৪. মেত্তাসহগতসুত্তৱণ্ণনা
২৩৫. কীদিসা গতি নিব্বত্তি এতিস্সাতি কিংগতিকা, কিংনিট্ঠাতি ৱুত্তং হোতি. কীদিসী পৰমা উত্তমা কোটি এতিস্সাতি কিংপৰমা. কীদিসং ফলং আনিসংসং উদযো এতিস্সাতি কিংফলা. সংসট্ঠং সম্পযুত্তন্তি ইদং সহগত-সদ্দস্স অত্থদস্সনমত্তং, ইধ পন মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনাপুব্বভাগবোজ্ঝঙ্গা চ ‘‘মেত্তাসহগতং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গ’’ন্তিআদিনা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং. সব্বত্থাতি সব্বেসু বোজ্ঝঙ্গেসু সব্বেসু চ ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু.
পটিকূলেতি ৱিৰজ্জতীতি পটিকূলং, অনিট্ঠং. ন পটিকূলং অপ্পটিকূলং, ইট্ঠং. তেনাহ ‘‘ইট্ঠে ৱত্থুস্মি’’ন্তি. এত্থাতি অপ্পটিকূলৱত্থুস্মিং. এৱন্তি পটিকূলসঞ্ঞী. সত্তে অপ্পটিকূলে অসুভফৰণং, সঙ্খাৰে অপ্পটিকূলে অনিচ্চন্তি মনসিকাৰং কৰোন্তো. অসুভাযাতি অসুভসঞ্ঞায. অনিচ্চতো ৱা উপসংহৰতীতি অনিচ্চন্তি মনসিকাৰং পৱত্তেতি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘অপ্পটিকূলপটিকূলেসূ’’তিআদি ৱুত্তং. ছড়ঙ্গুপেক্খন্তি ছসু আৰম্মণেসু পহীনানুৰোধস্স উপ্পত্তিযা ছড়ঙ্গৱন্তং উপেক্খং.
মেত্তাযাতি মেত্তাভাৱনায. পটিকূলাদীসু ৱত্থূসু ইচ্ছিতৱিহাৰেন ৱিহৰিতুং সমত্থতা অৰিযানং এৱ, তত্থ চ অৰহতো এৱ ইজ্ঝনতো অৰিযিদ্ধি নাম. তস্সা অৰিযিদ্ধিযা চ দস্সিতত্তা দেসনা ৱিনিৱট্টেতব্বা পৰিযোসানেতব্বা সিযা. অৰহত্তং পাপুণিতুং ন সক্কোতি ইন্দ্ৰিযানং অপৰিপক্কত্তা নিকন্তিযা চ দুপ্পৰিযাদানতো. অযং দেসনাতি ‘‘মেত্তাসহগতং বোজ্ঝঙ্গং ভাৱেতী’’তিআদিনা অযং দেসনা আৰদ্ধা. যো হি মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৱা সম্মসনং আৰভিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিতুং অসক্কোন্তো পৰিসুদ্ধেসু ৱণ্ণকসিণেসু ৱিমোক্খসঙ্খাতং ৰূপাৱচৰজ্ঝানং নিব্বত্তেতি, তং সন্ধাযাহ ভগৱা – ‘‘সুভং খো পন ৱিমোক্খং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি.
সুভপৰমন্তি সুভৱিমোক্খপৰমং. ইধ লোকে এৱ পঞ্ঞা অস্স. তেনাহ ‘‘লোকিযপঞ্ঞস্সাতি অত্থো’’তি. অৰহত্তপৰমাৱ মেত্তা অৰহত্তমগ্গস্স পাদকত্তা. কৰুণাদীসুপি এসেৱ নযোতি কৰুণাদিঝানং পাদকং কত্ৱা সঙ্খাৰে সম্মসন্তো অৰহত্তং পত্তুং সক্কোতি, তস্স অৰহত্থপৰমা কৰুণা হোতি, এৱং মুদিতাউপেক্খাসুপি ৱত্তব্বন্তি ইমমত্থং অতিদিসতি. পুন দেসনাৰম্ভপযোজনং পন ‘‘ইমিনা নযেনা’’তি হেট্ঠা অতিদিট্ঠমেৱ.
সুভপৰমাদিতাতি মেত্তাকৰুণামুদিতাউপেক্খানং সুভপৰমতা আকাসানঞ্চাযতনপৰমতা, ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপৰমতা, আকিঞ্চঞ্ঞাযতনপৰমতা. তস্স তস্সাতি সুভৱিমোক্খস্স হেট্ঠা তিণ্ণং অৰূপজ্ঝানানঞ্চ যথাক্কমং উপনিস্সযত্তা. অপ্পটিকূলপৰিচযাতি ইট্ঠাৰম্মণে মনসিকাৰবহুলীকাৰা. অপ্পকসিৰেনেৱাতি সুখেনেৱ. তত্থাতি ৱিসুদ্ধতায ইট্ঠেসু ৱণ্ণকসিণেসু. চিত্তন্তি ভাৱনামযচিত্তং পক্খন্দতি অপ্পনাৱসেন. ততো পৰন্তি ততো সুভৱিমোক্খতো পৰং ৱিমোক্খানং উপনিস্সযো নাম ন হোতি, মেত্তাসহগতভাৱো দট্ঠব্বো.
সত্তদুক্খং সমনুপস্সন্তস্সাতি দণ্ডেন অভিহটপ্পত্তৰূপহেতুং সত্তেসু উপ্পজ্জনকদুক্খং ঞাণেন ৱীমংসন্তস্স. তযিদং ৰূপনিমিত্তকং সত্তেসু উপ্পজ্জনকং দুক্খং ঞাণেন কৰুণাৱিহাৰিস্স ৱিসেসতো পক্খন্দতীতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘অপ্পকসিৰেনেৱ তত্থ চিত্তং পক্খন্দতী’’তি, ন পন সব্বসো অৰূপে আনিসংসদস্সনতো.
ৱিঞ্ঞাণং সমনুপস্সন্তস্সাতি ইদং পামোজ্জগহণমুখেন তন্নিস্সযৱিঞ্ঞাণস্স গহণং সম্ভৱতীতি কত্ৱা ৱুত্তং. ৱিঞ্ঞাণগ্গহণপৰিচিতন্তি ৱুত্তনযেন ৱিঞ্ঞাণগ্গহণে পৰিচিতং.
উপেক্খাৱিহাৰিস্সাতি উপেক্খাব্ৰহ্মৱিহাৰং ৱিহৰতো. আভোগাভাৱতোতি সুখাদিৱসেন আভুজনাভাৱতো. সুখ…পে… সম্ভৱতোতি সুখদুক্খাতি পৰমত্থকম্মগ্গহণে ৱিমুখতাসম্ভৱতো. অৱিজ্জমানগ্গহণদুক্খন্তি পৰমত্থতো অৱিজ্জমানসত্তপঞ্ঞত্তিগহণপৰিচিতং তস্স তস্স অভাৱমত্তকস্স গহণম্পি দুক্খং কুসলম্পি হোতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
মেত্তাসহগতসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.