২. বোজ্ঝঙ্গসংযুত্তং
১. পব্বতৱগ্গো
১.হিমৱন্তসুত্তৱণ্ণনা
১৮২. বুজ্ঝতি চতুসচ্চং অৰিযসাৱকো এতাযাতি বোধং, ধম্মসামগ্গী, অৰিযসাৱকো পন চতুসচ্চং বুজ্ঝতীতি বোধি. অঙ্গাতি কাৰণা. যায ধম্মসামগ্গিযাতি সম্বন্ধো. তণ্হাৱসেন পতিট্ঠানং, দিট্ঠিৱসেন আযূহনা. সস্সতদিট্ঠিযা পতিট্ঠানং, উচ্ছেদদিট্ঠিযা আযূহনা. লীনৱসেন পতিট্ঠানং, উদ্ধচ্চৱসেন আযূহনা. কামসুখানুযোগৱসেন পতিট্ঠানং, অত্তকিলমথানুযোগৱসেন আযূহনা. ওঘতৰণসুত্তৱণ্ণনাযং (সং. নি. ১.১) –
‘‘কিলেসৱসেন পতিট্ঠানং, অভিসঙ্খাৰৱসেন আযূহনা. তণ্হাদিট্ঠীহি পতিট্ঠানং, অৱসেসকিলেসাভিসঙ্খাৰেহি আযূহনা, সব্বাকুসলাভিসঙ্খাৰৱসেন পতিট্ঠানং, সব্বলোকিযকুসলাভিসঙ্খাৰৱসেন আযূহনা’’তি –
ৱুত্তেসু পকাৰেসু ইধ অৱুত্তানং ৱসেন ৱেদিতব্বো. কিলেসসন্তাননিদ্দায উট্ঠহতীতি এতেন সিখাপত্তৱিপস্সনাসহগতানম্পি সতিআদীনং বোজ্ঝঙ্গভাৱং দস্সেতি. চত্তাৰীতিআদিনা মগ্গফলেন সহগতানং. সত্তহি বোজ্ঝঙ্গেহি ভাৱিতেহি সচ্চপটিৱেধো হোতীতি কথমিদং জানিতব্বন্তি চোদনং সন্ধাযাহ ‘‘যথাহা’’তিআদি. ঝানঙ্গমগ্গঙ্গাদযো ৱিযাতি এতেন বোধিবোজ্ঝঙ্গসদ্দানং সমুদাযাৱযৱৱিসযতং দস্সেতি. সেনঙ্গৰথঙ্গাদযো ৱিযাতি এতেন পুগ্গলপঞ্ঞত্তিযা অৱিজ্জমানপঞ্ঞত্তিভাৱং দস্সেতি.
বোধায সংৱত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গাতি ৱুত্তং ‘‘কাৰণত্থো অঙ্গসদ্দো’’তি. বুজ্ঝতীতি বোধি, বোধিযা এৱ অঙ্গাতি বোজ্ঝঙ্গাতি ৱুত্তং ‘‘বুজ্ঝন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তি. ৱিপস্সনাদীনং কাৰণানং বুজ্ঝিতব্বানং সচ্চানং অনুৰূপং পচ্চক্খভাৱেন পটিমুখং অৱিপৰীতং সম্মা বুজ্ঝন্তীতি এৱং ৱত্থুৱিসেসদীপকেহি উপৰিমগ্গেহি অনুবুজ্ঝন্তীতিআদিনা ৱুত্তবোধিসদ্দেহি নিপ্পদেসেন ৱুত্তং ‘‘বুজ্ঝনতাসামঞ্ঞেন সঙ্গণ্হাতী’’তি. এত্থ চ লীনপতিট্ঠান-কামসুখল্লিকানুযোগ-উচ্ছেদাভিনিৱেসানং ধম্মৱিচয-ৱীৰিযপীতিপধান-ধম্মসামগ্গী পটিপক্খো. উদ্ধচ্চাযূহনঅত্তকিলমথানুযোগ-সস্সতাভিনিৱেসানং পস্সদ্ধিসমাধি-উপেক্খাপধান-ধম্মসামগ্গী পটিপক্খো. সতি পন উভযত্থাপি ইচ্ছিতব্বা. তথা হি সা সব্বত্থিকা ৱুত্তা.
সং-সদ্দো পসংসাযং. পুনদেৱ সুন্দৰো চ অত্থোপীতি আহ ‘‘পসত্থো সুন্দৰো চ বোজ্ঝঙ্গো’’তি. অভিনিব্বত্তেতীতি অভিৱিসিট্ঠভাৱেন নিব্বত্তেতি সৱিসেসভাৱং ৱদতি. ‘‘একে ৱণ্ণযন্তী’’তি ৱত্ৱা তত্থ যথাৱুত্তৱিৱেকত্তযতো অঞ্ঞং ৱিৱেকদ্ৱযং উদ্ধৰিত্ৱা দস্সেতুং ‘‘তে হী’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ঝানক্খণে তাৱ কিচ্চতো ৱিক্খম্ভনৱিৱেকনিস্সিতং, ৱিপস্সনাক্খণে অজ্ঝাসযতো পটিপ্পস্সদ্ধিৱিৱেকনিস্সিতং ভাৱেতীতি. তেনাহ – ‘‘অনুত্তৰং ৱিমোক্খং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিস্সামী’’তি. তত্থ তত্থ নিচ্ছযতায কসিণজ্ঝানগ্গহণেন অনুপ্পাদানম্পি গহণং দট্ঠব্বং.
হিমৱন্তসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. কাযসুত্তৱণ্ণনা
১৮৩. তিট্ঠন্তি এতেনাতি ঠিতি, কাৰণং. কম্মউতুচিত্তাহাৰসঞ্ঞিতো চতুব্বিধো পচ্চযো ঠিতি এতস্সাতি পচ্চযট্ঠিতিকো. আহাৰপচ্চযসদ্দা হি একত্থা. সুভম্পীতি কামচ্ছন্দো পচ্চযো, অসুভে সুভাকাৰেন পৱত্তনতো সুভন্তি ৱুচ্চতি. তেন কাৰণেন পৱত্তনকস্স অঞ্ঞস্স কামচ্ছন্দস্স নিমিত্তত্তা সুভনিমিত্তন্তি. সুভস্সাতি যথাৱুত্তস্স সুভস্স. আৰম্মণম্পীতি সুভাকাৰেন, ইট্ঠাকাৰেন ৱা গয্হমানং ৰূপাদিআৰম্মণম্পি সুভনিমিত্তং ৱুত্তাকাৰেন. অনুপাযমনসিকাৰোতি আকঙ্খিতস্স হিতসুখস্স অনুপাযভূতো মনসিকাৰো, ততো এৱ উপ্পথমনসিকাৰোতি অযোনিসোমনসিকাৰো. তস্মিন্তি যথানিদ্ধাৰিতে কামচ্ছন্দভূতে তদাৰম্মণভূতে চ দুৱিধেপি সুভনিমিত্তে. অট্ঠকথাযং পন ‘‘সুভাৰম্মণে’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. অত্থি, ভিক্খৱে, সুভনিমিত্তন্তিআদীতি আদি-সদ্দেন কামচ্ছন্দনীৱৰণস্স আহাৰদস্সনপাড়ি উত্তানাতি কত্ৱা ৱুত্তং – ‘‘এৱং সব্বনীৱৰণেসু যোজনা ৱেদিতব্বা’’তি.
পটিঘোপি পটিঘনিমিত্তং পুৰিমুপ্পন্নস্স পচ্ছা উপ্পজ্জনকস্স নিমিত্তভাৱতো. পটিঘাৰম্মণং নাম একূনৱীসতি আঘাতৱত্থুভূতা সত্তসঙ্খাৰা. অৰতীতি পন্তসেনাসনাদীসু অৰমণং. উক্কণ্ঠিতাতি উক্কণ্ঠভাৱো. পন্তেসূতি দূৰেসু, ৱিৱিত্তেসু ৱা. অধিকুসলেসূতি সমথৱিপস্সনাধম্মেসু. অৰতি ৰতিপটিপক্খো. অৰতিতাতি অৰমণাকাৰো. অনভিৰতীতি অনভিৰতভাৱো. অনভিৰমণাতি অনভিৰমণাকাৰো. উক্কণ্ঠিতাতি উক্কণ্ঠনাকাৰো. পৰিতস্সিতাতি উক্কণ্ঠনৱসেনেৱ পৰিতস্সনা.
আগন্তুকং, ন সভাৱসিদ্ধং. কাযালসিযন্তি নামকাযে অলসভাৱো. সম্মোহৱিনোদনিযং পন ‘‘তন্দীতি জাতিআলসিয’’ন্তি ৱুত্তং. ৱদতীতি এতেন অতিসীতাদিপচ্চযা সঙ্কোচাপত্তিং দস্সেতি. যং সন্ধায ৱুত্তং কিলেসৱত্থুৱিভঙ্গে (ৱিভ. অট্ঠ. ৮৫৭). তন্দীতি জাতিআলসিযং. তন্দিযনাতি তন্দিযনাকাৰো. তন্দিমনকতাতি তন্দিযা অভিভূতচিত্ততা. অলসস্স ভাৱো আলস্যং. আলস্যাযনাকাৰো আলস্যাযনা. আলস্যাযিতস্স ভাৱো আলস্যাযিতত্তং. ইতি সব্বেহিপি ইমেহি পদেহি কিলেসৱসেন কাযালসিযং কথিতং.
কিলেসৱসেনাতি সম্মোহৱসেন. কাযৱিনমনাতি কাযস্স ৱিৰূপতো নমনা. জম্ভনাতি ফন্দনা. পুনপ্পুনং জম্ভনা ৱিজম্ভনা. আনমনাতি পুৰতো নমনা. ৱিনমনাতি পচ্ছতো নমনা. সন্নমনাতি সমন্ততো নমনা. পণমনাতি যথা হি তন্ততো উট্ঠিতপেসকাৰো কিঞ্চিদেৱ উপৰিট্ঠিতং গহেত্ৱা উজুং কাযং উস্সাপেতি, এৱং কাযস্স উদ্ধং ঠপনা. ব্যাধিযকন্তি উপ্পন্নব্যাধিতা. ইতি সব্বেহিপি ইমেহি পদেহি কিলেসৱসেন কাযফন্দনমেৱ কথিতং (ৱিভ. অট্ঠ. ৮৫৮).
ভত্তপৰিড়াহোতি ভত্তৱসেন পৰিড়াহুপ্পত্তি. ভুত্তাৱিস্সাতি ভুত্তৱতো. ভত্তমুচ্ছাতি ভত্তগেলঞ্ঞং. অতিভুত্তপচ্চযা হি মুচ্ছাপত্তো ৱিয হোতি. ভত্তকিলমথোতি ভুত্তপচ্চযা কিলন্তভাৱো. ভত্তপৰিড়াহোতি ভত্তদৰথো. কুচ্ছিপূৰং ভুত্তৱতো হি পৰিড়াহুপ্পত্তিযা উপহতিন্দ্ৰিযো ৱিয হোতি, কাযো খিজ্জতি. কাযদুট্ঠুল্লন্তি ভুত্তভত্তং নিস্সায কাযস্স অকম্মঞ্ঞতা.
চিত্তস্স লীযনাকাৰোতি আৰম্মণে চিত্তস্স সঙ্কোচপ্পত্তি. চিত্তস্স অকল্যতাতি চিত্তস্স গিলানভাৱো. গিলানোতি অকল্লকো ৱুচ্চতি. তথা চাহ ‘‘নাহং, ভন্তে, অকল্লকো’’তি. অকম্মঞ্ঞতাতি চিত্তগেলঞ্ঞসঙ্খাতো অকম্মঞ্ঞনাকাৰো. ওলীযনাতি ওলীযনাকাৰো. ইৰিযাপথিকম্পি চিত্তং যস্স ৱসেন ইৰিযাপথং সন্ধাৰেতুং অসক্কোন্তো ওলীযতি, তস্স তং আকাৰং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ওলীযনা’’তি. দুতিযপদং উপসগ্গেন ৱড্ঢিতং. লীনন্তি অৱিপ্ফাৰিকতায সঙ্কোচপ্পত্তং. ইতৰে দ্ৱে আকাৰনিদ্দেসা. থিনন্তি অৱিপ্ফাৰিকতায অনুস্সাহনা অসঙ্গহনসঙ্গহনং. থিযনাকাৰো থিযনা. থিযিতত্তন্তি থিযিতস্স আকাৰো, অৱিপ্ফাৰিকতাতি অত্থো.
চেতসো অৱূপসমোতি চিত্তস্স অৱূপসন্ততা অসন্নিসিন্নভাৱো. তেনাহ – ‘‘অৱূপসন্তাকাৰো’’তি. অত্থতো পনেতন্তি স্ৱাযং অৱূপসন্তাকাৰো ৱিক্খেপসভাৱত্তা ৱিক্খেপহেতুতায চ অত্থতো এতং উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চমেৱ.
ৱিচিকিচ্ছায আৰম্মণধম্মা নাম ‘‘বুদ্ধে কঙ্খতী’’তিআদিনা আগতঅট্ঠকঙ্খাৱত্থুভূতা ধম্মা. যস্মা ৱিচিকিচ্ছা ব্যাপাদাদযো ৱিয অনু অনু উগ্গহণপচ্চযা উপ্পজ্জতি, তস্মা কঙ্খাট্ঠানীযং আৰম্মণমেৱ দস্সিতং ‘‘ৱিচিকিচ্ছায আৰম্মণধম্মা’’তি. যস্মা পুৰিমুপ্পন্না ৱিচিকিচ্ছা পচ্ছা ৱিচিকিচ্ছায পচ্চযো হোতি, তস্মা ৱিচিকিচ্ছাপি ৱিচিকিচ্ছাট্ঠানীযধম্মা ৱেদিতব্বা. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – তিট্ঠন্তি পৱত্তন্তি এত্থাতি ঠানীযা, ৱিচিকিচ্ছা এৱ ঠানীযা ৱিচিকিচ্ছাট্ঠানীযা. অট্ঠকথাযং পন আৰম্মণস্সপি তত্থ ৱিসেসপচ্চযতং উপাদায ‘‘কামচ্ছন্দো ৱিচিকিচ্ছাতি ইমে দ্ৱে ধম্মা আৰম্মণেন কথিতা’’তি ৱুত্তং. সুভনিমিত্তস্স হি পচ্চযভাৱমত্তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং, তথাপি যথা ‘‘পটিঘম্পি পটিঘনিমিত্ত’’ন্তি কত্ৱা ‘‘ব্যাপাদো উপনিস্সযেন কথিতো’’তি ৱুত্তং, এৱং সুভম্পি সুভনিমিত্তন্তি কত্ৱা কামচ্ছন্দো উপনিস্সযেন কথিতোতি সক্কা ৱিঞ্ঞাতুং. সেসা থিনমিদ্ধউদ্ধচ্চকুক্কুচ্চানি. তত্থ থিনমিদ্ধং অঞ্ঞমঞ্ঞং সহজাতাদিৱসেন পচ্চযো, তথা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চন্তি. উভযেসম্পি উপনিস্সযকোটিযা পচ্চযভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থীতি আহ ‘‘সহজাতেন চ উপনিস্সযেন চা’’তি.
যস্মা সতি নাম ‘‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’’তিআদিনা তেসং তেসং ধম্মানং অনুস্সৰণৱসেন ৱত্ততি, তস্মা তে ধম্মা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গট্ঠানীযা নাম. লোকুত্তৰধম্মে চ অনুস্সৱাদিৱসেন গহেত্ৱা তথা পৱত্ততেৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘সতিযা’’তিআদি.
কোসল্লং ৱুচ্চতি পঞ্ঞা, ততো উপ্পন্না কোসল্লসম্ভূতা. অনৱজ্জসুখৱিপাকাতি অনৱজ্জা হুত্ৱা সুখৱিপাকা ৱিপচ্চনকা. পদদ্ৱযেন পচ্চযতো সভাৱতো কিচ্চতো ফলতো কুসলধম্মং দস্সেতি. অকুসলনিদ্দেসেপি এসেৱ নযো. সাৱজ্জাতি গাৰয্হা. অনৱজ্জাতি অগাৰয্হা. হীনা লামকা. পণীতা সেট্ঠা. কণ্হা কাড়কা অসুদ্ধা. সুক্কা ওদাতা সুদ্ধা. পটিভাগ-সদ্দো পঠমে ৱিকপ্পে সদিসকোট্ঠাসত্থো, দুতিযে পটিপক্খকোট্ঠাসত্থো, ততিযে নিগ্গহেতব্বপটিপক্খকোট্ঠাসত্থো দট্ঠব্বো.
কুসলকিৰিযায আদিকম্মভাৱেন পৱত্তৱীৰিযং ধিতিসভাৱতায ধাতূতি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘আৰম্ভধাতূতি পঠমাৰম্ভৱীৰিয’’ন্তি. লদ্ধাসেৱনং ৱীৰিযং বলপ্পত্তং হুত্ৱা পটিপক্খং ৱিধমতীতি আহ – ‘‘নিক্কমধাতূতি কোসজ্জতো নিক্খন্তত্তা ততো বলৱতৰ’’ন্তি. অধিমত্তাধিমত্ততৰানং পটিপক্খধম্মানং ৱিধমনসমত্থং পটুপটুতৰাদিভাৱপ্পত্তং হোতীতি আহ – ‘‘পৰক্কমধাতূতি পৰং পৰং ঠানং অক্কমনতায ততোপি বলৱতৰ’’ন্তি.
তিট্ঠতি পৱত্ততি এত্থাতি ঠানীযা. আৰম্মণধম্মা, পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ঠানীযাতি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গট্ঠানীযাতি ‘‘পীতিযা আৰম্মণধম্মা’’তি ৱুত্তং. যস্মা অপৰাপৰুপ্পত্তিযা পীতিপি তথা ৱত্তব্বতং লভতীতি ৱুত্তং ৱিসুদ্ধিমগ্গে ‘‘পীতিযা এৱ তং নাম’’ন্তি. দৰথপস্সদ্ধীতি দৰথো কিলেসপৰিড়াহো, সো পস্সম্ভতি এতাযাতি দৰথপস্সদ্ধি, কাযপস্সদ্ধিযা ৱেদনাদিখন্ধত্তযস্স ৱিয ৰূপকাযস্সপি পস্সম্ভনং হোতি, চিত্তপস্সদ্ধিযা চিত্তস্সেৱ পস্সম্ভনং, ততো এৱেত্থ ভগৱতা লহুতাদীনং ৱিয দুৱিধতা ৱুত্তা. তথা সমাহিতাকাৰং সল্লক্খেত্ৱা গয্হমানো সমথোৱ সমথনিমিত্তং, তস্স আৰম্মণভূতং পটিভাগনিমিত্তম্পি. ৱিৱিধং অগ্গং এতস্সাতি ব্যগ্গো, ৱিক্খেপো. তথা হি সো অনৱট্ঠানৰসো ভন্ততাপচ্চুপট্ঠানো ৱুত্তো. একগ্গভাৱতো ব্যগ্গপটিপক্খোতি অব্যগ্গো, সমাধি, সো এৱ নিমিত্তন্তি পুব্বে ৱিয ৱত্তব্বং. তেনাহ ‘‘তস্সেৱ ৱেৱচন’’ন্তি.
যো আৰম্মণে ইট্ঠানিট্ঠাকাৰং অনাদিযিত্ৱা গহেতব্বো মজ্ঝত্তাকাৰো, যো চ পুব্বে উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনাৱসেন উপ্পন্নো মজ্ঝত্তাকাৰো, দুৱিধোপি সো উপেক্খায আৰম্মণধম্মোতি অধিপ্পেতোতি আহ – ‘‘অত্থতো পন মজ্ঝত্তাকাৰো উপেক্খাট্ঠানীযা ধম্মাতি ৱেদিতব্বো’’তি. আৰম্মণেন কথিতা আৰম্মণস্সেৱ তেসং ৱিসেসপচ্চযভাৱতো. সেসাতি ৱীৰিযাদযো চত্তাৰো ধম্মা. তেসঞ্হি উপনিস্সযোৱ সাতিসযো ইচ্ছিতব্বোতি.
কাযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. সীলসুত্তৱণ্ণনা
১৮৪. খীণাসৱস্স লোকুত্তৰং সীলং নাম মগ্গফলপৰিযাপন্না সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱা সীললক্খণপ্পত্তা তদঞ্ঞে চেতনাদযো. লোকিযং পন কিৰিযাব্যাকতচিত্তপৰিযাপন্নং চাৰিত্তসীলং, ৱাৰিত্তসীলস্স পন সম্ভৱো এৱ নত্থি ৱিৰমণৱসেন পৱত্তিযা অভাৱতো. ‘‘পুব্বভাগসীলং লোকিযসীল’’ন্তি কেচি.
চক্খুদস্সনন্তি চক্খূহি দস্সনং. লক্খণস্স দস্সনন্তি সভাৱধম্মানং সঙ্খতানং পচ্চত্তলক্খণস্স ঞাতপৰিঞ্ঞায, অনিচ্চাদিসামঞ্ঞলক্খণস্স তীৰণপৰিঞ্ঞায দস্সনং. পজহন্তোপি হি তে পহাতব্বাকাৰতো পস্সতি নাম. নিব্বানস্স তথলক্খণং মগ্গফলেহি দস্সনং, তং পন পটিৱিজ্ঝনং. ঝানেন পথৱীকসিণাদীনং, অভিঞ্ঞাহি ৰূপানং দস্সনম্পি ঞাণদস্সনমেৱ. চক্খুদস্সনং অধিপ্পেতং সৱনপযিৰুপাসনানং পৰতো গহিতত্তা. পঞ্হপযিৰুপাসনন্তি পঞ্হপুচ্ছনৱসেন পযিৰুপাসনং অঞ্ঞকম্মত্থায উপসঙ্কমনস্স কেৱলং উপসঙ্কমনেনেৱ জোতিতত্তা.
অৰিযানং অনুস্সতি নাম গুণৱসেন, তত্থাপি লদ্ধওৱাদাৱজ্জনমুখেন যথাভূতসীলাদিগুণানুস্সৰণন্তি দস্সেতুং ‘‘ঝানৱিপস্সনা’’তিআদি ৱুত্তং. অঞ্ঞেসংযেৱ সন্তিকেতি অৰিযেহি অঞ্ঞেসং সাসনিকানংযেৱ সন্তিকে. তেনাহ – ‘‘অনুপব্বজ্জা নামা’’তি. অঞ্ঞেসূতি সাসনিকেহি অঞ্ঞেসু তাপসপৰিব্বাজকাদীসু. তত্থ হি পব্বজ্জা অৰিযানং অনুপব্বজ্জা নাম ন হোতীতি ৱুত্তং.
সতসহস্সমত্তা অহেসুং সমন্তপাসাদিকত্তা মহাথেৰস্স. লঙ্কাদীপেতি নিস্সযসীসেন নিস্সিতসল্লক্খণং. ন হি পব্বজ্জা দীপপটিলদ্ধা, অথ খো দীপনিৱাসিআচৰিযপটিলদ্ধা. মহিন্দ…পে… পব্বজন্তি নাম তস্স পৰিৱাৰতায পব্বজ্জাযাতি.
সৰতীতি তং ওৱাদানুসাসনিধম্মং চিন্তেতি চিত্তে কৰোতি. ৱিতক্কাহতং কৰোতীতি পুনপ্পুনং পৰিৱিতক্কনেন তদত্থং ৱিতক্কনিপ্ফাদিতং কৰোতি. আৰদ্ধো হোতীতি সম্পাদিতো হোতি. তং পন সম্পাদনং পাৰিপূৰি এৱাতি আহ ‘‘পৰিপুণ্ণো হোতী’’তি. তত্থাতি যথাৱুত্তে ধম্মে. ঞাণচাৰৱসেনাতি ঞাণস্স পৱত্তনৱসেন. তেসং তেসং ধম্মানন্তি তস্মিং তস্মিং ওৱাদধম্মে আগতানং ৰূপাৰূপধম্মানং. লক্খণন্তি ৱিসেসলক্খণং সামঞ্ঞলক্খণঞ্চ. পৱিচিনতীতি ‘‘ইদং ৰূপং এত্তকং ৰূপ’’ন্তিআদিনা ৱিচযং আপজ্জতি. ঞাণঞ্চ ৰোপেতীতি ‘‘অনিচ্চং চলং পলোকং পভঙ্গূ’’তিআদিনা ঞাণং পৱত্তেতি. ৱীমংসনং…পে… আপজ্জতীতি ৰূপসত্তকাৰূপসত্তকক্কমেন ৱিপস্সনং পচ্চক্খতো ৱিয অনিচ্চতাদীনং দস্সনং সম্মসনং আপজ্জতি.
উভযম্পেতন্তি ফলানিসংসাতি ৱুত্তদ্ৱযং. অত্থতো একং পৰিযাযসদ্দত্তা. পটিকচ্চাতি পগেৱ. মৰণকালেতি মৰণকালসমীপে. সমীপত্থে হি ইদং ভুম্মন্তি আহ ‘‘মৰণস্স আসন্নকালে’’তি.
সো তিৱিধো হোতি ঞাণস্স তিক্খমজ্ঝমুদুভাৱেন. তেনাহ ‘‘কপ্পসহস্সাযুকেসূ’’তিআদি. উপহচ্চপৰিনিব্বাযী নাম আযুৱেমজ্ঝং অতিক্কমিত্ৱা পৰিনিব্বাযনতো. যত্থ কত্থচীতি অৱিহাদীসু যত্থ কত্থচি. সপ্পযোগেনাতি ৱিপস্সনাঞাণসঙ্খাৰসঙ্খাতেন পযোগেন, সহ ৱিপস্সনাপযোগেনাতি অত্থো. সুদ্ধাৱাসভূমিযং উদ্ধংযেৱ মগ্গসোতো এতস্সাতি উদ্ধংসোতো. পটিসন্ধিৱসেন অকনিট্ঠভৱং গচ্ছতীতি অকনিট্ঠগামী.
অৱিহাদীসু ৱত্তমানোপি একংসতো উদ্ধংগমনাৰহো পুগ্গলো অকনিট্ঠগামী এৱ নামাতি ৱুত্তং ‘‘একো উদ্ধংসোতো অকনিট্ঠগামীতি পঞ্চ হোন্তী’’তি. তেসন্তি নিদ্ধাৰণে সামিৱচনং. উদ্ধংসোতভাৱতো যদিপি হেট্ঠিমাদীসুপি অৰিযভূমি নিব্বত্ততেৱ, তথাপি তত্থ ভূমীসু আযুং অগ্গহেত্ৱা অকনিট্ঠভৱে আযুৱসেনেৱ সোড়সকপ্পসহস্সাযুকতা দট্ঠব্বা. ‘‘সত্ত ফলা সত্তানিসংসা পাটিকঙ্খা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘অৰহত্তমগ্গস্স পুব্বভাগৱিপস্সনা বোজ্ঝঙ্গা কথিতা’’তি ৱুত্তং. সত্তন্নম্পি সহভাৱো লব্ভতীতি ‘‘অপুব্বং অচৰিমং একচিত্তক্খণিকা’’তি ৱুত্তং. তযিদং পাড়িযং তত্থ তত্থ ‘‘তস্মিং সমযে’’তি আগতৱচনেন ৱিঞ্ঞাযতি, বোজ্ঝঙ্গানং পন নানাসভাৱত্তা ‘‘নানালক্খণা’’তি ৱুত্তং.
সীলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. ৱত্থসুত্তৱণ্ণনা
১৮৫. ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো’’তি এৱং চে ময্হং হোতীতি সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো নাম সেট্ঠো উত্তমো পৱৰো, তস্মাহং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গসীসেন ফলসমাপত্তিং অপ্পেত্ৱা ৱিহৰিস্সামীতি এৱং চে ময্হং পুব্বভাগে হোতীতি অত্থো. ‘‘অপ্পমাণো’’তি এৱং ময্হং হোতীতি স্ৱাযং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো, সব্বসো পমাণকৰকিলেসাভাৱতো অপ্পমাণধম্মাৰম্মণতো চ অপ্পমাণোতি এৱং ময্হং অন্তোসমাপত্তিযং অসম্মোহৱসেন হোতি. সুপৰিপুণ্ণোতি ভাৱনাপাৰিপূৰিযা সুট্ঠু পৰিপুণ্ণোতি এৱং ময্হং অন্তোসমাপত্তিযং অসম্মোহৱসেন হোতীতি. তিট্ঠতীতি যথাকালপৰিচ্ছেদসমাপত্তিযা অৱট্ঠানেন তপ্পৰিযাপন্নতায সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তিট্ঠতি পটিবন্ধৱসেন. উপ্পাদং অনাৱজ্জিতত্তাতি উপ্পাদস্স অনাৱজ্জনেন অসমন্নাহাৰেন. উপ্পাদসীসেন চেত্থ উপ্পাদৱন্তোৱ সঙ্খাৰা গহিতা. অনুপ্পাদন্তি নিব্বানং উপ্পাদাভাৱতো উপ্পাদৱন্তেহি চ ৱিনিস্সটত্তা. পৱত্তন্তি ৱিপাকপ্পৱত্তং. অপ্পৱত্তন্তি নিব্বানং তপ্পটিক্খেপতো. নিমিত্তন্তি সব্বসঙ্খাৰনিমিত্তং. অনিমিত্তন্তি নিব্বানং. সঙ্খাৰেতি উপ্পাদাদিঅনামসনেন কেৱলমেৱ সঙ্খাৰগহণং. ৱিসঙ্খাৰন্তি নিব্বানং. আৱজ্জিতত্তা আৱজ্জিতকালতো পট্ঠায আৰব্ভ পৱত্তিযা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গো তিট্ঠতি. অট্ঠহাকাৰেহীতি অট্ঠহি কাৰণেহি. জানাতীতি সমাপত্তিতো ৱুট্ঠিতকালে পজানাতি. অট্ঠহাকাৰেহীতি উপ্পাদাৱজ্জনাদীহি চেৱ অনুপ্পাদাৱজ্জনাদীহি চ ৱুত্তাকাৰৱিপৰীতেহি অট্ঠহি আকাৰেহি চৱন্তং সমাপত্তিৱসেন অনৱট্ঠানতোপি গচ্ছন্তং চৱতীতি থেৰো পজানাতীতি.
ফলবোজ্ঝঙ্গাতি ফলসমাপত্তিপৰিযাপন্না বোজ্ঝঙ্গা. কিং পন তে ৱিসুং ৱিসুং পৱত্তন্তীতি আহ ‘‘যদা হী’’তিআদি. সীসং কত্ৱাতি পধানং সেট্ঠং কত্ৱা. তদন্ৱযাতি তদনুগতা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গং অনুগচ্ছনকা. তঞ্চ খো তথা কত্ৱা ধম্মং পচ্চৱেক্খণৱসেন. কেচি পন ‘‘তং পচ্চৱেক্খণাদিকং কত্ৱা’’তি ৱদন্তি.
ৱত্থসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. ভিক্খুসুত্তৱণ্ণনা
১৮৬. বোধাযাতি এত্থ বোধো নাম বুজ্ঝনং, তং পন কিস্স কেনাতি পুচ্ছন্তো ‘‘কিং বুজ্ঝনত্থাযা’’তি ৱত্ৱা তং দস্সেন্তো ‘‘মগ্গেনা’’তিআদিমাহ. মগ্গেন নিব্বানং বুজ্ঝনত্থায সংৱত্তন্তি, পচ্চৱেক্খণায কতকিচ্চতং বুজ্ঝনত্থায সংৱত্তন্তি, পঠমৱিকপ্পে সচ্ছিকিৰিযাভিসমযো এৱ দস্সিতোতি তেন অতুট্ঠে ‘‘মগ্গেন ৱা’’তি দুতিযৱিকপ্পমাহ. ৱিৱেকনিস্সিতং ৱিৰাগনিস্সিতন্তি পদেহি সব্বং মগ্গকিচ্চং তস্স ফলঞ্চ দস্সিতং. নিৰোধনিস্সিতন্তি ইমিনা নিব্বানসচ্ছিকিৰিযা. কামাসৱাপি চিত্তং ৱিমুচ্চতীতিআদিনা কিলেসপ্পহানং. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণং হোতীতিআদিনা পচ্চৱেক্খণা দস্সিতা.
ভিক্খুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬-৭. কুণ্ডলিযসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৮৭-১৮৮. নিবদ্ধৱাসৱসেন আৰামে নিসীদনসীলোতি আৰামনিসাদী. পৰিসং ওগাড়্হো হুত্ৱা চৰতীতি পৰিসাৱচৰোতি আহ – ‘‘যো পনা’’তিআদি. এৱন্তি ইমিনাকাৰেন. গহণন্তি নিগ্গহণং. তেন পুচ্ছাপদস্স অত্থং ৱিৱৰতি. নিব্বেঠনন্তি নিগ্গহনিব্বেঠনং. তেন ৱিস্সজ্জনপদস্স অত্থং ৱিৱৰতি. ইমিনা নযেনাতি এতেন ‘‘ইতিৱাদো’’তি এত্থ ইতি-সদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. উপাৰম্ভাধিপ্পাযো ৱদতি এতেনাতি ৱাদো, দোসো. ইতিৱাদো হোতীতি এৱং ইমস্স উপৰি ৱাদাৰোপনং হোতি. ইতিৱাদপ্পমোক্খোতি এৱং ততো পমোক্খো হোতি. এৱং ৱাদপ্পমোক্খানিসংসং পৰেহি আৰোপিতদোসস্স নিব্বেঠনৱসেন দস্সেত্ৱা ইদানি দোসপৱেদনৱসেন দস্সেতুং ‘‘অযং পুচ্ছায দোসো’’তিআদি ৱুত্তং.
এত্তকং ঠানন্তিআদিতো পট্ঠায যাৱ ‘‘তীণি সুচৰিতানী’’তি এত্তকং ঠানং. ইমং দেসনন্তি ‘‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰো খো’’তিআদিনযপ্পৱত্তং ইমং দেসনং. নাভিজ্ঝাযতীতি ন অভিজ্ঝাযতি. নাভিহংসতীতি ন অভিতুস্সতি. গোচৰজ্ঝত্তে ঠিতং হোতীতি কম্মট্ঠানাৰম্মণে সমাধানৱসেন ঠিতং হোতি অৱট্ঠিতং. তেনাহ ‘‘সুসণ্ঠিত’’ন্তি. সুসণ্ঠিতন্তি সম্মা অৱিক্খেপৱসেন ঠিতং. কম্মট্ঠানৱিমুত্তিযাতি কম্মট্ঠানানুযুঞ্জনৱসেন পটিপক্খতো নীৱৰণতো ৱিমুত্তিযা. সুট্ঠু ৱিমুত্তন্তি সুৱিমুত্তং. তস্মিং অমনাপৰূপদস্সনে ন মঙ্কু ৱিলক্খো ন হোতি. কিলেসৱসেন দোসৱসেন. অট্ঠিতচিত্তো অথদ্ধচিত্তো. কোৱেসেন হি চিত্তং থদ্ধং হোতি, ন মুদুকং. অদীনমানসোতি দোমনস্সৱসেন যো দীনভাৱো, তদভাৱেন নিদ্দোসমানসো. অপূতিচিত্তোতি ব্যাপজ্জাভাৱেন সীতিভূতচিত্তো.
ইমেসু ছসু দ্ৱাৰেসু অট্ঠাৰস দুচ্চৰিতানি হোন্তি পচ্চেকং কাযৱচীমনোদুচ্চৰিতভেদেন. তানি ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘কথ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতেতি নযদানমত্তমেতং. তেন ‘‘অনিট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে দোসং উপ্পাদেন্তস্সা’’তিআদিনা তিৱিধদুচ্চৰিতং নীহৰিত্ৱা ৱত্তব্বং, তথা ‘‘মজ্ঝত্তাৰম্মণে মোহং উপ্পাদেন্তস্সা’’তিআদিনা চ. মনোদুচ্চৰিতাদিসামঞ্ঞেন পন তীণিযেৱ দুচ্চৰিতানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বং.
পঞ্ঞত্তিৱসেনাতি ৱত্থুং অনামসিত্ৱা পিণ্ডগহণমুখেন কেৱলং পঞ্ঞত্তিৱসেনেৱ. ভাৱনাপটিসঙ্খানেতি ভাৱনাসিদ্ধে পটিসঙ্খানে, ভাৱনায পটিসঙ্খানে ৱাতি অত্থো. ইমানীতি যথাৱুত্তানি ছদ্ৱাৰাৰম্মণানি. দুচ্চৰিতানীতি দুচ্চৰিতকাৰণানি. অপ্পটিসঙ্খানে ঠিতস্স দুচ্চৰিতানি সুচৰিতানি কত্ৱা. পৰিণামেতীতি পৰিৱত্তেতি দুচ্চৰিতানি তত্থ অনুপ্পাদেত্ৱা সুচৰিতানি উপ্পাদেন্তো. এৱন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেন. ইন্দ্ৰিযসংৱৰো…পে… ৱেদিতব্বো ইন্দ্ৰিযসংৱৰসম্পাদনৱসেন তিণ্ণং সুচৰিতানং সিজ্ঝনতো. তেনাহ ‘‘এত্তাৱতা’’তিআদি. এত্তাৱতাতি আদিতো পট্ঠায যাৱ ‘‘তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেন্তী’’তি পদং, এত্তাৱতা. সীলানুৰক্খকং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলন্তি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলস্স অনুৰক্খকং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং কথিকং. কথং পন তদেৱ তস্স অনুৰক্খকং হোতীতি? অপৰাপৰুপ্পত্তিযা উপনিস্সযভাৱতো.
তীণি সীলানীতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰ-আজীৱপাৰিসুদ্ধি-পচ্চযসন্নিস্সিত-সীলানি. লোকুত্তৰমিস্সকাতি লোকিযাপি লোকুত্তৰাপি হোন্তীতি অত্থো. সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানন্তি লোকুত্তৰানং সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং. মূলভূতা সতিপট্ঠানা পুব্বভাগা, তে সন্ধায ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো খো, কুণ্ডলিয, সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তী’’তি. তেপীতি যথাৱুত্তসতিপট্ঠানা. সতিপট্ঠানমূলকা বোজ্ঝঙ্গাতি লোকিযসতিপট্ঠানমূলকা বোজ্ঝঙ্গাৱ. পুব্বভাগাৱাতি এত্থ কেচি ‘‘পুব্বভাগা চা’’তি পাঠং কত্ৱা ‘‘পুব্বেৱ লোকুত্তৰা পুব্বভাগা চা’’তি অত্থং ৱদন্তি. ৱিজ্জাৱিমুত্তিমূলকাতি ‘‘সত্ত খো, কুণ্ডলিয, বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি এৱং ৱুত্তা বোজ্ঝঙ্গা লোকুত্তৰাৱ ৱিজ্জাৱিমুত্তিসহগতভাৱতো.
কুণ্ডলিযসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৮. উপৱানসুত্তৱণ্ণনা
১৮৯. পচ্চত্তন্তি কৰণনিদ্দেসো অযন্তি আহ – ‘‘অত্তনাৱা’’তি. কুৰুমানোযেৱাতি উপ্পাদেন্তো এৱ. কম্মট্ঠানৱিমুত্তিযা সুট্ঠু ৱিমুত্তন্তি কম্মট্ঠানমনসিকাৰেন নীৱৰণানং দূৰীভাৱতো তেহি সুট্ঠু ৱিমুত্তং. অত্থং কৰিত্ৱাতি ভাৱনামনসিকাৰং উত্তমং কত্ৱা. ‘‘মহা ৱত মে অযং অত্থো উপ্পন্নো’’তি অত্থিকো হুত্ৱা.
৯. পঠমউপ্পন্নসুত্তৱণ্ণনা
১৯০. তথাগতস্স পাতুভাৱাতিআদিনা বুদ্ধুপ্পাদকালে এৱ বোজ্ঝঙ্গৰতনপটিলাভোতি দস্সেতি.
পব্বতৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. গিলানৱগ্গো
১-৩. পাণসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৯২-১৯৪. যেসন্তি যেসং সত্তানং. চত্তাৰো ইৰিযাপথা অত্থি লব্ভন্তি তদুপগসৰীৰাৱযৱলাভেন. এতন্তি ‘‘চত্তাৰো ইৰিযাপথে কপ্পেন্তী’’তি এতং ৱচনং. ‘‘ৱিৱেকনিস্সিত’’ন্তিআদিৱচনতো ‘‘সহৱিপস্সনকে মগ্গবোজ্ঝঙ্গে’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. দুতিযততিযানি উত্তানত্থানেৱ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা.
৪-১০. পঠমগিলানসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৯৫-২০১. ৱিসুদ্ধং অহোসি ৱিসভাগধাতুক্খোভং ৱূপসমেন্তং. তেনাহ – ‘‘পোক্খৰপত্তে …পে… ৱিনিৱত্তিত্ৱা গতো’’তি. এসেৱ নযো পাড়িতো অত্থতো চ চতুত্থেন পঞ্চমছট্ঠানং সমানত্তা. ৱিসৰুক্খৱাতসম্ফস্সেনাতি ৱিসৰুক্খসন্নিস্সিতৱাতসম্ফস্সেন. মন্দসীতজৰোতি মুদুকো সীতজৰো. সেসন্তি ৱুত্তাৱসেসং. সব্বত্থাতি সত্তমাদীসু চতূসু.
গিলানৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. উদাযিৱগ্গো
১-২. বোধাযসুত্তাদিৱণ্ণনা
২০২-২০৩. কিত্তকেন নু খো কাৰণেন বুজ্ঝনকঅঙ্গা নাম ৱুচ্চন্তি বুজ্ঝনকস্স পুগ্গলস্স অঙ্গাতি ৱত্তব্বতং লভন্তি. মিস্সকবোজ্ঝঙ্গা কথিতা সহৱিপস্সনা মগ্গবোজ্ঝঙ্গা কথিতাতি কত্ৱা. ধম্মপৰিচ্ছেদো কথিতো গণনামত্তেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ৱুত্তত্তা ন ভূমন্তৰপৰিচ্ছেদো, ৱিপস্সনাদিপৰিচ্ছেদো ৱা.
৩-৫. ঠানিযসুত্তাদিৱণ্ণনা
২০৪-২০৬. কামৰাগেন গধিতব্বট্ঠানভূতা কামৰাগট্ঠানিযাতি আহ ‘‘আৰম্মণধম্মান’’ন্তি. ‘‘মনসিকাৰবহুলীকাৰা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘আৰম্মণেনেৱ কথিত’’ন্তি ৱুত্তং. ৱুত্তপৰিচ্ছেদোতি এতেন ন কেৱলং আৰম্মণৱসেনেৱ, অথ খো উপনিস্সযৱসেনপেত্থ অত্থো লব্ভতীতি দস্সেতি. পঠমৱগ্গস্স হি দুতিযে সুত্তে উপনিস্সযৱসেনেৱ অত্থো দস্সিতো. মিস্সকবোজ্ঝঙ্গা কথিতা অৱিভাগেনেৱ কথিতত্তা. অপৰিহানিযেতি তীহি সিক্খাহি অপৰিহানাৱহে.
৬-৭. তণ্হক্খযসুত্তাদিৱণ্ণনা
২০৭-২০৮. ‘‘সো মং পুচ্ছিস্সতী’’তি অধিপ্পাযেন ভগৱতা ওসাপিতদেসনং. পত্থটত্তা ভাৱনাপাৰিপূৰিযা ৱিত্থাৰিতং গতত্তা. মহন্তভাৱন্তি ভাৱনাৱসেনেৱ মহত্তং গতত্তা. ততো এৱ ৱড্ঢিপ্পমাণা. নীৱৰণৱিগমে সম্ভৱতো পচ্চযতো ব্যাপাদো ৱিগতো হোতীতি আহ – ‘‘নীৱৰণানং দূৰীভাৱেন ব্যাপাদৱিৰহিতত্তা’’তি. তণ্হামূলকন্তি তণ্হাপচ্চযং. যঞ্হি তণ্হাসহগতং অসহগতম্পি তণ্হং উপনিস্সায নিপ্ফন্নং, সব্বং তং তণ্হামূলকং. পহীযতি অনুপ্পাদপ্পহানেন. তণ্হাদীনংযেৱ খযা, ন তেসং সঙ্খাৰানং খযা. এতেহি তণ্হক্খযাদিপদেহি.
৮. নিব্বেধভাগিযসুত্তৱণ্ণনা
২০৯. নিব্বিজ্ঝন্তীতি নিব্বেধা, নিব্বিজ্ঝনধম্মা ধম্মৱিনযাদযো, তপ্পৰিযাপন্নতায নিব্বেধভাগে গতো নিব্বেধভাগিযো, তং নিব্বেধভাগিযং. তেনাহ ‘‘নিব্বিজ্ঝনকোট্ঠাসিয’’ন্তি. ভাৱেত্ৱা ঠিতেন চিত্তেন. ৱিপস্সনামগ্গম্পি গহেত্ৱা ‘‘মগ্গবোজ্ঝঙ্গা মিস্সকা’’তি ৱুত্তা. তেহীতি বোজ্ঝঙ্গেহি ভাৱিতং চিত্তং. তে ৱা বোজ্ঝঙ্গে ভাৱেত্ৱা ঠিতং চিত্তং নাম ফলচিত্তং, তস্মা নিব্বত্তিতলোকুত্তৰমেৱ. তম্পীতি ফলচিত্তম্পি মগ্গানন্তৰতায মগ্গনিস্সিতং কত্ৱা মিস্সকমেৱ কথেতুং ৱট্টতি ‘‘বোধায সংৱত্তন্তী’’তি ৱুত্তত্তা.
৯. একধম্মসুত্তৱণ্ণনা
২১০. সংযোজনসঙ্খাতা ৱিনিবন্ধাতি কামৰাগাদিসংযোজনসঞ্ঞিতা বন্ধনা. পৰিনিট্ঠপেত্ৱা গহণাতি গিলিত্ৱা ৱিয পৰিনিট্ঠপেত্ৱা গহণাকাৰা.
১০. উদাযিসুত্তৱণ্ণনা
২১১. বহুকতং ৱুচ্চতি বহুকাৰো বহুমানো, নত্থি এতস্স বহুকতন্তি অবহুকতো, অকতবহুমানো. ধম্মো উপ্পজ্জমানো উক্কুজ্জন্তো ৱিয নিৰুজ্ঝমানো অৱকুজ্জন্তো ৱিয হোতীতি ৱুত্তং ‘‘উক্কুজ্জং ৱুচ্চতি উদযো, অৱকুজ্জং ৱযো’’তি. পৰিৱত্তেন্তোতি অনিচ্চাতিপি দুক্খাতিপি অনত্তাতিপি. ‘‘এসো হি তে উদাযি মগ্গো পটিলদ্ধো, যো তে…পে… তথত্তায উপনেস্সতী’’তি পৰিযোসানে ভগৱতো ৱচনঞ্চেত্থ সাধকং দট্ঠব্বং. তেন তেনাকাৰেন ৱিহৰন্তন্তি যেন সম্মসনাকাৰেন ৱিপস্সনাৱিহাৰেন ৱিহৰন্তং. তথাভাৱাযাতি খীণাসৱভাৱপচ্চৱেক্খণায. তেনাহ – ‘‘খীণা জাতীতি…পে… তং দস্সেন্তো এৱমাহা’’তি.
উদাযিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. নীৱৰণৱগ্গো
৩-৪. উপক্কিলেসসুত্তাদিৱণ্ণনা
২১৪-২১৫. ন চ পভাৱন্তন্তি ন চ পভাসম্পন্নং. পভিজ্জনসভাৱন্তি তাপেত্ৱা তালনে পভঙ্গুতং. অৱসেসং লোহন্তি ৱুত্তাৱসেসং জাতিলোহং, ৱিজাতিলোহং, কিত্তিমলোহন্তি পভেদং সব্বম্পি লোহং. উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানেনাতি এত্থ ননু লোকিযকুসলচিত্তস্সপি সুৱিসুদ্ধস্স উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানেন উপক্কিলেসতাতি? সচ্চমেতং, যস্মিং পন সন্তানে নীৱৰণানি লদ্ধপতিট্ঠানি, তত্থ মহগ্গতকুসলস্সপি অসম্ভৱো, পগেৱ লোকুত্তৰকুসলস্স, পৰিত্তকুসলং পন যথাপচ্চযং উপ্পজ্জতি. নীৱৰণে হি ৱূপসন্তে সন্তানে উপ্পত্তিযা অপৰিসুদ্ধং হোতি, উপক্কিলিট্ঠং নাম হোতি, অপৰিসুদ্ধদীপকপল্লিকৱট্ঠিতেলাদিসন্নিস্সযো দীপো ৱিয, অপিচ নিপ্পৰিযাযতো উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানেনেৱ তেসং উপক্কিলেসতাতি দস্সেন্তো ‘‘যদগ্গেন হী’’তিআদিমাহ. আৰম্মণে ৱিক্খিত্তপ্পত্তিৱসেন চুণ্ণৱিচুণ্ণতা ৱেদিতব্বা. ন আৱৰন্তীতি কুসলধম্মে উপ্পজ্জিতুং অপ্পদানৱসেন ন আৱৰন্তি, অথ খো তেসং উপ্পত্তিযা হোন্তি. ন পটিচ্ছাদেন্তীতি ন ৱিনন্ধন্তি. চতুভূমকচিত্তস্সাতি চতুত্থভূমককুসলচিত্তস্স অনুপক্কিলেসা, তেহি অকিলিস্সনতো.
৮. আৱৰণনীৱৰণসুত্তৱণ্ণনা
২১৯. পঞ্ঞা দুব্বলা হোতি, ন বলৱতী পটিপক্খেন উপক্কিলিট্ঠভাৱতো. তেনাহ ‘‘মন্দা অৱিসদা’’তি.
পঞ্চ নীৱৰণা দূৰে হোন্তি আৱৰণাভাৱতো. তমেৱ পীতিন্তি সপ্পাযধম্মসৱনে উপ্পন্নং পীতিং. তস্সা তদা উপ্পন্নাকাৰসল্লক্খণেন অৱিজহন্তো পুনপ্পুনং তস্সা নিব্বত্তনেন. তেনাহ ‘‘পঞ্চ নীৱৰণে ৱিক্খম্ভেত্ৱা’’তি. ইদং সন্ধাযাতি এত্তকে দিৱসেপি ন ৱিনস্সন্তি, সা ধম্মপীতি লদ্ধপচ্চযা হুত্ৱা ৱিসেসাৱহাতি ইমমত্থং সন্ধায এতং ‘‘ইমস্স পঞ্চ নীৱৰণা তস্মিং সমযে ন হোন্তী’’তিআদি ৱুত্তং. পীতিপামোজ্জপক্খিযাতি পীতিপামোজ্জপচ্চযা. নস্সন্তীতি নিৰোধপচ্চযৱসেন পৱত্তনতো নস্সন্তি. সভাগপচ্চযৱসেন পুন উপ্পজ্জন্তাপি…পে… ৱুচ্চতি কিচ্চসাধনৱসেন পৱত্তনতো.
৯. ৰুক্খসুত্তৱণ্ণনা
২২০. অভিৰুহনকাতি সমীপৰুক্খে অভিভৱিত্ৱা ৰুহনকা. অট্ঠিকচ্ছকোতি অট্ঠিবহুলকচ্ছকো. কপিথনসদিসফলত্তা কপিত্থনোতি লদ্ধনামো.
১০. নীৱৰণসুত্তৱণ্ণনা
২২১. অন্ধভাৱকৰণা পঞ্ঞাচক্খুস্স ৱিবন্ধনতো. তথা হি তে ‘‘অচক্খুকৰণা পঞ্ঞানিৰোধিকা’’তি ৱুত্তা. ৱিহনতি ৱিবাধতীতি ৱিঘাতো, দুক্খন্তি আহ ‘‘ৱিঘাতপক্খিযাতি দুক্খপক্খিকা’’তি. নিব্বানত্থায ন সংৱত্তন্তীতি অনিব্বানসংৱত্তনিকা. মিস্সকবোজ্ঝঙ্গাৱ কথিতা পুব্বভাগিকানং কথিতত্তা.
নীৱৰণৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৫. চক্কৱত্তিৱগ্গো
১. ৱিধাসুত্তৱণ্ণনা
২২২. ৱিধীযন্তীতি ৱিধা, মানাদিভাগা কোট্ঠাসাতি আহ ‘‘তযো মানকোট্ঠাসা’’তি. তথা তথা ৱিদহনতোতি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা তেন তেনাকাৰেন ৱিদহনতো ঠপনতো, ঠপেতব্বতো ৱা.
২. চক্কৱত্তিসুত্তৱণ্ণনা
২২৩. সিৰিসম্পত্তিযা ৰাজতি দিপ্পতি সোভতীতি ৰাজা, দানপিযৱচনঅত্থচৰিযাসমানত্ততাসঙ্খাতেহি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি. ৰঞ্জেতীতি ৰমেতি. অব্ভুগ্গতাযাতি উদীৰিতা নিব্বত্তিতো তত্থ তত্থ গচ্ছনতো. চক্কং ৱত্তেতীতি চক্কৰতনং পৱত্তেতি. দেৱট্ঠানন্তি পূজনীযদেৱট্ঠানং. চিত্তীকতট্ঠেনাতি পূজনীযভাৱেন. অগ্ঘো নত্থি চিৰকালসম্ভৱপুঞ্ঞানুভাৱসিদ্ধৰতনসব্ভাৱতো. অঞ্ঞেহি চক্কৱত্তিনো পৰিগ্গহভূতৰতনেহি. লোকেতি মনুস্সলোকে. তেন তদঞ্ঞলোকং নিৱত্তেতি. ৱিজ্জমানগ্গহণেন অতীতানাগতং নিৱত্তেতি. বুদ্ধা চ কদাচি কৰহচি উপ্পজ্জন্তি চক্কৱত্তিনোপি যেভুয্যেন তস্মিংযেৱ উপ্পজ্জনতোতি অধিপ্পাযো. অনোমস্সাতি অলামকস্স উক্কট্ঠস্স. সেসানি ৰতনানি.
তত্ৰাতি ৱাক্যোপঞ্ঞাসনে নিপাতো, তস্মিং পাতুভাৱৱচনে. ‘‘অযুত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা তত্থ অধিপ্পাযং ৱিৱৰন্তো ‘‘উপ্পন্নং হী’’তিআদিমাহ. তেহি ৰতনেহি চক্কৱত্তননিযমাপেক্খতায চক্কৱত্তিৱচনস্স. নিযমেনাতি একন্তেন. ৱত্তব্বতং আপজ্জতি ভাৱিনি ভূতে ৱিয উপচাৰোতি যথা – ‘‘অগমা ৰাজগহং বুদ্ধো’’তি (সু. নি. ৪১০). লদ্ধনামস্সাতি চক্কৱত্তীতি লোকে লদ্ধসমঞ্ঞস্স পত্থনীযস্স পুৰিসৱিসেসস্স. মূলুপ্পত্তিৱচনতোপীতি ‘‘চক্কৱত্তিস্স পাতুভাৱা’’তি এতস্স পঠমুপ্পত্তিযা ৱচনতোপি. ইদানি তমত্থং ৱিৱৰন্তো ‘‘যো হী’’তিআদিমাহ. যো হি চক্কৱত্তিৰাজা, তস্স উপ্পত্তিযা চক্কৰতনস্স উপ্পজ্জনতো চক্কৱত্তীতি এৱং নামং উপ্পজ্জতি. ‘‘চক্কং ৱত্তেস্সতী’’তি ইদং পন নিযামং অনপেক্খিত্ৱা তস্স উপ্পজ্জতীতি ৰতনানুপ্পত্তিং গহেত্ৱা ৱুত্তনযতো সঞ্ঞা উপ্পজ্জতি ‘‘চক্কৱত্তী’’তি. একমেৱাতি চক্কৰতনমেৱ পঠমং পাতুভৱতি. যস্মিং ভূতে ৰঞ্ঞো চক্কৱত্তিসমঞ্ঞা, অথ পচ্ছা ৰতনানি পাতুভৱন্তীতি বহূনং পাতুভাৱং উপাদায বহুলৱচনতোপি এতং ‘‘চক্কৱত্তিস্স পাতুভাৱা ৰতনানং পাতুভাৱো’’তি ৱুত্তং. অযং হেতুকত্তুসঞ্ঞিতো অত্থভেদো. পাতুভাৱাতি পাতুভাৱতো. পুঞ্ঞসম্ভাৰো ভিন্নসন্তানতায ৰতনানম্পি পৰিযাযেন উপনিস্সযহেতূতি ৱুত্তং. যুত্তমেৱেতং যথাৱুত্তযুত্তিযুত্তত্তা.
ৱত্তব্বভূতো অধিপ্পাযো এতস্স অত্থীতি অধিপ্পাযো, অত্থনিদ্দেসো, সঙ্খেপতো অধিপ্পাযো সঙ্খেপাধিপ্পাযো. চক্কৰতনানুভাৱেন চক্কৱত্তিস্সৰিযস্স সিজ্ঝনতো ‘‘দাতুং সমত্থস্সা’’তি ৱুত্তং. যোজনপ্পমাণে পদেসে পৱত্তত্তা যোজনপ্পমাণং অন্ধকাৰং. অতিদীঘাতিৰস্সতাদিং ছব্বিধং দোসং ৱিৱজ্জেত্ৱা ঠিতস্সাতি ৱচনসেসো.
সব্বেসং চতুভূমকধম্মানং পুৰেচৰং কুসলানং ধম্মানং গতিযো সমন্ৱেসনৱসেন পৱত্তনতো. বুদ্ধাদীহিপি অপ্পহানীযতায মহন্তধম্মসভাৱত্তা ধম্মকাযে চ জেট্ঠকট্ঠেন ধম্মকাযূপপন্নং. পঞ্ঞাপাসাদতায চস্স উপৰিগতট্ঠেন অচ্চুগ্গতং. ৱিত্থতট্ঠেন ৱিপুলং. মহন্ততায মহন্তং. অনাদিকালভাৱিতস্স কিলেসসন্তানস্স খণেনেৱ ৱিদ্ধংসনতো সীঘং লহু জৱন্তি পৰিযাযা. বোজ্ঝঙ্গধম্মপৰিযাপন্নত্তা হি ৱুত্তং ‘‘একন্ত-কুসলত্তা’’তি. সম্পযুত্তৱসেন পীতিযা আলোকৱিদ্ধংসনভাৱৱসেনাতি ৱুত্তং ‘‘সহজাতপচ্চযাদী’’তিআদি. সব্বসঙ্গাহিকধম্মপৰিচ্ছেদোতি চতুভূমকত্তা সব্বসঙ্গাহকো বোজ্ঝঙ্গধম্মপৰিচ্ছেদো কথিতো.
৪-১০. দুপ্পঞ্ঞসুত্তাদিৱণ্ণনা
২২৫-২৩১. এড়ং ৱুচ্চতি দোসো, এড়েন মূগো ৱিযাতি এড়মূগোতি ইমমত্থং দস্সেন্তো ‘‘মুখেন ৱাচ’’ন্তিআদিমাহ.
চক্কৱত্তিৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৬. সাকচ্ছৱগ্গো
১. আহাৰসুত্তৱণ্ণনা
২৩২. পুৰিমনযতোতি ‘‘সতিসম্বোজ্ঝঙ্গট্ঠানীযানং ধম্মান’’ন্তিআদিনা আগতনযতো. এৱন্তি ইদানি ৱুচ্চমানাকাৰেন. সতি চ সম্পজঞ্ঞঞ্চ সতিসম্পজঞ্ঞং. সতিপধানং ৱা অভিক্কন্তাদীসু সত্থকভাৱপৰিগ্গণ্হকঞাণং সতিসম্পজঞ্ঞং. তং সব্বত্থ সতোকাৰীভাৱাৱহত্তা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদায সংৱত্ততি. যথা চ পচ্চনীকধম্মপ্পহানং অনুৰূপধম্মদেসনা চ অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায হোতি, এৱং সতিৰহিতপুগ্গলৱজ্জনা সতোকাৰীপুগ্গলসেৱনা চ তত্থ চ যুত্তপযুত্ততা সতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদায হোতীতি ইমমত্থং দস্সেতি ‘‘সতিসম্পজঞ্ঞ’’ন্তিআদিনা. অৰহত্তমগ্গেন ভাৱনাপাৰিপূৰী হোতি. তথা হি অৰহাৱ ‘‘সতিৱেপুল্লপ্পত্তো’’তি ৱুচ্চতি.
ধম্মানং, ধম্মেসু ৱা ৱিচযো, সো এৱ হেট্ঠা ৱুত্তনযেন সম্বোজ্ঝঙ্গো, তস্স ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স. পৰিপুচ্ছকতাতি আচৰিযং পযিৰুপাসিত্ৱা পঞ্চপি নিকাযে সহট্ঠকথায পৰিযোগাহেত্ৱা যং যং তত্থ গণ্ঠিট্ঠানং, তস্স তস্স ‘‘ইদং, ভন্তে, কথং ইমস্স কো অত্থো’’তি এৱং খন্ধাদীসু অত্থপুচ্ছকভাৱো. তেনাহ ‘‘খন্ধ…পে… বহুলতা’’তি.
ৱত্থুৱিসদকিৰিযাতি চিত্তচেতসিকানং পৱত্তিট্ঠানভাৱতো সৰীৰং তপ্পটিবদ্ধানি চ চীৱৰাদীনি ইধ ‘‘ৱত্থূনী’’তি অধিপ্পেতানি, তানি যথা চিত্তস্স সুখাৱহানি হোন্তি, তথা কৰণং তেসং ৱিসদভাৱকৰণং. তেন ৱুত্তং ‘‘অজ্ঝত্তিকবাহিৰান’’ন্তিআদি. উস্সন্নদোসন্তি ৱাতাদিউস্সন্নদোসং. সেদমলমক্খিতন্তি সেদেন চেৱ জল্লিকাসঙ্খাতেন সৰীৰমলেন চ মক্খিতং. চ-সদ্দেন অঞ্ঞম্পি সৰীৰস্স চ চিত্তস্স চ পীড়াৱহং সঙ্গণ্হাতি. সেনাসনং ৱাতি ৱা-সদ্দেন পত্তাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. অৱিসদে সতি, ৱিসযভূতে ৱা. কথং ভাৱনমনুযুত্তস্স তানি ৱিসযোতি? অন্তৰন্তৰা পৱত্তনকচিত্তুপ্পাদৱসেন এৱং ৱুত্তং. তে হি চিত্তুপ্পাদা চিত্তেকগ্গতায ইজ্ঝন্তিযাপি অপৰিসুদ্ধভাৱায সংৱত্তন্তি. চিত্তচেতসিকেসু নিস্সযাদিপচ্চযভূতেসু. ঞাণম্পীতি পি-সদ্দো সম্পিণ্ডনে. তেন ন কেৱলং তং ৱত্থুযেৱ, অথ খো তস্মিং অপৰিসুদ্ধে ঞাণম্পি অপৰিসুদ্ধং হোতীতি নিস্সযাপৰিসুদ্ধিযা নিস্সিতাপৰিসুদ্ধি ৱিয ৱিসযস্স অপৰিসুদ্ধতায ৱিসযীনং অপৰিসুদ্ধিং দস্সেতি অন্ৱযতো ব্যতিৰেকতো চ.
সমভাৱকৰণং কিচ্চতো অনূনাধিকভাৱকৰণং. যথাপচ্চযং সদ্ধেয্যৱত্থুস্মিং অধিমোক্খকিচ্চস্স পটুতৰভাৱেন পঞ্ঞায অৱিসদতায ৱীৰিযাদীনঞ্চ অনুবলপ্পদানসিথিলতাদিনা সদ্ধিন্দ্ৰিযং বলৱং হোতি. তেনাহ ‘‘ইতৰানি মন্দানী’’তি. ততোতি তস্মা সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স বলৱভাৱতো ইতৰেসঞ্চ মন্দত্তা. কোসজ্জপক্খে পতিতুং অদত্ৱা সম্পযুত্তধম্মানং পগ্গণ্হনং অনুবলপ্পদানং পগ্গহো, পগ্গহকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতীতি সম্বন্ধিতব্বং. আৰম্মণং উপগন্ত্ৱা ঠানং, অনিস্সজ্জনং ৱা উপট্ঠানং, ৱিক্খেপপটিপক্খো. যেন ৱা সম্পযুত্তা অৱিক্খিত্তা হোন্তি, সো অৱিক্খেপো. ৰূপগতং ৱিয চক্খুনা যেন যাথাৱতো ৱিসযসভাৱং পস্সতি, তং দস্সনকিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি বলৱতা সদ্ধিন্দ্ৰিযেন অভিভূতত্তা. সহজাতধম্মেসু হি ইন্দট্ঠং কৰোন্তানং সহ পৱত্তমানানং ধম্মানং একৰসতাৱসেনেৱ অত্থসিদ্ধি, ন অঞ্ঞথা. তস্মাতি ৱুত্তমেৱত্থং কাৰণভাৱেন পচ্চামসতি. তন্তি সদ্ধিন্দ্ৰিযং.
ধম্মসভাৱপচ্চৱেক্খণেনাতি যস্স সদ্ধেয্যৱত্থুনো উড়াৰতাদিগুণে অধিমুচ্চনস্স সাতিসযপ্পৱত্তিযা সদ্ধিন্দ্ৰিযং বলৱং জাতং, তস্স পচ্চযপচ্চযুপ্পন্নতাদিৱিভাগতো যাথাৱতো ৱীমংসনেন. এৱঞ্হি এৱংধম্মতানযেন সভাৱসৰসতো পৰিগ্গয্হমানে সৱিপ্ফাৰো অধিমোক্খো ন হোতি – ‘‘অযং ইমেসং ধম্মানং সভাৱো’’তি পঞ্ঞাব্যাপাৰস্স সাতিসযত্তা. ধুৰিযধম্মেসু হি যথা সদ্ধায বলৱভাৱে পঞ্ঞায মন্দভাৱো হোতি, এৱং পঞ্ঞায বলৱভাৱে সদ্ধায মন্দভাৱো হোতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তং ধম্মসভাৱপচ্চৱেক্খণেন…পে… হাপেতব্ব’’ন্তি. তথা অমনসিকৰণেনাতি যেনাকাৰেন ভাৱনমনুযুঞ্জন্তস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযং বলৱং জাতং, তেনাকাৰেন ভাৱনং নানুযুঞ্জনেনাতি ৱুত্তং হোতি. ইধ দুৱিধেন সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স বলৱভাৱো অত্তনো ৱা পচ্চযৱিসেসেন কিচ্চুত্তৰিযতো ৱীৰিযাদীনং ৱা মন্দকিচ্চতায. তত্থ পঠমৱিকপ্পে হাপনৱিধি দস্সিতো, দুতিযৱিকপ্পে পন যথা মনসিকৰোতো ৱীৰিযাদীনং মন্দকিচ্চতায সদ্ধিন্দ্ৰিযং বলৱং জাতং, তথা অমনসিকাৰেন ৱীৰিযাদীনং পটুতৰভাৱাৱহেন মনসিকাৰেন সদ্ধিন্দ্ৰিযং তেহি সমতং কৰোন্তেন হাপেতব্বং. ইমিনা নযেন সেসিন্দ্ৰিযেসুপি হাপনৱিধি ৱেদিতব্বো.
ৱক্কলিত্থেৰৱত্থূতি সো হি আযস্মা সদ্ধাধিমুত্তো তত্থ চ কতাধিকাৰো সত্থু ৰূপকাযদস্সনে পসুতো এৱ হুত্ৱা ৱিহৰন্তো সত্থাৰা – ‘‘কিং তে, ৱক্কলি, ইমিনা পূতিকাযেন দিট্ঠেন, যো খো, ৱক্কলি, ধম্মং পস্সতি, সো মং পস্সতী’’তিআদিনা (সং. নি. ৩.৮৭) ওৱদিযমানো কম্মট্ঠানে নিযোজিতোপি তং অননুযুঞ্জন্তো পণামিতো অত্তানং ৱিনিপাতেতুং পপাতট্ঠানং অভিৰুহি. অথ নং সত্থা যথানিসিন্নোৱ ওভাসৱিস্সজ্জনেন অত্তানং দস্সেত্ৱা –
‘‘পামোজ্জবহুলো ভিক্খু, পসন্নো বুদ্ধসাসনে;
অধিগচ্ছে পদং সন্তং, সঙ্খাৰূপসমং সুখ’’ন্তি. (ধ. প. ৩৮১) –
গাথং ৱত্ৱা ‘‘এহি, ৱক্কলী’’তি আহ. সো তেন ৱচনেন অমতেনেৱ অভিসিত্তো হট্ঠতুট্ঠো হুত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেসি, সদ্ধায বহুলভাৱতো ৱিপস্সনাৱীথিং নাৰোহতি. তং ঞত্ৱা ভগৱা ইন্দ্ৰিযসমত্তপটিপাদনায কম্মট্ঠানং সোধেত্ৱা অদাসি. সো সত্থাৰা দিন্ননযেন ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা মগ্গপটিপাটিযা অৰহত্তং পাপুণি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱক্কলিত্থেৰৱত্থু চেত্থ নিদস্সন’’ন্তি. এত্থাতি সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্তভাৱে সেসিন্দ্ৰিযানং সকিচ্চাকৰণে.
ইতৰকিচ্চভেদন্তি উপট্ঠানাদিকিচ্চৱিসেসং. পস্সদ্ধাদীতি আদি-সদ্দেন সমাধিউপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গানং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. হাপেতব্বন্তি যথা সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স বলৱভাৱো ধম্মসভাৱপচ্চৱেক্খণেন হাযতি, এৱং ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্ততা পস্সদ্ধিযাদিভাৱনায হাযতি সমাধিপক্খিকত্তা তস্সা. তথা হি সমাধিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্ততং কোসজ্জপাততো ৰক্খন্তী ৱীৰিযাদিভাৱনা ৱিয ৱীৰিযিন্দ্ৰিযস্স অধিমত্ততং উদ্ধচ্চপাততো ৰক্খন্তী একংসতো হাপেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পস্সদ্ধাদিভাৱনায হাপেতব্ব’’ন্তি. সোণত্থেৰস্স ৱত্থূতি সুকুমাৰসোণত্থেৰস্স ৱত্থু. সো হি আযস্মাপি সত্থু সন্তিকা কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা সীতৱনে ৱিহৰন্তো – ‘‘মম সৰীৰং সুখুমালং, ন চ সক্কা সুখেনেৱ সুখং অধিগন্তুং, কাযং কিলমেত্ৱাপি সমণধম্মো কাতব্বো’’তি ঠানচঙ্কমনমেৱ অধিট্ঠায পধানমনুযুঞ্জন্তো পাদতলেসু ফোটেসু উট্ঠিতেসুপি ৱেদনং অজ্ঝুপেক্খিত্ৱা দড়্হৱীৰিযং কৰোন্তো অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযতায ৱিসেসং পৱত্তেতুং নাসক্খি. সত্থা তত্থ গন্ত্ৱা ৱীণোপমোৱাদেন ওৱদিত্ৱা ৱীৰিযসমতাযোজনৱিধিং দস্সেন্তো কম্মট্ঠানং সোধেত্ৱা গিজ্ঝকূটং গতো. থেৰোপি সত্থাৰা দিন্ননযেন ৱীৰিযসমতং যাজেত্ৱা ভাৱেন্তো ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা অৰহত্তেৱ পতিট্ঠাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘সোণত্থেৰস্স ৱত্থু দস্সেতব্ব’’ন্তি. সেসেসুপীতি সতিসমাধিপঞ্ঞিন্দ্ৰিযেসুপি.
সমতন্তি সদ্ধাপঞ্ঞানং অঞ্ঞমঞ্ঞং অনূনাধিকভাৱং, তথা সমাধিৱীৰিযানঞ্চ. যথা হি সদ্ধাপঞ্ঞানং ৱিসুং ৱিসুং ধুৰিযধম্মভূতানং কিচ্চতো অঞ্ঞমঞ্ঞনাতিৱত্তনং ৱিসেসতো ইচ্ছিতব্বং. যতো তেসং সমধুৰতায অপ্পনা সম্পজ্জতি, এৱং সমাধিৱীৰিযানং কোসজ্জুদ্ধচ্চপক্খিকানং সমতায সতি অঞ্ঞমঞ্ঞুপত্থম্ভনতো সম্পযুত্তধম্মানং অন্তদ্ৱযপাতাভাৱেন সম্মদেৱ অপ্পনা ইজ্ঝতীতি. বলৱসদ্ধোতিআদি ৱুত্তস্সেৱ অত্থস্স ব্যতিৰেকমুখেন সমত্থনং. তস্সত্থো – যো বলৱতিযা সদ্ধায সমন্নাগতো অৱিসদঞাণো, সো মুধপ্পসন্নো হোতি, ন অৱেচ্চপ্পসন্নো. তথা হি সো অৱত্থুস্মিং পসীদতি, সেয্যথাপি তিত্থিযসাৱকা. কেৰাটিকপক্খন্তি সাঠেয্যপক্খং ভজতি. সদ্ধাহীনায পঞ্ঞায অতিধাৱন্তো ‘‘দেয্যৱত্থুপৰিচ্চাগেন ৱিনা চিত্তুপ্পাদমত্তেনপি দানমযং পুঞ্ঞং হোতী’’তিআদীনি পৰিকপ্পেতি হেতুপতিৰূপকেহি ৱঞ্চিতো, এৱংভূতো চ লূখতক্কৱিলুত্তচিত্তো পণ্ডিতানং ৱচনং নাদিযতি, সঞ্ঞত্তিং ন গচ্ছতি. তেনাহ ‘‘ভেসজ্জসমুট্ঠিতো ৱিয ৰোগো অতেকিচ্ছো হোতী’’তি. যথা চেত্থ সদ্ধাপঞ্ঞানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সমভাৱো অত্থাৱহো, ৱিসমভাৱো অনত্থাৱহো, এৱং সমাধিৱীৰিযানং অঞ্ঞমঞ্ঞং সমভাৱো অত্থাৱহো, ইতৰো অনত্থাৱহো, তথা সমভাৱো অৱিক্খেপাৱহো, ইতৰো ৱিক্খেপাৱহো. কোসজ্জং অভিভৱতি, তেন অপ্পনং ন পাপুণাতীতি অধিপ্পাযো. এস নযো উদ্ধচ্চং অভিভৱতীতি এত্থাপি. তদুভযন্তি সদ্ধাপঞ্ঞাদ্ৱযং সমাধিৱীৰিযদ্ৱযঞ্চ. সমং কাতব্বন্তি সমতং কাতব্বং.
সমাধিকম্মিকস্সাতি সমথকম্মট্ঠানিকস্স. এৱন্তি এৱং সন্তে, সদ্ধায থোকং বলৱভাৱে সতীতি অত্থো. সদ্দহন্তোতি ‘‘পথৱী পথৱীতি মনসিকাৰমত্তেন কথং ঝানুপ্পত্তী’’তি অচিন্তেত্ৱা ‘‘অদ্ধা সম্বুদ্ধেন ৱুত্তৱিধি ইজ্ঝতী’’তি সদ্দহন্তো সদ্ধং জনেন্তো. ওকপ্পেন্তোতি আৰম্মণং অনুপৱিসিত্ৱা ৱিয অধিমুচ্চনৱসেন অৱকপ্পেন্তো পক্খন্দন্তো. একগ্গতা বলৱতী ৱট্টতি সমাধিপধানত্তা ঝানস্স. উভিন্নন্তি সমাধিপঞ্ঞানং. সমাধিকম্মিকস্স সমাধিনো অধিমত্ততায পঞ্ঞায অধিমত্ততাপি ইচ্ছিতব্বাতি আহ ‘‘সমতাযপী’’তি, সমভাৱেনাপীতি অত্থো. অপ্পনাতি লোকিযঅপ্পনা. তথা হি ‘‘হোতিযেৱা’’তি সাসঙ্কং ৱদতি, লোকুত্তৰপ্পনা পন তেসং সমভাৱেনেৱ ইচ্ছিতা. যথাহ ‘‘সমথৱিপস্সনং যুগনদ্ধং ভাৱেতী’’তি (অ. নি. ৪.১৭০). যদি ৱিসেসতো সদ্ধাপঞ্ঞানং সমাধিৱীৰিযানঞ্চ সমানতং ইচ্ছতি, কথং সতীতি আহ – ‘‘সতি পন সব্বত্থ বলৱতী ৱট্টতী’’তি. সব্বত্থাতি লীনুদ্ধচ্চপক্খিকেসু পঞ্চিন্দ্ৰিযেসু. উদ্ধচ্চপক্খিকেকদেসে গণ্হন্তো ‘‘সদ্ধাৱীৰিযপঞ্ঞান’’ন্তি আহ. অঞ্ঞথা পীতি চ গহেতব্বা সিযা. তথা হি ‘‘কোসজ্জপক্খিকেন সমাধিনা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং, ন চ ‘‘পস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাহী’’তি. সাতি সতি. সব্বেসু ৰাজকম্মেসু নিযুত্তোতি সব্বকম্মিকো. তেনাতি যেন কাৰণেন সব্বত্থ ইচ্ছিতব্বা, তেন আহ অট্ঠকথাযং. সব্বত্থ নিযুত্তা সব্বত্থিকা, সব্বেন ৱা লীনুদ্ধচ্চপক্খিকেন বোজ্ঝঙ্গেন অত্থেতব্বা সব্বত্থিযা, সব্বত্থিযাৱ সব্বত্থিকা. চিত্তন্তি কুসলচিত্তং. তস্স হি সতিপটিসৰণং পৰাযণং অপ্পত্তস্স পত্তিযা অনধিগতস্স অধিগমায. তেনাহ – ‘‘আৰক্খপচ্চুপট্ঠানা’’তিআদি.
খন্ধাদিভেদে অনোগাড়্হপঞ্ঞানন্তি পৰিযত্তিবাহুসচ্চৱসেনপি খন্ধাযতনাদীসু অপ্পতিট্ঠিতবুদ্ধীনং. বহুস্সুতসেৱনা হি সুতমযঞাণাৱহা. তৰুণৱিপস্সনাসমঙ্গীপি ভাৱনামযঞাণে ঠিতত্তা একংসতো পঞ্ঞৱা এৱ নাম হোতীতি আহ – ‘‘সমপঞ্ঞাস…পে… পুগ্গলসেৱনা’’তি. ঞেয্যধম্মস্স গম্ভীৰভাৱৱসেন তপ্পৰিচ্ছেদকঞাণস্স গম্ভীৰভাৱগহণন্তি আহ – ‘‘গম্ভীৰেসু খন্ধাদীসু পৱত্তায গম্ভীৰপঞ্ঞাযা’’তি. তঞ্হি ঞেয্যং তাদিসায পঞ্ঞায চৰিতব্বতো গম্ভীৰঞাণচৰিযং, তস্সা ৱা পঞ্ঞায তত্থ পভেদতো পৱত্তি গম্ভীৰঞাণচৰিযা, তস্সা পচ্চৱেক্খণাতি আহ ‘‘গম্ভীৰপঞ্ঞায পভেদপচ্চৱেক্খণা’’তি. যথা সতিৱেপুল্লপ্পত্তো নাম অৰহা এৱ, এৱং সো এৱ পঞ্ঞাৱেপুল্লপ্পত্তোপীতি আহ ‘‘অৰহত্তমগ্গেন ভাৱনাপাৰিপূৰী হোতী’’তি. ৱীৰিযাদীসুপি এসেৱ নযোতি.
‘‘তত্তং অযোখিলং হত্থে গমেন্তী’’তিআদিনা ৱুত্তপঞ্চৱিধবন্ধনকম্মকাৰণা নিৰযে নিব্বত্তসত্তস্স সব্বপঠমং কৰোন্তীতি দেৱদূতসুত্তাদীসু (ম. নি. ৩.২৫০), তস্সা আদিতো ৱুত্তত্তা চ আহ – ‘‘পঞ্চৱিধবন্ধনকম্মকাৰণতো পট্ঠাযা’’তি. সকটৱহনাদিকালেতি আদি-সদ্দেন তদঞ্ঞমনুস্সেহি তিৰচ্ছানেহি চ ৱিবাধনীযকালং সঙ্গণ্হাতি. একং বুদ্ধন্তৰন্তি ইদং অপৰাপৰং পেতেসু এৱ উপ্পজ্জনকসত্তৱসেন ৱুত্তং, একচ্চানং ৱা পেতানং, একচ্চতিৰচ্ছানানং ৱিয তথা দীঘাযুকতাপি সিযাতি তথা ৱুত্তং. তথা হি কালো নাগৰাজা চতুন্নং বুদ্ধানং ৰূপদস্সাৱী.
এৱং আনিসংসদস্সাৱিনোতি ‘‘ৱীৰিযাযত্তো এৱ সকললোকিযলোকুত্তৰৱিসেসাধিগমো’’তি এৱং আনিসংসদস্সনসীলস্স. গমনৱীথিন্তি সপুব্বভাগং নিব্বানগামিনিং পটিপদং. সহ ৱিপস্সনায অৰিযমগ্গপটিপাটি, সত্তৱিসুদ্ধিপৰম্পৰা ৱা. সা হি ৱট্টতো নিয্যানায গন্তব্বা পটিপদাতি কত্ৱা গমনৱীথি নাম.
কাযদড়্হীবহুলোতি কাযস্স পোসনপসুতো. পিণ্ডন্তি ৰট্ঠপিণ্ডং. পচ্চযদাযকানং অত্তনি কাৰস্স অত্তনো সম্মাপটিপত্তিযা মহপ্ফলভাৱস্স কৰণেন পিণ্ডায ভিক্খায পটিপূজনা পিণ্ডাপচাযনা. নীহৰন্তোতি পত্তত্থৱিকতো নীহৰন্তো. তং সদ্দং সুত্ৱাতি তং উপাসিকায ৱচনং পণ্ণসালদ্ৱাৰে ঠিতোৱ পঞ্চাভিঞ্ঞতায দিব্বসোতেন সুত্ৱাতি ৱদন্তি. মনুস্সসম্পত্তি, দিব্বসম্পত্তি, অন্তে নিব্বানসম্পত্তীতি তিস্সো সম্পত্তিযো. সিতং কৰোন্তোৱাতি ‘‘অকিচ্ছেনেৱ মযা ৱট্টদুক্খং সমতিক্কন্ত’’ন্তি পচ্চৱেক্খণাৱসানে সঞ্জাতপামোজ্জৱসেন সিতং কৰোন্তো এৱ.
অলসানং ভাৱনায নামমত্তম্পি অজানন্তানং কাযস্স পোসনবহুলানং যাৱদত্থং পৰিভুঞ্জিত্ৱা সেয্যসুখাদিং অনুযুঞ্জন্তানং তিৰচ্ছানকথিকানং দূৰতোৱ ৱজ্জনং কুসীতপুগ্গলপৰিৱজ্জনা. ‘‘দিৱসং চঙ্কমেন নিসজ্জাযা’’তিআদিনা ভাৱনাৰম্ভৱসেন আৰদ্ধৱীৰিযানং দড়্হপৰক্কমানং কালেনকালং উপসঙ্কমনা আৰদ্ধৱীৰিযপুগ্গলসেৱনা. তেনাহ ‘‘কুচ্ছিং পূৰেত্ৱা’’তিআদি.
ৱিসুদ্ধিমগ্গে পন ‘‘জাতিমহত্তপচ্চৱেক্খণা, সব্ৰহ্মচাৰিমহত্তপচ্চৱেক্খণা’’তি ইদং দ্ৱযং ন গহিতং, ‘‘থিনমিদ্ধৱিনোদনতা, সম্মপ্পধানপচ্চৱেক্খণা’’তি ইদং দ্ৱযং গহিতং. তত্থ আনিসংসদস্সাৱিতায এৱ সম্মপ্পধানপচ্চৱেক্খণা গহিতা লোকিযলোকুত্তৰৱিসেসাধিগমস্স ৱীৰিযাযত্ততাদস্সনভাৱতো. থিনমিদ্ধৱিনোদনং তদধিমুত্ততায গহিতং, ৱীৰিযুপ্পাদনে যুত্তপযুত্তস্স থিনমিদ্ধৱিনোদনং অত্থতো সিদ্ধমেৱ. তত্থ থিনমিদ্ধৱিনোদনং কুসীতপুগ্গলপৰিৱজ্জন-আৰদ্ধৱীৰিযপুগ্গল-সেৱন- তদধিমুত্ততাপটিপক্খৱিধমন-পচ্চযূপসংহাৰৱসেন, অপাযভযপচ্চৱেক্খণাদযো সমুত্তেজনৱসেন ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদকাতি দট্ঠব্বা.
বুদ্ধানুস্সতিযা উপচাৰসমাধিনিট্ঠত্তা ৱুত্তং ‘‘যাৱ উপচাৰা’’তি. সকলসৰীৰং ফৰমানোতি পীতিসমুট্ঠানেহি পণীতৰূপেহি সকলসৰীৰং ফৰমানো. ধম্মসঙ্ঘগুণে অনুস্সৰন্তস্সপি যাৱ উপচাৰা সকলসৰীৰং ফৰমানো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো উপ্পজ্জতীতি যোজনা. এৱং সেসঅনুস্সতীসু পসাদনীযসুত্তন্তপচ্চৱেক্খণায চ যোজেতব্বং তস্সাপি ৱিমুত্তাযতনভাৱেন তগ্গতিকত্তা. এৱৰূপে কালেতি দুব্ভিক্খভযাদীসূতি ৱুত্তকালে. সমাপত্তিযা…পে… ন সমুদাচৰন্তীতি ইদং উপসমানুস্সতিযা ৱসেন ৱুত্তং. সঙ্খাৰানঞ্হি সপ্পদেসৱূপসমেপি নিপ্পদেসৱূপসমে ৱিয তত্থ সপঞ্ঞায পৱত্তনতো ভাৱনামনসিকাৰো কিলেসৱিক্খম্ভনসমত্থো হুত্ৱা উপচাৰসমাধিং আৱহন্তো তথাৰূপপীতিসোমনস্সসমন্নাগতো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স উপ্পাদায হোতীতি. পসাদনীযেসু ঠানেসু পসাদসিনেহাভাৱেন সংসূচিতহদযতা লূখতা. সা চ তত্থ আদৰগাৰৱাকৰণেন ৱিঞ্ঞাযতীতি আহ ‘‘অসক্কচ্চকিৰিযায সংসূচিতলূখভাৱে’’তি.
কাযচিত্তদৰথৱূপসমলক্খণা পস্সদ্ধি এৱ যথাৱুত্তবোধিঅঙ্গভূতো পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গো, তস্স পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স. পণীতভোজনসেৱনতাতি পণীতসপ্পাযভোজনসেৱনতা. উতুইৰিযাপথসুখগ্গহণেহি সপ্পাযউতুইৰিযাপথং গহিতন্তি দট্ঠব্বং. তঞ্হি তিৱিধম্পি সপ্পাযং সেৱিযমানং কাযস্স কল্লতাপাদনৱসেন চিত্তস্স কল্লতং আৱহন্তং দুৱিধাযপি পস্সদ্ধিযা কাৰণং হোতি. সত্তেসু লব্ভমানং সুখদুক্খং অহেতুকন্তি অযমেকো অন্তো, ইস্সৰাদিৱিসমহেতুকন্তি অযং দুতিযো, এতে উভো অন্তে অনুপগম্ম যথাসকং কম্মুনা হোতীতি অযং মজ্ঝিমা পটিপত্তি. মজ্ঝত্তো পযোগো যস্স সো মজ্ঝত্তপযোগো, তস্স ভাৱো মজ্ঝত্তপযোগতা. অযঞ্হি পহানসাৰদ্ধকাযতা-সঙ্খাতপস্সদ্ধকাযতায কাৰণং হোন্তী পস্সদ্ধিদ্ৱযং আৱহতি. এতেনেৱ সাৰদ্ধকাযপুগ্গলপৰিৱজ্জন-পস্সদ্ধকাযপুগ্গলসেৱনানং তদাৱহনতা সংৱণ্ণিতাতি দট্ঠব্বং.
ৱত্থুৱিসদকিৰিযা ইন্দ্ৰিযসমত্তপটিপাদনা চ ‘‘পঞ্ঞাৱহা’’তি ৱুত্তা. সমথাৱহাপি তা হোন্তি সমথাৱহভাৱেনেৱ পঞ্ঞাৱহত্তাতি ৱুত্তং ‘‘ৱত্থুৱিসদ…পে… ৱেদিতব্বা’’তি.
কৰণকোসল্লভাৱনাকোসল্লানং নানন্তৰিযভাৱতো ৰক্খণকোসল্লস্স চ তংমূলকত্তা ‘‘নিমিত্তকুসলতা নাম কসিণনিমিত্তস্স উগ্গহণকুসলতা’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. অতিসিথিলৱীৰিযতাদীহীতি আদি-সদ্দেন পঞ্ঞাপযোগমন্দতং অপ্পমাদৱেকল্লঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. তস্স পগ্গণ্হনন্তি তস্স লীনস্স চিত্তস্স ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গাদিসমুট্ঠাপনেন লযাপত্তিতো সমুট্ঠাপনং. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা –
‘‘যস্মিঞ্চ খো, ভিক্খৱে, সমযে লীনং চিত্তং হোতি, কালো তস্মিং সমযে ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনায, কালো ৱীৰিযসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনায, কালো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনায. তং কিস্স হেতু? লীনং, ভিক্খৱে, চিত্তং, তং এতেহি ধম্মেহি সুসমুট্ঠাপযং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো পৰিত্তং অগ্গিং উজ্জালেতুকামো অস্স, সো তত্থ সুক্খানি চেৱ তিণানি পক্খিপেয্য, সুক্খানি গোমযানি পক্খিপেয্য, সুক্খানি কট্ঠানি পক্খিপেয্য, মুখৱাতঞ্চ দদেয্য, ন চ পংসুকেন ওকিৰেয্য, ভব্বো নু খো সো পুৰিসো পৰিত্তং অগ্গিং উজ্জালেতুন্তি. এৱং, ভন্তে’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪).
এত্থ চ যথাসকং আহাৰৱসেন ধম্মৱিচযসম্বোজ্ঝঙ্গাদীনং ভাৱনা সমুট্ঠাপনাতি ৱেদিতব্বা, সা অনন্তৰং ৱিভাৱিতা এৱ.
অচ্চাৰদ্ধৱীৰিযতাদীহীতি আদি-সদ্দেন পঞ্ঞাপযোগবলৱতং পমোদুপ্পিলাৱনঞ্চ সঙ্গণ্হাতি. তস্স নিগ্গণ্হনন্তি তস্স উদ্ধতস্স চিত্তস্স সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গাদিসমুট্ঠাপনেন উদ্ধতাপত্তিতো নিসেধনং. ৱুত্তম্পি চেতং ভগৱতা –
‘‘যস্মিঞ্চ খো, ভিক্খৱে, সমযে উদ্ধতং চিত্তং হোতি, কালো তস্মিং সমযে পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনায, কালো সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনায, কালো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনায. তং কিস্স হেতু? উদ্ধতং, ভিক্খৱে, চিত্তং, তং এতেহি ধম্মেহি সুৱূপসমযং হোতি. সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, পুৰিসো মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং নিব্বাপেতুকামো অস্স, সো তত্থ অল্লানি চেৱ তিণানি….পে… পংসুকেন চ ওকিৰেয্য, ভব্বো নু খো সো পুৰিসো মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং নিব্বাপেতুন্তি. এৱং, ভন্তে’’তি (সং. নি. ৫.২৩৪).
এত্থাপি যথাসকং আহাৰৱসেন পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গাদীনং ভাৱনা সমুট্ঠাপনাতি ৱেদিতব্বা. তত্থ পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনা ৱুত্তা এৱ, সমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ৱুচ্চমানা, ইতৰস্স অনন্তৰং ৱক্খতি. পঞ্ঞাপযোগমন্দতাযাতি পঞ্ঞাব্যাপাৰস্স অপ্পভাৱেন. যথা হি দানং অলোভপ্পধানং, সীলং অদোসপ্পধানং, এৱং ভাৱনা অমোহপ্পধানা. তত্থ যদা পঞ্ঞা ন বলৱতী হোতি, তদা ভাৱনা পুব্বেনাপৰং ৱিসেসাৱহা ন হোতি, অনভিসঙ্খতো ৱিয আহাৰো পুৰিসস্স যোগিনো চিত্তস্স অভিৰুচিং ন উপ্পাদেতি, তেন তং নিৰস্সাদং হোতি. তথা ভাৱনায সম্মদেৱ ৱীথিপটিপত্তিযা অভাৱেন উপসমসুখং ন ৱিন্দতি, তেনপি চিত্তং নিৰস্সাদং হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পঞ্ঞাপযোগ…পে… নিৰস্সাদং হোতী’’তি.
তস্স সংৱেগুপ্পাদনঞ্চ পসাদুপ্পাদনঞ্চ তিকিচ্ছনন্তি তং দস্সেন্তো ‘‘অট্ঠ সংৱেগৱত্থূনী’’তিআদিমাহ. তত্থ জাতিজৰাব্যাধিমৰণানি যথাৰহং সুগতিযং দুগ্গতিযঞ্চ হোন্তীতি তদঞ্ঞমেৱ পঞ্চৱিধবন্ধনাদিখুপ্পিপাসাদিঅঞ্ঞমঞ্ঞৱিবাধনাদিহেতুকং অপাযদুক্খং দট্ঠব্বং. তযিদং সব্বং তেসং তেসং সত্তানং পচ্চুপ্পন্নভৱনিস্সিতং গহিতন্তি অতীতে অনাগতে চ কালে ৱট্টমূলকদুক্খানি ৱিসুং গহিতানিযেৱ. যে পন সত্তা আহাৰূপজীৱিনো তত্থ চ উট্ঠানফলূপজীৱিনো, তেসং অঞ্ঞেহি অসাধাৰণং জীৱিকদুক্খং অট্ঠমং সংৱেগৱত্থু গহিতন্তি দট্ঠব্বং. অযং ৱুচ্চতি সমযে সম্পহংসনাতি অযং সম্পহংসিতব্বসমযে ৱুত্তনযেন সংৱেগজননৱসেন চেৱ পসাদুপ্পাদনৱসেন চ সম্মদেৱ পহংসনা, সংৱেগজননপুব্বকপসাদুপ্পাদনেন ভাৱনাচিত্তস্স তোসনাতিঅত্থো.
সম্মাপটিপত্তিং আগম্মাতি লীনুদ্ধচ্চৱিৰহেন সমথৱীথিপটিপত্তিযা চ সম্মদেৱ ভাৱনাপটিপত্তিং আগম্ম.
অলীনন্তিআদীসু কোসজ্জপক্খিকানং ধম্মানং অনধিমত্ততায অলীনং, উদ্ধচ্চপক্খিকানং অনধিমত্ততায অনুদ্ধতং, পঞ্ঞাপযোগসম্পত্তিযা উপসমসুখাধিগমেন চ অনিৰস্সাদং, ততো এৱ আৰম্মণে সমপ্পৱত্তং সমথৱীথিপটিপন্নঞ্চ. তত্থ অলীনতায পগ্গহে, অনুদ্ধতায চ নিগ্গহে, অনিৰস্সাদতায সম্পহংসনে ন ব্যাপাৰং আপজ্জতি. অলীনানুদ্ধচ্চতাহি আৰম্মণে সমপ্পৱত্তং, অনিৰস্সাদতায সমথৱীথিপটিপন্নং, সমপ্পৱত্তিযা ৱা অলীনং অনুদ্ধতং, সমথৱীথিপটিপত্তিযা অনিৰস্সাদন্তি দট্ঠব্বং. অযং ৱুচ্চতি সমযে অজ্ঝুপেক্খনতাতি অযং অজ্ঝুপেক্খিতব্বসমযে চিত্তস্স পগ্গহনিগ্গহসম্পহংসনেসু ব্যাৱটতাসঙ্খাতং পটিপক্খং অভিভুয্য উপেক্খনা ৱুচ্চতি. এসাতি সমাধিবোজ্ঝঙ্গো অনুপ্পন্নো উপ্পজ্জতি. অৰহত্তমগ্গেন ভাৱনাপাৰিপূৰী হোতীতি এতেন নিপ্পৰিযাযতো সমাধিৱেপুল্লপ্পত্তোপি অৰহা এৱাতি দস্সেতি.
অনুৰোধৱিৰোধপহানৱসেন মজ্ঝত্তভাৱো উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স কাৰণং তস্মিং সতি সিজ্ঝনতো, অসতি চ অসিজ্ঝনতো, সো চ মজ্ঝত্তভাৱো ৱিসযৱসেন দুৱিধোতি আহ ‘‘সত্তমজ্ঝত্ততা সঙ্খাৰমজ্ঝত্ততা’’তি. তদুভযৱসেন চস্স ৱিৰুজ্ঝনং পস্সদ্ধিসম্বোজ্ঝঙ্গস্স ভাৱনায এৱ দূৰীকতন্তি অনুৰুজ্ঝনস্সেৱ পহানৱিধিং দস্সেন্তো ‘‘সত্তমজ্ঝত্ততা’’তিআদিমাহ. তথা হিস্স সত্তসঙ্খাৰকেলাযনপুগ্গলপৰিৱজ্জনং ‘‘উপ্পত্তিযা কাৰণ’’ন্তি ৱুচ্চতি. উপেক্খায হি ৱিসেসতো ৰাগো পটিপক্খো, ততো ৰাগবহুলস্স পুগ্গলস্স উপেক্খা ‘‘ৱিসুদ্ধিমগ্গো’’তি ৱুচ্চতি. দ্ৱীহাকাৰেহীতি কম্মস্সকতাপচ্চৱেক্খণং অত্তসুঞ্ঞতাপচ্চৱেক্খণন্তি ইমেহি দ্ৱীহি কাৰণেহি. দ্ৱীহেৱাতি অৱধাৰণং সঙ্খাৰসহিতায সঙ্খ্যাসমানতায দস্সনত্থং. সঙ্খ্যা এৱ হেত্থ সমানং, ন সঙ্খ্যেয্যং সব্বথা সমানন্তি. অস্সামিকভাৱো অনত্তনিযতা. সতি হি অত্তনি তস্স কিঞ্চনভাৱেন চীৱৰং অঞ্ঞং ৱা কিঞ্চি অত্তনিযং নাম সিযা, সো পন কোচি নত্থেৱাতি অধিপ্পাযো. অনদ্ধনিযন্তি, ন অদ্ধানক্খমং, ন চিৰট্ঠাযি ইত্তৰং অনিচ্চন্তি অত্থো. তাৱকালিকন্তি তস্সেৱ ৱেৱচনং.
মমাযতীতি মমত্তং কৰোতি. মমাতি তণ্হায পৰিগ্গয্হ তিট্ঠতি. ধনাযন্তাতি ধনং দব্বং কৰোন্তা. অস্সাতি উপেক্খাসম্বোজ্ঝঙ্গস্স অৰহত্তমগ্গেন ভাৱনাপাৰিপূৰী হোতি. তথা হি অৰহতো এৱ ছড়ঙ্গুপেক্খানিপ্ফত্তি.
অসুভাৰম্মণা ধম্মাতি অসুভপ্পকাৰা অসুভঝানস্স আৰম্মণভূতা ধম্মা. কামং ইন্দ্ৰিযবদ্ধাপি কেসাদযো অসুভপ্পকাৰা এৱ, ৱিসেসতো পন জিগুচ্ছিতব্বে জিগুচ্ছাৱহে গণ্হন্তো ‘‘দসা’’তি আহ. যথা মনসিকৰোতো সভাৱসৰসতো তত্থ অসুভসঞ্ঞা সন্তিট্ঠতি, তথা পৱত্তো মনসিকাৰো উপাযমনসিকাৰো. অসুভে অসুভপটিক্কূলাকাৰস্স উগ্গণ্হনং, যথা ৱা তত্থ উগ্গহনিমিত্তং উপ্পজ্জতি, তথা মনসিকাৰো অসুভনিমিত্তস্স উগ্গহো. উপচাৰপ্পনাৱহায অসুভভাৱনায অনুযুঞ্জনা অসুভভাৱনানুযোগো.
মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং সুট্ঠু সুসংৱৰণে সতি অৱসৰং অলভন্তো কামচ্ছন্দো পহীযতেৱ, তথা ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো মিতাহাৰস্স থিনমিদ্ধাভিভৱাভাৱা ওতাৰং অলভমানো কামচ্ছন্দো পহীযতি. যো পন আহাৰে পটিক্কূলসঞ্ঞং তব্বিপৰিণামস্স তদাধাৰস্স তস্স চ উদৰিযভূতস্স অতিৱিয জেগুচ্ছতং, কাযস্স চ আহাৰতিট্ঠকতং সম্মদেৱ জানাতি, সো সব্বসো ভোজনে পমাণস্স জাননেন ৱিসেসতো ভোজনে মত্তঞ্ঞূ নাম. তস্স কামচ্ছন্দো পহীযতেৱ, অট্ঠকথাযং পন অপ্পাহাৰতংযেৱ দস্সেতুং ‘‘চতুন্ন’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অসুভকম্মিকতিস্সত্থেৰো দন্তট্ঠিদস্সাৱী. পহীনস্সাতি ৱিক্খম্ভনৱসেন পহীনস্স. অভিধম্মপৰিযাযেন সব্বোপি লোভো কামচ্ছন্দনীৱৰণন্তি ‘‘অৰহত্তমগ্গেন আযতিং অনুপ্পাদো’’তি ৱুত্তং.
মেজ্জতি হিতফৰণৱসেন সিনিয্হতীতি মিত্তো, হিতেসী পুগ্গলো, তস্মিং মিত্তে ভৱা, মিত্তস্স ৱা এসাতি মেত্তা, হিতেসিতা. সা এৱ পটিপক্খতো চেতসো ৱিমুত্তীতি মেত্তাচেতোৱিমুত্তি. তত্থ মেত্তাযনস্স সত্তেসু হিতফৰণস্স উপ্পাদনং পৱত্তনং মেত্তানিমিত্তস্স উগ্গহো. তেনাহ ‘‘ওদিস্সকা’’তিআদি.
তত্থ অত্তপিযসহাযমজ্ঝত্তৱেৰিৱসেন ওদিস্সকতা. সীমাসম্ভেদে কতে অনোদিস্সকতা. একাদিদিসাফৰণৱসেন দিসাফৰণতা মেত্তায উগ্গণ্হনে ৱেদিতব্বা. উগ্গহো যাৱ উপচাৰা দট্ঠব্বো. উগ্গহিতায আসেৱনা ভাৱনা, সব্বা ইত্থিযো পুৰিসা অৰিযা অনৰিযা দেৱা মনুস্সা ৱিনিপাতিকাতি সত্তোধিকৰণৱসেন পৱত্তা সত্তৱিধা, অট্ঠৱীসতিৱিধা ৱা, দসহি দিসাহি দিসোধিকৰণৱসেন পৱত্তা দসৱিধা, একেকায দিসায সত্তাদিইত্থাদিঅৱেৰাদিভেদেন অসীতাধিকচতুসতপ্পভেদা চ ওধিসোফৰণমেত্তা. সব্বে সত্তা, পাণা, ভূতা, পুগ্গলা, অত্তভাৱপৰিযাপন্নাতি এতেসং ৱসেন পঞ্চৱিধা. একেকস্মিং অৱেৰা হোন্তু, অব্যাপজ্জা, অনীঘা, সুখী অত্তানং পৰিহৰন্তূতি চতুধা পৱত্তিযা ৱীসতিৱিধা অনোধিসোফৰণমেত্তা, তং সন্ধাযাহ – ‘‘ওধিসো…পে… ভাৱেন্তস্সপী’’তি. ত্ৱং এতস্সাতিআদিনা কম্মস্সকতাপচ্চৱেক্খণং দস্সেতি. পটিসঙ্খানে ঠিতস্সাতি কোধে যথাৱুত্তস্স আদীনৱস্স তপ্পটিপক্খতো অকোধে মেত্তায আনিসংসস্স চ পটিসঙ্খানে সম্মদেৱ জাননে. সেৱন্তস্সাতি ভজন্তস্স ব্যাপাদো পহীযতি.
অতিভোজনে নিমিত্তগ্গাহোতি আহাৰস্স অধিকভোজনে থিনমিদ্ধস্স নিমিত্তগ্গাহো, ‘‘এত্তকে ভুত্তে থিনমিদ্ধং উপ্পজ্জতি, এত্তকে নো’’তি থিনমিদ্ধস্স কাৰণাকাৰণগ্গাহোতি অত্থো. দিৱা সূৰিযালোকন্তি দিৱা গহিতনিমিত্তং সূৰিযালোকং, ৰত্তিযং মনসিকৰোন্তস্সপীতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ধুতঙ্গানং ৱীৰিযনিস্সিতত্তা ৱুত্তং ‘‘ধুতঙ্গনিস্সিতসপ্পাযকথাযপী’’তি.
কুক্কুচ্চম্পি কতাকতানুসোচনৱসেন পৱত্তমানং চেতসো অৱূপসমাৱহতায উদ্ধচ্চেন সমানলক্খণমেৱাতি তদুভযস্স পহানকাৰণং দস্সেন্তো ভগৱা – ‘‘অত্থি, ভিক্খৱে, চেতসো ৱূপসমো’’তিআদিমাহ. তস্মা বাহুসচ্চাদি তস্স পহানকাৰণন্তি দস্সেতুং ‘‘অপিচ ছ ধম্মা’’তিআদিমাহ. তত্থ বহুস্সুতস্স গন্থতো, অত্থতো ধম্মং ৱিচাৰেন্তস্স অত্তৱেদাদিপটিলাভসম্ভৱতো ৱিক্খেপো ন হোতি. যথাৱিহিতপটিপত্তিযা যথাধম্মপটিকাৰপ্পত্তিযা চ ৱিপ্পটিসাৰো অনৱসৰোৱাতি ‘‘বাহুসচ্চেনপি…পে… উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতী’’তি ৱুত্তং. যদগ্গেন বহুস্সুতস্স পটিসঙ্খানৱতো উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চং পহীযতি, তদগ্গেন পৰিপুচ্ছকতাৱিনযপকতঞ্ঞুতাহিপি তং পহীযতীতি দট্ঠব্বং. ৱুদ্ধসেৱিতা চ ৱুদ্ধসীলিতং আৱহতীতি চেতসো ৱূপসমকৰত্তা উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চস্স পহানকাৰী ৱুত্তা, ৱুদ্ধভাৱং পন অনপেক্খিত্ৱা ৱিনযধৰা কুক্কুচ্চৱিনোদকা কল্যাণমিত্তাতি দট্ঠব্বা. ৱিক্খেপো চ ভিক্খূনং যেভুয্যেন কুক্কুচ্চহেতুকো হোতীতি ‘‘কপ্পিযাকপ্পিযপৰিপুচ্ছাবহুলস্সা’’তিআদিনা ৱিনযনযেনেৱ পৰিপুচ্ছকতাদযো নিদ্দিট্ঠা. পহীনে উদ্ধচ্চকুক্কুচ্চেতি নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. কুক্কুচ্চস্স দোমনস্সসহগতত্তা অনাগামিমগ্গেন আযতিং অনুপ্পাদো ৱুত্তো.
কুসলাকুসলা ধম্মাতিআদীসু যং ৱত্তব্বং, তং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. কামং বাহুসচ্চপৰিপুচ্ছকতাহি অট্ঠৱত্থুকাপি ৱিচিকিচ্ছা পহীযতি, তথাপি ৰতনত্তযৱিচিকিচ্ছামূলিকা সেসৱিচিকিচ্ছাতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘তীণি ৰতনানি আৰব্ভা’’তিআদি. ৱিনযে পকতঞ্ঞুতায চ সতি সিক্খায কঙ্খায অসম্ভৱো এৱ, তথা ৰতনত্তযগুণাৱবোধে সতি পুব্বন্তাদীসু সংসযস্সাতি আহ – ‘‘ৱিনযে’’তিআদি. ওকপ্পনীযসদ্ধা সদ্ধেয্যৱত্থুং অনুপৱিসিত্ৱা ৱিয অধিমুচ্চনং, তঞ্চ তথা অধিমোক্খুপ্পাদনমেৱ. সদ্ধায নিন্নপোণপব্ভাৰতা অধিমুত্তি. অৰহত্তেন কূটং গণ্হি সত্তপি বোজ্ঝঙ্গে ৱিত্থাৰেত্ৱা দেসনায ওসাপিতত্তা.
আহাৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. পৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা
২৩৩. সম্বহুলাতি ৱুচ্চন্তি সঙ্ঘসমঞ্ঞায অভাৱতো. ততো পৰন্তি তিণ্ণং জনানং উপৰি সঙ্ঘো চতুৱগ্গকৰণীযাদিসঙ্ঘকম্মৱসেন কম্মপ্পত্তত্তা. পৱিসিংসূতি ভাৱিনি পৱিসনে ভূতে ৱিয কত্ৱা উপচাৰেন ৱুত্তন্তি আহ – ‘‘পৱিট্ঠা’’তি. ভাৱিনি হি ভূতে ৱিয উপচাৰো. তেনাহ – ‘‘তে পনা’’তিআদি, তে পন ভিক্খূতি অত্থো. পুন তে পনাতি তিত্থিযা তিত্থিযসাৱকা চ.
ইমস্মিং পঞ্ঞাপনেতি ‘‘পঞ্চ নীৱৰণে পহাযা’’তিআদিনযপ্পৱত্তে ইমস্মিং পকাৰে অত্থপঞ্ঞাপনে. ৱিসিস্সতি অঞ্ঞমঞ্ঞতো পভিজ্জতীতি ৱিসেসো, ভেদো. স্ৱাযং ইধ অন্তোগধাধিকভাৱো অধিপ্পেতোতি আহ – ‘‘কো ৱিসেসোতি কিং অধিক’’ন্তি. অধিকং পযসনং পযুঞ্জনন্তি অধিপ্পযাসো, অধিকপ্পযোগো. নানা কৰীযতি এতেনাতি নানাকৰণং, ভেদোতি আহ – ‘‘কিং নানত্ত’’ন্তি. দুতিযপদেতি ‘‘অনুসাসনিযা ৱা অনুসাসনি’’ন্তি এতস্মিং পদে. এসেৱ নযোতি যথা পঠমস্মিং পদে অত্থযোজনা, এৱং দুতিযপদেপি যোজেতব্বা.
তীণি ঠানানীতি দেৱমাৰব্ৰহ্মট্ঠানানি তীণি ‘‘সদেৱকে লোকে’’তিআদিনা লোকে পক্খিপিত্ৱা. ‘‘সস্সমণব্ৰাহ্মণিযা পজায সদেৱমনুস্সাযা’’তি দ্ৱে ঠানানি. ‘‘পজাযা’’তি এত্থ পক্খিপিত্ৱা ইতি পঞ্চহি পদেহি. উদ্দেসন্তি উদ্দিসিতব্বতং. গণনন্তি একো কামচ্ছন্দোতি গহেতব্বতং গচ্ছতি. অত্তনো হত্থপাদাদীসূতি নিদস্সনমত্তং দট্ঠব্বং সমুদাযং আৰব্ভ পটিঘস্স উপ্পজ্জনতো. অত্তনো খন্ধেসু ৱিমতি ‘‘অহং নু খোস্মী’’তিআদিনা.
কিঞ্চাপি সব্বং ৱীৰিযং চেতসিকমেৱ, যং পন কাযকম্মাধিট্ঠানাদিৱসেন মনসি কাযিকপযোগসমুট্ঠাপনং ৱীৰিযং কাযিকন্তি লদ্ধপৰিযাযন্তি ততো ৱিসেসেত্ৱা চেতসিকন্তি যথাধিপ্পেতদুতিযতাদস্সনত্থং. যদিপি যথাকপ্পিতইৰিযাপথসন্ধাৰণৱসেন পৱত্তমানং ৱীৰিযং কাযস্স তথাপৱত্তস্স পচ্চযভূতন্তি ন সক্কা ৱত্তুং, তথাপি ন তাদিসো কাযপযোগো, তদা পৱত্তো নত্থীতি ৱুত্তং ‘‘কাযপযোগং ৱিনা উপ্পন্নৱীৰিয’’ন্তি. সতিসম্বোজ্ঝঙ্গসদিসো ৱাতি ইমিনা অজ্ঝত্তিকে সঙ্খাৰে অজ্ঝুপেক্খনৱসেন পৱত্তা অজ্ঝত্তধম্মেসু উপেক্খাতিআদিনযং অতিদিসতি.
‘‘মিস্সকবোজ্ঝঙ্গা কথিতা’’তি ৱত্ৱা তমত্থং ৱিভাৱেতুং ‘‘এতেসূ’’তিআদি ৱুত্তং. চঙ্কমন্তেনপি অৰিযমগ্গং অধিগন্তুং সক্কাতি কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘মগ্গং অপত্তং কাযিকৱীৰিয’’ন্তি. বোজ্ঝঙ্গা ন লব্ভন্তীতি নিপ্পৰিযাযবোজ্ঝঙ্গা ন লব্ভন্তী. বোজ্ঝঙ্গে উদ্ধৰন্তি পৰিযাযতোতি অধিপ্পাযো. সেসাতি বহিদ্ধাধম্মেসু সতি-ধম্মৱিচয-উপেক্খা-চেতসিক-ৱীৰিয-সৱিতক্ক-সৱিচাৰ-পীতি-সমাধী দ্ৱে পস্সদ্ধিযো চ. অযং পন নযো পচুৰপ্পৱত্তিৱসেন অট্ঠকথানযেনেৱ ৱুত্তো. থেৰৱাদৱসেন পন অৱিতক্কঅৱিচাৰমত্তা পীতিসমাধিসম্বোজ্ঝঙ্গা ৰূপাৱচৰাপি অত্থীতি তেপি গহেত্ৱা দস মিস্সকাৱ হোন্তীতি ৱত্তব্বং সিযাতি.
পৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. অগ্গিসুত্তৱণ্ণনা
২৩৪. লোণধূপনন্তি লোণঞ্চ ধূপনঞ্চ লোণধূপনং. যোধকম্মন্তি যোধপুগ্গলেন কত্তব্বং কম্মং. মন্তকম্মন্তি ৰাজকিচ্চমন্তনং. পটিহাৰকম্মন্তি ৰঞ্ঞো সন্তিকং আগতানং ৱচনং ৰঞ্ঞো নিৱেদেত্ৱা ততো নেসং পটিহৰণকম্মং. তস্মাতি সব্বত্থিকত্তা সতিযা. এৱং ‘‘সতিঞ্চ খ্ৱাহ’’ন্তিআদিকং অৱোচ. পুব্বভাগৱিপস্সনা বোজ্ঝঙ্গাৱ কথিতা পগ্গহনিগ্গহৱিনোদিতত্তা.
অগ্গিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৪. মেত্তাসহগতসুত্তৱণ্ণনা
২৩৫. কীদিসা গতি নিব্বত্তি এতিস্সাতি কিংগতিকা, কিংনিট্ঠাতি ৱুত্তং হোতি. কীদিসী পৰমা উত্তমা কোটি এতিস্সাতি কিংপৰমা. কীদিসং ফলং আনিসংসং উদযো এতিস্সাতি কিংফলা. সংসট্ঠং সম্পযুত্তন্তি ইদং সহগত-সদ্দস্স অত্থদস্সনমত্তং, ইধ পন মেত্তাঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনাপুব্বভাগবোজ্ঝঙ্গা চ ‘‘মেত্তাসহগতং সতিসম্বোজ্ঝঙ্গ’’ন্তিআদিনা ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বং. সব্বত্থাতি সব্বেসু বোজ্ঝঙ্গেসু সব্বেসু চ ব্ৰহ্মৱিহাৰেসু.
পটিকূলেতি ৱিৰজ্জতীতি পটিকূলং, অনিট্ঠং. ন পটিকূলং অপ্পটিকূলং, ইট্ঠং. তেনাহ ‘‘ইট্ঠে ৱত্থুস্মি’’ন্তি. এত্থাতি অপ্পটিকূলৱত্থুস্মিং. এৱন্তি পটিকূলসঞ্ঞী. সত্তে অপ্পটিকূলে অসুভফৰণং, সঙ্খাৰে অপ্পটিকূলে অনিচ্চন্তি মনসিকাৰং কৰোন্তো. অসুভাযাতি অসুভসঞ্ঞায. অনিচ্চতো ৱা উপসংহৰতীতি অনিচ্চন্তি মনসিকাৰং পৱত্তেতি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তমত্থং ৱিৱৰিতুং ‘‘অপ্পটিকূলপটিকূলেসূ’’তিআদি ৱুত্তং. ছড়ঙ্গুপেক্খন্তি ছসু আৰম্মণেসু পহীনানুৰোধস্স উপ্পত্তিযা ছড়ঙ্গৱন্তং উপেক্খং.