৮. অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা
৬৪৬. ‘‘অনুজানামি, ভিক্খৱে, অচ্চেকচীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা নিক্খিপিতু’’ন্তি, ‘‘যাৱ পৱাৰণা পৱাৰিতা’’তি চ যং ৱুত্তং, তে পন ভিক্খূ তস্স ৱচনস্স অত্থং মিচ্ছা গহেত্ৱা অচ্চেকচীৱৰং নিক্খিপন্তা চীৱৰকালসমযং অতিক্কামেসুং. কিমিদং ৱিভত্তং, উদাহু অৱিভত্তন্তি? ৱিভত্তং, পুগ্গলিকং ৱা. তেনেৱ পৰতো ‘‘অম্হাকং, আৱুসো, অচ্চেকচীৱৰানী’’তি ৱুত্তং, অৱিভত্তং পন সঙ্ঘিকত্তা ন কস্সচি নিস্সগ্গিযং কৰোতি.
অপিচ ‘‘অচ্চেকচীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা নিক্খিপিতু’’ন্তি ইমিনা সামঞ্ঞৱচনেন ৱস্সূপনাযিকদিৱসতো পট্ঠায, পিট্ঠিসমযতো পট্ঠায ৱা যাৱ পৱাৰণা নিক্খিপিতুং ৱট্টতি এৱ সঙ্ঘিকত্তা, পুগ্গলিকম্পি ‘‘ৱস্সংৱুত্থকালে গণ্হথা’’তি দিন্নত্তা. তাদিসঞ্হি যাৱ ৱস্সংৱুত্থো হোতি, তাৱ ন তস্সেৱ, দাযকস্স সন্তকং হোতি, তথা ইতো ততিযৱস্সে, চতুত্থৱস্সে ৱা ‘‘পৱাৰণায গণ্হথা’’তিআদিনা দিন্নম্পি নিক্খিপিত্ৱা যথাদানমেৱ গহেতব্বং. অযমত্থো অট্ঠকথাযং (পাৰা. অট্ঠ. ২.৬৪৬-৯ আদযো) পাকটো. তানি চীৱৰকালসমযাতিক্কমে ন নিস্সগ্গিযানীতি চে? ন, উদ্দিস্স দিন্নত্তা. যস্মা অযং সমযো ‘‘কালেপি আদিস্স দিন্ন’’ন্তি এত্থ ‘‘কালো’’তি আগতো, গণভোজনসিক্খাপদাদীসু ‘‘সমযো’’ত্ৱেৱ আগতো, তস্মা ইধ তেসং একত্থতাদস্সনত্থং একতো ‘‘চীৱৰকালসমযো’’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. মাতিকাযং পনেত্থ তাদিসং চীৱৰং অত্তনো সন্তকভাৱং উপগতং পুগ্গলিকং সন্ধায ৱুত্তং, তেনেৱাহ ‘‘ভিক্খুনো পনেৱ অচ্চেকচীৱৰং উপ্পজ্জেয্যা’’তি. অত্তনো কুটিযা ৱস্সংৱুত্থস্স ভিক্খুনো হি দাতুং অলভন্তো অন্তোৱস্সে এৱ দানকিচ্চং পৰিনিট্ঠাপেত্ৱা গচ্ছতি, তথা সঙ্ঘস্স. তস্মা ইদং অচ্চেকচীৱৰং অত্থি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায সঙ্ঘস্স ৱা পুগ্গলস্স ৱা সন্তকভাৱং উপগচ্ছন্তং, যং ন ৱস্সাৱাসিকভাৱেন দিন্নং, অত্থি উপ্পন্নকালতো পট্ঠায অনুপগন্ত্ৱা ৱস্সংৱুত্থকালেযেৱ পুগ্গলস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা উপগচ্ছন্তং, যং ৱস্সাৱাসিকভাৱেন উপ্পজ্জিত্ৱা সমযে দিন্নং, অত্থি সমযে দিন্নম্পি পুগ্গলস্স সন্তকভাৱং অনুপগচ্ছন্তং, সঙ্ঘসন্তকভাৱং ৱা দাযকসন্তকভাৱং ৱা উপগচ্ছন্তং, ঈদিসং সন্ধায ‘‘সঞ্ঞাণং কত্ৱা নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তং. ইদং অতিৰেকসংৱচ্ছৰম্পি নিক্খিপিতুং লভতি অত্তনো সন্তকভাৱং অনুপগতত্তা, তস্মা ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি ইতো অঞ্ঞং সন্ধায ৱুত্তন্তি সিদ্ধমেতন্তি. দসাহতো পুৰেতৰং লভিত্ৱা যাৱ পৱাৰণা নিক্খিপিতুং ন লভতি, তস্মা সকভাৱূপগতমেৱ অধিট্ঠাতব্বং, তংযেৱ সন্ধায ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি ৱুত্তং, যতো ‘‘অন্তোসমযে অধিট্ঠেতি, ৱিকপ্পেতী’’তি অনাপত্তিৱাৰে ৱুত্তং. সঞ্ঞাণং কত্ৱা নিক্খিপিতব্বকং পন পৰস্স দাতব্বতায সকভাৱং অনুপগতং, ন হি তং সন্ধায ‘‘অধিট্ঠেতি, ৱিকপ্পেতী’’তি সক্কা ৱত্তুং, ন চ তং ইমস্মিং অত্থে নিস্সগ্গিযং হোতি সঙ্ঘস্স নিস্সগ্গিযাভাৱতো, অট্ঠকথাযম্পি অযমত্থো সুট্ঠু পাকটোৱ. কতমং সঞ্ঞাণং কত্ৱা নিক্খিপিতব্বন্তি চে? পৰসন্তকং চীৱৰং সঙ্ঘিকমেৱ হোতি, ততো ‘‘সল্লক্খেত্ৱা সুখং দাতুং ভৱিস্সতী’’তি ইমিনা হি পৰস্স সন্তকভাৱো দস্সিতো.
‘‘ততো পৰং একদিৱসম্পি পৰিহাৰো নত্থীতি দসাহপৰমতো উদ্ধং অনুপগতত্তা’’তি লিখিতং, ইতো সমযতো উদ্ধমেৱ দসাহস্স অনুপগতত্তা সমযতো পৰং দসাহং ন লভতীতি কিৰস্স অধিপ্পাযো. ‘‘এতং পৰিহাৰং লভতিযেৱা’’তি এত্থ ‘‘একাদসমং অৰুণং চীৱৰমাসে উট্ঠেতী’’তি কাৰণং লিখিতং. অনুগণ্ঠিপদে পন ‘‘অনধিট্ঠহিত্ৱা একাদসদিৱসে নিক্খিপিতুং লভতী’তি ৱদন্তো ভগৱা ইতৰম্পি অনচ্চেকচীৱৰাদিং অনুজানাতি, অচ্চেকচীৱৰমুখেনাতি অপৰে’’তি ৱুত্তং. এত্থ কতৰং সুভাসিতং? উভযম্পীতি একে. কথং? পঠমং ‘‘অচ্চেকচীৱৰস্স অনত্থতে কথিনে দসদিৱসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে দসদিৱসাধিকা পঞ্চমাসা’’তি ইমিনা সমেতি, অনুগণ্ঠিপদলদ্ধিযা হি এত্থ ‘‘একাদসদিৱসাধিকো’’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি, দুতিযং ‘‘দসাহানাগতন্তি…পে… দসাহেন অসম্পত্তাতি অত্থো’’তি ইমিনা সমেতি. ইমস্স নযস্স ৱসেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠায উপ্পন্নস্স চীৱৰস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতী’’তি পাঠো যুজ্জতি. তথা গণ্ঠিপদলদ্ধিযা ‘‘নৱাহানাগতং কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণম’’ন্তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি, তস্স ৱসেন ‘‘কামঞ্চেস দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্বন্তি ইমিনাৱ সিদ্ধো, অট্ঠুপ্পত্তিৱসেন পন অপুব্বং ৱিয অত্থং দস্সেত্ৱা সিক্খাপদং ঠপিত’’ন্তি অযং পাঠো যুজ্জতি. কো পনেত্থ সাৰোতি? যো পচ্ছা ৱুত্তো, সোৱ সাৰো. তেনেৱ অট্ঠকথাচৰিযেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি ৱুত্তং. পোৰাণগণ্ঠিপদেহি অট্ঠকথায চ সদ্ধিং সংসন্দনতো, ‘‘দসাহানাগত’’ন্তি পাড়িযা সংসন্দনতো চ এত্থ গণ্ঠিপদলদ্ধিপি পাড়িযা সমেতি.
কথং? যস্মা পৱাৰণাদিৱসে অৰুণুগ্গমনে ভিক্খু ৱস্সংৱুত্থো হোতি, তস্মা ইমিনা দসমেন অহেন সদ্ধিং ছট্ঠিতো পট্ঠায নৱদিৱসা দস অহানীতি দসাহং, তেন দসাহেন, সহযোগত্থে কৰণৱচনং. কত্তিকতেমাসিকপুণ্ণমা চীৱৰসমযং অসম্পত্তাতি কত্ৱা ‘‘অনাগতা’’তি ৱুচ্চতি. যথা অপৰকত্তিকপুণ্ণমায ৱস্সিকসাটিকং পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ৱিকপ্পেন্তো ‘‘চাতুমাসং অধিট্ঠাতুং ততো পৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি ৱুচ্চতি, এৱংসম্পদমিদন্তি. এত্থ ৱুচ্চতীতি চে? ন, ইমস্স নিপ্পযোজনভাৱপ্পসঙ্গতো. অচ্চেকচীৱৰপটিগ্গহণকালং নিযমিতন্তি চে? ন, ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠায উপ্পন্নচীৱৰং অচ্চেকমেৱ ন হোতি. পঠমকথিনেন সিদ্ধত্তা’’তি পোৰাণট্ঠকথাগণ্ঠিপদেসু ৱুত্তত্তা ততো উপৰি ‘‘অচ্চেকচীৱৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি, পটিগ্গণ্হন্তস্স আপত্তিসঙ্গহো চ. ন চ সা আপত্তি পাড়িযা, অট্ঠকথায, যুত্তিতো ৱা সম্ভৱতি. অট্ঠুপ্পত্তিমত্তৱসেন ৱুত্তন্তি চে? ন, দসাহাধিচ্চকাৰিকা অট্ঠুপ্পত্তিপাযং ন দিস্সতি. ‘‘ভিক্খূ অচ্চেকচীৱৰং পটিগ্গহেত্ৱা চীৱৰকালসমযং অতিক্কামেন্তী’’তি এত্থ এত্তিকা এৱ হি অট্ঠুপ্পত্তি. তথা হি পৰিৱাৰে (পৰি. ৪৭-৫৩) ‘‘কিস্মিং ৱত্থুস্মি’’ন্তি আৰভিত্ৱা এত্তকমেৱ ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অচ্চেকচীৱৰং চীৱৰকালং নাতিক্কামেতব্বং, ইতৰং অতিক্কামেতব্বন্তি দস্সনত্থং ইদং পঞ্ঞত্তন্তি চে? ন, অচ্চেকচীৱৰস্সেৱ অপৰাধদস্সনতো, ৱিসেসকাৰণাভাৱা, ‘‘কামঞ্চেস দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্বন্তি ইমিনাৱ সিদ্ধো’’তিআদিৱচনৱিৰোধতো চ যথাৱুত্তৱচনাসম্ভৱতো চ.
কথং? দসাহেন সহ কত্তিকপুণ্ণমা ‘‘অনাগতা’’তি হি ৱুত্তে দসাহতো অঞ্ঞা সা পুণ্ণমাতি আপজ্জতি. অনঞ্ঞা চে, সহ-সদ্দো ন সম্ভৱতি, ন হি অত্তনাৱ অত্তনো যোগো সম্ভৱতি, অনাগত-সদ্দো চ ন সম্ভৱতি. আগতা সম্পত্তা এৱ হি সা পুণ্ণমা. চীৱৰসমযস্স অনন্তৰত্তা একীভাৱং অনাগতত্তা অনাগতাযেৱাতি চে? ন, তথাপি অনাগত-সদ্দস্স সম্ভৱতো, আগমনসম্ভৱে সতিযেৱ হি অনাগত-সদ্দো সম্ভৱতি, ন হি নিব্বানং, পঞ্ঞত্তি ৱা ‘‘অনাগতা’’তি ৱুচ্চতি. নিব্বানং ৱিয খণত্তযং, সা চ পুণ্ণমা ন কদাচি সমযভাৱং পাপুণাতীতি অযুত্তমেৱ. ‘‘ততো পৰং ৱিকপ্পেতু’’ন্তি পন ৱচনং পিট্ঠিসমযং গহেত্ৱা ঠিতত্তা সম্ভৱতি. অপিচ পৱাৰণাযং অৰুণে চ উট্ঠিতে সা পুণ্ণমা চীৱৰসমযং একাহানাগতা এৱাপজ্জতি পুব্বে সহযোগপত্তত্তা. এৱং সন্তে একীভাৱগতাপি সা চীৱৰসমযং অনাগতা এৱ জাতাতি সব্বদা ন তথাৱিগ্গহকৰণৱচনত্থং কোচিদেৱ ৱচনতো দীপেতীতি ৱেদিতব্বং.
কিমত্থং পনেত্থ ‘‘দসদিৱসাধিকো মাসো’’তিআদি ৱুত্তন্তি? তং পাৰিপূৰিসম্ভৱতো. পঞ্চমিযঞ্হি পুৰে অৰুণং উপ্পন্নঅচ্চেকচীৱৰস্স দসদিৱসাধিকো মাসোযেৱ পৰিপূৰোতি কত্ৱা তথা ৱুত্তং. অপিচ তস্সা পঞ্চমিযা দিৱসভাগোপি সম্পত্তায ৰত্তিযা ‘‘হিয্যো’’তি ৱুচ্চতি, পগেৱ পুৰে অৰুণং, তেনেৱাহ ‘‘হিয্যো খো, আৱুসো, অম্হাক’’ন্তিআদি. ‘‘এৱং সন্তে ‘ছট্ঠিতো পট্ঠাযা’তি ৱুত্তপঠমপাঠস্স ৱসেন ‘অনচ্চেকচীৱৰম্পি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ঠপিতং তিচীৱৰম্পি এতং পৰিহাৰং লভতিযেৱা’’’তি চ ‘‘দসদিৱসাধিকো মাসো’’তিআদি চ যং লিখিতং. তং ন, ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি পাঠে সজ্জিতেৱ এতেন পৰিযাযেন যথাৱুত্তঅত্থসম্ভৱতো, ন তানি ঠানানি পুন সজ্জিতানি. যথাঠিতৱসেনেৱ অজ্ঝুপেক্খিতব্বানীতি নো তক্কোতি আচৰিযো. ইদং সিক্খাপদং পুণ্ণমাযং অনিস্সগ্গিযত্থমেৱাতি উপতিস্সত্থেৰো. ‘‘পৱাৰণামাসস্স জুণ্হপক্খপঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি পাঠে সজ্জিতে এতেন পৰিযাযেন যথাৱুত্তো উপ্পন্নস্স চীৱৰস্স নিধানকালো দস্সিতো হোতি, ‘‘অচ্চেকচীৱৰন্তি অচ্চাযিকচীৱৰং ৱুচ্চতী’’তিআদি পাঠো. ‘‘ছট্ঠিতো পট্ঠাযা’’তি চ ‘‘কামঞ্চেস দসাহপৰম’’ন্তিআদি চ যং লিখিতং, তং ন পাঠো, তস্মা একাদসদিৱসং পৰিহাৰং লভতীতি কত্ৱা আচৰিযেন ‘‘পঞ্চমিতো পট্ঠাযা’’তি লিখাপিতো কিৰ. ‘‘পৱাৰণামাসস্স জুণ্হপক্খছট্ঠিতো পট্ঠায পন উপ্পন্নং অনচ্চেকচীৱৰম্পি পচ্চুদ্ধৰিত্ৱা ঠপিতং তিচীৱৰম্পি এতং পৰিহাৰং লভতিযেৱাতি পাঠো’’তি চ ‘‘অচ্চেকচীৱৰস্স অনত্থতে কথিনে একাদসদিৱসাধিকো মাসো, অত্থতে কথিনে একাদসদিৱসাধিকা পঞ্চমাসাতি পাঠো’’তি চ এত্থ পপঞ্চেন্তি, তস্মা সুট্ঠু সল্লক্খেত্ৱা কথেতব্বং, তুণ্হীভূতেন ৱা ভৱিতব্বং.
অচ্চেকচীৱৰসিক্খাপদৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.