১৯. আসীৱিসৱগ্গো

১. আসীৱিসোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৩৮. যে ভিক্খূ তদা ভগৱন্তং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্না, তেসু কেচি একৱিহাৰিনো, কেচি অত্তদুতিযা, কেচি অত্তততিযা, কেচি অত্তচতুত্থা, কেচি অত্তপঞ্চমা হুত্ৱা অৰঞ্ঞাযতনেসু ৱিহৰন্তীতি ৱুত্তং – ‘‘একচাৰিক…পে… পঞ্চচাৰিকে’’তি. সমানজ্ঝাসযতা সভাগৱুত্তিনো. কম্মট্ঠানানুযুঞ্জনস্স কাৰকে. ততো এৱ তত্থ যুত্তপযুত্তে. পুগ্গলজ্ঝাসযেন কাৰণভূতেন. পচ্চযভূতন্তি অপস্সযভূতং. ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে’’তি আৰভিত্ৱা যাৱ ‘‘তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো’’তি অযং মাতিকানিক্খেপো. তেসং মাতিকায ৱিত্থাৰভাজনং. ৱাসনা ভৱিস্সতীতি ৱাসনাৱহং ভৱিস্সতি. সিনেৰুং উক্খিপন্তো ৱিযাতিআদি ইমিস্সা দেসনায অনঞ্ঞসাধাৰণতায সুদুক্কৰভাৱদস্সনং.

মঞ্চট্ঠেসু মঞ্চসমঞ্ঞা ৱিয মুখট্ঠং ৱিসং ‘‘মুখ’’ন্তি অধিপ্পেতং. সুক্খকট্ঠসদিসভাৱাপাদনতো ‘‘কট্ঠ’’ন্তি ৱুচ্চতীতি কট্ঠং মুখং এতস্সাতি কট্ঠমুখো, দংসনাদিনা কট্ঠসদিসভাৱকৰো সপ্পো. অথ ৱা কট্ঠসদিসভাৱাপাদনতো কট্ঠং ৱিসং ৱা মুখে এতস্সাতি কট্ঠমুখো. ইমিনা নযেন সেসপদেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. ইমে চত্তাৰোতি ইমে ৱিসকিচ্চভেদেন চত্তাৰো. ইদানি তং নেসং ৱিসকিচ্চভেদং দস্সেতুং ‘‘তেসূ’’তিআদি ৱুত্তং. অযসূলসমপ্পিতং ৱিযাতি অব্ভন্তৰে অযসূলং অনুপ্পৱেসিতং ৱিয. পক্কপূতিপনসং ৱিযাতি পচ্চিত্ৱা কালাতিক্কমে কুথিতপনসফলং ৱিয. চঙ্গৱাৰেতি ৰজকানং খাৰপৰিস্সাৱনে সুৰাপৰিস্সাৱনে ৱা. অনৱসেসং ছিজ্জনেন অসনিপাতট্ঠানং ৱিয. মহানিখাদনেনাতি মহন্তেন নিখাদনেন.

ৱিসৱেগৱিকাৰেনাতি ৱিসৱেগগতেন ৱিকাৰেন. ৱাতেনাতি তস্স সপ্পস্স সৰীৰং ফুসিত্ৱা উগ্গতৱাতেন. নাসৱাতে পন ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. পুগ্গলপণ্ণত্তিৱসেনাতি তেসংযেৱ সোড়সন্নং সপ্পানং আগতৱিসোতিআদিপুগ্গলনামস্স ৱসেন চতুসট্ঠি হোন্তি পচ্চেকং চতুব্বিধভাৱতো. আগতৱিসোতি আগচ্ছৱিসো, সীঘতৰং অভিৰুহনৱিসোতি অত্থো. ঘোৰৱিসোতি কক্খড়ৱিসো, দুত্তিকিচ্ছৱিসো. অযং সীতউদকং ৱিয হোতি গাড়্হদুব্বিনিম্মোচযভাৱেন. উদকসপ্পো হি ঘোৰৱিসো হোতি যেৱাতি ৱুত্তং – ‘‘উদকসপ্পাদীনং ৱিসং ৱিযা’’তি. পঞ্ঞাযতীতি গণ্ডপিড়কাদিৱসেন পঞ্ঞাযতি. অনেড়কসপ্পো নাম মহাআসীৱিসো. নীলসপ্পো নাম সাখৱণ্ণো ৰুক্খগ্গাদীসু ৱিচৰণকসপ্পো. ইমিনা উপাযেনাতি যোযং কট্ঠমুখেসু দট্ঠৱিসানংযেৱ ‘‘আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো’’তিআদিনা চতুব্বিধভাৱো ৱুত্তো, ইমিনা উপাযেন. কট্ঠমুখে দট্ঠৱিসাদযোতি কট্ঠমুখেসু দট্ঠৱিসো, ফুট্ঠৱিসো, ৱাতৱিভোতি তযো, পূতিমুখাদীসু চ দট্ঠৱিসাদযো চত্তাৰো চত্তাৰো ৱেদিতব্বো.

একেকন্তি চতুসট্ঠিযো একেকং. চতুধাতি অণ্ডজাদিৱিভাগেন চতুধা ৱিভজিত্ৱা. ছপণ্ণাসানীতি ছপণ্ণাসাধিকানি. গতমগ্গস্সাতি যথাৱুত্তসঙ্খ্যাগতমগ্গস্স পটিলোমতো সংখিপ্পমানা অনুক্কমেন চত্তাৰোৱ হোন্তি. কুলৱসেনাতি কট্ঠমুখাদিজাতিৱসেন.

সকলকাযে আসিঞ্চিত্ৱা ৱিয ঠপিতৱিসাতি হি তেসং ফুট্ঠৱিসতা, ৱাতৱিসতা ৱুচ্চতি. এৱন্তি ‘‘আসিত্তৱিসা’’তিআদিনা. এত্থাতি আসীৱিসসদ্দে ৱচনত্থো নিৰুত্তিনযেন ৱেদিতব্বো. উগ্গততেজাতি উদগ্গতেজা, অত্তনো ৱিসতেজেন নেসং কুৰূৰদব্বতা ৱা. দুন্নিম্মদ্দনৱিসাতি মন্তাগদেহি অনিম্মদ্দনীযৱিসা. চত্তাৰো আসীৱিসাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদিঅত্থো. তেনেত্থ অৱসেসপাড়িং সঙ্গণ্হাতি.

আসীৱিসেসূতি ইমে আসীৱিসা দট্ঠৱিসা এৱাতি ৱেদিতব্বা. সৰীৰট্ঠকেসুযেৱাতি তেন পুৰিসেন তেসং কস্সচি অনিট্ঠস্স অকতত্তা আযুসেসস্স চ ৱিজ্জমানত্তা নং ন দংসিংসূতি দট্ঠব্বং. পুচ্ছি যথাভূতং পৱেদেতুকামো. দুৰুপট্ঠাহাতি দুৰুপট্ঠানা. সোত্থিমগ্গোতি সোত্থিভাৱস্স উপাযো.

অন্তৰচৰোতি অন্তৰং চৰো সুখসত্তু ৱিস্সাসঘাতী. তেনাহ ‘‘ৱধকো’’তি. ইদানি তাসং পেসনে কাৰণং দস্সেতুং ‘‘পঠম’’ন্তিআদি ৱুত্তং. অভিমুখগতং ৱিয অভিমুখগতং. ঈদিসীপি হি ৱচোযুত্তি লোকে নিৰূপীযতি সন্তিযং পুৰিসং ঠপেতীতি ৱিয. তস্মা অভিমুখগতন্তি অভিমুখং তেন সম্পত্তন্তি অত্থো. ৱঙ্কসণ্ঠানং ফলকং ৰুক্খমূলে আগতাগতানং নিসীদনত্থায অত্থতং.

অৰিত্তহত্থো পুৰিসো সন্তাৰেতি এতাযাতি সন্তাৰণী. ওৰিমতীৰতো উত্তৰণায সেতু উত্তৰসেতু. একেন দ্ৱীহি ৱা গন্তব্বো ৰুক্খমযো সেতু ৰুক্খসেতু. জঙ্ঘসত্থেন গমনযোগ্গো সেতু জঙ্ঘসেতু. সকটেন গন্তুং সক্কুণেয্যো সকটসেতু. ন খো এস ব্ৰাহ্মণো পৰমত্থতো. তদত্থো পন একদেসেন সম্ভৱতীতি তথা ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো ‘‘এত্তকানং পচ্চত্থিকানং বাহিতত্তা’’তি আহ. দেসনন্তি উদ্দেসদেসনং. ৱিনিৱত্তেন্তোতি পটিসংহৰন্তো. ন লদ্ধো ৱতাসীতি ন লদ্ধো ৱত আসি.

ৰাজা ৱিয কম্মং সত্তেসু ইস্সৰিযস্স ৱত্তাপনতো. ৰাজা…পে… পুথুজ্জনো ৱট্টদুক্খসঙ্খাতাপৰাধতায. ঞাণপলাযনেনাতি মহাভূতেহি নিব্বিন্দিত্ৱা ৱিৰজ্জিত্ৱা ৱিমুচ্চিতুকামতাৱসেন উপ্পন্নঞাণপলাযনে মগ্গাধিগমসিদ্ধেনেৱ ঞাণপলাযনেন. এৱঞ্হেত্থ উপমাসংসন্দনং মত্থকং পাপিতমেৱ হোতি.

যথেৱ হীতিআদিনা একদেসনাসমুদাযস্স নিদস্সনং আৰদ্ধং. যথাৱুত্তৱচনং অট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনেন সমত্থেতি ‘‘পত্থদ্ধো ভৱতী’’তিআদিনা. তত্থ কট্ঠমুখেন ৱাতি ৱা-সদ্দো উপমত্থো. যথা কট্ঠমুখেন সপ্পেন দট্ঠো পত্থদ্ধো হোতি, এৱং পথৱীধাতুপ্পকোপেন সো কাযো কট্ঠমুখেৱ হোতি, কট্ঠমুখগতো ৱিয পত্থদ্ধো হোতীতি অত্থো. অথ ৱা ৱা-সদ্দো অৱধাৰণত্থো. সো ‘‘পথৱীধাতুপকোপেন ৱা’’তি এৱং আনেত্ৱা সম্বন্ধিতব্বো. অযঞ্হেত্থ অত্থো – কট্ঠমুখেন দট্ঠোপি কাযো পথৱীধাতুপ্পকোপেনেৱ পত্থদ্ধো হোতি, তস্মা পথৱীধাতুযা অৱিযুত্তো সো কাযো সব্বদা কট্ঠমুখগতো ৱিয হোতীতি. ৱা-সদ্দো ৱা অনিযমত্থো. তত্ৰাযমত্থো – কট্ঠমুখেন দট্ঠো কাযো পত্থদ্ধো হোতি ৱা, ন ৱা মন্তাগদৱসেন. পথৱীধাতুপ্পকোপেন পন মন্তাগদৰহিতো সো কাযো কট্ঠমুখগতো ৱিয হোতি একন্তপত্থদ্ধোতি. তত্থ কাযোতি পকতিকাযো. পূতিকোতি কুথিতো. সন্তত্তোতি সব্বসো তত্তো মহাদাহপ্পত্তো. সঞ্ছিন্নোতি সব্বসো ছিন্নো চুণ্ণৱিচুণ্ণভূতো. যদা কাযো পত্থদ্ধাদিভাৱপ্পত্তো হোতি, তদা পুৰিসো কট্ঠমুখাদিসপ্পস্স মুখে ৱত্তমানো ৱিয হোতীতি অত্থো.

ৱিসেসতোতি কট্ঠমুখাদিৱিসেসতো চ পথৱীআদিৱিসেসতো চ. অনত্থগ্গহণতোতিআদি অচেতনেসুপি ভূতেসু সচেতনেসু ৱিয অনত্থাদীনং পচ্চক্খতায নিব্বেদজননত্থং আৰদ্ধং. তত্থ আসযতোতি পৱত্তিট্ঠানতো. এতেসন্তি মহাভূতানং. সদিসতাতি ৱম্মিকাসযসুসিৰগহনসঙ্কাৰট্ঠানাসযতায চ সদিসতা.

পচ্চত্তলক্খণৱসেনাতি ৱিসুং ৱিসুং লক্খণৱসেন. পথৱীআদীনং কক্খড়ভাৱাদি, তংসমঙ্গিনো পুগ্গলস্স কক্খড়ভাৱাপাদনাদিনা ৱিকাৰুপ্পাদনতো ৱিসৱেগৱিকাৰতো সদিসতা ৱেদিতব্বা.

অনত্থাতি ব্যসনা. ব্যাধিন্তি কুট্ঠাদিব্যাধিং. ভৱে জাতাভিনন্দিনোতি ভৱেসু জাতিযা অভিনন্দনসীলা. পঞ্চৱোকাৰে হি জাতিযা অভিনন্দনা নাম মহাভূতাভিনন্দনা এৱ.

দুৰুপট্ঠানতৰানীতি দুপ্পটিকাৰতৰানি. দুৰাসদাতি দুৰুপসঙ্কমনা. ‘‘উপট্ঠামী’’তি উপসঙ্কমিতুং ন সক্কোন্তি. পৰিজানাম কম্মনামানি, উপকাৰা নাম নত্থি. অনন্তদোসূপদ্দৱতোতি অপৰিমাণদোসূপদ্দৱহেতুতো. একপক্খলন্তি একদুক্খং.

ৰূপক্খন্ধো ভিজ্জমানো চত্তাৰো অৰূপক্খন্ধে গহেত্ৱাৱ ভিজ্জতি অৰূপক্খন্ধানং একনিৰোধত্তা. ৱত্থুৰূপম্পি গহেত্ৱাৱ ভিজ্জন্তি পঞ্চৱোকাৰে অৰূপক্খন্ধেসু ভিন্নেসু ৰূপক্খন্ধস্স অৱট্ঠানাভাৱতো. এত্তাৱতাতি লোভুপ্পাদনমত্তেন. পঞ্ঞা নাম অত্তভাৱে উত্তমঙ্গং পঞ্ঞুত্তৰত্তা কুসলধম্মানং, সতি চ কিলেসুপ্পত্তিযং পঞ্ঞায অনুপ্পজ্জনতো ৱুত্তং – ‘‘এত্তাৱতা পঞ্ঞাসীসং পতিতং নাম হোতী’’তি. যোনিযো উপনেতি তদুপগস্স কম্মপচ্চযস্স ভাৱে. ‘‘জাতিভযং, জৰাভযং, মৰণভযং, চোৰভয’’ন্তিআদিনা আগতানি পঞ্চৱীসতি মহাভযানি, ‘‘হত্থম্পি ছিন্দতী’’তিআদিনা আগতানি দ্ৱত্তিংস কম্মকাৰণানি আগতানেৱ হোন্তি কাৰণস্স সমৱট্ঠিতত্তা. নন্দীৰাগো সঙ্খাৰক্খন্ধোতি সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নত্তা ৱুত্তং.

পাড়িযংযেৱ আগতা ‘‘চক্খুতো চেপি নং, ভিক্খৱে’’তিআদিনা. কিঞ্চি অলভিত্ৱাতি তস্মিং সুঞ্ঞগামে চোৰানং গয্হূপগস্স অলাভৱচনেনেৱ তস্স পুৰিসস্স অত্তনো পটিসৰণস্স অলাভো ৱুত্তো এৱ হোতীতি ন উদ্ধটো, পুৰিসট্ঠানিযো ভিক্খু, চোৰা পন বাহিৰাযতনট্ঠানিযা. অভিনিৱিসিত্ৱাতি ৱিপস্সনাভিনিৱেসং কত্ৱা. অজ্ঝত্তিকাযতনৱসেন দেসনায আগতত্তা ৱুত্তং ‘‘উপাদাৰূপকম্মট্ঠানৱসেনা’’তি.

বাহিৰানন্তি বাহিৰাযতনানং. পঞ্চ কিচ্চানীতি চোৰেহি তদা কাতব্বানি পঞ্চ কিচ্চানি. হত্থসাৰন্তি অত্তনো সন্তকে হত্থেহি গহেতব্বসাৰভণ্ডং. পাতনাদিৱসেন হত্থপৰামাসং কৰোন্তি. পহাৰঠানেতি পহটট্ঠানে. ঠানসো তস্মিং এৱ খণেতি ৱদন্তি. অত্তনো সুখাৱহং কুসলধম্মং পহায দুক্খাৱহেন অকুসলেন সমঙ্গিতা সুখাৱহং ভণ্ডং পহায বহি নিক্খমনং ৱিযাতি ৱুত্তং সুখনিস্সযত্তা তস্স. হত্থপৰা…পে… আপজ্জনকালো গুণসৰীৰস্স তদা পমাদেন বাধিতত্তা. পহাৰ…পে… কালো ততো দড়্হতৰং গুণসৰীৰস্স বাধিতত্তা. পহাৰং…পে… অস্সমণকালো গুণসৰীৰস্স মৰণপ্পত্তিসদিসত্তা. অৱসেসজনস্স দাসপৰিভোগেন পৰিভুঞ্জিতব্বতা অঞ্ঞথত্তপ্পত্তিগিহিভাৱাপত্তিযা নিদস্সনভাৱেন ৱুত্তা. যং ‘‘ছসু দ্ৱাৰেসু আৰম্মণে আপাথগতে’’তি ৱুত্তং, তমেৱ আৰম্মণং নিস্সায সম্পৰাযিকো দুক্খক্খন্ধো ৱেদিতব্বোতি যোজনা.

ৰূপাদীনীতি ৰূপসদ্দগন্ধৰসানি. তেসন্তি যথাৱুত্তভূতুপাদাৰূপানং. লহুতাদিৱসেনাতি তেসং লহুতাদিৱসেন. দুৰুত্তৰণট্ঠোতি উত্তৰিতুং অসক্কুণেয্যভাৱো ওঘট্ঠো. ৱুত্তনযেনাতি ‘‘সম্পযুত্তা ৱেদনা ৱেদনাক্খন্ধো’’তিআদিনা ৱুত্তনযেন. চতুমহাভূতাদীহীতি আদিসদ্দেন উপাদানক্খন্ধাদীনং গহণং. চিত্তকিৰিযদস্সনত্থন্তি চিত্তপযোগদস্সনত্থং. ৱুত্তৱাযামমেৱাতি ‘‘সম্মাৱাযামো’’তি যো অৰিযমগ্গে ৱুত্তো. ভদ্দেকৰত্তাদীনীতি ‘‘অজ্জেৱ কিচ্চং আতপ্প’’ন্তিআদিনা (ম. নি. ৩.২৭২, ২৭৫, ২৭৬) ৱুত্তানি ভদ্দেকৰত্তসুত্তাদীনি.

কুণ্ঠপাদোতি ছিন্নপাদোৱ হুত্ৱা গতিৱিকলো. মানসং বন্ধতীতি তস্মিং চিত্তে কিচ্চং নিবন্ধতি. ‘‘অযং অৰিযমগ্গো ময্হং ওঘুত্তৰনুপাযো’’তি তত্থ চিত্তস্স সন্নিট্ঠানং পুন তত্থ পৱত্তনং ৱীৰিযাৰম্ভো চিত্তবন্ধনং.

তস্স নামৰূপস্স ইমে নন্দীৰাগাদযো তণ্হাৱিজ্জাদযোতি কত্ৱা পচ্চযো ধম্মাযতনেকদেসো. অৰিযমগ্গনিব্বানতণ্হাৱজ্জো ইধ ধম্মাযতনেকদেসোতি চ. সোড়সহাকাৰেহীতি পীড়নাদীহি সোড়সহি আকাৰেহি. সতিপট্ঠানৱিভঙ্গে আগতনযেন সট্ঠিনযসহস্সেহি. দেসনাপৰিযোসানে…পে… পতিট্ঠহিংসূতি ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ এৱেত্থ গহণৱসেন অধিগতৱিসেসা পৰিচ্ছিন্দিতা. তে হি তদা ধম্মপটিগ্গাহকভাৱেন সত্থু সন্তিকে সন্নিসিন্না. উগ্ঘটিতঞ্ঞূনং পন নেয্যানঞ্চ ৱিসেসাধিগমো অট্ঠকথাযং ন ৰুড়্হোতি ইধ ন গহিতোতি.

আসীৱিসোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. ৰথোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৩৯. সুসংৱুতিন্দ্ৰিযস্স ভোজনে মত্তঞ্ঞুনো সতস্স সম্পজানস্স ৱিহৰতো কিলেসনিমিত্তং দুক্খং অনৱসৰন্তি সুখসোমনস্সবহুলতা ৱুত্তা. যৱতি তেন ফলং মিস্সিতং ৱিয হোতীতি যোনি, একন্তিকং কাৰণং. অস্সাতি ভিক্খুনো. পৰিপুণ্ণন্তি অৱিকলং. অনৱসেসং আসৱে খেপেতীতি আসৱক্খযো, অগ্গমগ্গো. যং যন্তি দন্ধং মজ্ঝং জৱোতি জৱাদীসু যং যং গমনং. ৰক্খণত্থাযাতি কিলেসচোৰেহি ৰক্খণত্থায. ৱেগনিগ্গহণত্থাযাতি কিলেসহেতুকস্স ইন্দ্ৰিযৱেগস্স নিগ্গণ্হনত্থায. নিব্বিসেৱনত্থাযাতি ৱিসেৱনস্স ৱিপ্ফন্দিতস্স নিৰোধনায. কিলেসূপসমত্থাযাতি কিলেসানং উপৰূপৰি সমনত্থায ৱূপসমনত্থায.

সমণৰতি নাম সমথৱিপস্সনামগ্গফলসুখানি. দন্তানম্পি সিন্ধৱানং সাৰথিনো পযোগেন সিযা কাচি ৱিসেৱনমত্তাতি তদভাৱং দস্সেন্তো ‘‘নিব্বিসেৱনে কত্ৱা পেসেন্তো’’তি ৱুত্তং. ঞাণং গচ্ছতীতি অসঙ্গমনং পৱত্ততি পগেৱ ইন্দ্ৰিযভাৱনায কতত্তা, কিলেসনিগ্গহস্স সুখেনেৱ সিদ্ধত্তা. দাযকস্স অজ্ঝাসযো ৱসো উড়াৰো লামকো. দেয্যধম্মস্স পমাণং ৱসো অপ্পকং বহুকঞ্চ.

মহামণ্ডপট্ঠানং নাম লোহপাসাদস্স পুৰতো এৱ মহাভিক্খুসঙ্ঘস্স সন্নিপাতকালে তেসং পহোনকৱসেন মহামণ্ডপস্স কত্তব্বট্ঠানং. গহণমানন্তি পৰিৱিসগহণভাজনং.

পকতিযা ভত্তকাৰকিচ্চে অধিগতো উপট্ঠাকুপাসকো. মুদুসমখৰসঞ্ঞিতেহি, দহনপচনভজ্জনসঞ্ঞিতেহি ৱা তীহি পাকেহি.

পৰিসোধেত্ৱাতি ৰঞ্ঞো অনুচ্ছৱিকভাৱং পৰিসোধেত্ৱা. ভূমিযং ছড্ডেসি ‘‘ভিক্খূনং অদত্ৱা মযা মুখে পক্খিত্ত’’ন্তি. মুখেন গণ্হি তস্স নিদ্দোসভাৱং দস্সেতুং. মত্তং জানাপেতুং পমজ্জি. ‘‘ত্ৱং কুতো আগতো’’তি পুচ্ছনে পমাদং আপজ্জি. অনুভাগোতি অৱসিট্ঠভাগো. ইদমত্থিযন্তি ইদং পযোজনং. ইতৰন্তি পাড়িযং অনাগতম্পি আহাৰে পমাণজাননং.

সযনং সেয্যা, কামভোগীনং সেয্যা কামভোগিসেয্যা. দক্খিণপস্সেন সযানো নাম নত্থি দক্খিণহত্থেন কাতব্বকিচ্চকৰণতো. তেজুস্সদত্তাতি ইদং অনুত্ৰাসস্সেৱ সীহস্স সযনন্তি দস্সেতুং ৱুত্তং. দ্ৱে পুৰিমপাদে একস্মিং, পচ্ছিমপাদে একস্মিং ঠানে ঠপেত্ৱাতি হি ইদং পাদানং অৱিক্খিত্তভাৱকৰণদস্সনং.

চতুত্থজ্ঝানসেয্যাতি চতুত্থজ্ঝানিকং ফলসমাপত্তিং ৱদতি. যেভুয্যেন হি তথাগতা ফলসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱাৱ সযন্তি. সা চ নেসং চতুত্থজ্ঝানতো ৱুট্ঠায, কিলেসপৰিনিব্বানস্স চ কতত্তাতি ৱদন্তি. ইধ সীহসেয্যা আগতা পাদং অচ্চাধায পুব্বেনাপৰং অজহিতসংলক্খণা সেয্যাতি কত্ৱা. তেনাহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. এৱন্তি ‘‘দক্খিণেন পস্সেনা’’তিআদিনা ৱুত্তাকাৰেন সেয্যং কপ্পেতি.

কথং নিদ্দাযন্তো সতো সম্পজানো হোতি? ভৱঙ্গচিত্তেন হি নিদ্দূপগমনন্তি অধিপ্পাযো. অপ্পহানেনাতি তদধিমুত্ততায তদপ্পহানং দট্ঠব্বং. তথা তেসু নিদ্দোক্কমনস্স আদিপৰিযোসানেসু অজহিতসতিসম্পজঞ্ঞং হোতি. তেনাহ – ‘‘নিদ্দং ওক্কমন্তোপি সতো সম্পজানো হোতী’’তি. এতং পনাতি ‘‘নিদ্দং ওক্কমন্তোপি সতো সম্পজানো হোতী’’তি ৱুত্তনযং ৱদতি. ঞাণধাতুকন্তি ন ৰোচযিংসূতি নিদ্দোক্কমনেপি জাগৰণে পৱত্তঞাণসভাৱমেৱাতি ন ৰোচযিংসু পোৰাণা. নিৰন্তৰং ভৱঙ্গচিত্তেসু ৱত্তমানেসু সতিসম্পজঞ্ঞাসম্ভৱোতি অধিপ্পাযো. পুৰিমস্মিঞ্হি নযে সতিসম্পজঞ্ঞস্স অসংৱৰো, ন ভৱঙ্গস্স. ইন্দ্ৰিযসংৱৰো, ভোজনে মত্তঞ্ঞুতা, জাগৰিযানুযোগোতি ইমেহি তিৱঙ্গিকা, নিমিত্তানুব্যঞ্জনপৰিৱজ্জনাদি সব্বং ৱিপস্সনাপক্খিকমেৱাতি অধিপ্পাযো.

তানেৱাতি ৱিপস্সনাক্খণে পৱত্তানি ইন্দ্ৰিযাদীনি. যাৱ অৰহত্তা দেসনা ৱিত্থাৰতো কথেতব্বা. পাড়িযং পন ‘‘যোনি চস্স আৰদ্ধা হোতি আসৱানং খযাযা’’তি সঙ্খেপেন কথিতা.

ৰথোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. কুম্মোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৪০. অট্ঠিকুম্মোতি পিট্ঠিযং তিখিণট্ঠিকো কুম্মো. তন্তিবন্ধোতি ব্যাৱটো. সমুগ্গে ৱিয অত্তনো কপালে পক্খিপিত্ৱা. সমোদহন্তো সম্মা ওদহন্তো অজ্ঝত্তমেৱ দহন্তো. আৰম্মণকপালেতি আৰম্মণকটাহে. সমোদহন্তোতি দিট্ঠমত্তস্সেৱ চ গহণতো মনোৱিতক্কে তত্থেৱ সম্মদেৱ ওদহন্তো. তঞ্হি ৱিসযৱসেন পৱত্তিতুং অদেন্তো. পঞ্চ ধম্মেতি ‘‘কালেন ৱক্খামী’’তিআদিনা (পৰি. ৩৬২) ৱুচ্চমানে.

কুম্মোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. পঠমদাৰুক্খন্ধোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৪১. ৱিলাসমানো ৱিয সাগৰং পত্ৱা. অন্তোসাখোতি গঙ্গায তীৰস্স অন্তো ওনতসাখো. তেমেতীতি তিন্তো হোতি. তিৰিযং পতিতো দণ্ডসেতু ৱিয ঠিতত্তা মহাজনস্স পচ্চযো জাতো, তথা মহন্তভাৱেন গঙ্গাসোতং ওতৰণাদি নত্থি.

অযং হীতি অনন্তৰং ৱুত্তপুগ্গলো. অৰিযমগ্গং ওৰুয্হাতি চতুব্বিধং অৰিযমগ্গৱীথিং ওতৰিত্ৱা. ‘‘চিত্তং নামেত’’ন্তিআদিনা চিন্তেত্ৱা গিহিবন্ধনং ন ৱিস্সজ্জেতীতি সম্বন্ধো. অত্তনো ভজমানকেতি অত্তনো ভজন্তে. জীৱিকত্থায পযুজ্জিতব্বতো পযোগো, খেত্তৱত্থাদি. ততো পযোগতো উট্ঠিতং আযং. কিঞ্চাপি ভিক্খূনং কাযসামগ্গিং দেতি ভিক্খত্থায.

মুণ্ডঘটন্তি ভিন্নোট্ঠং ঘটং. খন্ধেতি অংসে. সঙ্ঘভোগন্তি সঙ্ঘসন্তকং ভোগগামং গন্ত্ৱা. অত্থতো এৱং ৱদন্তীতি তথা অত্থস্স সম্ভৱতো এৱং ৱদন্তা ৱিয হোন্তি. যাগুমত্তকে যাগুন্তি যাগুং পিৱিত্ৱা তায অপৰিপক্কায এৱ অঞ্ঞং যাগুং অজ্ঝোহৰিত্ৱাতি সম্বন্ধো.

কিলেসানুৰঞ্জিতোৱাতি যোনিসোমনসিকাৰস্স অভাৱেন কিলেসানুগতচিত্তো এৱ. অক্খীনি নীহৰিত্ৱাতি কোধৱসেন অক্খিকে কৰোন্তো অক্খীনি নীহৰিত্ৱা ৱিচৰিস্সতি. উদ্ধতো হোতি অৱূপসন্তো.

দিট্ঠিগতিকোতি সাসনিকো এৱং অযোনিসো উম্মুজ্জিত্ৱা সাসনং উদ্ধম্মং উব্বিনযং কত্ৱা দীপেন্তো অৰিট্ঠসদিসো. তেনাহ ‘‘সো হী’’তিআদি. অৰূপভৱে ৰূপং অত্থি, অঞ্ঞথা ততো চুতস্স কুতো ৰূপক্খন্ধস্স সম্ভৱো. অসঞ্ঞীভৱে চিত্তং অত্থীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. বহুচিত্তক্খণিকো লোকুত্তৰমগ্গো ‘‘যো ইমে চত্তাৰো সতিপট্ঠানে ভাৱেয্য সত্তৱস্সানী’’তিআদিৱচনতো (দী. নি. ২.৪০৪; ম. নি. ১.১৩৭). অনুসযো চিত্তৱিপ্পযুত্তো, অঞ্ঞথা সাৱজ্জানৱজ্জধম্মানং একজ্ঝং উপ্পত্তি সিযা. তে চ সত্তা সন্ধাৱন্তি সংসৰন্তি, অঞ্ঞথা কম্মফলানং সম্বন্ধো ন সিযাতি. ইতি ৱদন্তো এৱং মিচ্ছাৱাদং পগ্গয্হ ৱদন্তো.

তেমনৰুক্খো ৱিয…পে… দুল্লভধম্মস্সৱনো চ পুগ্গলো সদ্ধাসিনেহেন অতেমনতো. কতৱিনযো সিক্খিতৱিনযো যথা ‘‘কতৱিজ্জো’’তি. ধম্মকথিকানং ৱিচাৰেথাতি ইদং দেয্যধম্মং ধম্মকথিকানং অয্যানং তস্স তস্স যুত্তৱসেন ৱিচাৰেথাতি নিয্যাতনৱসেন ৱত্ৱা. দিৱাকথিকো সৰভাণকো সাযন্হে কথেতি, পুৰিমযামং কথেন্তো ৰত্তিকথিকো ভাণকপুগ্গলো.

নন্দনৱনাভিৰামেতি নন্দনৱনং ৱিয মনোৰমে. অস্স ভাৰহাৰভিক্খূতি অস্স কিচ্চৱাহকভিক্খূ উপজ্ঝাযাদযো. সুখনিসিন্নকথন্তি পটিসন্থাৰকথাপুব্বকং উপনিসিন্নকথং সুত্ৱা.

ঠিতসণ্ঠানেনেৱ ঠিতাকাৰেনেৱ ঠিতং, নপ্পযুত্তন্তি অত্থো. চিত্তকম্মমূলাদীনি ঠিতসণ্ঠানেনেৱ ঠিতাতি যোজনা. মুদুতাযাতি মুদুহদযতায সাপেক্খতায.

পটিপদন্তি সমথৱিপস্সনাপটিপত্তিং. দীপেত্ৱা পকাসেত্ৱা পাকটং কত্ৱা. তত্ৰুপ্পাদোতি তত্ৰ উপ্পজ্জনকআযুপ্পাদো. খেত্তং সন্ধায ৱদতি. তেল…পে… হত্থাতি তেলঘট-মধুঘটফাণিতঘটাদিহত্থা. অপক্কমিংসু দুব্বিচাৰিতত্তা. পূৰেসীতি হেট্ঠা চ তত্থ তত্থ অতীতানি কালৱচনানি পোৰাণট্ঠকথায আগতত্তা কিৰ ৱুত্তানি.

উপগমনানুপগমনাদীনি ওৰিমস্স পাৰিমস্স চ উপগমনানুপগমনানি চেৱ মজ্ঝে সংসীদনানি চ. পটিৱিজ্ঝিতুন্তি জানিতুং. এতন্তি যথাৱুত্তং চক্খুসভাৱং. দোমনস্সন্তি তস্সেৱ মন্দভাৱপচ্চযং দোমনস্সং. আপজ্জন্তোপি উপগচ্ছতি নাম তন্নিমিত্তসংকিলেসস্স উপ্পাদিতত্তা. তিণ্ণং লক্খণানন্তি হুত্ৱা অভাৱতো আদিঅন্তৱন্ততো তাৱকালিকতো নিচ্চপটিক্খেপতোতিআদীনং তিণ্ণং লক্খণানং সল্লক্খণৱসেন.

ৱামতোতি মিচ্ছা. দক্খিণতোতি সম্মা. যথা তস্স তস্স সত্তস্স ওৰভাৱত্তা অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি ওৰিমং তীৰং কত্ৱা ৱুত্তানি, এৱং নেসং পৰভাৱত্তা বাহিৰানি আযতনানি পাৰিমং ৱুত্তানি. অপাযমজ্ঝে সংসৰণহেতুতায নন্দীৰাগোৱ ‘‘মজ্ঝে সংসাদো’’তি ৱুত্তো.

উন্নতোতি ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা উন্নতিং উপগতো. অত্তুক্কংসনে পংসুকূলিকভাৱেন অত্তানং দহনতো অঞ্ঞাকাৰতাগহেতব্বো. পাসাণো নু খো এস খাণুকোতি গহেতব্বদাৰুক্খন্ধসদিসো ৱুত্তো.

চুণ্ণৱিচুণ্ণং হোতি আৱট্টৱেগস্স বলৱভাৱতো. চতূসু অপাযেসূতি পঞ্চকামগুণাৱট্টে পতিতপুগ্গলো মনুস্সলোকেপি গুণসৰীৰভেদনেন দীঘৰত্তং চুণ্ণৱিচুণ্ণং আপজ্জতিযেৱ, তস্স তথা আপন্নত্তা. এৱঞ্হি সো অপাযেসু তাদিসেসু জাযতি.

সীলস্স দুট্ঠং নাম নত্থি, তস্মা অভাৱত্থো ইধ দু-সদ্দোতি আহ ‘‘নিস্সীলো’’তি. ‘‘পাপং পাপেন সুকৰ’’ন্তিআদীসু (উদা. ৪৮) ৱিয পাপ-সদ্দো নিহীনপৰিযাযোতি আহ ‘‘লামকধম্মো’’তি. ন সুচীতি কাযৱাচাচিত্তেহি ন সুচি. সঙ্কায ৱাতি অত্তনো ৱা সঙ্কায পৰেসং সমাচাৰকিৰিযং সৰতি আসঙ্কতি. তেনাহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তানি কম্মানি পৱিসতীতি তানি কম্মানি কৰোন্তানং অন্তৰে পৱিসতি. গুণানং পূতিভাৱেনাতি গুণভাৱেন গহিতানং সীলধম্মানং সংকিলিট্ঠভাৱপ্পত্তিযা. কচৱৰজাতোতি অব্ভন্তৰং সঞ্জাতকচৱৰো, কচৱৰভূতো ৱা.

অণণা পব্বজ্জাতি অণণস্সেৱ পব্বজ্জা. ওৰিমতীৰাদীনং উপগমনানুপগমনাদীনং জোতিতত্তা ৱট্টৱিৱট্টং কথিতং.

পঠমদাৰুক্খন্ধোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. দুতিযদাৰুক্খন্ধোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৪২. যা আপত্তি ৱুট্ঠানগামিনী দেসনাগামিনী, তং পটিচ্ছাদিতকালতো পট্ঠায সংকিলিট্ঠা নাম অন্তৰাযিকভাৱতো. আৱীকতা পন অনাপত্তিট্ঠানে তিট্ঠতীতি অসংকিলিট্ঠা নাম. তেনাহ – ‘‘আৱীকতা হিস্স ফাসু হোতী’’তি. এৱৰূপং সংকিলিট্ঠন্তি পটিচ্ছাদিততায ৱা দুট্ঠুল্লভাৱেন ৱা সংকিলিট্ঠং.

দুতিযদাৰুক্খন্ধোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. অৱস্সুতপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা

২৪৩. সন্থাগাৰন্তি সঞ্ঞাপনাগাৰং. তেনাহ ‘‘উয্যোগকালাদীসূ’’তিআদি. আদি-সদ্দেন মঙ্গলমহাদীনং সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সন্থৰন্তীতি ৱিস্সমন্তি, পৰিস্সমং ৱিনোদেন্তীতি অত্থো. সহাতি সন্নিপাতৱসেন একজ্ঝং. সহ অত্থানুসাসনং অগাৰন্তি তস্মিং অত্থে ত্থ-কাৰস্স ন্থ-কাৰং কত্ৱা ‘‘সন্থাগাৰ’’ন্তি ৱুচ্চতীতি দট্ঠব্বং, পঠমং তত্থ সম্মন্তনৱসেন সন্থৰন্তি ৱিচাৰেন্তীতি অত্থো.

তেপিটকং বুদ্ধৱচনং আগতমেৱ ভৱিস্সতীতি বুদ্ধৱচনস্স আগমনসীসেন অৰিযফলধম্মানম্পি আগমনং ৱুত্তমেৱ. তিযামৰত্তিং তত্থ ৱসন্তানং ফলসমাপত্তিৱড়ঞ্জনং হোতীতি. তস্মিঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘে কল্যাণধম্মা কল্যাণপুথুজ্জনা ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেন্তা হোন্তীতি অৰিযমগ্গধম্মানম্পি তত্থ আগমনং হোতিযেৱ.

অল্লগোমযেনাতি অচ্ছেন অল্লগোমযৰসেন. ওপুঞ্জাপেত্ৱাতি ৱিলিম্পেত্ৱা. চতুজ্জাতিযগন্ধেহীতি কুঙ্কুমতুৰুক্খযৱনপুপ্ফতমালপত্তগন্ধেহি. নানাৱণ্ণেতি নীলাদিৱসেন নানাৱণ্ণে, ভিত্তিৱিসেসৱসেন নানাসণ্ঠানৰূপে. ‘‘মহাপিট্ঠিককোজৱেতি হত্থিপিট্ঠিআদীসু অত্থৰিতব্বতায ‘মহাপিট্ঠিকা’তি লদ্ধসমঞ্ঞে কোজৱে’’তি ৱদন্তি. কুত্তকে পন সন্ধাযেতং ৱুত্তং, ‘‘চতুৰঙ্গুলাধিকপুপ্ফা মহাপিট্ঠিককোজৱা’’তিপি ৱদন্তি. হত্থত্থৰঅস্সত্থৰা হত্থিঅস্সপিট্ঠীসু অত্থৰিতব্বা হত্থিঅস্সৰূপৱিচিত্তা চ অত্থৰকা. সীহত্থৰকাদযো পন সীহৰূপাদিৱিচিত্তা এৱ অত্থৰকা. চিত্তত্থৰকং নানাৱিধৰূপেহি চেৱ নানাৱিধমালাকম্মাদীহি চ ৱিচিত্তং অত্থৰকং.

উপধানন্তি অপস্সযনং. উপদহিত্ৱাতি অপস্সযযোগ্গভাৱেন ঠপেত্ৱা. গন্ধেহি কতমালা গন্ধদামং. তমালপত্তাদীহি কতমালা পত্তদামং. আদি-সদ্দেন হিঙ্গুলতক্কোলজাতিফলজাতিপুপ্ফাদীহি কতদামং সঙ্গণ্হাতি. পল্লঙ্কাকাৰেন কতপীঠং পল্লঙ্কপীঠং. তীসু পস্সেসু একপস্সে এৱ ৱা সউপস্সযং অপস্সযপীঠং. অনপস্সযং মুণ্ডপীঠং. যোজনাৱট্টেতি যোজনপৰিক্খেপোকাসে.

সংৱিধাযাতি অন্তৰৱাসকস্স কোণপদেসং ইতৰপদেসঞ্চ সমং কত্ৱা ৱিধায. তেনাহ – ‘‘কত্তৰিযা পদুমং কন্তেন্তো ৱিযা’’তি, ‘‘তিমণ্ডলং পটিচ্ছাদেন্তো’’তি চ. যস্মা বুদ্ধানং ৰূপসম্পদা ৱিয আকপ্পসম্পদাপি পৰমুক্কংসতং গতা, তস্মা তদা ভগৱা এৱং সোভেয্যাতি দস্সেন্তো ‘‘সুৱণ্ণপামঙ্গেনা’’তিআদিমাহ. তত্থ ‘‘অসমেন বুদ্ধৱেসেনা’’তিআদিনা তদা ভগৱা বুদ্ধানুভাৱস্স নিগুহনে কাৰণাভাৱতো তত্থ সন্নিপতিতদেৱমনুস্সনাগযক্খগন্ধব্বাদীনং পসাদজননত্থং অত্তনো সভাৱপকতিযাৱ কপিলৱত্থুং পাৱিসীতি দস্সেতি. বুদ্ধানং কাযপভা নাম পকতিযা অসীতিহত্থমত্তপদেসং ৱিসৰতীতি আহ ‘‘অসীতিহত্থট্ঠানং অগ্গহেসী’’তি. নীলপীতলোহিতোদাতমঞ্জিট্ঠপভস্সৰানং ৱসেন ছব্বণ্ণা বুদ্ধৰস্মিযো.

সব্বপালিফুল্লোতি মূলতো পট্ঠায যাৱ সাখগ্গা সমন্ততো ফুল্লো ৱিকসিতো. পটিপাটিযা ঠপিতানন্তিআদি পৰিকপ্পূপমা, যথা তং…পে… অলঙ্কতং অঞ্ঞং ৱিৰোচতি, এৱং ৱিৰোচিত্থ, সমতিংসায পাৰমিতাহি অভিসঙ্খতত্তা এৱং ৱিৰোচিত্থাতি ৱুত্তং হোতি. ‘‘পঞ্চৱীসতিযা গঙ্গানন্তি সতমুখা হুত্ৱা সমুদ্দং পৱিট্ঠায মহাগঙ্গায মহন্তমহন্তানং গঙ্গানং পঞ্চৱীসতী’’তি ৱদন্তি. পপঞ্চসূদনিযং (ম. নি. অট্ঠ. ২.২২) ‘‘পঞ্চৱীসতিযা নদীন’’ন্তি ৱুত্তং, গঙ্গাদীনং চন্দভাগাপৰিযোসানানং পঞ্চৱীসতিযা মহানদীনন্তি অত্থো. পৰিকপ্পৱচনঞ্হেতং. সম্ভিজ্জাতি সম্ভেদং মিস্সীভাৱং পত্ৱা মুখদ্ৱাৰেতি সমুদ্দং পৱিট্ঠট্ঠানে.

নাগসুপণ্ণগন্ধব্বযক্খাদীনন্তিআদি পৰিকপ্পৱসেন ৱুত্তং. সহস্সেনাতি পদসহস্সেন, ভাণৱাৰপ্পমাণেন গন্থেনাতি অত্থো.

কম্পযন্তো ৱসুন্ধৰন্তি অত্তনো গুণৱিসেসেহি পথৱীকম্মং উন্নাদেন্তো, এৱংভূতোপি অহেঠযন্তো পাণানি. সব্বপদক্খিণত্তা বুদ্ধানং দক্খিণং পঠমং পাদং উদ্ধৰন্তো. সমং সম্ফুসতে ভূমিং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতায. যদিপি ভূমিং সমং ফুসতি, ৰজসা নুপলিপ্পতি সুখুমত্তা ছৱিযা. নিন্নট্ঠানং উন্নমতীতিআদি বুদ্ধানং সুপ্পতিট্ঠিতপাদতাসঙ্খাতমহাপুৰিসলক্খণপটিলাভস্স নিস্সন্দফলং. নাতিদূৰে উদ্ধৰতীতি অতিদূৰে ঠপেতুং ন উদ্ধৰতি. নচ্চাসন্নে চ নিক্খিপন্তি অচ্চাসন্নে চ ঠানে অনিক্খিপন্তো নিয্যাতি. হাসযন্তো সদেৱকে লোকে তোসেন্তো. চতূহি পাদেহি চৰতীতি চতুচাৰী.

বুদ্ধানুভাৱস্স পকাসনৱসেন গতত্তা ৱণ্ণকালো নাম এস. সৰীৰৱণ্ণে ৱা গুণৱণ্ণে ৱা কথিযমানে দুক্কথিতন্তি ন ৱত্তব্বং. কস্মা? অপ্পমাণৱণ্ণা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো, বুদ্ধগুণসংৱণ্ণনা জানন্তস্স যথাৰদ্ধসংৱণ্ণনংযেৱ অনুপৱিসতি. দুকূলচুম্বটকেনাতি গন্থিত্ৱা গহিতদুকূলৱত্থেন.

নাগৱিক্কন্তচাৰণোতি হত্থিনাগসদিসপদনিক্খেপো. সতপুঞ্ঞলক্খণোতি অনেকসতপুঞ্ঞাভিনিব্বত্তমহাপুৰিসলক্খণো. মণিৱেৰোচনো যথাতি চতুৰাসীতিসহস্সমণিপৰিৱাৰিতো অতিৱিয ৱিৰোচমানো ৱিজ্জোতমানো মণি ৱিয. ‘‘ৱেৰোচনো নাম একো মণী’’তি কেচি. মহাসালোৱাতি মহন্তো সালৰুক্খো ৱিয, সুদ্ধট্ঠিতো কোৱিড়াৰাদি মহাৰুক্খো ৱিয ৱা. পদুমো কোকনদো যথাতি কোকনদসঙ্খাতং মহাপদুমং ৱিয, ৱিকসমানপদুমং ৱিয ৱা.

আকাসগঙ্গং ওতাৰেন্তো ৱিযাতিআদি তস্সা পকিণ্ণককথায অঞ্ঞেসং সুদুক্কৰভাৱদস্সনঞ্চেৱ সুণন্তানং অচ্চন্তসুখাৱহভাৱদস্সনঞ্চ. পথৱোজং আকড্ঢন্তো ৱিযাতি নাড়িযন্তং যোজেত্ৱা মহাপথৱিযা হেট্ঠিমতলে পপ্পটকোজং উদ্ধং মুখং কত্ৱা আকড্ঢন্তো ৱিয. যোজনিকন্তি যোজনপমাণং. মধুভণ্ডন্তি মধুপটলং.

মহন্তন্তি ৱিপুলং উড়াৰপুঞ্ঞং. সব্বদানং দিন্নমেৱ হোতীতি সব্বমেৱ পচ্চযজাতং আৱাসদাযকেন দিন্নমেৱ হোতি. তথা হি দ্ৱে তযো গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা কিঞ্চি অলদ্ধা আগতস্সপি ছাযূদকসম্পন্নং আৰামং পৱিসিত্ৱা ন্হাযিত্ৱা পটিস্সযে মুহুত্তং নিপজ্জিত্ৱা উট্ঠায নিসিন্নস্স কাযে বলং আহৰিত্ৱা পক্খিত্তং ৱিয হোতি. বহি ৱিচৰন্তস্স চ কাযে ৱণ্ণধাতু ৱাতাতপেহি কিলমতি, পটিস্সযং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায মুহুত্তং নিসিন্নস্স ৱিসভাগসন্ততি ৱূপসম্মতি, সভাগসন্ততি পতিট্ঠাতি, ৱণ্ণধাতু আহৰিত্ৱা পক্খিত্তা ৱিয হোতি, বহি ৱিচৰন্তস্স চ পাদে কণ্টকা ৱিজ্ঝন্তি, খাণু পহৰতি, সৰীসপাদিপৰিস্সযা চেৱ চোৰভযঞ্চ উপ্পজ্জতি, পটিস্সযং পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায নিসিন্নস্স পন সব্বেপেতে পৰিস্সযা ন হোন্তি. সজ্ঝাযন্তস্স ধম্মপীতিসুখং, কম্মট্ঠানং মনসিকৰোন্তস্স উপসমসুখং উপ্পজ্জতি বহিদ্ধা ৱিক্খেপাভাৱতো. বহি ৱিচৰন্তস্স চ কাযে সেদা মুচ্চন্তি, অক্খীনি ফন্দন্তি, সেনাসনং পৱিসনক্খণে মঞ্চপীঠাদীনি ন পঞ্ঞাযন্তি, মুহুত্তং নিসিন্নস্স পন অক্খিপসাদো আহৰিত্ৱা পক্খিত্তো ৱিয হোতি, দ্ৱাৰৱাতপানমঞ্চপীঠাদীনি পঞ্ঞাযন্তি. এতস্মিঞ্চ আৱাসে ৱসন্তং দিস্ৱা মনুস্সা চতূহি পচ্চযেহি সক্কচ্চং উপট্ঠহন্তি. তেন ৱুত্তং – ‘‘আৱাসদানস্মিঞ্হি দিন্নে সব্বদানং দিন্নমেৱ হোতী’’তি. ভূমট্ঠক…পে… ন সক্কাতি অযমত্থো মহাসুদস্সনৱত্থুনা (দী. নি. ২.২৪১ আদযো) দীপেতব্বো. মাতুকুচ্ছি অসম্বাধোৱ হোতীতি অযমত্থো অন্তিমভৱিকানং মহাবোধিসত্তানং পটিসন্ধিৱসেন দীপেতব্বো.

সীতন্তি অজ্ঝত্তং ধাতুক্খোভৱসেন ৱা বহিদ্ধা উতুৱিপৰিণামৱসেন ৱা উপ্পজ্জনকসীতং. উণ্হন্তি অগ্গিসন্তাপং, তস্স চ দৱদাহাদীসু সম্ভৱো দট্ঠব্বো. পটিহন্তীতি পটিহনতি. যথা তদুভযৱসেন কাযচিত্তানং আবাধো ন হনতি, এৱং কৰোতি. সীতুণ্হব্ভাহতে হি সৰীৰে ৱিক্খিত্তচিত্তো ভিক্খু যোনিসো পদহিতুং ন সক্কোতি. ৱাড়মিগানীতি সীহব্যগ্ঘাদিৱাড়মিগে. গুত্তসেনাসনঞ্হি পৱিসিত্ৱা দ্ৱাৰং পিধায নিসিন্নস্স তে পৰিস্সযা ন হোন্তি. সৰীসপেতি যে কেচি সৰন্তা গচ্ছন্তে দীঘজাতিকে সপ্পাদিকে অঞ্ঞে চ তথাৰূপে. মকসেতি নিদস্সনমত্তমেতং, ডংসাদীনং এতেনেৱ সঙ্গহো দট্ঠব্বো. সিসিৰেতি সীতকালৱসেন সত্তাহৱদ্দলিকাদিৱসেন চ উপ্পন্নে সিসিৰসম্ফস্সে. ৱুট্ঠিযোতি যদা তদা উপ্পন্না ৱস্সৱুট্ঠিযো পটিহনতীতি যোজনা.

ৱাতাতপো ঘোৰোতি ৰুক্খগচ্ছাদীনং উব্বহনভঞ্জনাদিৱসেন পৱত্তিযা ঘোৰো সৰজঅৰজাদিভেদো ৱাতো চেৱ গিম্হপৰিড়াহসমযেসু উপ্পত্তিযা ঘোৰো সূৰিযাতপো চ. পটিহঞ্ঞতীতি পটিবাহীযতি. লেণত্থন্তি নানাৰম্মণতো চিত্তং নিৱত্তিত্ৱা পটিসল্লাণাৰামত্থং. সুখত্থন্তি ৱুত্তপৰিস্সযাভাৱেন ফাসুৱিহাৰত্থং. ঝাযিতুন্তি অট্ঠতিংসায আৰম্মণেসু যত্থ কত্থচি চিত্তং উপনিবন্ধিত্ৱা সমাদহনৱসেন ঝাযিতুং. ৱিপস্সিতুন্তি অনিচ্চাদিৱসেন সঙ্খাৰে সম্মসিতুং.

ৱিহাৰেতি পটিস্সযে. কাৰযেতি কাৰাপেয্য. ৰম্মেতি মনোৰমে. ৱাসযেত্থ বহুস্সুতেতি কাৰেত্ৱা পন এত্থ ৱিহাৰেসু বহুস্সুতে সীলৱন্তে কল্যাণধম্মে নিৱাসেয্য. তে নিৱাসেন্তো পন তেসং বহুস্সুতানং যথা পচ্চযেহি কিলমথো ন হোতি. এৱং অন্নঞ্চ পানঞ্চ ৱত্থসেনাসনানি চ দদেয্য উজুভূতেসু অজ্ঝাসযসম্পন্নেসু কম্মফলানং ৰতনত্তযগুণানঞ্চ সদ্দহনেন ৱিপ্পসন্নেন চেতসা. ইদানি গহট্ঠপব্বজিতানং অঞ্ঞমঞ্ঞূপকাৰতং দস্সেতুং ‘‘তে তস্সা’’তি গাথমাহ. তত্থ তেতি বহুস্সুতা. তস্সাতি উপাসকস্স. ধম্মং দেসেন্তীতি সকলৱট্টদুক্খপনূদনং নিয্যানিকং ধম্মং কথেন্তি. যং সো ধম্মং ইধঞ্ঞাযাতি সো পুগ্গলো যং সদ্ধম্মং ইমস্মিং সাসনে সম্মাপটিপজ্জনেন জানিত্ৱা অগ্গমগ্গাধিগমেন অনাসৱো হুত্ৱা পৰিনিব্বাযতি.

আৱাসেতি আৱাসদানে. আনিসংসোতি উদ্ৰযো. পূজাসক্কাৰৱসেন পঠমযামো খেপিতো, সত্থু ধম্মদেসনায অপ্পাৱসেসো মজ্ঝিমযামো গতোতি পাড়িযং ‘‘বহুদেৱ ৰত্তি’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘অতিৰেকতৰং দিযড্ঢযাম’’ন্তি. সঙ্গহং নাৰোহতি ৱিপুলৱিত্থাৰভাৱতো. বুদ্ধানঞ্হি ভত্তানুমোদনাপি থোকং ৱড্ঢেত্ৱা ৱুচ্চমানা দীঘমজ্ঝিমপমাণাপি হোতি. তথা হি সুফুসিতং দন্তাৱৰণং, জিৱ্হা তনুকা, ভৱঙ্গপৰিৱাসো পৰিত্তো, নত্থি ৱেগাযিতং, নত্থি ৱিত্থাযিতং, নত্থি অব্যাৱটমনো, সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সমুপব্যূড়্হং, অপৰিক্খযা পটিসম্ভিদা.

সন্দস্সেত্ৱাতিআদীসু সন্দস্সেত্ৱা আৱাসদানপটিসংযুত্তং ধম্মিং কথং কত্ৱা. ততো পৰং, মহাৰাজ, ইতিপি সীলং, ইতিপি সমাধি, ইতিপি পঞ্ঞাতি সীলাদিগুণে তেসং সম্মা দস্সেত্ৱা হত্থেন গহেত্ৱা ৱিয পচ্চক্খতো পকাসেত্ৱা. সমাদপেত্ৱাতি এৱং সীলং সমাদাতব্বং, সীলে পতিট্ঠিতেন এৱং সমাধিপঞ্ঞা ভাৱেতব্বাতি যথা তে সীলাদিগুণে সম্মা আদিযন্তি, তথা গণ্হাপেত্ৱা. সমুত্তেজেত্ৱাতি যথাসমাদিন্নং সীলং সুৱিসুদ্ধং হোতি, সমথৱিপস্সনা চ ভাৱিযমানা যথা সুট্ঠু ৱিসোধিতা উপৰূপৰি ৱিসেসাৱহা হোন্তি, এৱং সমুত্তেজেত্ৱা নিসামনৱসেন ৱোদাপেত্ৱা. সম্পহংসেত্ৱাতি যথানুসিট্ঠং ঠিতসীলাদিগুণেহি সম্পতি পটিলদ্ধগুণানিসংসেহি চেৱ উপৰিলদ্ধব্বফলৱিসেসেহি চ চিত্তং সম্পহংসেত্ৱা লদ্ধস্সাসৱসেন সুট্ঠু তোসেত্ৱা. এৱমেতেসং পদানং অত্থো ৱেদিতব্বো. সক্যৰাজানো যেভুয্যেন ভগৱতো ধম্মদেসনায সাসনে লদ্ধস্সাদা লদ্ধপ্পতিট্ঠা চ.

উপসগ্গসদ্দানং অনেকত্থত্তা অভি-সদ্দো অতি-সদ্দেন সমানত্থোপি হোতীতি ৱুত্তং ‘‘অভিক্কন্তাতি অতিক্কন্তা’’তি.

তত্ৰ কিৰাতিআদি কেচিৱাদোতি বদ্ধোপি ন হোতি. তেনাহ ‘‘অকাৰণমেত’’ন্তিআদি. কাযচিত্তলহুতাদযো উপ্পজ্জন্তীতি ইদং কাযিকচেতসিকঅঞ্ঞথাভাৱস্স কাৰণৱচনং, লহুতাদিউপ্পন্নে সৱনানুত্তৰিযপটিলাভেন লদ্ধব্বধম্মত্থৱেদসমধিগমতো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘যথা, যথাৱুসো, ভিক্খুনো সত্থা ৱা ধম্মং দেসেতি অঞ্ঞতৰো ৱা গৰুট্ঠানিকো সব্ৰহ্মচাৰী, তথা তথা সো তস্মিং ধম্মে লভতি অত্থৱেদং, লভতি ধম্মৱেদং, লভতি ধম্মূপসংহিতং পামোজ্জ’’ন্তিআদি (দী. নি. ৩.৩২২, ৩৫৫; অ. নি. ৫.২৬).

পিট্ঠিৱাতো উপ্পজ্জি উপাদিন্নসৰীৰস্স তথাৰূপত্তা সঙ্খাৰানঞ্চ অনিচ্চতায দুক্খানুবন্ধত্তা. অকাৰণং ৱা এতন্তি যেনাধিপ্পাযেন ৱুত্তং, তমেৱ অধিপ্পাযং ৱিৱৰিতুং ‘‘পহোতী’’তিআদি ৱুত্তং. একপল্লঙ্কেন নিসীদিতুং পহোতি যথা তং ৱেলুৱগামকে. এত্তকে ঠানেতি এত্তকে ঠানে ঠানং নিপ্ফন্নন্তি যোজনা. তঞ্চ খোতি ৱুট্ঠানসঞ্ঞং চিত্তে ঠপনং. ধম্মকথং সুণমানো ধম্মগাৰৱেন.

অৱস্সুতস্সাতি অৱস্সুতভাৱস্স ৰাগাদিৱসেন. অৱস্সুতস্স কাৰণন্তি তিন্তভাৱকাৰণং. কিলেসাধিমুচ্চনেনাতি কিলেসৱসেন পৰিপ্ফন্দিতৱসেন. নিব্বাপনং ৱিযাতি ৱূপসমো ৱিয. নিব্বিসেৱনানন্তি পৰিপ্ফন্দনৰহিতানং.

অৱস্সুতপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. দুক্খধম্মসুত্তৱণ্ণনা

২৪৪. দুক্খধম্মানন্তি দুক্খকাৰণানং. তেনাহ ‘‘দুক্খসম্ভৱধম্মান’’ন্তিআদি. তত্থ কিং দুক্খং, কা দুক্খধম্মাতি তদুভযং দস্সেতুং ‘‘পঞ্চসু হী’’তি ৱুত্তং. তেতি পঞ্চক্খন্ধা. দুক্খসম্ভৱধম্মত্তাতি দুক্খুপ্পত্তিকাৰণত্তা. অস্সাতি তেন. কৰণে হেতং সামিৱচনং. কামেতি ৱত্থুকামে কিলেসকামে চ. পুন অস্সাতি সামিঅত্থে এৱ সামিৱচনং. চাৰন্তি চিত্তাচাৰং. ৱিহাৰন্তি পঞ্চদ্ৱাৰপ্পৱত্তিচাৰৱিহাৰং. ‘‘একট্ঠা’’তি চ ৱদন্তি. তেনেৱ হি ‘‘অনুবন্ধিত্ৱা চৰন্তং’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং. অনুবন্ধিত্ৱাতি চ ৱীথিচিত্তপ্পৱত্তিতো পট্ঠায যাৱ ততিযজৱনৱাৰা অনু অনু বন্ধিত্ৱা. পক্খন্দনাদীতি আদি-সদ্দেন কসিগোৰক্খাদিৱসেনপি কামানং পৰিযেসনদুক্খং সঙ্গণ্হাতি.

দাযতীতি দাযো, ৱনং. তেনাহ ‘‘অটৱি’’ন্তি. কণ্টকগব্ভন্তি ওৱৰকসদিসং ৱনং. নামপদং নাম কিৰিযাপদাপেক্খন্তি ‘‘ৱিজ্ঝী’’তি ৱচনসেসেন কিৰিযাপদং গণ্হাতি.

দন্ধাযিতত্তং উপ্পন্নকিলেসানং অৱট্ঠানং. তেনাহ ‘‘উপ্পন্নমত্তাযা’’তিআদি. তাযাতি সতিযা. কাচি কিলেসাতি চুদ্দসৱিধে চিত্তস্স কিচ্চে জৱনকিচ্চে এৱ চিত্তকিলেসানং উপ্পত্তিং কত্ৱা তথা ৱুত্তং. নিগ্গহিতাৱ হোন্তি পৱত্তিতুং অপ্পদানৱসেন. তেনাহ ‘‘ন সণ্ঠাতুং সক্কোন্তী’’তি. চক্খুদ্ৱাৰস্মিন্তি পাড়িযং তস্স পঠমং গহিততায ৱুত্তং, তেন নযেন সেসদ্ৱাৰানিপি গহিতানেৱ হোন্তি. ৰাগাদীসু উপ্পন্নেসু পঠমজৱনৱাৰে. সতিসম্মোসেন ‘‘কিলেসা মে উপ্পন্না’’তি ঞত্ৱা তথা পচ্চামাসসতিযা লব্ভনতো. তেনাহ – ‘‘অনচ্ছৰিযং চেত’’ন্তি. আৱট্টেত্ৱাতি অযোনিসো আৱট্টেত্ৱা. আৱজ্জনাদীসূতি ততো এৱ অযোনিসো আৱজ্জনাদীসু উপ্পন্নেসু ইট্ঠাৰম্মণস্স লদ্ধত্তা পচ্চযসিদ্ধিযা সম্পত্তং পৱত্তনাৰহং. নিৱত্তেত্ৱাতি দুতিযজৱনৱাৰেপি কিলেসুপ্পত্তিং নিৱত্তেত্ৱা. কথং পনস্স এৱং লদ্ধুং সক্কাতি আহ ‘‘আৰদ্ধৱিপস্সকানং হী’’তিআদি. ভাৱনাপটিসঙ্খানেতি ভাৱনাযং পটিসঙ্খানে চ যোগিনো পতিট্ঠিতভাৱো. তস্স অযমানিসংসো – যং পচ্চযলাভেন উপ্পজ্জিতুং লদ্ধোকাসাপি কিলেসা পুব্বে পৱত্তভাৱনানুভাৱেন ৱিক্খম্ভিতা তথা তথা নিগ্গহিতা এৱ হুত্ৱা নিৱত্তন্তি, কুসলা ধম্মাৱ লদ্ধোকাসা উপৰূপৰি ৱড্ঢন্তি.

অভিহট্ঠুন্তি অভিহৰিত্ৱা. অনুদহন্তীতি অনুদহন্তা ৱিয হোন্তি. অনুসেন্তীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অনাৱট্টন্তেতি অনিৱত্তন্তে সামঞ্ঞতোতি অধিপ্পাযো. ৱিপস্সনাবলমেৱ দীপিতং মগ্গফলাধিগমস্স অজোতিতত্তা.

দুক্খধম্মসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. কিংসুকোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৪৫. চতুন্নং অৰিযসচ্চানং পৰিঞ্ঞাভিসমযাদিৱসেন ৱিৱিধদস্সনন্তি কিচ্চৱসেন নানাদস্সনং হোতীতি ৱুত্তং, ‘‘দস্সনন্তি পঠমমগ্গস্সেতং অধিৱচন’’ন্তি. তযিদং উপৰিমগ্গেসু ভাৱনাপৰিযাযস্স নিৰুড়্হত্তা পঠমমগ্গস্স পঠমং নিব্বানদস্সনতো. তেনাহ ‘‘পঠমমগ্গো হী’’তিআদি. কোচি যথাৱুত্তং অৱিপৰীতং অত্থং অজানন্তো ঞাণদস্সনং নাম আৰম্মণকৰণস্স ৱসেন অতিপ্পসঙ্গং আসঙ্কেয্যাতি তং নিৱত্তেতুং ‘‘গোত্ৰভূ পনা’’তিআদি ৱুত্তং. ন দস্সনন্তি ৱুচ্চতীতি এত্থ ৰাজদস্সনং উদাহৰন্তি. চত্তাৰোপি মগ্গা দস্সনমেৱ যথাৱুত্তেনত্থেন, ভাৱনাপৰিযাযো পন উপৰি তিণ্ণং মগ্গানং পঠমমগ্গউপাযস্স ভাৱনাকাৰেন পৱত্তনতো. দস্সনং ৱিসুদ্ধি এত্থাতি দস্সনৱিসুদ্ধিকং, নিব্বানং. ফস্সাযতনং কম্মট্ঠানং অস্স অত্থীতি ফস্সাযতনকম্মট্ঠানিকো. এস নযো সেসেসুপি পদেসু.

পদেসসঙ্খাৰেসূতি সঙ্খাৰেকদেসেসু. হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদেন পথৱিআদিকে ধম্মমত্তে দিট্ঠে ৰূপপৰিগ্গহো, চক্খুৱিঞ্ঞাণাদিকে তংসহগতধম্মমত্তে দিট্ঠে অৰূপপৰিগ্গহো চ সিজ্ঝতীতি ৱদন্তি.

অধিগতমগ্গমেৱ কথেসীতি যেন মুখেন ৱিপস্সনাভিনিৱেসং অকাসি, তমেৱস্স মুখং কথেসি. অযং পনাতি কম্মট্ঠানং পুচ্ছন্তো ভিক্খু. ইমেসন্তি ফস্সাযতনকম্মট্ঠানিকপঞ্চক্খন্ধকম্মট্ঠানিকানং ৱচনং. ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং ন সমেতী’’তি ৱত্ৱা তমেৱত্থং পাকটং কৰোতি ‘‘পঠমেনা’’তিআদিনা. পঞ্চক্খন্ধৱিমুত্তস্স সঙ্খাৰস্স অভাৱা ‘‘নিপ্পদেসেসূ’’তি ৱুত্তং. তথেৱাতি যথেৱ ফস্সাযতনকম্মট্ঠানিকং, তথেৱ তং পঞ্চক্খন্ধকম্মট্ঠানিকং পুচ্ছিত্ৱা.

সমপ্পৱত্তা ধাতুযোতি ৰসাদযো সৰীৰধাতুযো সমপ্পৱত্তা, ন ৱিসমাকাৰসণ্ঠিতা অহেসুং. তেনাহ ‘‘কল্লসৰীৰং বলপ্পত্ত’’ন্তি. ‘‘অতীতা সঙ্খাৰা’’তিআদি ৱিপস্সনাভিনিৱেসৱসেন ৱুত্তং. সম্মসনং সব্বত্থকমেৱ ইচ্ছিতব্বং. চাৰিভূমিন্তি গোচৰট্ঠানং.

কাৰকভাৱন্তি ভাৱনানুযুঞ্জনভাৱং. পণ্ডুৰোগপুৰিসোতি পণ্ডুৰোগী পুৰিসো. অৰিট্ঠন্তি সুত্তং. ভেসজ্জং কত্ৱাতি ভেসজ্জপযোগং কত্ৱা. কৰিস্সামীতি ভেসজ্জং কৰিস্সামি. ঝামথুণো ৱিযাতি দড্ঢথুণো ৱিয খাৰকজালনদ্ধত্তা তৰুণমকুলসন্তানসঞ্ছন্নত্তা.

দক্খিণদ্ৱাৰগামেতি দক্খিণদ্ৱাৰসমীপে গামে. লোহিতকোতি লোহিতৱণ্ণো. ওচিৰকজাতোতি জাতওলম্বমানচিৰকো ৱিয. আদিন্নসিপাটিকোতি গহিতফলপোতকো. সন্দচ্ছাযোতি বহলচ্ছাযো. যস্মা তস্স ৰুক্খস্স সাখা অৱিৰড়া ঘনপ্পত্তা অঞ্ঞমঞ্ঞং সংসন্দিত্ৱা ঠিতা, তস্মা ছাযাপিস্স তাদিসীতি ৱুত্তং ‘‘সন্দচ্ছাযো নাম সংসন্দিত্ৱা ঠিতচ্ছাযো’’তি, ঘনচ্ছাযোতি অত্থো. তত্থাতিআদি উপমাসংসন্দনং.

যেন যেনাকাৰেন অধিমুত্তানন্তি ছফস্সাযতনাদিমুখেন যেন যেন ৱিপস্সনাভিনিৱেসেন ৱিপস্সন্তানং নিব্বানঞ্চ অধিমুত্তানং. সুট্ঠু ৱিসুদ্ধং পৰিঞ্ঞাতিসমযাদিসিদ্ধিযা. তেন তেনেৱাকাৰেনাতি অত্তনাধিমুত্তাকাৰেন. ইদানি তং তং আকাৰং উপমায সদ্ধিং যোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যথা হী’’তিআদি আৰদ্ধং. তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.

ইদন্তি নগৰোপমং. তং সল্লক্খিতন্তি কিংসুকোপমদীপিতং অত্থজাতং সচে সল্লক্খিতং. অস্স ভিক্খুনো. ধম্মদেসনত্থন্তি যথাসল্লক্খিতস্স অত্থস্স ৱসেন লদ্ধৱিসেসস্স উপব্ৰূহনায. তস্সেৱত্থস্সাতি তস্স দস্সনৱিসুদ্ধিসঙ্খাতস্স অত্থস্স. চোৰাসঙ্কা ন হোন্তি মজ্ঝিমদেসৰজ্জস্স পসন্নভাৱতো. তিপুৰিসুব্বেধানীতি উব্বেধেন তিপুৰিসপ্পমাণানি নানাভিত্তিৱিচিত্তানি থম্ভানং উপৰি ৱিৱিধমালাকম্মাদিৱিচিত্তধনুৰাকাৰলক্খিতানি মনোৰমানি. তেনাহ ‘‘নগৰস্স অলঙ্কাৰত্থ’’ন্তি. নগৰদ্ৱাৰস্স থিৰভাৱাপাদনৱসেন ঠপেতব্বত্তা ৱুত্তং ‘‘চোৰনিৱাৰণত্থানিপি হোন্তিযেৱা’’তি. পিট্ঠসঙ্ঘাতস্সাতি দ্ৱাৰবাহস্স. ‘‘ইমে আৱাসিকা, ইমে আগন্তুকা, তত্থাপি চ ইমেহি নগৰস্স নগৰসামিকস্স চ অত্থো. ইমেসং ৱসেন অনত্থো সিযা’’তি জাননঞাণসঙ্খাতেন পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো. অঞ্ঞাতনিৱাৰণে পটুভাৱসঙ্খাতেন ৱেয্যত্তিযেন সমন্নাগতো. ঠানুপ্পত্তিকপঞ্ঞাসঙ্খাতাযাতি তস্মিং তস্মিং অত্থকিচ্চে তঙ্খণুপ্পজ্জনকপটিভানসঙ্খাতায.

ৰঞ্ঞা আযুত্তো নিযোজিতো ৰাজাযুত্তো, তত্থ তত্থ ৰঞ্ঞো কাতব্বকিচ্চে ঠপিতপুৰিসো. কতিপাহেযেৱাতি কতিপযদিৱসেযেৱ অকিচ্চকৰণেন তস্স ঠানং ৱিব্ভমো জাতোতি কত্ৱা ৱুত্তং – ‘‘সব্বানি ৱিনিচ্ছযট্ঠানাদীনি হাৰেত্ৱা’’তি.

সীসমস্স ছিন্দাহীতি সীসভূতং উত্তমঙ্গট্ঠানিযং তত্থ তস্স ৰাজকিচ্চং ছিন্দাতি অত্থো. অঞ্ঞথা তস্স পাকতিকে অত্থে গয্হমানে পাণাতিপাতো আণত্তো নাম সিযা. ন হি চক্কৱত্তিৰাজা তাদিসং আণাপেতি, অঞ্ঞেসম্পি ততো নিৱাৰকত্তা. অথ ৱা ছিন্দাহীতি মম আণায অস্স সীসং ছিন্দন্তো ৱিয অত্তানং দস্সেহি, এৱং সো তত্থোৱাদপটিকৰত্তপত্তো ওদমেয্যাতি, তথা চেৱ উপৰি পটিপত্তি আগতা. তত্থাতি এতস্মিং পচ্চন্তিমনগৰে.

উপ্পন্নেনাতি সমথকম্মট্ঠানে উপ্পন্নেন.

তস্সেৱাতি সক্কাযসঙ্খাতস্স নগৰস্স ‘‘দ্ৱাৰানী’’তি ৱুত্তানীতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. ‘‘সীঘং দূতযুগ’’ন্তি ৱুত্তাতি যোজনা. হদযৱত্থুৰূপস্স মজ্ঝে সিঙ্ঘাটকভাৱেন গহিতত্তা ‘‘হদযৱত্থুস্স নিস্সযভূতানং মহাভূতান’’ন্তি ৱুত্তং. যদি এৱং ৱত্থুৰূপমেৱ গহেতব্বং, তদেৱেত্থ অগ্গহেত্ৱা কস্মা মহাভূতগ্গহণন্তি আহ ‘‘ৱত্থুৰূপস্স হী’’তিআদি. যাদিসোতি সম্মাদিট্ঠিআদীনং ৱসেন যাদিসো এৱ পুব্বে আগতৱিপস্সনামগ্গো. ‘‘অযম্পি অট্ঠঙ্গসমন্নাগতত্তা তাদিসো এৱা’’তি ৱত্ৱা অৰিযমগ্গো ‘‘যথাগতমগ্গো’’তি ৱুত্তো. ইদং তাৱেত্থাতি এত্থ এতস্মিং সুত্তে ধম্মদেসনত্থং আভতায যথাৱুত্তউপমায ইদং সংসন্দনং.

ইদং সংসন্দনন্তি ইদানি ৱক্খমানং উপমায সংসন্দনং. নগৰসামিউপমা পঞ্চক্খন্ধৱসেন দস্সনৱিসুদ্ধিপত্তং খীণাসৱং দস্সেতুং আভতা. সিঙ্ঘাটকূপমা চতুমহাভূতৱসেন দস্সনৱিসুদ্ধিপত্তং খীণাসৱং দস্সেতুং আভতাতি যোজনা. ‘‘চতুসচ্চমেৱ কথিত’’ন্তি ৱত্ৱা তানি সচ্চানি নিদ্ধাৰেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘সকলেনপি হী’’তিআদি ৱুত্তং. ইধ নগৰসম্ভাৰো ছদ্ৱাৰাদযো. তেন হি ছফস্সাযতনাদযো উপমিতা. তে পন দুক্খসচ্চপৰিযাপন্নাতি ৱুত্তং ‘‘নগৰসম্ভাৰেন দুক্খসচ্চমেৱ কথিত’’ন্তি.

কিংসুকোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. ৱীণোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৪৬. ভিক্খুস্স ৱা ভিক্খুনিযা ৱাতি কামং পাড়িযং পৰিসাদ্ৱযমেৱ গহিতং, সেসপৰিসানং পন তদঞ্ঞেসম্পি দেৱমনুস্সানন্তি সব্বসাধাৰণোৱাযং ধম্মসঙ্গহোতি ইমমত্থং উপমাপুব্বকং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘যথা নামা’’তিআদি আৰদ্ধং. যজন্তোতি দদন্তো. ৱিন্দিতব্বোতি লদ্ধব্বো, অধিগন্তব্বোতি অত্থো.

ছন্দোতি তণ্হাছন্দো. তেনাহ – ‘‘দুব্বলতণ্হা সো ৰঞ্জেতুং ন সক্কোতী’’তি. পুব্বুপ্পত্তিকা একস্মিং আৰম্মণে পঠমং উপ্পন্না. সা হি অনাসেৱনত্তা মন্দা. সোতি ছন্দো. ৰঞ্জেতুং ন সক্কোতি লদ্ধাসেৱনত্তা. দোসো নাম চিত্তদূসনত্তা. তানীতি দণ্ডাদানাদীনি. তম্মূলকাতি লোভমূলকা তাৱ মাযাসাঠেয্যমানাতিমানদিট্ঠিচাপলাদযো, দোসমূলকা উপনাহমক্খপলাসইস্সামচ্ছৰিযথম্ভসাৰম্ভাদযো, মোহমূলকা অহিৰিক-অনোত্তপ্প-থিনমিদ্ধৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চ-ৱিপৰীতমনসিকাৰাদযো, সংকিলেসধম্মা গহিতাৱ হোন্তি তংমূলকত্তা. যস্মা পন সব্বেপি সংকিলেসধম্মা দ্ৱাদসাকুসলচিত্তুপ্পাদপৰিযাপন্না এৱ, তস্মা তেসম্পেত্থ গহিতভাৱং দস্সেতুং ‘‘ছন্দো ৰাগোতি ৱা’’তি ৱুত্তং.

ভাযিতব্বট্ঠেন সভযো. ভেৰৱট্ঠেন সপ্পটিভযো. কুসলপক্খস্স ৱিক্খম্ভনট্ঠেন সকণ্টকো. কুসলঅনৱজ্জধম্মেহি দুৰৱগাহট্ঠেন সগহনো. ভৱসম্পত্তিভৱনিব্বানানং অপ্পদানভাৱতো উম্মগ্গো. দুগ্গতিগামিমগ্গত্তা কুম্মগ্গো. ইৰিযনাতি ৱত্তনা পটিপজ্জনা. দুগ্গতিগামিতায কিলেসো এৱ কিলেসমগ্গো. ন সক্কা সম্পত্তিভৱং গন্তুং কুতো নিব্বানগমনন্তি অধিপ্পাযো.

অসুভাৱজ্জনাদীহীতি আদি-সদ্দেন অনিচ্চমনসিকাৰাদীনম্পি সঙ্গহো দট্ঠব্বো. চিত্তং নিৱত্ততি সৰাগচিত্তং ন উপ্পজ্জতি পটিপক্খমনসিকাৰেন ৱিনোদিতত্তা. মজ্ঝত্তাৰম্মণেতি অঞ্ঞাণুপেক্খট্ঠানিযে আৰম্মণে. উদ্দেস…পে… আৱজ্জন্তস্সাতি উদ্দিসাপনৱসেন উদ্দেসং, পৰিপুচ্ছাপনৱসেন পৰিপুচ্ছং, গৰূনং সন্তিকে ৱসনৱসেন গৰুৱাসং আৱজ্জন্তস্স. চিত্তন্তি গম্ভীৰঞাণচৰিয-পচ্চৱেক্খণ-পঞ্ঞৱন্ত-পুগ্গলসেৱনৱসেন তদধিমুত্তিসিদ্ধিযা অঞ্ঞাণচিত্তং নিৱত্ততি.

যথা ‘‘পুজ্জভৱফলং পুঞ্ঞ’’ন্তি ৱুত্তং ‘‘এৱমিদং পুঞ্ঞং পৱড্ঢতী’’তি (দী. নি. ৩.৮০), এৱং কিট্ঠসম্ভৱত্তা ‘‘কিট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘কিট্ঠন্তি কিট্ঠট্ঠানে উপ্পন্নসস্স’’ন্তি.

ঘটাতি সিঙ্গযুগং ইধাধিপ্পেতন্তি আহ ‘‘দ্ৱিন্নং সিঙ্গানং অন্তৰে’’তি. ঘটাতি গোণাদীনং সিঙ্গন্তৰট্ঠস্স সমঞ্ঞাতি ৱদন্তি. নাসাৰজ্জুকেতি নাসাৰজ্জুপাতট্ঠানে.

দমেতি পুথুত্তাৰম্মণতো নিৱাৰেতি. নন্তি চিত্তং. যং সুত্তং সুভাসিতং মযা. তদস্সাতি তদা অস্স ভিক্খুনো. আৰম্মণেতি কম্মট্ঠানাৰম্মণে.

সুদুজিতন্তি নিব্বিসেৱনভাৱকৰণেন জিতং. সুতজ্জিতন্তি সুট্ঠু দূৰকৰণেন জিতং, তথাভূতঞ্চ তজ্জিতং নাম হোতীতি তথা ৱুত্তং. গোচৰজ্ঝত্তন্তি অজ্ঝত্তভূতো গোচৰো. কম্মট্ঠানাৰম্মণঞ্হি বহিদ্ধাৰূপাদিআৰম্মণৱিধুৰতায অজ্ঝত্তন্তি ৱুচ্চতি. সমথো অনুৰক্খণং এতস্সাতি সমথানুৰক্খণং. যথা ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং সমথানুৰক্খণং হোতি, তথা কথিতন্তি অত্থো. যথা হি ইন্দ্ৰিযসংৱৰসীলং সমথস্স পচ্চযো, এৱং সমথোপি তস্স পচ্চযোতি.

ৱাদিযমানায ৱীণায. চিত্তং ৰঞ্জেতীতি ৰজ্জনেন. অৱিস্সজ্জনীযতায চিত্তং বন্ধতীতি বন্ধনীযো. ৱেট্ঠকেতি তন্তীনং আসজ্জনৱেট্ঠকে. কোণন্তি কৱণতো ৱীণায সদ্দকৰণতো কোণন্তি লদ্ধনামং দাৰুদণ্ডং সিঙ্গাদীসু যেন কেনচি কতং ঘটিকং. তেনাহ ‘‘চতুৰস্সং সাৰদণ্ডক’’ন্তি.

যস্মা সো ৰাজা ৰাজমহামত্তো ৱা সদ্দং যথাসভাৱতো ন অঞ্ঞাসি, তস্মিং তস্স অজাননাকাৰমেৱ দস্সেতুং ‘‘সদ্দং পস্সিস্সামী’’তিআদি ৱুত্তং.

অসতী কিৰাযন্তি পাড়িযং লিঙ্গৱিপল্লাসেন ৱুত্তন্তি যথালিঙ্গমেৱ ৱদন্তো ‘‘অসা’’তি আহ. ‘‘অসতীতি লামকাধিৱচন’’ন্তি ৱত্ৱা তত্থ পযোগং দস্সেতুং ‘‘অসা লোকিত্থিযো নামা’’তি ৱুত্তং, লোকে ইত্থিযো নাম অসতিযোতি অত্থো, তত্থ কাৰণমাহ ‘‘ৱেলা তাসং ন ৱিজ্জতী’’তি. পকতিযা লোকে জেট্ঠভাতা কনিট্ঠভাতা মাতুলোতিআদিকা ৱেলা মৰিযাদা তাসং ন ৱিজ্জতি. কস্মা? সাৰত্তা চ পগব্বা চ সব্বেসম্পি সম্ভোগৱসেন ৱিনিযোগং গচ্ছন্তি. কথং? সিখী সব্বঘসো যথা. তেনেৱাহ –

‘‘সব্বা নদী ৱঙ্কগতী, সব্বে কট্ঠমযা ৱনা;

সব্বিত্থিযো কৰে পাপং, লভমানে নিৱাতকে’’তি. (জা. ২.২১.৩০৮);

অঞ্ঞম্পি তন্তিবদ্ধং চতুৰস্সঅম্বণৱাদিতাদীনি. ৱীণা ৱিয পঞ্চক্খন্ধা অনেকধম্মসমূহভাৱতো. ৰাজা ৱিয যোগাৱচৰো তপ্পটিবদ্ধধম্মগৱেসকত্তা. অস্সাতি যোগাৱচৰস্স.

নিৰযাদিতো অঞ্ঞস্মিম্পি গতি-সদ্দো ৱত্ততি. ততো ৱিসেসনত্থং ‘‘গতিগতী’’তি ৱুত্তং ‘‘দুক্খদুক্খং, ৰূপৰূপ’’ন্তি চ যথা, গতিসঞ্ঞিতং পৱত্তিট্ঠানন্তি অত্থো. তেনাহ – ‘‘এত্থন্তৰে সংসৰতি ৱত্ততী’’তি. সঞ্জাযনপদেসো এৱ গতীতি সঞ্জাতিগতি.

তং পন গতিং সত্তানং সংৱেগৱত্থুভূতস্স পচ্চক্খস্স গব্ভাসযস্স ৱসেন দস্সেতুং ‘‘অযমস্স কাযো’’তিআদি ৱুত্তং. ৰূপধম্মস্স সলক্খণং গতি নিট্ঠা, ততো পৰং অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থীতি সলক্খণগতি. অভাৱো অচ্চন্তাভাৱো. সন্তানৱিচ্ছেদো ৱিভৱগতি তংনিট্ঠানভাৱা. ভেদোতি খণনিৰোধো, ইধাপি তংনিট্ঠানতাযেৱ পৰিযাযো. যাৱ ভৱগ্গাতি যাৱ সব্বভৱগ্গা. সলক্খণৱিভৱগতিভেদগতিযো ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনাৱ পকাসিতাতি ন গহিতা. তস্স খীণাসৱস্স ন হোতি অগ্গমগ্গেন সমুচ্ছিন্নত্তা.

সীলং কথিতং ৰূপাদীসু ছন্দাদিনিৱাৰণস্স কথিতত্তা. মজ্ঝে সমাধিভাৱনা কথিতা ‘‘অজ্ঝত্তমেৱ সন্তিট্ঠতি…পে… সমাধিযতী’’তি জোতিতত্তা. পৰিযোসানে চ নিব্বানং কথিতং ‘‘যম্পিস্স…পে… ন হোতী’’তি ৱচনতো.

ৱীণোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. ছপ্পাণকোপমসুত্তৱণ্ণনা

২৪৭. ৱণসৰীৰোতি ৱণিতসৰীৰো. পক্কত্তাতি কুথিতত্তা. সৰদণ্ডেসু সৰসমঞ্ঞাতি কণ্ড-সদ্দো সৰপৰিযাযোতি আহ – ‘‘সৰৱনন্তি কণ্ডৱন’’ন্তি. অৰুগত্তো…পে… ৱেদিতব্বো গুণসৰীৰস্স খণ্ডছিদ্দসীলাদীহি হেট্ঠা মজ্ঝে উপৰিভাগে চ ভেদৱিসমচ্ছিন্নৱিকাৰদোসত্তা. এত্থ কুসা ‘‘কণ্টকা’’তি অধিপ্পেতা কণ্টকসদিসত্তা, কুসতিণানং এৱ ৱা ৱুত্তাকাৰপদেসো ‘‘কুসকণ্টকো’’তি ৱুত্তো.

গামৱাসীনং ৱিজ্ঝনট্ঠেনাতি নাৰহোৱ হুত্ৱা তেসং কাৰানং পটিগ্গহণৱসেন পীড়নট্ঠেন.

পক্খিন্তি হত্থিলিঙ্গসকুণং. তস্স কিৰ হত্থিসোণ্ডসদিসং মুখং, তস্মা ‘‘হত্থিসোণ্ডসকুণ’’ন্তি ৱুত্তং. ৱিস্সজ্জেয্যাতি ৰজ্জুযা যথাবদ্ধং এৱ ৱিস্সজ্জেয্য.

ভোগেহীতি অত্তনো সৰীৰভোগেহি. মণ্ডলং বন্ধিত্ৱাতি যথা সৰীৰং মণ্ডলাকাৰেন তিট্ঠতি, এৱং কত্ৱা. সুপিস্সামীতি নিদ্দং ওক্কমিস্সামি. ডেতুকামোতি উপ্পতিতুকামো. দিসা দিসন্তি দিসতো দিসং.

ছ পাণকা ৱিয ছ আযতনানি নানজ্ঝাসযত্তা, নানজ্ঝাসযতা চ নেসং নানাৱিসযনিন্নতায দট্ঠব্বা. দড়্হৰজ্জু ৱিয তণ্হা তেসং বন্ধনতো. মজ্ঝে গণ্ঠি ৱিয অৱিজ্জা বন্ধনস্স দুব্বিনিম্মোচনহেতুতো. আৰম্মণং বলৱং হোতি মনুঞ্ঞভাৱেন চেৱ তত্থ তণ্হাভিনিৱেসস্স দড়্হভাৱেন চ.

সৰিক্খকেন ৱা উপমায আহৰণপক্খে. অপ্পনাতি সংসন্দনা. পাড়িযংযেৱ অপ্পিতা উপমা ‘‘এৱমেৱ খো’’তিআদিনা. ৰূপচিত্তাদিৱিসমনিন্নত্তা চক্খুস্স ৱিসমজ্ঝাসযতা. এস নযো সেসেসুপি.

কণ্ণচ্ছিদ্দকূপকেতি কণ্ণচ্ছিদ্দসঞ্ঞিতে আৱাটে. তস্সাতি সোতস্স. পচ্চযো হোতীতি উপনিস্সযো হোতি তেন ৱিনা সদ্দগ্গহণস্স অভাৱতো. ‘‘অজটাকাসোপি ৱট্টতি এৱা’’তি ৱত্ৱা তস্স পচ্চযভাৱং দস্সেতুং ‘‘অন্তোলেণস্মি’’ন্তিআদি ৱুত্তং. ধাতুপৰম্পৰা ঘট্টেন্তোতি ভূতপৰম্পৰাসঙ্ঘট্টেন্তো.

এৱং সন্তেতি এৱং ভূতপৰম্পৰাৱসেন সদ্দে সোতপথমাগচ্ছন্তে. সম্পত্তগোচৰতা হোতি সোতস্স. ঘানাদীনং ৱিয ‘‘দূৰে সদ্দো’’তি জাননং ন সম্ভৱেয্য সম্পত্তগাহিভাৱতো. তথা তথা জাননাকাৰো হোতি মনোৱিঞ্ঞাণস্স গহণাকাৰৱিসেসতো. সোতৱিঞ্ঞাণপ্পৱত্তি পন উভযত্থ সমানাৱ. দূৰে ঠিতোপি সদ্দো তাদিসে ঠানে পটিঘোসাদীনং পচ্চযো হোতি অযোকন্তো ৱিয অযোচলনস্সাতি দট্ঠব্বং. ধম্মতাতি ধম্মসভাৱো, সদ্দস্স সো সভাৱোতি অত্থো. ততো ততো সৱনং হোতি আকাসসঞ্ঞিতস্স উপনিস্সযস্স লব্ভনতো. যদি পন সোতং সম্পত্তগাহী সিযা, চিত্তসমুট্ঠানসদ্দো সোতৱিঞ্ঞাণস্স আৰম্মণপচ্চযো ন সিযা. পট্ঠানে চ অৱিসেসেন ‘‘সদ্দাযতনং সোতৱিঞ্ঞাণস্স আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো’’তি ৱুত্তো, বহিদ্ধা চ চিত্তজস্স সদ্দস্স সম্ভৱো নত্থি. অথ ৱা চিত্তজো সদ্দো ধাতুপৰম্পৰায সোতপসাদং ঘট্টেতি, ন সো চিত্তজো সদ্দো, যো পৰম্পৰায পৱত্তো. উতুজো হি সো, তস্মা যথুপ্পন্নো সদ্দো, তত্থ ঠিতোৱ সোতপসাদস্স আপাথং আগচ্ছতীতি নিট্ঠমেত্থ গন্তব্বং. তেন ৱুত্তং ‘‘অসম্পত্তগোচৰমেৱেত’’ন্তি.

তদা একগ্গচিত্ততং আপজ্জতি পৰিস্সযানং অভাৱতো. নাসচ্ছিদ্দসঙ্খাতআকাসসন্নিস্সযে ৱত্তনতো ঘানং আকাসজ্ঝাসযং ৱুত্তং. ৱাতেন ৱিনা গন্ধগহণস্স অসম্ভৱতো ৱাতূপনিস্সযগন্ধগোচৰং. তেনাহ ‘‘তথা হী’’তিআদি.

গামতো লদ্ধব্বং আহাৰং গামং, তন্নিন্নতায গামজ্ঝাসযতা ৱুত্তা. তথা হি জীৱিতনিমিত্তং ৰসো জীৱিতং, তস্মিং নিন্নতায তং অৱ্হাযতীতি জিৱ্হা. ন সক্কা খেড়েন অতেমিতস্স ৰসং জানিতুং, তস্মা আপোসন্নিস্সিতৰসাৰম্মণা জিৱ্হাতি.

আমকসুসানতো বহি. উপাদিণ্ণকজ্ঝাসযোতি উপাদিণ্ণকনিন্নো. কাযপসাদসন্নিস্সযভূতায পথৱিযা ফোট্ঠব্বাৰম্মণে ঘটিতে এৱ তত্থ ৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তি, ন অঞ্ঞথাতি ৱুত্তং ‘‘পথৱীসন্নিস্সিতফোট্ঠব্বাৰম্মণো’’তি. তথা হীতিআদি কাযস্স উপাদিণ্ণকজ্ঝাসযতায সাধকং. অজ্ঝত্তিকবাহিৰাতি অজ্ঝত্তিকা বাহিৰা ৱা. অস্সাতি কাযস্স. সুসন্থতস্সাতিআদি তস্স পথৱিযা পচ্চযভাৱদস্সনং.

নানজ্ঝাসযোতি নানাৰম্মণনিন্নো. তেন মনস্স মক্কটস্স ৱিয অনৱট্ঠিততং দস্সেতি. তেনাহ ‘‘দিট্ঠপুব্বেপী’’তিআদি. মূলভৱঙ্গগ্গহণেন পিট্ঠিভৱঙ্গং নিৱত্তেতি. অস্সাতি মনস্স. এৱং কিৰিযমযং ৱিঞ্ঞাণং দট্ঠব্বং. নানত্তন্তি ভেদো.

যথাৰুচিপ্পৱত্তিযা নিৱাৰণৱসেন বদ্ধানং. নিব্বিসেৱনভাৱন্তি লোলতাসঙ্খাতপৰিপ্ফন্দস্স অভাৱং. নাকড্ঢতীতি সৱিসযে ৰূপাৰম্মণে চিত্তসন্তানং, তংসমঙ্গিনং ৱা পুগ্গলং নাকড্ঢতি. পুব্বভাগৱিপস্সনাৱ কথিতা আযতনমুখেন ‘‘এৱঞ্হি ৱো, ভিক্খৱে, সিক্খিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তত্তা.

ছপ্পাণকোপমসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১১. যৱকলাপিসুত্তৱণ্ণনা

২৪৮. যৱপুঞ্জো সুপৰিপক্কযৱসমুদাযো. কাজহত্থাতি দণ্ডহত্থা. পোথেয্যুন্তি যথা যৱসঙ্খাতং ধঞ্ঞং ৱণ্টতো মুচ্চতি, এৱং পোথেয্যুং. যৱে সাৱেত্ৱাতি যৱসীসতো যৱে পোথনেন মোচেত্ৱা ৱিৱেচেত্ৱা.

চতুমহাপথো ৱিয ছ আযতনানি আৰম্মণদণ্ডকেহি হননট্ঠানত্তা. যৱকলাপী ৱিয সত্তো তেহি হঞ্ঞমানত্তা. ছ ব্যাভঙ্গিযো ৱিয সভাৱতো ছধাপি পচ্চেকং ইট্ঠানিট্ঠমজ্ঝত্তৱসেন অট্ঠাৰস আৰম্মণানি যৱকলাপট্ঠানিযস্স সত্তস্স হননতো. ভৱপত্থনায অপৰাপৰুপ্পত্তিং সন্ধায ‘‘ভৱপত্থনা কিলেসা’’তি বহুৱচননিদ্দেসো. ভৱপত্থনা চ তস্স পচ্চযভূতা কিলেসা চাতি ভৱপত্থনাকিলেসাতি এৱং ৱা এত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. যস্মা সত্তানং ৱট্টদুক্খং নাম সব্বম্পি তং ভৱপত্থনামূলকং, তস্মা ৱুত্তং ‘‘এৱং সত্তা’’তিআদি. ভৱপত্থনকিলেসাতি চ ভৱপত্থনামূলকং কিলেসং.

ভুম্মন্তি সমীপত্থে ভুম্মং. তেনাহ ‘‘সুধম্মায দ্ৱাৰে’’তি. ন কতন্তি দুক্খুপ্পাদনং ন কতং. নৱগূথসূকৰং ৱিযাতি নৱগূথভক্খসূকৰং ৱিয. চিত্তেনেৱাতি যো বজ্ঝতি, তস্স চিত্তেনেৱ. তস্মাতি যস্মা ৱেপচিত্তিবন্ধনস্স বন্ধনমুচ্চনং ৱিয, তস্মা ‘‘ৱেপচিত্তিবন্ধন’’ন্তি ৱুত্তং. ঞাণমোক্খং বন্ধনন্তি ঞাণেন মুচ্চনং বন্ধনং.

মঞ্ঞমানোতি পৰিকপ্পিততণ্হাৱসেন ‘‘এতং মমা’’তি, দিট্ঠিৱসেন ‘‘এসো মে অত্তা’’তি, মানৱসেন ‘‘এসোহমস্মী’’তি মঞ্ঞন্তো. খন্ধৱিনিমুত্তস্স মঞ্ঞমানৱত্থুনো অভাৱা ‘‘খন্ধে মঞ্ঞন্তো’’তি ৱুত্তং. এতন্তি ‘‘মাৰস্সা’’তি এতং সামিৱচনং. কিলেসমাৰেন বদ্ধোতি কিলেসমাৰেন তেনেৱ কিলেসবন্ধনেন বদ্ধো. মুত্তোতি এত্থাপি এসেৱ নযো.

তণ্হামঞ্ঞনায সতি দিট্ঠিমানমঞ্ঞনানং পসঙ্গো এৱ নত্থীতি যথা ‘‘অস্মী’’তি পদেন দিট্ঠিমানমঞ্ঞনা ৱুত্তা হোন্তি, এৱং তণ্হামঞ্ঞিতাপীতি ৱুত্তং ‘‘অস্মীতি পদেন তণ্হামঞ্ঞিতং ৱুত্ত’’ন্তি. অযমহমস্মীতি পদেন দিট্ঠিমঞ্ঞিতন্তি এতৰহি লব্ভমানদিট্ঠিৱত্থুৱসেনেৱ. ভৱিস্সন্তি অনাগতদিট্ঠিৱত্থুপৰিকপ্পনৱসেনেৱ দিট্ঠিমঞ্ঞিতং. যেভুয্যেন হি অনাগতালিঙ্গনা সস্সতদিট্ঠি. উচ্ছেদৱসেন দিট্ঠিমঞ্ঞিতমেৱাতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. ৰূপীতিআদীনি পদানি. সস্সতস্সেৱাতি সস্সতগাহস্সেৱ পভেদদীপনানি. যস্মা মঞ্ঞিতং আবাধৱসেন ৰোগো, অন্তোদোসৱসেন গণ্ডো, অঙ্গনিকন্তৱসেন সল্লং, তস্মা ইমেহি তণ্হাদীহি কিলেসেহি পাকটচলনৱসেন ইঞ্জন্তি চেৱ, অপাকটসঞ্চলনৱসেন ফন্দন্তি চ. পপঞ্চিতং সংসাৰে চিৰাযনং দট্ঠব্বং, খন্ধসন্তানস্স ৱা ৱিত্থাৰণং. পমত্তাকাৰপ্পত্তা মুচ্ছনাকাৰপ্পত্তা. তেসন্তি তণ্হাদিট্ঠিকিলেসানং. আকাৰদস্সনত্থন্তি পৱত্তিআকাৰদস্সনত্থং.

মানো নাম ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা মজ্জনাকাৰপ্পৱত্তি. তণ্হায সম্পযুত্তমানৱসেনাতি কস্মা ৱুত্তং? ননু সব্বো মানো তণ্হাসম্পযুত্তো? সতি হি ব্যভিচাৰে ৱিসেসনং ইচ্ছিতব্বন্তি. সচ্চমেতং, তণ্হা পন অত্থি মানস্স পচ্চযভূতা, অত্থি মানস্স অপ্পচ্চযভূতা, যতো মানো অনিযতো ৱুচ্চতি. তথা হি পট্ঠানে ‘‘সংযোজনং ধম্মং পটিচ্চ সংযোজনো ধম্মো উপ্পজ্জতি হেতুপচ্চযা’’তি এত্থ সংযোজনানি সংযোজনেহি যথালাভং যোজেত্ৱা দস্সিতযোজনায ‘‘কামৰাগসংযোজনং পটিচ্চ মানসংযোজনং অৱিজ্জাসংযোজন’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘কামৰাগসংযোজনং পটিচ্চ অৱিজ্জাসংযোজন’’ন্তি, ‘‘মানসংযোজনং পটিচ্চ ভৱৰাগসংযোজনং অৱিজ্জাসংযোজন’’ন্তি চ ৱত্ৱা ‘‘ভৱৰাগসংযোজনং পটিচ্চ অৱিজ্জাসংযোজন’’ন্তি ৱুত্তং. এত্থ চ কামৰাগভৱৰাগসংযোজনেহি মানস্স অনিযতভাৱো পকাসিতো. তত্থ যা তণ্হা বলৱতী, তং সন্ধায ইদং ৱুত্তং ‘‘তণ্হায সম্পযুত্তমানৱসেনা’’তি. বলৱতণ্হাসম্পযুত্তো হি মানো সযম্পি বলৱা হুত্ৱা অস্মীতি সৱিসেসং মজ্জনৱসেন পৱত্ততীতি.

দিট্ঠিৱসেনাতি মানমূলকদিট্ঠিৱসেন. ‘‘সেয্যোহমস্মী’’তিআদিনা হি বহুলমানুপেতস্স পুগ্গলস্স ৰূপাদীসু একং উদ্দিস্স অযমহমস্মীতি দিট্ঠিযা উপ্পন্নায মানস্স অপ্পহীনত্তা মানোপি তত্থ তত্থেৱ উপ্পজ্জতি. ইতি মানমূলকং দিট্ঠিং সন্ধাযাহ ‘‘অযমহমস্মীতি দিট্ঠিৱসেন ৱুত্ত’’ন্তি. চোদকো পন ইমমত্থং অজানন্তো অনুপলব্ভমানমেৱ সম্পযোগত্থং গহেত্ৱা ‘‘ননু চা’’তিআদিনা চোদেতি. ইতৰো ‘‘আম নত্থী’’তি তমত্থং সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘মানস্স পনা’’তিআদিনা পৰিহাৰমাহ. তস্সত্থো ৱুত্তো এৱ.

যৱকলাপিসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

আসীৱিসৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

চতুত্থো পণ্ণাসকো.

সড়াযতনসংযুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.