১. সগাথাৱগ্গো

১. সমাধিসুত্তৱণ্ণনা

২৪৯. ৱেদনা চ পজানাতীতি সচ্চাভিসম্বোধৱসেন ৱুচ্চমানৱেদনানং পজাননং সাতিসযসমাধানপুব্বকন্তি ভগৱতা ‘‘সমাহিতো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘উপচাৰেন ৱা অপ্পনায ৱা সমাহিতো’’তি. ৱেদনাতি তিস্সোপি ৱেদনা. দুক্খসচ্চৱসেনাতি দুক্খসচ্চভাৱেন, পৰিজাননৱসেনাতি অত্থো. সম্ভৱন্তি সমুদযং তণ্হাৱিজ্জাকম্মফস্সাদিপ্পভেদং উপ্পত্তিকাৰণং. তেনাহ ‘‘সমুদযসচ্চৱসেন পজানাতী’’তি. যত্থাতি যংনিমিত্তং, যং আগম্ম কামতণ্হাৱিজ্জাদিনিৰোধা ৱেদনানিৰোধো, তেসং অযং নিৰোধো. নিব্বানং আৰব্ভ অৰিযমগ্গপ্পৱত্তিযা হি নিব্বানং ৱেদনানিৰোধোতি ৱুত্তো. খযং গমেতীতি খযগামী, তং খযগামিনং. ছাতং ৱুচ্চতি তণ্হা কামানং পাতুকামতাৱসেন পৱত্তনতো, অচ্চন্তমেৱ সমুচ্ছিন্নত্তা নত্থি এতস্মিং ছাতন্তি নিচ্ছাতো. তেনাহ ‘‘নিত্তণ্হো’’তি. সম্মসনচাৰৱেদনাতি সম্মসনূপচাৰৱেদনা. দ্ৱীহি পদেহীতি ‘‘সমাহিতো সম্পজানো’’তি ইমেহি দ্ৱীহি. ‘‘সতো’’তি পন ইদং সম্পজানপদস্সেৱ উপব্ৰূহনন্তি অধিপ্পাযো. সেসেহি চতূহি চতুসচ্চং কথিতং, ইতৰেহি পন দ্ৱীহি চতুসচ্চবুজ্ঝনমেৱ কথিতং. সব্বসঙ্গাহিকোতি সব্বসভাৱধম্মানং সঙ্গণ্হনকো. তেনাহ ‘‘চতুভূমকধম্মপৰিচ্ছেদো ৱুত্তো’’তি.

সমাধিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সুখসুত্তৱণ্ণনা

২৫০. দুক্খং ন হোতীতি অদুক্খং, সুখং ন হোতীতি অসুখং, ম-কাৰো পদসন্ধিকৰো. অদুক্খমসুখন্তি ৱেদযিতসদ্দাপেক্খায নপুংসকনিদ্দেসো. সপৰসন্তানগতে সন্ধায অজ্ঝত্তবহিদ্ধাগহণন্তি আহ ‘‘অত্তনো চ পৰস্স চা’’তি. তেন সব্বম্পি ৱেদযিতং গহিতন্তি দট্ঠব্বং. নস্সনসভাৱন্তি ইত্তৰখণতায ভঙ্গতো উদ্ধং অপস্সিতব্বসভাৱং. পলোকো ভেদো এতস্স অত্থীতি পলোকিনং. তেনাহ ‘‘ভিজ্জনসভাৱ’’ন্তি. ঞাণেন ফুসিত্ৱা ফুসিত্ৱাতি পুব্বভাগে ৱিপস্সনাঞাণেন অনিচ্চা পভঙ্গুনোতি আৰম্মণতো, উত্তৰকালং অসম্মোহতো মগ্গপৰম্পৰায ফুসিত্ৱা ফুসিত্ৱা ৱযং পস্সন্তো. ৱিৰজ্জতীতি মগ্গৱিৰাগেন ৱিৰজ্জতি. সম্মসনচাৰৱেদনা কথিতা আৰদ্ধৱিপস্সকানং ৱসেন দেসনাতি. লোকিযলোকুত্তৰেহি ঞাণেহি যাথাৱতো পৰিজাননং পটিৱিজ্ঝনং ঞাণফুসনং.

সুখসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. পহানসুত্তৱণ্ণনা

২৫১. সব্বম্পি অট্ঠসতপভেদং তণ্হং ছিন্দি সমুচ্ছেদপহানৱসেন পজহি. তেনাহ ‘‘সমুচ্ছিন্দী’’তি. যদগ্গেন তণ্হা সব্বসো সমুচ্ছিন্না, তদগ্গেন সব্বানিপি সঞ্ঞোজনানীতি আহ ‘‘দসৱিধম্পী’’তিআদি. সম্মাতি সুট্ঠু. পহানঞ্চ নাম উপাযেন ঞাযেন পহানন্তি আহ ‘‘হেতুনা কাৰণেনা’’তি. দস্সনাভিসমযাতি অসম্মোহপটিৱেধা. অৰহত্তমগ্গো হি উপ্পজ্জমানোৱ সভাৱপটিচ্ছাদকং মোহং ৱিদ্ধংসেন্তো এৱ পৱত্ততি, তেন মানো যাথাৱতো দিট্ঠো নাম হোতি, অযমস্স দস্সনাভিসমযো. যথা হি সূৰিযে উট্ঠিতে অন্ধকাৰো ৱিদ্ধংসিযমানো ৱিহতো, এৱং অৰহত্তমগ্গে উপ্পজ্জমানে সো সব্বসো পহীনো এৱ হোতি, ন তস্মিং সন্তানে পতিট্ঠং লভতি, অযমস্স পহানাভিসমযো. তেন ৱুত্তং ‘‘অৰহত্তমগ্গো হী’’তিআদি. কিচ্চৱসেনাতি অসম্মোহপটিৱেধসঙ্খাতস্স দস্সনকিচ্চস্স অনিপ্ফাদনৱসেন.

যে ইমে চত্তাৰো অন্তাতি সম্বন্ধো. মৰিযাদন্তোতি মৰিযাদসঙ্খাতো অন্তো. এস নযো সেসত্তযেপি. তেসূতি চতূসু অন্তেসু. অদুং চতুত্থকোটিসঙ্খাতং সব্বস্সেৱ ৱট্টদুক্খস্স অন্তং পৰিচ্ছেদং অৰহত্তমগ্গেন মানস্স দিট্ঠত্তা পহীনত্তা চ অকাসীতি যোজনা. সমুস্সযো অত্তভাৱো.

ন ৰিঞ্চতীতি ন ৱিৱেচেতি ন ৱিস্সজ্জেতি. তেনাহ ‘‘সম্পজঞ্ঞং ন জহতী’’তি, সম্পজঞ্ঞং ন পৰিচ্চজতীতি অত্থো. সঙ্খ্যং নোপেতীতি ইমস্স ‘‘দিট্ঠধম্মে অনাসৱো’’তি ইমস্স ৱসেন অত্থং ৱদন্তো ‘‘ৰত্তো দুট্ঠো’’তি অৱোচ সউপাদিসেসনিব্বানৱসেন. সঙ্খ্যং নোপেতীতি ৱা দিট্ঠে-ধম্মে অনাসৱো ধম্মট্ঠো ৱেদগূ কাযস্স ভেদা মনুস্সো দেৱোতি ৱা পঞ্ঞত্তিং ন উপেতীতি অনুপাদিসেসনিব্বানৱসেনপি অত্থো ৱত্তব্বো. এত্থ চ সুখাদীসু ৱেদনাসু যথাক্কমং ৰাগানুসযাদযো কথিতাতি আহ – ‘‘ইমস্মিং সুত্তে আৰম্মণানুসযো কথিতো’’তি. যো হি ৰাগাদি পচ্চযসমৱাযে অতিইট্ঠাদীসু উপ্পজ্জনাৰহো মগ্গেন অপ্পহীনো, সো ‘‘ৰাগানুসযো’’তিআদিনা ৱুত্তো, অপ্পহীনত্থো সো মগ্গেন পহাতব্বো, ন পৰিযুট্ঠানাভিভৱত্থোতি.

পহানসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পাতালসুত্তৱণ্ণনা

২৫২. যত্থ পতিট্ঠা নত্থি একন্তিকাতি একন্তিকস্স মহতো পাতস্স অলন্তি অযমেত্থ অত্থো অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘নত্থি এত্থ পতিট্ঠা’’তি. অসম্ভূতত্থন্তি ন সম্ভূতত্থং, মুসাতি অত্থো. সোতি অস্সুতৱা পুথুজ্জনো. যং তং উদকং পততীতি যোজনা. যস্মা সমুদ্দপিট্ঠে অন্তৰন্তৰা ৱেৰম্ভৱাতসদিসো মহাৱাতো উট্ঠহিত্ৱা মহাসমুদ্দে উদকং উগ্গচ্ছাপেতি, তং কদাচি চক্কৱাড়াভিমুখং, কদাচি সিনেৰুপাদাভিমুখং গন্ত্ৱা তং পতিহনতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘বলৱামুখং মহাসমুদ্দস্সা’’তিআদি. ৱেগেন পক্খন্দিত্ৱাতি মহতা ৱাতৱেগেন সমুদ্ধতং তেনেৱ ৱেগেন পক্খন্দন্তঞ্চ হুত্ৱা. মহানৰকপপাতো ৱিযাতি যোজনাযামৱিত্থাৰগম্ভীৰসোব্ভপপাতো ৱিয হোতি. তথাৰূপানন্তি তত্থ ৱসিতুং সমত্থানং. অসন্তন্তি অভূতং. অত্থৱসেন হি ৱাচা অভূতং নাম.

ন পতিট্ঠাসীতি পতিট্ঠং ন লভি. অনিবদ্ধন্তি অনিবন্ধনত্থং যংকিঞ্চি. দুব্বলঞাণোতি ঞাণবলৰহিতো. ‘‘অস্সুতৱা পুথুজ্জনো’’তি ৱত্ৱা ‘‘সুতৱা অৰিযসাৱকো’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘সোতাপন্নো ধুৰ’’ন্তি ৱুত্তং. ইতৰেসু অৰিযসাৱকেসু ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. তেসঞ্হি ৱেদনা সুপৰিঞ্ঞাতা. বলৱৱিপস্সকো…পে… যোগাৱচৰোপি ৱট্টতি মত্তসো ৱেদনানং পৰিঞ্ঞাতত্তা.

পাতালসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দট্ঠব্বসুত্তৱণ্ণনা

২৫৩. ৱিপৰিণামনৱসেন দুক্খতো দট্ঠব্বাতি কিঞ্চাপি সুখা, পৰিণামদুক্খতা পন সুখৱেদনায একন্তিকাতি. ৱিনিৱিজ্ঝনট্ঠেনাতি পীড়নৱসেন অত্তভাৱস্স ৱিজ্ঝনট্ঠেন. হুত্ৱাতি পচ্চযসমাগমেন উপ্পজ্জিত্ৱা. তেন পাকভাৱপুব্বকো অত্তলাভো ৱুত্তো. অভাৱাকাৰেনাতি ভঙ্গুপগমনাকাৰেন. তেন ৱিদ্ধংসভাৱো ৱুত্তো. উভযেন উদযব্বযপৰিচ্ছিন্নতায সিখপ্পত্তং অনিচ্চতং দস্সেতি. স্ৱাযং হুত্ৱা অভাৱাকাৰো ইতৰাসুপি ৱেদনাসু লব্ভতেৱ, অধিকো চ পন দ্ৱিন্নং দুক্খসভাৱো. দুক্খতাৱসেন পুৰিমানং ৱেদনানং দট্ঠব্বতায দস্সিতত্তা পচ্ছিমায ৱেদনায এৱং দট্ঠব্বতা দস্সিতা. অদ্দাতি ঞাণগতিযা সচ্ছিকত্ৱা অদক্খি. ঞাণগমনঞ্হেতং, যদিদং দুক্খতো দস্সনং. সন্তসভাৱং সুখদুক্খতো উপসন্তৰূপত্তা.

দট্ঠব্বসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. সল্লসুত্তৱণ্ণনা

২৫৪. দ্ৱীসু জনেসূতি সুতৱন্তঅস্সুতৱন্তেসু দ্ৱীসু জনেসু. অনুগতৱেধন্তি পুব্বে পৱত্তৱেধস্স অনুগতৱেধং. বলৱতৰা দিগুণা ৱিয হুত্ৱা দড়্হতৰপৱত্তিযা. এৱমেৱাতি যথা ৱিদ্ধস্স পুৰিসস্স অনুৱেধনা বলৱতৰা, এৱমেৱ. সমাধিমগ্গফলানি নিস্সৰণং ৱিক্খম্ভনসমুচ্ছেদপটিপ্পস্সদ্ধিৱসেন. সমাধিসীসেন হেত্থ ঝানঞ্চ গহিতং. সো ন জানাতি অনধিগতত্তা. নিস্সৰণন্তি জানাতি অনিস্সৰণমেৱ. তাসং সমধিগতানং সুখদুক্খৱেদনানং. ন ৱিপ্পযুত্তো অপ্পহীনকিলেসত্তা. সঙ্খাতধম্মস্সাতি সঙ্খায পঞ্ঞায পৰিঞ্ঞাতচতুক্খন্ধস্স. তেনাহ ‘‘তুলিতধম্মস্সা’’তি. ইমস্মিম্পি সুত্তে পুৰিমসুত্তে ৱিয আৰম্মণানুসযোৱ কথিতো, সো পন তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অনুৰোধৱিৰোধপহানস্স ৱুত্তত্তা খীণাসৱো ধুৰং. অনাগামীপি ৱট্টতি, তস্স ৱিৰোধপ্পহানং লব্ভতি.

সল্লসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. পঠমগেলঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা

২৫৫. সদ্দহিত্ৱা গিলানে উপট্ঠাতব্বে মঞ্ঞিস্সন্তীতি যোজনা. তত্থাতি তস্মিং ঠানে. কম্মট্ঠানানুযোগো সপ্পাযো যেসং তে কম্মট্ঠানসপ্পাযা, সতিপট্ঠানৰতাতি অত্থো. অনিচ্চতং অনুপস্সন্তোতি কাযং পটিচ্চ উপ্পন্নায ৱেদনায চ অনিচ্চতং অনুপস্সন্তো. ৱযং অনুপস্সন্তোতিআদীসুপি এসেৱ নযো. ৱযন্তি পন তায এৱ খযসঙ্খাতং. ৱিৰাগন্তি ৱিৰজ্জনং. পটিনিস্সগ্গন্তি পৰিচ্চাগপটিনিস্সগ্গং, পক্খন্দনপটিনিস্সগ্গম্পি ৱা.

আগমনীযপটিপদাতি অৰিযমগ্গস্স আগমনট্ঠানিযা পুব্বভাগপটিপদা. পুব্বভাগাযেৱ ন লোকুত্তৰা. সম্পজঞ্ঞং পুব্বভাগিযমেৱ. তিস্সো অনুপস্সনা পুব্বভাগাযেৱ ৱিপস্সনাপৰিযাপন্নত্তা. মিস্সকাতি লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা. ভাৱনাকালো দস্সিতো ‘‘নিৰোধানুপস্সিনো ৱিহৰতো, পটিনিস্সগ্গানুপস্সিনো ৱিহৰতো ৰাগানুসযো পহীযতী’’তি ৱুত্তত্তা.

পঠমগেলঞ্ঞসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮-৯. দুতিযগেলঞ্ঞসুত্তাদিৱণ্ণনা

২৫৬-২৫৭. ফস্সং পটিচ্চাতি এত্থ ফস্সসীসেন ফস্সাযতনানং গহণং. ন হি ফস্সাযতনেহি ৱিনা ফস্সস্স সম্ভৱো. তেনাহ ‘‘কাযোৱ হি এত্থ ফস্সোতি ৱুত্তো’’তি, ফস্সসীসেন ৱুত্তোতি অধিপ্পাযো. নৱমং উত্তানমেৱ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা.

দুতিযগেলঞ্ঞসুত্তাদিৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ফস্সমূলকসুত্তৱণ্ণনা

২৫৮. সুখৱেদনায হিতং সুখৱেদনিযং. সো পনেস হিতভাৱো পচ্চযভাৱেনাতি আহ ‘‘সুখৱেদনায পচ্চযভূত’’ন্তি. ইমস্মিম্পি সুত্তদ্ৱযেতি ইমস্মিং নৱমে দসমে চ সুত্তেপি. সম্মসনচাৰৱেদনাতি সম্মসনীযৱেদনা এৱ কথিতা, ন লোকুত্তৰাতি অধিপ্পাযো.

ফস্সমূলকসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

সগাথাৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.