্খাপদৱিৱণ্ণনঞ্চাতি.
ৱিলেখনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. মোহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৪৪. মোহনসিক্খাপদং উত্তানত্থমেৱ.
৪. পহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৫২. ৰত্তচিত্তোতি কাযসংসগ্গৰাগেন. ৱিহেঠেতুকামং পন দিস্ৱা ‘‘সচে অহং ইমং মাৰেমি, নত্থি মে মোক্খো’’তি চিন্তেত্ৱা কুপিতো সত্তসঞ্ঞং পুৰেক্খত্ৱা পহাৰং দেতি, তস্স যথাৱত্থুকমেৱ.
পহাৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. তলসত্তিকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৫৬. ‘‘কাযং ৱা কাযপটিবদ্ধং ৱা’’তি (পাচি. ৪৫৬) ৱচনতো কাযাদীসু যং উচ্চাৰেতি, তং তলং নাম. তলমেৱ তলসত্তিকং. পোথনসমত্থট্ঠেন সত্তিকন্তি একে. তং ‘‘উপ্পলপত্তম্পী’’তি ইমিনা নিযমেতি. এৱং কুপিতা হি কোপৱসেন পোথনাসমত্থতং অৱিচাৰেত্ৱা যং কিঞ্চি হত্থগতং পটিক্খিপন্তি, সুখসম্ফস্সম্পি হোতু, পাচিত্তিযমেৱ. যস্মা পহৰিতুকামতায পহটে পুৰিমেন পাচিত্তিযং. কেৱলং উচ্চাৰেতুকামতায উগ্গিৰণমত্তে কতে ইমিনা পাচিত্তিযং. ইমিনা পন ৱিৰজ্ঝিত্ৱা পহাৰো দিন্নো, তস্মা ন পহৰিতুকামতায দিন্নত্তা দুক্কটং. কিমিদং দুক্কটং পহাৰপচ্চযা, উদাহু উগ্গিৰণপচ্চযাতি? পহাৰপচ্চযা এৱ দুক্কটং. পুৰিমং উগ্গিৰণপচ্চযা পাচিত্তিযন্তি সদুক্কটং পাচিত্তিযং যুজ্জতি. পুৰিমঞ্হি উগ্গিৰণং, পচ্ছা পহাৰো. ন চ পচ্ছিমপহাৰং নিস্সায পুৰিমং উগ্গিৰণং অনাপত্তিৱত্থুকং ভৱিতুমৰহতীতি নো তক্কোতি আচৰিযো. ‘‘তেন পহাৰেন হত্থাদীসু যং কিঞ্চি ভিজ্জতি, দুক্কটমেৱা’’তি ইমিনাপি পহাৰপচ্চযা দুক্কটং. উগ্গিৰণং যথাৱত্থুকমেৱাতি সিদ্ধং, সুট্ঠু ৱীমংসিতব্বং. ‘‘তিৰচ্ছানাদীনং অসুচিকৰণাদীনি দিস্ৱা কুজ্ঝিত্ৱাপি উগ্গিৰন্তস্স মোক্খাধিপ্পাযো এৱা’’তি ৱদন্তি.
তলসত্তিকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. অমূলকসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৬২. উপসম্পন্নে অনুপসম্পন্নসঞ্ঞী অমূলকেন সঙ্ঘাদিসেসেনাতি সুক্কৱিস্সট্ঠিকাযসংসগ্গাদিনা সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযা ৱত্থুনাতি ৱেদিতব্বং. ন হি অনুপসম্পন্নস্স সঙ্ঘাদিসেসাপত্তি নাম অত্থি.
অমূলকসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৭. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৬৮. ঊনৱীসতিৱস্সো মঞ্ঞেতি এত্থ সযং সঞ্ঞায তথা অমঞ্ঞন্তো কুক্কুচ্চুপ্পাদনত্থং ‘‘মঞ্ঞে’’তি ৱদন্তো কিং মুসাৱাদেন কাৰেতব্বোতি? ন সিযা অঙ্গসম্পত্তিযা, ন চ কেৱলং ‘‘মঞ্ঞে’’তি ইমিনা নিযমতো অঙ্গসম্পত্তি হোতি. পৰমত্থৱিহিতং কত্থচি হোতি. ‘‘উদকং মঞ্ঞে আদিত্ত’’ন্তিআদিম্হি পৰো কুক্কুচ্চং উপ্পাদেতু ৱা, মা ৱা, তং অপ্পমাণন্তি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘কুক্কুচ্চুপ্পাদন’’ন্তি তস্স অধিপ্পাযৱসেন ৱুত্তন্তি.
সঞ্চিচ্চসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. উপস্সুতিসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৭৩. ইমেসং সুত্ৱাতি এত্থ ‘‘ৱচন’’ন্তি পাঠসেসো. একপৰিচ্ছেদানীতি সিযা কিৰিযা সিযা অকিৰিযাতি ইমিনা নযেন একপৰিচ্ছেদানি. এত্থ কিঞ্চাপি অঞ্ঞৱাদকপচ্চযাপত্তি কিৰিযা চ ৱিহেসকপচ্চযাপত্তি অকিৰিযা চ, তদুভযং পন একসিক্খাপদন্তি কত্ৱা তং অঞ্ঞৱাদকসঙ্খাতং সিক্খাপদং সিযা কিৰিযা পঠমস্স ৱসেন, সিযা অকিৰিযা দুতিযস্স ৱসেনাতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো.
উপস্সুতিসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৯. কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৭৪. ‘‘ধম্মিকানং কম্মান’’ন্তি (পাচি. ৪৭৫) ৱচনতো একচ্চে ভিক্খূ ধম্মিকানং কম্মানং ‘‘ছন্দং দম্মী’’তি ছন্দং দেন্তি, তং তেসং মতিমত্তমেৱ, ন পটিপত্তি. অধম্মং নিস্সায খিয্যতি, তং ৱা উক্কোটেতি, অনাপত্তি নেৱ হোতীতি? ন, তথা ছন্দদানকালে অকত্ৱা পচ্ছা অধম্মকম্মখিয্যনাদিপচ্চযা অনাপত্তিৱাৰে ৱুত্তত্তা. অধম্মেন ৱা ৱগ্গেন ৱা ন কম্মাৰহস্স ৱা কম্মকৰণপচ্চযা আপত্তিমোক্খকৰণতো অৱিসেসমেৱ তথাৱচনন্তি চে? ন, ছন্দদানকালে অধম্মকম্মকৰণানুমতিযা অভাৱতো, কাৰকস্সেৱ ৱজ্জপ্পসঙ্গতো চ. গণস্স দুক্কটন্তি চে? পাৰিসুদ্ধিছন্দদাযকাৱ তে, ন গণো অকম্মপ্পত্তত্তা, পৰিৱাৰেপি (পৰি. ৪৮২ আদযো) কম্মৱগ্গে কম্মপ্পত্তছন্দদাযকা ৱিসুং ৱুত্তা. তথাপি অধম্মকম্মস্স ছন্দো ন দাতব্বো দেন্তে অকপ্পিযানুমতিদুক্কটতো. তত্থ হি যোজনদুক্কটতো ন মুচ্চন্তীতি নো তক্কোতি আচৰিযো.
কম্মপটিবাহনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১০. ছন্দংঅদত্ৱাগমনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৮১. সন্নিপাতং অনাগন্ত্ৱা চে ছন্দং ন দেতি, অনাপত্তীতি একে. দুক্কটন্তি একে ধম্মকম্মন্তৰাযকৰণাধিপ্পাযত্তা. সঙ্ঘমজ্ঝে ছন্দং দাতুং লভতীতি কেচি. দিন্নছন্দে সঙ্ঘমজ্ঝং পৱিসিত্ৱা পুন গতেপি ছন্দো ন পটিপ্পস্সম্ভেয্যাতি চে? পটিপ্পস্সম্ভতি. কস্মা? ‘‘অহত্থপাসো ছন্দাৰহো’’তিআদীহি ৱিৰুজ্ঝনতো. পাড়িযং পন দাতুকামতায হত্থপাসং অতিক্কমন্তং সন্ধায ৱুত্তন্তি কেচি.
ছন্দংঅদত্ৱাগমনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১১. দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৮৪-৫. অদাসীতি অপলোকেত্ৱা অদাসি. ভিক্খূতি এত্থ তে ছব্বগ্গিযা অত্তানং পৰিৱজ্জযিত্ৱা ‘‘সঙ্ঘো’’তি অৱত্ৱা ‘‘ভিক্খূ’’তি আহংসু. পৰিণামেন্তীতি নেন্তি. তত্থ লাভোতি পদুদ্ধাৰকৰণং ইধ অনধিপ্পেতস্সপি যস্স কস্সচি অত্থুদ্ধাৰৱসেন লাভদীপনত্থং. চীৱৰমেৱ হি ইধাধিপ্পেতং, তেনেৱ ‘‘অঞ্ঞং পৰিক্খাৰং দিন্নং খীযতি, আপত্তি দুক্কটস্সা’’তি ৱুত্তং. দিন্নন্তি চ পৰিক্খাৰন্তি চ ভুম্মত্থে উপযোগৱচনং.
দুব্বলসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
১২. পৰিণামনসিক্খাপদৱণ্ণনা
৪৯১. ঞাতকম্পি পৰস্স দাতুকামং অঞ্ঞস্স দাপেতি, আপত্তি এৱ. সব্বত্থ আপুচ্ছিত্ৱা দাতুকামং যথাসুখং ৱিচাৰেতুং লভতি.
পৰিণামনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সমত্তো ৱণ্ণনাক্কমেন সহধম্মিকৱগ্গো অট্ঠমো.