১. আসীৱিসোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৩৮. যে ভিক্খূ তদা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না, তেসু কেচি একৱিহাৰিনো, কেচি অত্তদুতিযা, কেচি অত্তততিযা, কেচি অত্তচতুত্থা, কেচি অত্তপঞ্চমা হুত্ৱা অৰঞ্ঞাযতনেসু ৱিহৰন্তীতি ৱুত্তং – ‘‘একচাৰিক…পে… পঞ্চচাৰিকে’’তি. সমানজ্ঝাসযতা সভাগৱুত্তিনো. কম্মট্ঠানানুযুঞ্জনস্স কাৰকে. ততো এৱ তত্থ যুত্তপযুত্তে. পুগ্গলজ্ঝাসযেন কাৰণভূতেন. পচ্চযভূতন্তি অপস্সযভূতং. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে’’তি আৰভিত্ৱা যাৱ ‘‘তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো’’তি অযং মাতিকানিক্খেপো. তেসং মাতিকায ৱিত্থাৰভাজনং. ৱাসনা ভৱিস্সতীতি ৱাসনাৱহং ভৱিস্সতি. সিনেৰুং উক্খিপন্তো ৱিযাতিআদি ইমিস্সা দেসনায অনঞ্ঞসাধাৰণতায সুদুক্কৰভাৱদস্সনং.

মঞ্চট্ঠেসু মঞ্চসমঞ্ঞা ৱিয মুখট্ঠং ৱিসং ‘‘মুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. সুক্খকট্ঠসদিসভাৱাপাদনতো ‘‘কট্ঠ’’ন্তি ৱুচ্চতীতি কট্ঠং মুখং এতস্সাতি কট্ঠমুখো, দংসনাদিনা কট্ঠসদিসভাৱকৰো সপ্পো. অথ ৱা কট্ঠসদিসভাৱাপাদনতো কট্ঠং ৱিসং ৱা মুখে এতস্সাতি কট্ঠমুখো. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমে চত্তাৰোতি ইমে ৱিসকিচ্চভেদেন চত্তাৰো. ইদানি তং নেসং ৱিসকিচ্চভেদং দস্সেতুং ‘‘তেসূ’’তিআদি ৱুত্তং. অযসূলসমপ্পিতং ৱিযাতি অব্ভন্তৰে অযসূলং অনুপ্পৱেসিতং ৱিয. পক্কপূতিপনসং ৱিযাতি পচ্চিত্ৱা কালাতিক্কমে কুথিতপনসফলং ৱিয. চঙ্গৱাৰেতি ৰজকানং খাৰপৰিস্সাৱনে সুৰাপৰিস্সাৱনে ৱা. অনৱসেসং ছিজ্জনেন অসনিপাতট্ঠানং ৱিয. মহানিখাদনেনাতি মহন্তেন নিখাদনেন.

ৱিসৱেগৱিকাৰেনাতি ৱিসৱেগগতেন ৱিকাৰেন. ৱাতেনাতি তস্স সপ্পস্স সৰীৰং ফুসিত্ৱা উগ্গতৱাতেন. নাসৱাতে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. পুগ্গলপণ্ণত্তিৱসেনাতি তেসংযেৱ সোড়সন্নং সপ্পানং আগতৱিসোতিআদিপুগ্গলনামস্স ৱসেন চতুসট্ঠি হোন্তি পচ্চেকং চতুব্বিধভাৱতো. আগতৱিসোতি আগচ্ছৱিসো, সীঘতৰং অভিৰুহনৱিসোতি অত্থো. ঘোৰৱিসোতি কক্খড়ৱিসো, দুত্তিকিচ্ছৱিসো. অযং সীতউদকং ৱিয হোতি গাড়্হদুব্বিনিম্মোচযভাৱেন. উদকসপ্পো হি ঘোৰৱিসো হোতি যেৱাতি ৱুত্তং – ‘‘উদকসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিযা’’তি. পঞ্ঞাযতীতি গণ্ডপিড়কাদিৱসেন পঞ্ঞাযতি. অনেড়কসপ্পো নাম মহাআসীৱিসো. নীলসপ্পো নাম সাখৱণ্ণো ৰুক্খগ্গাদীসু ৱিচৰণকসপ্পো. ইমিনা উপাযেনাতি যোযং কট্ঠমুখেসু দট্ঠৱিসানংযেৱ ‘‘আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো’’তিআদিনা চতুব্বিধভাৱো ৱুত্তো, ইমিনা উপাযেন. কট্ঠমুখে দট্ঠৱিসাদযোতি কট্ঠমুখেসু দট্ঠৱিসো, ফুট্ঠৱিসো, ৱাতৱিভোতি তযো, পূতিমুখাদীসু চ দট্ঠৱিসাদযো চত্তাৰো চত্তাৰো ৱেদিতব্বো.

একেকন্তি চতুসট্ঠিযো একেকং. চতুধাতি অণ্ডজাদিৱিভাগেন চতুধা ৱিভজিত্ৱা. ছপণ্ণাসানীতি ছপণ্ণাসাধিকানি. গতমগ্গস্সাতি যথাৱুত্তসঙ্খ্যাগতমগ্গস্স পটিলোমতো সংখিপ্পমানা অনুক্কমেন চত্তাৰোৱ হোন্তি. কুলৱসেনাতি কট্ঠমুখাদিজাতিৱসেন.

সকলকাযে আসিঞ্চিত্ৱা ৱিয ঠপিতৱিসাতি হি তেসং ফুট্ঠৱিসতা, ৱাতৱিসতা ৱুচ্চতি. এৱন্তি ‘‘আসিত্তৱিসা’’তিআদিনা. এত্থাতি আসীৱিসসদ্দে ৱচনত্থো নিৰুত্তিনযেন ৱেদিতব্বো. উগ্গততেজাতি উদগ্গতেজা, অত্তনো ৱিসতেজেন নেসং কুৰূৰদব্বতা ৱা. দুন্নিম্মদ্দনৱিসাতি মন্তাগদেহি অনিম্মদ্দনীযৱিসা. চত্তাৰো আসীৱিসাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেনেত্থ অৱসেসপাড়িং সঙ্গণ্হাতি.

আসীৱিসেসূতি ইমে আসীৱিসা দট্ঠৱিসা এৱাতি ৱেদিতব্বা. সৰীৰট্ঠকেসুযেৱাতি তেন পুৰিসেন তেসং কস্সচি অনিট্ঠস্স অকতত্তা আযুসেসস্স চ ৱিজ্জমানত্তা নং ন দংসিংসূতি দট্ঠব্বং. পুচ্ছি যথাভূতং পৱেদেতুকামো. দুৰুপট্ঠাহাতি দুৰুপট্ঠানা. সোত্থিমগ্গোতি সোত্থিভাৱস্স উপাযো.

অন্তৰচৰোতি অন্তৰং চৰো সুখসত্তু ৱিস্সাসঘাতী. তেনাহ ‘‘ৱধকো’’তি. ইদানি তাসং পেসনে কাৰণং দস্সেতুং ‘‘পঠম’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অভিমুখগতং ৱিয অভিমুখগতং. ঈদিসীপি হি ৱচোযুত্তি লোকে নিৰূপীযতি সন্তিযং পুৰিসং ঠপেতীতি ৱিয. তস্মা অভিমুখগতন্তি অভিমুখং তেন সম্পত্তন্তি অত্থো. ৱঙ্কসণ্ঠানং ফলকং ৰুক্খমূলে আগতাগতানং নিসীদনত্থায অত্থতং.

অৰিত্তহত্থো পুৰিসো সন্তাৰেতি এতাযাতি সন্তাৰণী. ওৰিমতীৰতো উত্তৰণায সেতু উত্তৰসেতু. একেন দ্ৱীহি ৱা গন্তব্বো ৰুক্খমযো সেতু ৰুক্খসেতু. জঙ্ঘসত্থেন গমনযোগ্গো সেতু জঙ্ঘসেতু. সকটেন গন্তুং সক্কুণেয্যো সকটসেতু. ন খো এস ব্ৰাহ্মণো পৰমত্থতো. তদত্থো পন একদেসেন সম্ভৱতীতি তথা ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘এত্তকানং পচ্চত্থিকানং বাহিতত্তা’’তি আহ. দেসনন্তি উদ্দেসদেসনং. ৱিনিৱত্তেন্তোতি পটিসংহৰন্তো. ন লদ্ধো ৱতাসীতি ন লদ্ধো ৱত আসি.

ৰাজা ৱিয কম্মং সত্তেসু ইস্সৰিযস্স ৱত্তাপনতো. ৰাজা…পে… পুথুজ্জনো ৱট্টদুক্খসঙ্খাতাপৰাধতায. ঞাণপলাযনেনাতি মহাভূতেহি নিব্বিন্দিত্ৱা ৱিৰজ্জিত্ৱা ৱিমুচ্চিতুকামতাৱসেন উপ্পন্নঞাণপলাযনে মগ্গাধিগমসিদ্ধেনেৱ ঞাণপলাযনেন. এৱঞ্হেত্থ উপমাসংসন্দনং মত্থকং পাপিতমেৱ হোতি.

যথেৱ হীতিআদিনা একদেসনাসমুদাযস্স নিদস্সনং আৰদ্ধং. যথাৱুত্তৱচনং অট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনেন সমত্থেতি ‘‘পত্থদ্ধো ভৱতী’’তিআদিনা. তত্থ কট্ঠমুখেন ৱাতি ৱা-সদ্দো উপমত্থো. যথা কট্ঠমুখেন সপ্পেন দট্ঠো পত্থদ্ধো হোতি, এৱং পথৱীধাতুপ্পকোপেন সো কাযো কট্ঠমুখেৱ হোতি, কট্ঠমুখগতো ৱিয পত্থদ্ধো হোতীতি অত্থো. অথ ৱা ৱা-সদ্দো অৱধাৰণত্থো. সো ‘‘পথৱীধাতুপকোপেন ৱা’’তি এৱং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বো. অযঞ্হেত্থ অত্থো – কট্ঠমুখেন দট্ঠোপি কাযো পথৱীধাতুপ্পকোপেনেৱ পত্থদ্ধো হোতি, তস্মা পথৱীধাতুযা অৱিযুত্তো সো কাযো সব্বদা কট্ঠমুখগতো ৱিয হোতীতি. ৱা-সদ্দো ৱা অনিযমত্থো. তত্ৰাযমত্থো – কট্ঠমুখেন দট্ঠো কাযো পত্থদ্ধো হোতি ৱা, ন ৱা মন্তাগদৱসেন. পথৱীধাতুপ্পকোপেন পন মন্তাগদৰহিতো সো কাযো কট্ঠমুখগতো ৱিয হোতি একন্তপত্থদ্ধোতি. তত্থ কাযোতি পকতিকাযো. পূতিকোতি কুথিতো. সন্তত্তোতি সব্বসো তত্তো মহাদাহপ্পত্তো. সঞ্ছিন্নোতি সব্বসো ছিন্নো চুণ্ণৱিচুণ্ণভূতো. যদা কাযো পত্থদ্ধাদিভাৱপ্পত্তো হোতি, তদা পুৰিসো কট্ঠমুখাদিসপ্পস্স মুখে ৱত্তমানো ৱিয হোতীতি অত্থো.

ৱিসেসতোতি কট্ঠমুখাদিৱিসেসতো চ পথৱীআদিৱিসেসতো চ. অনত্থগ্গহণতোতিআদি অচেতনেসুপি ভূতেসু সচেতনেসু ৱিয অনত্থাদীনং পচ্চক্খতায নিব্বেদজননত্থং আৰদ্ধং. তত্থ আসযতোতি পৱত্তিট্ঠানতো. এতেসন্তি মহাভূতানং. সদিসতাতি ৱম্মিকাসযসুসিৰগহনসঙ্কাৰট্ঠানাসযতায চ সদিসতা.

পচ্চত্তলক্খণৱসেনাতি ৱিসুং ৱিসুং লক্খণৱসেন. পথৱীআদীনং কক্খড়ভাৱাদি, তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স কক্খড়ভাৱাপাদনাদিনা ৱিকাৰুপ্পাদনতো ৱিসৱেগৱিকাৰতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.

অনত্থাতি ব্যসনা. ব্যাধিন্তি কুট্ঠাদিব্যাধিং. ভৱে জাতাভিনন্দিনোতি ভৱেসু জাতিযা অভিনন্দনসীলা. পঞ্চৱোকাৰে হি জাতিযা অভিনন্দনা নাম মহাভূতাভিনন্দনা এৱ.

দুৰুপট্ঠানতৰানীতি দুপ্পটিকাৰতৰানি. দুৰাসদাতি দুৰুপসঙ্কমনা. ‘‘উপট্ঠামী’’তি উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোন্তি. পৰিজানাম কম্মনামানি, উপকাৰা নাম নত্থি. অনন্তদোসূপদ্দৱতোতি অপৰিমাণদোসূপদ্দৱহেতুতো. একপক্খলন্তি একদুক্খং.

ৰূপক্খন্ধো ভিজ্জমানো চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধে গহেত্ৱাৱ ভিজ্জতি অৰূপক্খন্ধানং একনিৰোধত্তা. ৱত্থুৰূপম্পি গহেত্ৱাৱ ভিজ্জন্তি পঞ্চৱোকাৰে অৰূপক্খন্ধেসু ভিন্নেসু ৰূপক্খন্ধস্স অৱট্ঠানাভাৱতো. এত্তাৱতাতি লোভুপ্পাদনমত্তেন. পঞ্ঞা নাম অত্তভাৱে উত্তমঙ্গং পঞ্ঞুত্তৰত্তা কুসলধম্মানং, সতি চ কিলেসুপ্পত্তিযং পঞ্ঞায অনুপ্পজ্জনতো ৱুত্তং – ‘‘এত্তাৱতা পঞ্ঞাসীসং পতিতং নাম হোতী’’তি. যোনিযো উপনেতি তদুপগস্স কম্মপচ্চযস্স ভাৱে. ‘‘জাতিভযং, জৰাভযং, মৰণভযং, চোৰভয’’ন্তিআদিনা আগতানি পঞ্চৱীসতি মহাভযানি, ‘‘হত্থম্পি ছিন্দতী’’তিআদিনা আগতানি দ্ৱত্তিংস কম্মকাৰণানি আগতানেৱ হোন্তি কাৰণস্স সমৱট্ঠিতত্তা. নন্দীৰাগো সঙ্খাৰক্খন্ধোতি সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নত্তা ৱুত্তং.

পাড়িযংযেৱ আগতা ‘‘চক্খুতো চেপি নং, ভিক্খৱে’’তিআদিনা. কিঞ্চি অলভিত্ৱাতি তস্মিং সুঞ্ঞগামে চোৰানং গয্হূপগস্স অলাভৱচনেনেৱ তস্স পুৰিসস্স অত্তনো পটিসৰণস্স অলাভো ৱুত্তো এৱ হোতীতি ন উদ্ধটো, পুৰিসট্ঠানিযো ভিক্খু, চোৰা পন বাহিৰাযতনট্ঠানিযা. অভিনিৱিসিত্ৱাতি ৱিপস্সনাভিনিৱেসং কত্ৱা. অজ্ঝত্তিকাযতনৱসেন দেসনায আগতত্তা ৱুত্তং ‘‘উপাদাৰূপকম্মট্ঠানৱসেনা’’তি.

বাহিৰানন্তি বাহিৰাযতনানং. পঞ্চ কিচ্চানীতি চোৰেহি তদা কাতব্বানি পঞ্চ কিচ্চানি. হত্থসাৰন্তি অত্তনো সন্তকে হত্থেহি গহেতব্বসাৰভণ্ডং. পাতনাদিৱসেন হত্থপৰামাসং কৰোন্তি. পহাৰঠানেতি পহটট্ঠানে. ঠানসো তস্মিং এৱ খণেতি ৱদন্তি. অত্তনো সুখাৱহং কুসলধম্মং পহায দুক্খাৱহেন অকুসলেন সমঙ্গিতা সুখাৱহং ভণ্ডং পহায বহি নিক্খমনং ৱিযাতি ৱুত্তং সুখনিস্সযত্তা তস্স. হত্থপৰা…পে… আপজ্জনকালো গুণসৰীৰস্স তদা পমাদেন বাধিতত্তা. পহাৰ…পে… কালো ততো দড়্হতৰং গুণসৰীৰস্স বাধিতত্তা. পহাৰং…পে… অস্সমণকালো গুণসৰীৰস্স মৰণপ্পত্তিসদিসত্তা. অৱসেসজনস্স দাসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বতা অঞ্ঞথত্তপ্পত্তিগিহিভাৱাপত্তিযা নিদস্সনভাৱেন ৱুত্তা. যং ‘‘ছসু দ্ৱাৰেসু আৰম্মণে আপাথগতে’’তি ৱুত্তং, তমেৱ আৰম্মণং নিস্সায সম্পৰাযিকো দুক্খক্খন্ধো ৱেদিতব্বোতি যোজনা.

ৰূপাদীনীতি ৰূপসদ্দগন্ধৰসানি. তেসন্তি যথাৱুত্তভূতুপাদাৰূপানং. লহুতাদিৱসেনাতি তেসং লহুতাদিৱসেন. দুৰুত্তৰণট্ঠোতি উত্তৰিতুং অসক্কুণেয্যভাৱো ওঘট্ঠো. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘সম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন. চতুমহাভূতাদীহীতি আদিসদ্দেন উপাদানক্খন্ধাদীনং গহণং. চিত্তকিৰিযদস্সনত্থন্তি চিত্তপযোগদস্সনত্থং. ৱুত্তৱাযামমেৱাতি ‘‘সম্মাৱাযামো’’তি যো অৰিযমগ্গে ৱুত্তো. ভদ্দেকৰত্তাদীনীতি ‘‘অজ্জেৱ কিচ্চং আতপ্প’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৭২, ২৭৫, ২৭৬) ৱুত্তানি ভদ্দেকৰত্তসুত্তাদীনি.

কুণ্ঠপাদোতি ছিন্নপাদোৱ হুত্ৱা গতিৱিকলো. মানসং বন্ধতীতি তস্মিং চিত্তে কিচ্চং নিবন্ধতি. ‘‘অযং অৰিযমগ্গো ময্হং ওঘুত্তৰনুপাযো’’তি তত্থ চিত্তস্স সন্নিট্ঠানং পুন তত্থ পৱত্তনং ৱীৰিযাৰম্ভো চিত্তবন্ধনং.

তস্স নামৰূপস্স ইমে নন্দীৰাগাদযো তণ্হাৱিজ্জাদযোতি কত্ৱা পচ্চযো ধম্মাযতনেকদেসো. অৰিযমগ্গনিব্বানতণ্হাৱজ্জো ইধ ধম্মাযতনেকদেসোতি চ. সোড়সহাকাৰেহীতি পীড়নাদীহি সোড়সহি আকাৰেহি. সতিপট্ঠানৱিভঙ্গে আগতনযেন সট্ঠিনযসহস্সেহি. দেসনাপৰিযোসানে…পে… পতিট্ঠহিংসূতি ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ এৱেত্থ গহণৱসেন অধিগতৱিসেসা পৰিচ্ছিন্দিতা. তে হি তদা ধম্মপটিগ্গাহকভাৱেন সত্থু সন্তিকে সন্নিসিন্না. উগ্ঘটিতঞ্ঞূনং পন নেয্যানঞ্চ ৱিসেসাধিগমো অট্ঠকথাযং ন ৰুড়্হোতি ইধ ন গহিতোতি.

আসীৱিসোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.