১. মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা

১. ৱাদক্খিত্তোতি এত্থ অৱিসেসেন ৱাদজপ্পৱিতণ্ডসঙ্খাতো তিৱিধোপি কথামগ্গো ‘‘ৱাদো’’ ইচ্চেৱ ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো. তেসু ‘‘তিত্থিযেহি সদ্ধি’’ন্তি ৱচনতো ঠপেত্ৱা ৱাদং ‘‘সেসা’’তি ৱদন্তি. ছলজাতিনিগ্গহট্ঠানকুসলতায কদাচি কত্থচি অৱজানিত্ৱা পটিজানাতি, তথা পুব্বে কিঞ্চি ৱচনং পটিজানিত্ৱা পচ্ছা অৱজানাতি. এৱং ৱা অঞ্ঞথা ৱা অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি. এৱং পৱত্তো সম্পজানমুসা ভাসং পটিস্সুণিত্ৱা অসচ্চাযন্তো সঙ্কেতং কত্ৱা ৱিসংৱাদেন্তো এৱং সো ৱাদক্খিত্তো সমানো পাচিত্তিযৱত্থুঞ্চ পৰিপূৰেন্তো ৱিচৰতীতি এৱমধিপ্পাযো ৱেদিতব্বো. অত্তনো ৱাদেতি এত্থ ‘‘সব্বে ধম্মা অনত্তা’’তি (ধ. প. ২৭৯; চূড়নি. অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৭; নেত্তি. ৫; মহানি. ২৭) পঠমমাৰদ্ধে অত্তনো ৱাদে. ‘‘যং দুক্খং তদনত্তা’’তি (সং. নি. ৩.১৫) নো সমযো. ‘‘সব্বে ধম্মা’’তি ৱুত্তে নিব্বানম্পি সঙ্গহং গচ্ছতি. ‘‘নিব্বানং পৰমং সুখ’’ন্তি (ধ. প. ২০৩-২০৪; ম. নি. ২.২১৫) ৱুত্তত্তা পন তং ন দুক্খং. নো ঠানমেতং ৱিজ্জতি. অযং পৰৱাদী ‘‘যং দুক্খং তদনত্তা’’তি সুত্তং দস্সেত্ৱা সিদ্ধন্তং সম্ভমেত্ৱা ‘‘ৱিৰোধি ৱিৰুদ্ধো’’তি ৱুত্তং দোসং আৰোপেস্সতীতি তস্মিং পঠমৱাদে কঞ্চি দোসং সল্লক্খেন্তো আৰোপিতে ৱা দোসে অনাৰোপিতে ৱা ‘‘নাযং মম ৱাদো’’তি তং অৱজানিত্ৱা ‘‘নিব্বানন্ত্ৱেৱ সস্সত’’ন্তি, ‘‘অনত্তা ইতি নিচ্ছযা’’তি চ সুত্তং দিস্ৱা তস্স পঠমৱাদস্স নিদ্দোসতং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘মমেৱ অযং ৱাদো’’তি তমেৱ পচ্ছা পটিজানাতি. এৱং তত্থ যথাৱুত্তমানিসংসং সল্লক্খেন্তো তং পটিজানিত্ৱা যদি অনত্তা সব্বে ধম্মা, ধম্মা এৱ ন তে ভৱন্তি. সভাৱং ধাৰেন্তীতি হি ‘‘ধম্মা’’তি ৱুচ্চন্তি.

অযঞ্চ অত্ত-সদ্দো সভাৱৱাচীতি এৱং আৰোপিতে ৱা দোসে অনাৰোপিতে ৱা দোসোতি সল্লক্খেত্ৱা ‘‘নাযং মম ৱাদো’’তি তমেৱ পঠমৱাদং পচ্ছা অৱজানাতি. অথ সো পৰৱাদী সপক্খং পটিসেধে পটিজাননত্তাপনযনং. পটিজানাতি পত্যাস্স ইতি ৱচনতো ‘‘পটিঞ্ঞা অঞ্ঞা সো নাম তে নিগ্গহো’’তি ৱুত্তো. সভাৱাতিৰিত্তং অত্থং পটিসেধাধিপ্পাযতো সভাৱতো অতিৰিত্তং বালপৰিকপ্পিতমত্তানং সন্ধায ‘‘অনত্তা সব্বে ধম্মা’’তি মে পটিঞ্ঞাতকথা, সা চ তদৱত্থাযেৱাতি ন মে তং পটিঞ্ঞাতত্তাপনযনং অত্থি, ‘‘নাযং মম ৱাদো’’তি অৱজাননং পন সভাৱসঙ্খাতং অত্তানং সন্ধায ‘‘অনত্তা সব্বে ধম্মা’’তি ন ৱদামীতি অধিপ্পাযেন কতন্তি ইমিনা অঞ্ঞেন কাৰণেন তং পুব্বে পটিঞ্ঞাতত্তাপনযনং কাৰণং পটিচ্ছাদেতি. ‘‘অনত্তা সব্বেৱ ধম্মা’’তি ন ৱত্তব্বং ‘‘অত্ত-সদ্দস্স সভাৱৱাচিত্তা’’তি ইদং কাৰণং পটিচ্চ তেন পুব্বে পটিঞ্ঞাতত্তাপনযনং কতং. তমঞ্ঞকাৰণং পচ্ছা দস্সিতেন অঞ্ঞেন কাৰণেন পটিচ্ছাদেতীতি অধিপ্পাযো.

যস্মা ন কেৱলং যথাদস্সিতনযেন সো অত্থমেৱ অৱজানাতি, পটিজানাতি চ, কিন্তু ৱচনম্পি, তস্মা অট্ঠকথাযং (পাচি. অট্ঠ. ১) ‘‘জানিতব্বতো’’তি পঠমং কাৰণং ৱত্ৱা পৰৱাদিনা ‘‘যদি জানিতব্বতো অনিচ্চং, নিব্বানং তে অনিচ্চং সিযা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন মযা ‘জানিতব্বতো’তি কাৰণং ৱুত্তং, ‘জাতিধম্মতো’তি মযা ৱুত্তং, তং তযা বধিৰতায অঞ্ঞেন সল্লক্খিতন্তিআদীনি ৱদতীতি অধিপ্পাযো. ‘জানিতব্বতো’তি ৱত্ৱা পুন ‘জাতিধম্মতো’তিআদীনি ৱদতী’’তি ৱুত্তং. ‘‘অৱজানিত্ৱা পুন পটিজানন্তো তং অৱজাননং ইমিনা পটিচ্ছাদেতি নামা’’তি লিখিতং.

২. জানিত্ৱা জানন্তস্স চাতি জানিত্ৱা ৱা জানন্তস্স ৱাতি অত্থদ্ৱযং দীপেতীতি.

৩. অপিচ মিচ্ছাৱাচাপৰিযাপন্নাতি চতুব্বিধমিচ্ছাৱাচাপৰিযাপন্না. সীহড়াদিনামভেদগতাতি কেচি, তস্মা এৱং ৱদতো ৱচনং, তংসমুট্ঠাপিকা চেতনাতি উভযং ৱুত্তন্তি মাতিকাযং উভিন্নং সঙ্গহিতত্তা. ৱিভঙ্গে তং ৱচনং যস্মা ৱিনা ৱিঞ্ঞত্তিযা নত্থি, তস্মা ‘‘ৱাচসিকা ৱিঞ্ঞত্তী’’তি ৱিঞ্ঞত্তি চ দস্সিতা. ‘‘এৱং ৱদতো ৱচন’’ন্তি লোকৱোহাৰেন ৱত্ৱা পৰমত্থতো দস্সেন্তো ‘‘তংসমুট্ঠাপিকা ৱা চেতনাতি ৱুত্ত’’ন্তি চ ৱদতি. ওড়াৰিকেনেৱাতি চেতনাসমুট্ঠানৱাচানং সুখুমত্তা ৱিসযৱসেনেৱ কতাতি.

৯. দিট্ঠস্স হোতীতি দিট্ঠো অস্স, অনেন ৱা উপচাৰজ্ঝানৱসেন ন মযা অব্যাৱটো মতো, ‘‘ন মযা পৱন্তো পটো দিট্ঠো’’তিআদিং ভণন্তস্স চ পৰমত্থসুঞ্ঞতং উপাদায এৱ ‘‘ইত্থিং ন পস্সামি, ন চ পুৰিস’’ন্তি ভণন্তস্স চ ন মুসাৱাদো.

১১. আপত্তিং আপজ্জতিযেৱাতি এত্থ ‘‘দুব্ভাসিতাপত্তী’’তি ৱদন্তি. কস্মা? ‘‘কেড়িং কুৰুমানো’’তি ৱুত্তত্তা. ‘‘ৱাচা গিৰা…পে… ৱাচসিকা ৱিঞ্ঞত্তী’’তি উজুকং সন্ধায, কাযো ন উজুকো.

মুসাৱাদসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.