৬-৭. কুণ্ডলিযসুত্তাদিৱণ্ণনা
১৮৭-১৮৮. নিবদ্ধৱাসৱসেন আৰামে নিসীদনসীলোতি আৰামনিসাদী. পৰিসং ওগাড়্হো হুত্ৱা চৰতীতি পৰিসাৱচৰোতি আহ – ‘‘যো পনা’’তিআদি. এৱন্তি ইমিনাকাৰেন. গহণন্তি নিগ্গহণং. তেন পুচ্ছাপদস্স অত্থং ৱিৱৰতি. নিব্বেঠনন্তি নিগ্গহনিব্বেঠনং. তেন ৱিস্সজ্জনপদস্স অত্থং ৱিৱৰতি. ইমিনা নযেনাতি এতেন ‘‘ইতিৱাদো’’তি এত্থ ইতি-সদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. উপাৰম্ভাধিপ্পাযো ৱদতি এতেনাতি ৱাদো, দোসো. ইতিৱাদো হোতীতি এৱং ইমস্স উপৰি ৱাদাৰোপনং হোতি. ইতিৱাদপ্পমোক্খোতি এৱং ততো পমোক্খো হোতি. এৱং ৱাদপ্পমোক্খানিসংসং পৰেহি আৰোপিতদোসস্স নিব্বেঠনৱসেন দস্সেত্ৱা ইদানি দোসপৱেদনৱসেন দস্সেতুং ‘‘অযং পুচ্ছায দোসো’’তিআদি ৱুত্তং.
এত্তকং ঠানন্তিআদিতো পট্ঠায যাৱ ‘‘তীণি সুচৰিতানী’’তি এত্তকং ঠানং. ইমং দেসনন্তি ‘‘ইন্দ্ৰিযসংৱৰো খো’’তিআদিনযপ্পৱত্তং ইমং দেসনং. নাভিজ্ঝাযতীতি ন অভিজ্ঝাযতি. নাভিহংসতীতি ন অভিতুস্সতি. গোচৰজ্ঝত্তে ঠিতং হোতীতি কম্মট্ঠানাৰম্মণে সমাধানৱসেন ঠিতং হোতি অৱট্ঠিতং. তেনাহ ‘‘সুসণ্ঠিত’’ন্তি. সুসণ্ঠিতন্তি সম্মা অৱিক্খেপৱসেন ঠিতং. কম্মট্ঠানৱিমুত্তিযাতি কম্মট্ঠানানুযুঞ্জনৱসেন পটিপক্খতো নীৱৰণতো ৱিমুত্তিযা. সুট্ঠু ৱিমুত্তন্তি সুৱিমুত্তং. তস্মিং অমনাপৰূপদস্সনে ন মঙ্কু ৱিলক্খো ন হোতি. কিলেসৱসেন দোসৱসেন. অট্ঠিতচিত্তো অথদ্ধচিত্তো. কোৱেসেন হি চিত্তং থদ্ধং হোতি, ন মুদুকং. অদীনমানসোতি দোমনস্সৱসেন যো দীনভাৱো, তদভাৱেন নিদ্দোসমানসো. অপূতিচিত্তোতি ব্যাপজ্জাভাৱেন সীতিভূতচিত্তো.
ইমেসু ছসু দ্ৱাৰেসু অট্ঠাৰস দুচ্চৰিতানি হোন্তি পচ্চেকং কাযৱচীমনোদুচ্চৰিতভেদেন. তানি ৱিভাগেন দস্সেতুং ‘‘কথ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতেতি নযদানমত্তমেতং. তেন ‘‘অনিট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে দোসং উপ্পাদেন্তস্সা’’তিআদিনা তিৱিধদুচ্চৰিতং নীহৰিত্ৱা ৱত্তব্বং, তথা ‘‘মজ্ঝত্তাৰম্মণে মোহং উপ্পাদেন্তস্সা’’তিআদিনা চ. মনোদুচ্চৰিতাদিসামঞ্ঞেন পন তীণিযেৱ দুচ্চৰিতানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বং.
পঞ্ঞত্তিৱসেনাতি ৱত্থুং অনামসিত্ৱা পিণ্ডগহণমুখেন কেৱলং পঞ্ঞত্তিৱসেনেৱ. ভাৱনাপটিসঙ্খানেতি ভাৱনাসিদ্ধে পটিসঙ্খানে, ভাৱনায পটিসঙ্খানে ৱাতি অত্থো. ইমানীতি যথাৱুত্তানি ছদ্ৱাৰাৰম্মণানি. দুচ্চৰিতানীতি দুচ্চৰিতকাৰণানি. অপ্পটিসঙ্খানে ঠিতস্স দুচ্চৰিতানি সুচৰিতানি কত্ৱা. পৰিণামেতীতি পৰিৱত্তেতি দুচ্চৰিতানি তত্থ অনুপ্পাদেত্ৱা সুচৰিতানি উপ্পাদেন্তো. এৱন্তি ৱুত্তপ্পকাৰেন. ইন্দ্ৰিযসংৱৰো…পে… ৱেদিতব্বো ইন্দ্ৰিযসংৱৰসম্পাদনৱসেন তিণ্ণং সুচৰিতানং সিজ্ঝনতো. তেনাহ ‘‘এত্তাৱতা’’তিআদি. এত্তাৱতাতি আদিতো পট্ঠায যাৱ ‘‘তীণি সুচৰিতানি পৰিপূৰেন্তী’’তি পদং, এত্তাৱতা. সীলানুৰক্খকং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলন্তি চতুপাৰিসুদ্ধিসীলস্স অনুৰক্খকং ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং কথিকং. কথং পন তদেৱ তস্স অনুৰক্খকং হোতীতি? অপৰাপৰুপ্পত্তিযা উপনিস্সযভাৱতো.
তীণি সীলানীতি ইন্দ্ৰিযসংৱৰ-আজীৱপাৰিসুদ্ধি-পচ্চযসন্নিস্সিত-সীলানি. লোকুত্তৰমিস্সকাতি লোকিযাপি লোকুত্তৰাপি হোন্তীতি অত্থো. সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানন্তি লোকুত্তৰানং সত্তন্নং বোজ্ঝঙ্গানং. মূলভূতা সতিপট্ঠানা পুব্বভাগা, তে সন্ধায ৱুত্তং ‘‘চত্তাৰো খো, কুণ্ডলিয, সতিপট্ঠানা ভাৱিতা বহুলীকতা সত্ত বোজ্ঝঙ্গে পৰিপূৰেন্তী’’তি. তেপীতি যথাৱুত্তসতিপট্ঠানা. সতিপট্ঠানমূলকা বোজ্ঝঙ্গাতি লোকিযসতিপট্ঠানমূলকা বোজ্ঝঙ্গাৱ. পুব্বভাগাৱাতি এত্থ কেচি ‘‘পুব্বভাগা চা’’তি পাঠং কত্ৱা ‘‘পুব্বেৱ লোকুত্তৰা পুব্বভাগা চা’’তি অত্থং ৱদন্তি. ৱিজ্জাৱিমুত্তিমূলকাতি ‘‘সত্ত খো, কুণ্ডলিয, বোজ্ঝঙ্গা ভাৱিতা বহুলীকতা ৱিজ্জাৱিমুত্তিং পৰিপূৰেন্তী’’তি এৱং ৱুত্তা বোজ্ঝঙ্গা লোকুত্তৰাৱ ৱিজ্জাৱিমুত্তিসহগতভাৱতো.
কুণ্ডলিযসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.