১. অম্বপালিসুত্তৱণ্ণনা
৩৬৭. একাযন্ৱাযন্তি সন্ধিৱসেন ৱুত্তং ও-কাৰস্স ৱ-কাৰং অ-কাৰস্স দীঘং কত্ৱা. অযং কিৰ সংযুত্তাভিলাপো, তত্থ অযন-সদ্দো মগ্গপৰিযাযো. ন কেৱলং অযমেৱ, অথ খো অঞ্ঞেপি মগ্গপৰিযাযাতি পদুদ্ধাৰং কৰোন্তো ‘‘মগ্গস্স হী’’তিআদিং ৱত্ৱা যদি মগ্গপৰিযাযো আযন-সদ্দো, কস্মা পুন মগ্গোতি ৱুত্তন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘তস্মা’’তিআদি. তত্থ একমগ্গোতি একোৱ মগ্গো. ন হি নিব্বানগামিমগ্গো অঞ্ঞো অত্থীতি. ননু সতিপট্ঠানং ইধ মগ্গোতি অধিপ্পেতং, তদঞ্ঞেপি বহূ মগ্গধম্মা অত্থীতি? সচ্চং অত্থি, তে পন সতিপট্ঠানগ্গহণেনেৱ গহিতা তদৱিনাভাৱতো. তথা হি ঞাণৱীৰিযাদযো নিদ্দেসে গহিতা, উদ্দেসে সতিযা এৱ গহণং ৱেনেয্যজ্ঝাসযৱসেনাতি দট্ঠব্বং, সতিযা মগ্গভাৱদস্সনত্থঞ্চ. ন দ্ৱেধাপথভূতোতি ইমিনা ইমস্স দ্ৱযভাৱাভাৱং ৱিয অনিব্বানগামিভাৱাভাৱঞ্চ দস্সেতি. নিব্বানগমনট্ঠেনাতি নিব্বানং গচ্ছতি এতেনাতি নিব্বানগমনং, সো এৱ অৱিপৰীতভাৱনায অত্থো, তেন নিব্বানগমনট্ঠেন, নিব্বানাধিগমূপাযতাযাতি অত্থো. মগ্গনীযট্ঠেনাতি গৱেসিতব্বতায.
ৰাগাদীহীতি ‘‘ৰাগো মলং, দোসো মলং, মোহো মল’’ন্তি (ৱিভ. ৯২৪) এৱং ৱুত্তেহি ৰাগাদীহি মলেহি. সা পনাযং সংকিলিট্ঠচিত্তানং ৱিসুদ্ধি সিজ্ঝমানা যস্মা সোকাদীনং অনুপ্পাদায সংৱত্ততি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘সোকপৰিদেৱানং সমতিক্কমাযা’’তিআদি. তত্থ সোচনং ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তং চেতসো সন্তাপো অন্তোনিজ্ঝানং সোকো. ঞাতিব্যসনাদিনিমিত্তমেৱ সোকাধিকতাজনিতো ‘‘কহং একপুত্তকা’’তিআদিনা পৰিদেৱনৱসেন ৱাচাৱিপ্পলাপো পৰিদেৱনং পৰিদেৱো. তস্স আযতিং অনুপ্পজ্জনং ইধ সমতিক্কমোতি আহ ‘‘পহানাযা’’তি. দুক্খদোমনস্সানন্তি এত্থ চেতসিকদুক্খতায দোমনস্সস্সপি দুক্খসদ্দেনেৱ গহণে সিদ্ধে সদ্দেন অনিৱত্তনতো সামঞ্ঞজোতনায ৱিসেসৱচনং সেট্ঠন্তি ‘‘দোমনস্সান’’ন্তেৱ ৱুত্তং. চেতসিকদোমনস্সস্সাতি ভূতকথনং দট্ঠব্বং. ঞাযতি এতেন যাথাৱতো পটিৱিজ্ঝীযতি চতুসচ্চন্তি ঞাযো ৱুচ্চতি অৰিযমগ্গো. ননু অযম্পি মগ্গো, কিং মগ্গো এৱ মগ্গস্স অধিগমায হোতীতি চোদনং সন্ধাযাহ – ‘‘অযং হী’’তিআদি. তণ্হাৱ কম্মকিলেসৱিপাকানং ৱিননট্ঠেন সংসিব্বনট্ঠেন ৱানং. তেন তণ্হাৱানেন ৱিৰহিতত্তা তস্স অভাৱাতি অত্থো. অত্তপচ্চক্খাযাতি অত্তপচ্চক্খত্থায.
ৱণ্ণভাসনন্তি পসংসাৱচনং. ৱিসুদ্ধিন্তি ৱিসুজ্ঝনং কিলেসপ্পহানং. উগ্গহেতব্বন্তি এত্থ ৱাচুগ্গতকৰণং উগ্গহো. পৰিচযকৰণং পৰিপুচ্ছামূলকত্তা তগ্গহণেনেৱ গহিতন্তি দট্ঠব্বং.
ন ততো হেট্ঠাতি ইধ অধিপ্পেতকাযাদীনং ৱেদনাদিসভাৱত্তাভাৱা কাযৱেদনাচিত্তৱিমুত্তস্স তেভূমকধম্মস্স ৱিসুং ৱিপল্লাসৱত্থন্তৰভাৱেন গহিতত্তা চ হেট্ঠা গহণেসু ৱিপল্লাসৱত্থূনং অনিট্ঠানং সন্ধায ৱুত্তং. পঞ্চমস্স পন ৱিপল্লাসৱত্থুনো অভাৱেন ‘‘ন উদ্ধ’’ন্তি আহ. আৰম্মণৱিভাগেন হেত্থ সতিপট্ঠানৱিভাগোতি. তযো সতিপট্ঠানাতি সতিপট্ঠানসদ্দস্স অত্থুদ্ধাৰদস্সনং, ন ইধ পাড়িযং ৱুত্তস্স সতিপট্ঠানসদ্দস্স অত্থদস্সনং. আদীসু হীতি এত্থ আদি-সদ্দেন ‘‘ফস্সসমুদযা ৱেদনানং সমুদযো, নামৰূপসমুদযা চিত্তস্স সমুদযো, মনসিকাৰসমুদযা ধম্মানং সমুদযো’’তি (সং. নি. ৫.৪০৮) সতিপট্ঠানাতি ৱুত্তানং সতিগোচৰানং পকাসকে সুত্তপদেসে সঙ্গণ্হাতি. এৱং পটিসম্ভিদামগ্গপাড়িযম্পি অৱসেসপাড়িপদেসদস্সনত্থো আদি-সদ্দো দট্ঠব্বো. সতিযা পট্ঠানন্তি সতিযা পতিট্ঠাতব্বট্ঠানং.
অৰিযোতি আৰকত্তাদিনা অৰিযং সম্মাসম্বুদ্ধমাহ. এত্থাতি এতস্মিং সড়াযতনৱিভঙ্গসুত্তে (ম. নি. ৩.৩১১). তত্থ হি –
‘‘তযো সতিপট্ঠানা যদৰিযো…পে… মৰহতীতি ইতি খো পনেতং ৱুত্তং, কিঞ্চেতং পটিচ্চ ৱুত্তং. ইধ, ভিক্খৱে, সত্থা সাৱকানং ধম্মং দেসেতি অনুকম্পকো হিতেসী অনুকম্পং উপাদায – ‘ইদং ৱো হিতায ইদং ৱো সুখাযা’তি. তস্স সাৱকা ন সুস্সূসন্তি, ন সোতং ওদহন্তি, ন অঞ্ঞা চিত্তং উপট্ঠপেন্তি, ৱোক্কম্ম চ সত্থুসাসনা ৱত্তন্তি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতো ন চেৱ অনত্তমনো হোতি, ন চ অনত্তমনতং পটিসংৱেদেতি, অনৱস্সুতো চ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৱে, পঠমং সতিপট্ঠানং. যদৰিযো সেৱতি…পে... মৰহতি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে, সত্থা …পে… ইদং ৱো সুখাযাতি. তস্স একচ্চে সাৱকা ন সুস্সূসন্তি…পে… একচ্চে সাৱকা সুস্সূসন্তি…পে… ন চ ৱোক্কম্ম সত্থুসাসনা ৱত্তন্তি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতো ন চেৱ অনত্তমনো হোতি, ন চ অনত্তমনতং পটিসংৱেদেতি, ন চেৱ অত্তমনো হোতি, ন চ অত্তমনতং পটিসংৱেদেতি. অনত্তমনতঞ্চ অত্তমনতঞ্চ তদুভযং অভিনিৱজ্জেত্ৱা উপেক্খকো ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৱে, দুতিযং সতিপট্ঠানং…পে… মৰহতি. পুন চপৰং, ভিক্খৱে,…পে… সুখাযাতি, তস্স সাৱকা সুস্সূসন্তি…পে… ৱত্তন্তি. তত্ৰ, ভিক্খৱে, তথাগতো অত্তমনো চেৱ হোতি, অত্তমনতঞ্চ পটিসংৱেদেতি, অনৱস্সুতো চ ৱিহৰতি সতো সম্পজানো. ইদং, ভিক্খৱে, ততিযং সতিপট্ঠান’’ন্তি –
এৱং পটিঘানুনযেহি অনৱস্সুততা নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিতায তদুভযৱীতিৱত্ততা ‘‘সতিপট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তা. বুদ্ধানংযেৱ হি নিচ্চং উপট্ঠিতস্সতিতা হোতি আৱেণিকধম্মভাৱতো, ন পচ্চেকবুদ্ধাদীনং. প-সদ্দো আৰম্ভং জোতেতি, আৰম্ভো চ পৱত্তীতি কত্ৱা আহ ‘‘পৱত্তযিতব্বতোতি অত্থো’’তি. সতিযা কৰণভূতায পট্ঠানং পট্ঠপেতব্বং সতিপট্ঠানং. অন-সদ্দো হি বহুলৱচনেন কম্মত্থোপি হোতীতি.
তথাস্স কত্তুঅত্থোপি লব্ভতীতি ‘‘পতিট্ঠাতীতি পট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. উপট্ঠাতীতি এত্থ উপ-সদ্দো ভুসত্থৱিসিট্ঠং পক্খন্দনং দীপেতীতি ‘‘ওক্কন্দিত্ৱা পক্খন্দিত্ৱা পৱত্ততীতি অত্থো’’তি ৱুত্তং. পুন ভাৱত্থং সতিসদ্দং পট্ঠানসদ্দঞ্চ ৱণ্ণেন্তো ‘‘অথ ৱা’’তিআদিমাহ. তেন পুৰিমৱিকপ্পে সতি-সদ্দো পট্ঠান-সদ্দো চ কত্তুঅত্থোতি ৱিঞ্ঞাযতি. সৰণট্ঠেনাতি চিৰকতস্স চিৰভাসিতস্স চ অনুস্সৰণট্ঠেন. ইদন্তি যং ‘‘সতিযেৱ সতিপট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং, ইদং ইধ ইমস্মিং সুত্তপদেসে অধিপ্পেতং.
যদি এৱন্তি যদি সতি এৱ সতিপট্ঠানং, সতি নাম একো ধম্মো, এৱং সন্তে কস্মা সতিপট্ঠানাতি বহুৱচনন্তি আহ ‘‘সতীনং বহুত্তা’’তিআদি. যদি বহুকা তা সতিযো, অথ কস্মা মগ্গোতি একৱচনন্তি যোজনা. মগ্গনট্ঠেনাতি নিয্যানট্ঠেন. নিয্যানিকো হি মগ্গধম্মো, তেনেৱ নিয্যানিকভাৱেন একত্তুপগতো একন্ততো নিব্বানং গচ্ছতি, অত্থিকেহি চ তদত্থং মগ্গীযতীতি আহ ‘‘ৱুত্তঞ্হেত’’ন্তিআদি. তত্থ চতস্সোপি চেতাতি কাযানুপস্সনাদিৱসেন চতুব্বিধাপি চ এতা সতিযো. অপৰভাগেতি অৰিযমগ্গক্খণে. কিচ্চং সাধযমানাতি পুব্বভাগে কাযাদীসু আৰম্মণেসু সুভসঞ্ঞাদিৱিধমনৱসেন ৱিসুং ৱিসুং পৱত্তিত্ৱা মগ্গক্খণে সকিংযেৱ তত্থ চতুব্বিধস্সপি ৱিপল্লাসস্স সমুচ্ছেদৱসেন পহানকিচ্চং সাধযমানা আৰম্মণকৰণৱসেন নিব্বানং গচ্ছন্তি, তমেৱস্স চতুকিচ্চসাধনতং উপাদায বহুৱচননিদ্দেসো, তথাপি অত্থতো ভেদাভাৱতো মগ্গোতি একৱচনেন ৱুচ্চতি. তেনাহ – ‘‘তস্মা চতস্সোপি একো মগ্গোতি ৱুত্তা’’তি.
কথেতুকম্যতাপুচ্ছা ইতৰাসং পুচ্ছানং ইধ অসম্ভৱতো নিদ্দেসাদিৱসেন দেসেতুকামতায চ তথা ৱুত্তত্তা. ‘‘অযঞ্চেৱ কাযো বহিদ্ধা চ নামৰূপ’’ন্তিআদীসু (ম. নি. ১.২৭১, ২৮৭, ২৯৭; পাৰা. ১১) খন্ধপঞ্চকং, ‘‘সুখঞ্চ কাযেন পটিসংৱেদেতী’’তিআদীসু ৱেদনাদযো তযো অৰূপক্খন্ধা, ‘‘যা তস্মিং সমযে কাযস্স পস্সদ্ধি পটিপ্পস্সদ্ধী’’তিআদীসু (ধ. স. ৪০) ৱেদনাদযো তযো চেতসিকা খন্ধা ‘‘কাযো’’তি ৱুচ্চন্তি, ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘কাযেতি ৰূপকাযে’’তি আহ. কাযানুপস্সীতি এত্থ তস্সীলত্থং দস্সেন্তো ‘‘কাযং অনুপস্সনসীলো’’তি আহ. অনিচ্চতো অনুপস্সতীতি চতুসমুট্ঠানিককাযং ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি অনুপস্সতি, এৱং পস্সন্তো এৱ চস্স অনিচ্চাকাৰম্পি অনুপস্সতীতি ৱুচ্চতি, তথাভূতস্স চস্স নিচ্চগাহস্স ৱিসেসোপি ন হোতীতি ৱুত্তং ‘‘নো নিচ্চতো’’তি. তথা হেস ‘‘নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তি (পটি. ম. ১.২৮) ৱুত্তো. এত্থ চ অনিচ্চতো এৱ অনুপস্সতীতি এৱকাৰো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি তেন নিৱত্তিতমত্থং দস্সেতুং ‘‘নো নিচ্চতো’’তি ৱুত্তং. ন চেত্থ দুক্খানুপস্সনাদিনিৱত্তনমাসঙ্কিতব্বং পটিযোগিনিৱত্তনপৰত্তা এৱ-কাৰস্স, উপৰি দেসনাআৰুড়্হত্তা চ তাসং. দুক্খতো অনুপস্সতীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – অনিচ্চস্স দুক্খত্তা তমেৱ কাযং দুক্খতো অনুপস্সতি, দুক্খস্স অনত্তত্তা অনত্ততো অনুপস্সতীতি.
যস্মা পন যং অনিচ্চং দুক্খং অনত্তা, ন তং অভিনন্দিতব্বং, যঞ্চ ন অভিনন্দিতব্বং, ন তত্থ ৰজ্জিতব্বং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘অনিচ্চতো অনুপস্সতি, নো নিচ্চতো, দুক্খতো অনুপস্সতি, নো সুখতো, অনত্ততো অনুপস্সতি, নো অত্ততো, নিব্বিন্দতি, নো নন্দতি, ৱিৰজ্জতি, নো ৰজ্জতী’’তি. সো এৱং অৰজ্জন্তো ৰাগং নিৰোধেতি, নো সমুদেতি, সমুদযং ন কৰোতীতি অত্থো. এৱং পটিপন্নো চ পটিনিস্সজ্জতি, নো আদিযতি. অযঞ্হি অনিচ্চাদিঅনুপস্সনা তদঙ্গৱসেন সদ্ধিং কাযতন্নিস্সযখন্ধাভিসঙ্খাৰেহি কিলেসানং পৰিচ্চজনতো সঙ্খতদোসদস্সনেন তব্বিপৰীতে নিব্বানে তন্নিন্নতায পক্খন্দনতো ‘‘পৰিচ্চাগপটিনিস্সগ্গো চেৱ পক্খন্দনপটিনিস্সগ্গো চা’’তি ৱুচ্চতি. তস্মা তায সমন্নাগতো ভিক্খু ৱুত্তনযেন কিলেসে চ পৰিচ্চজতি, নিব্বানে চ পক্খন্দতি, তথাভূতো চ পৰিচ্চজনৱসেন কিলেসে ন আদিযতি, নাপি অদোসদস্সিতাৱসেন সঙ্খতাৰম্মণং. তেন ৱুত্তং ‘‘পটিনিস্সজ্জতি, নো আদিযতী’’তি. ইদানি নিস্সিতাহি অনুপস্সনাহি যেসং ধম্মানং পহানং হোতি, তং দস্সেতুং ‘‘অনিচ্চতো অনুপস্সন্তো নিচ্চসঞ্ঞং পজহতী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ নিচ্চসঞ্ঞন্তি সঙ্খাৰা নিচ্চাতি এৱং পৱত্তং ৱিপৰীতসঞ্ঞং. দিট্ঠিচিত্তৱিপল্লাসপহানমুখেনেৱ সঞ্ঞাৱিপল্লাসপ্পহানন্তি সঞ্ঞাগহণং, সঞ্ঞাসীসেন ৱা তেসম্পি গহণং দট্ঠব্বং. নন্দিন্তি সপ্পীতিকতণ্হং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.
ৱিহৰতীতি ইমিনা কাযানুপস্সনাসমঙ্গিনো ইৰিযাপথৱিহাৰো ৱুত্তোতি আহ – ‘‘ইৰিযতী’’তি, ইৰিযাপথং পৱত্তেতীতি অত্থো. আৰম্মণকৰণৱসেন অভিব্যাপনতো ‘‘তীসু ভৱেসূ’’তি ৱুত্তং, উপ্পজ্জনৱসেন পন কিলেসা পৰিত্তভূমকা এৱাতি. যদিপি কিলেসানং পহানং আতাপনন্তি তং সম্মাদিট্ঠিআদীনম্পি অত্থেৱ, আতপ্প-সদ্দোৱিয পন আতাপ-সদ্দোপি ৱীৰিযে এৱ নিৰুড়্হোতি ৱুত্তং ‘‘ৱীৰিযস্সেতং নাম’’ন্তি. অথ ৱা পটিপক্খপ্পহানে সম্পযুত্তধম্মানং অব্ভুস্সহনৱসেন পৱত্তমানস্স ৱীৰিযস্স সাতিসযং তদাতাপনন্তি ৱীৰিযমেৱ তথা ৱুচ্চতি, ন অঞ্ঞে ধম্মা.
আতাপীতি চাযমীকাৰো পসংসায, অতিসযস্স ৱা দীপকোতি আতাপীগহণেন সম্মপ্পধানসমঙ্গিতং দস্সেতি. সম্মা সমন্ততো সামঞ্চ পজানন্তো সম্পজানো, অসম্মিস্সতো ৱৱত্থানে অঞ্ঞধম্মানুপস্সিতাভাৱেন সম্মা অৱিপৰীতং, সব্বাকাৰপজাননেন সমন্ততো, উপৰূপৰি ৱিসেসাৱহভাৱেন পৱত্তিযা সামং পজানন্তোতি অত্থো. যদি পঞ্ঞায অনুপস্সতি, কথং সতিপট্ঠানতাতি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. তস্মা সতিযা লদ্ধুপকাৰায এৱ পঞ্ঞায এত্থ যথাৱুত্তে কাযে কম্মট্ঠানিকো ভিক্খু অনুপস্সকো, তস্মা ‘‘কাযানুপস্সী’’তি ৱুচ্চতি. অন্তোসঙ্খেপো অন্তোলীনতা, কোসজ্জন্তি অত্থো. উপাযপৰিগ্গহোতি এত্থ সীলৱিসোধনাদি গণনাদি উগ্গহকোসল্লাদি চ উপাযো, তব্বিপৰিযাযতো অনুপাযো ৱেদিতব্বো. যস্মা চ উপট্ঠিতস্সতী যথাৱুত্তং উপাযং ন পৰিচ্চজতি, অনুপাযঞ্চ ন উপাদিযতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘মুট্ঠস্সতি…পে… অসমত্থো হোতী’’তি. তেনাতি উপাযানুপাযানং পৰিগ্গহপৰিৱজ্জনেসু অপৰিচ্চাগাপৰিগ্গহেসু চ অসমত্থভাৱেন. অস্স যোগিনো.
যস্মা সতিযেৱেত্থ সতিপট্ঠানং ৱুত্তা, তস্মাস্স সম্পযুত্তধম্মা ৱীৰিযাদযো অঙ্গন্তি আহ – ‘‘সম্পযোগঙ্গঞ্চস্স দস্সেত্ৱা’’তি. অঙ্গ-সদ্দো চেত্থ কাৰণপৰিযাযো দট্ঠব্বো. সতিগ্গহণেনেৱেত্থ সম্মাসমাধিস্সপি গহণং দট্ঠব্বং তস্সা সমাধিক্খন্ধে সঙ্গহিতত্তা. যস্মা ৱা সতিসীসেনাযং দেসনা. ন হি কেৱলায সতিযা কিলেসপ্পহানং সম্ভৱতি, নিব্বানাধিগমো ৱা, নাপি কেৱলা সতি পৱত্ততি, তস্মাস্স ঝানদেসনাযং সৱিতক্কাদিৱচনস্স ৱিয সম্পযোগঙ্গদস্সনতাতি অঙ্গ-সদ্দস্স অৱযৱপৰিযাযতা দট্ঠব্বা. পহানঙ্গন্তি ‘‘ৱিৱিচ্চেৱ কামেহী’’তিআদীসু ৱিয পহাতব্বঙ্গং দস্সেতুং. যস্মা এত্থ পুব্বভাগমগ্গো অধিপ্পেতো, ন লোকুত্তৰমগ্গো, তস্মা পুব্বভাগিযমেৱ ৱিনযং দস্সেন্তো ‘‘তদঙ্গৱিনযেন ৱা ৱিক্খম্ভনৱিনযেন ৱা’’তি আহ. অস্সাতি যোগিনো. তেসং ধম্মানন্তি ৱেদনাদিধম্মানং. তেসঞ্হি তত্থ অনধিপ্পেতত্তা ‘‘অত্থুদ্ধাৰনযেনেতং ৱুত্ত’’ন্তি আহ. যং পনাতি ৱিভঙ্গে, ৱিভঙ্গপকৰণেতি অধিপ্পাযো. এত্থাতি ‘‘লোকে’’তি এতস্মিং পদে, তা চ লোকিযা এৱ অনুপস্সনা নাম সম্মসনন্তি কত্ৱা.
দুক্খতোতি ৱিপৰিণামসঙ্খাৰদুক্খতাহি দুক্খসভাৱতো, দুক্খাতি অনুপস্সিতব্বাতি অত্থো. সেসপদদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. যো সুখং দুক্খতো অদ্দাতি যো ভিক্খু সুখং ৱেদনং ৱিপৰিণামদুক্খতায দুক্খন্তি পঞ্ঞাচক্খুনা অদ্দক্খি. দুক্খমদ্দক্খি সল্লতোতি দুক্খৱেদনং পীড়াজননতো অন্তোতুদনতো দুন্নীহৰণতো চ সল্লন্তি অদ্দক্খি পস্সি. অদুক্খমসুখন্তি উপেক্খাৱেদনং. সন্তন্তি সুখদুক্খানং ৱিয অনোড়াৰিকতায পচ্চযৱসেন ৱূপসন্তসভাৱত্তা চ সন্তং. অনিচ্চতোতি হুত্ৱা অভাৱতো উদযব্বযৱন্ততো তাৱকালিকতো নিচ্চপটিক্খেপতো চ অনিচ্চন্তি যো অদ্দক্খি. স ৱে সম্মদ্দসো ভিক্খূতি সো ভিক্খু একংসেন, পৰিব্যত্তং ৱা ৱেদনায সম্মা পস্সনকোতি অত্থো.
দুক্খাতিপীতি সঙ্খাৰদুক্খতায দুক্খা ইতিপি. সব্বং তং ৱেদযিতং দুক্খস্মিং অন্তোগধং পৰিযাপন্নন্তি ৱদামি সঙ্খাৰদুক্খন্তি ৱত্তব্বতো. সুখদুক্খতোপি চাতি সুখাদীনং ঠিতিৱিপৰিণামঞাণসুখতায চ ৱিপৰিণামট্ঠিতিঅঞ্ঞাণদুক্খতায চ ৱুত্তত্তা তিস্সোপি সুখতো তিস্সোপি চ দুক্খতো অনুপস্সিতব্বাতি অত্থো. সত্ত অনুপস্সনা হেট্ঠা পকাসিতা এৱ.
আৰম্মণা…পে… ভেদানন্তি ৰূপাদিআৰম্মণনানত্তস্স নীলাদিতব্ভেদস্স, ছন্দাদিঅধিপতিনানত্তস্স হীনাদিতব্ভেদস্স, ঞাণঝানাদিসহজাতনানত্তস্স সসঙ্খাৰিকাসঙ্খাৰিক-সৱিতক্ক-সৱিচাৰাদিতব্ভেদস্স, কামাৱচৰাদিভূমিনানত্তস্স, উক্কট্ঠমজ্ঝিমাদিতব্ভেদস্স, কুসলাদিকম্মনানত্তস্স, দেৱগতিসংৱত্তনিযতাদিতব্ভেদস্স, কণ্হসুক্কৱিপাকনানত্তস্স, দিট্ঠধম্মৱেদনীযতাদিতব্ভেদস্স, পৰিত্তভূমকাদিকিৰিযানানত্তস্স, তিহেতুকাদিতব্ভেদস্স ৱসেন অনুপস্সিতব্বন্তি যোজনা. আদি-সদ্দেন সৱত্থুকাৱত্থুকাদিনানত্তস্স পুগ্গলত্তযসাধাৰণাদিতব্ভেদস্স চ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সৰাগাদীনন্তি মহাসতিপট্ঠানসুত্তে (দী. নি. ২.৩৮১; ম. নি. ১.১১৪) আগতানং সৰাগৱীতৰাগাদিভেদানং. সলক্খণ-সামঞ্ঞলক্খণানন্তি ফুসনাদিতংতংসলক্খণানঞ্চেৱ অনিচ্চতাদিসামঞ্ঞলক্খণানঞ্চ ৱসেনাতি যোজনা.
সুঞ্ঞতধম্মস্সাতি অনত্ততাসঙ্খাতসুঞ্ঞতসভাৱস্স. ‘‘সলক্খণ-সামঞ্ঞলক্খণান’’ন্তি হি ইমিনা যো ইতো বাহিৰকেহি সামিনিৱাসীকাৰকৱেদকঅধিট্ঠাযকভাৱেন পৰিকপ্পিতো অত্তা, তস্স সঙ্খাৰেসু নিচ্চতা সুখতা ৱিয কত্থচিপি অভাৱো ৱিভাৱিতো. নত্থি এতেসং অত্তাতি অনত্তা, যস্মা পন সঙ্খাৰেসু একধম্মোপি অত্তা ন হোতি, তস্মা তে ন অত্তাতিপি অনত্তাতি অযং তেসং সুঞ্ঞতধম্মো. তস্স সুঞ্ঞতধম্মস্স, যং ৱিভাৱেতুং অভিধম্মে (ধ. স. ১২১) ‘‘তস্মিং খো পন সমযে ধম্মা হোন্তী’’তিআদিনা সুঞ্ঞতৱাৰদেসনা ৱুত্তা. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
অম্বপালিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.