৩. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা
২২১. অধিট্ঠিতাতি নিচ্চপ্পৱত্তা. বদৰচুণ্ণসক্কৰাদীহি যোজিতং বদৰসাড়ৱং. কিৰকম্মকাৰেনাতি কিৰস্স কম্মকাৰেন.
২২৬. ‘‘ৱিকপ্পেত্ৱা গণ্হাহী’’তি এত্থাহু পোৰাণত্থেৰা ‘‘ভগৱতো সম্মুখা অৱিকপ্পেত্ৱা গেহতো নিক্খমিত্ৱা ৰথিকায অঞ্ঞতৰস্স ভিক্খুনো সন্তিকে ৱিকপ্পেসি, ৱিকপ্পেন্তেন পন ‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং ইত্থন্নামস্স দম্মী’তি ৱত্তব্বং, ইতৰেন ৱত্তব্বং ‘তস্স সন্তকং পৰিভুঞ্জ ৱা যথাপচ্চযং ৱা কৰোহী’’’তি. পঞ্চসুসহধম্মিকেসূতি সম্মুখা ঠিতস্স সহধম্মিকস্স যস্স ৱিকপ্পেতুকামো, তং সহধম্মিকং অদিস্ৱা গহট্ঠস্স ৱা সন্তিকে, সযমেৱ ৱা ‘‘পঞ্চসু সহধম্মিকেসু ইত্থন্নামস্স ৱিকপ্পেমী’’তি ৱত্ৱা ভুঞ্জিতব্বন্তি একে, এৱং সতি থেৰো তস্মিংযেৱ নিসিন্নোৱ তথা ৱাচং নিচ্ছাৰেত্ৱা পটিগ্গণ্হাতীতি তক্কো দিস্সতি. মহাপচ্চৰিযাদীসু পন পৰম্মুখা ৱিকপ্পনাৱ ৱুত্তা, সা ‘‘তেন হানন্দ, ৱিকপ্পেত্ৱা গণ্হাহী’’তি ইমিনা সমেতি, তথাপি মাতিকাট্ঠকথাযং (কঙ্খা. অট্ঠ. পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা) ‘‘তস্মা যো ভিক্খু পঞ্চসু সহধম্মিকেসু অঞ্ঞতৰস্স ‘ময্হং ভত্তপচ্চাসং তুয্হং দম্মী’তি ৱা ‘ৱিকপ্পেমী’তি ৱা এৱং সম্মুখা ৱা ‘ইত্থন্নামস্স দম্মী’তি ৱা ‘ৱিকপ্পেমী’তি ৱা এৱং পৰম্মুখা ৱা’’তি ৱচনতো সহধম্মিকস্স সন্তিকে এৱ ৱত্তব্বং, ন সযমেৱাতি দিস্সতি. যস্মা অযং পচ্ছিমনযো পোৰাণগণ্ঠিপদেনপি সমেতি, তস্মা ইধ মাতিকাট্ঠকথানুসাৰেন অত্থো ৱেদিতব্বো. এত্থ কিঞ্চাপি ‘‘তে মনুস্সা…পে… ভোজনমদংসূ’’তি ৱচনতো অকপ্পিযনিমন্তনং পঞ্ঞাযতি, তথাপি থেৰস্স কুক্কুচ্চুপ্পত্তিকাৰণেন ভত্তেন সো নিমন্তিতোতি ৱেদিতব্বো. অঞ্ঞথা পৰতো ‘‘দ্ৱে তযো নিমন্তনে একতো ভুঞ্জতী’’তি ৱচনেন, অনাপত্তিৱাৰেন চ ৱিৰুজ্ঝতি.
২২৯. এত্থাযং ৱিচাৰণা – ‘‘অঞ্ঞো মনুস্সো পত্তং গণ্হাতি, ন দাতব্ব’’ন্তি ৱচনতো অপৰভাগে অকপ্পিযনিমন্তনেন নত্থি পযোজনং, পুব্বভাগেযেৱ অকপ্পিযনিমন্তনেন পযোজনন্তি স্ৱেপি ভন্তে আগচ্ছেয্যাথাতি এত্থ কতৰং অকপ্পিযনিমন্তনং, তস্মা অধিপ্পাযো চেত্থ পমাণন্তি. ন, ‘‘পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তী’’তি ৱচনতোতি. তত্থ ‘‘স্ৱেপি ভন্তে’’তি এত্থ যথা ৱচনমত্তং অগ্গহেত্ৱা অকপ্পিযনিমন্তনক্কমেন অত্থো গহিতো, তথা ‘‘পিণ্ডায চৰিত্ৱা’’তি এত্থাপি অন্তৰা অকপ্পিযনিমন্তনেন লদ্ধভত্তং সন্ধায ৱুত্তন্তি অত্থো গহেতব্বো. পিণ্ডায হি চৰন্তং দিস্ৱা ‘‘এত্থ, ভন্তে, ভত্তং গণ্হথা’’তি দিন্নম্পি অকপ্পিযনিমন্তনেন লদ্ধং নাম হোতি. ৱোহাৰেন পন ‘‘পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধভত্ত’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং. অঞ্ঞথা মাতিকাট্ঠকথাযং ‘‘গণভোজনে ৱুত্তনযেনেৱ পঞ্চহি ভোজনেহি নিমন্তিতস্স…পে… পৰস্স পৰস্স ভোজনে’’তি ৱুত্তৱচনৱিৰোধো. ইদঞ্হি ৱচনং যেন পঠমং নিমন্তিতো, ততো পঠমনিমন্তিতং আদায গতো পৰস্স পৰস্স নিমন্তনকদাযকস্স ভোজনেতি অত্থপৰিদীপনতো নিমন্তনতো লদ্ধভত্তস্স ভোজনেযেৱ আপত্তীতি দীপেতি. ‘‘দ্ৱে তযো নিমন্তনে একতো’’তি ৱচনেনপি সমেতি, অঞ্ঞথা ‘‘যেন নিমন্তিতো, তস্স ভোজনতো পৰস্স ভোজনে’’তি এত্তকং ৱত্তব্বং সিযা, পাড়িযং ৱা ‘‘নিমন্তনেন একতোভুঞ্জতী’’তি এত্তকং ৱত্তব্বং সিযা. দুতিযনিমন্তনস্স পঠমভোজনে আপত্তিপ্পসঙ্গনিৱাৰণত্থং ‘‘যেন যেনা’’তিআদি ৱুত্তং. নিমন্তনপটিপাটিযা ভুঞ্জতীতি পাড়ীতি চে? ন, ‘‘অনাপত্তি নিচ্চভত্তে’’তিআদিপাড়িৱিৰোধতো.
গণ্ঠিপদে পন ‘‘পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধভত্তং কস্মা ভুঞ্জিতুং ন লভতীতি চে? ‘পৰম্পৰভোজনং নাম পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰেন ভোজনেন নিমন্তিতো, তং ঠপেত্ৱা পঞ্চন্নং ভোজনানং অঞ্ঞতৰং ভোজনং ভুঞ্জতি, এতং পৰম্পৰভোজনং নামা’তি ৱুত্তত্তা’’তি লিখিতং. যদি এৱং নিচ্চভত্তাদিকম্পি ন ৱট্টতীতি আপজ্জতীতি নিচ্চভত্তাদি ওদিস্সকন্তি চে? তং ন, তদঞ্ঞস্স অত্তনো ধনেন নিপ্ফন্নস্স, সঙ্ঘতো লদ্ধস্স ৱা পাতো পচনকযাগু চে ঘনা হোতি, তস্সাপি, এককুটিকং গামং উপনিস্সায ৱিহৰতো ভিক্খাচৰিযৱসেন লভিতব্বনিচ্চভত্তস্স চ অকপ্পিযভাৱপ্পসঙ্গতো. তত্থ ভিক্খাচৰিযৱসেন লদ্ধং ন কপ্পতি নিমন্তনকানং অপ্পসাদাৱহনতোতি চে? ন, ‘‘পঞ্চ ভোজনানি ঠপেত্ৱা সব্বত্থ অনাপত্তী’’তি ৱচনৱিৰোধতো. খাদনীযম্পি হি পৰস্স খাদিত্ৱা ভুত্তত্তা নিমন্তনভোজনং অভুঞ্জন্তো অপ্পসাদং কৰোতি এৱ, তস্মা অপ্পসাদাৱহং অপ্পমাণং, তস্মা নিচ্চভত্তাদি ওদিস্সকং ন সম্ভৱতি. অপিচ হেট্ঠা ৱুত্তনযেন সদ্ধিং ইধ ৱুত্তনযেন সংসন্দিত্ৱা যং যং খমতি, তং তং গহেতব্বন্তি সব্বোপি কেসঞ্চি আচৰিযানং ৱিনিচ্ছযো. আচৰিযস্স পন ৱিনিচ্ছযো অন্তে আৱি ভৱিস্সতি. ‘‘খীৰং ৱা ৰসং ৱা পিৱতো অমিস্সম্পীতি অধিপ্পাযো’’তি ৱুত্তং. গণ্ঠিপদে ‘‘হেট্ঠা ওদনেনামিস্সেত্ৱা উপৰি তিট্ঠতী’’তি লিখিতং.
মহাউপাসকোতি গেহসামিকো. মহাঅট্ঠকথাযং ‘‘আপত্তী’’তি ৱচনেন কুৰুন্দিযং ‘‘ৱট্টতী’’তি ৱচনং ৱিৰুদ্ধং ৱিয দিস্সতি. ‘‘দ্ৱিন্নম্পি অধিপ্পাযো মহাপচ্চৰিযং ৱিচাৰিতো’’তি লিখিতং. ‘‘চাৰিত্ততোতি ‘সন্তং ভিক্খুং অনাপুচ্ছা’তি পৰতো ৱত্তব্বতো’’তি ৱুত্তং. ৱচীকম্মং অৱিকপ্পনং. এত্থ ‘‘মহাউপাসকো ভিক্খূ নিমন্তেতি…পে… পচ্ছা লদ্ধং ভত্তং ভুঞ্জন্তস্স আপত্তি. পিণ্ডায চৰিত্ৱা লদ্ধভত্তং ভুঞ্জতি, আপত্তী’’তি অট্ঠকথাযং ৱচনতো, ‘‘কালস্সেৱ পিণ্ডায চৰিত্ৱা ভুঞ্জিম্হা’’তি পাড়িতো, খন্ধকে ‘‘ন চ, ভিক্খৱে, অঞ্ঞত্ৰ নিমন্তনে অঞ্ঞস্স ভোজ্জযাগু পৰিভুঞ্জিতব্বা, যো পৰিভুঞ্জেয্য, যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি (মহাৱ. ২৮৩) ৱচনতো চ নিমন্তেত্ৱা ৱা পৱেদেতু অনিমন্তেত্ৱা ৱা, পঠমগহিতনিমন্তনস্স ভিক্খুনো পঠমনিমন্তনভোজনতো অঞ্ঞং যং কিঞ্চি পৰসন্তকং ভোজনং পৰম্পৰভোজনাপত্তিং কৰোতি. অত্তনো সন্তকং, সঙ্ঘগণতো লদ্ধং ৱা অগহট্ঠসন্তকং ৱট্টতি, নিমন্তনতো পঠমং নিবদ্ধত্তা পন নিচ্চভত্তাদি পৰসন্তকম্পি ৱট্টতি. খন্ধকে ‘‘ন চ, ভিক্খৱে…পে… যথাধম্মো কাৰেতব্বো’’তি (মহাৱ. ২৮৩) ৱচনং পৰসন্তকভোজনৱুত্তনিযমনং. ততো হত্থকোৱ নো তক্কোতি আচৰিযো.
পৰম্পৰভোজনসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.