৩. ঞাণৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা
৩৩. ঞাণমেৱ ঞাণৱত্থু সম্পত্তীনং কাৰণভাৱতো. চতূসূতি চতুসচ্চস্স বোধনৱসেন ৱুত্তেসু চতূসু ঞাণেসু. পঠমন্তি ‘‘জৰামৰণে ঞাণ’’ন্তি এৱং ৱুত্তং ঞাণং, যেন ধাৰণপৰিচযমনসিকাৰৱসেন পৱত্তং সব্বং গণ্হি. সন্নিচযঞাণমযং সৱনমযং নামত্ৱেৱ ৱেদিতব্বং. সভাৱতো পচ্চযতো চস্স পৰিগ্গণ্হনঞাণং সম্মসনঞাণংত্ৱেৱ ৱেদিতব্বং. জৰামৰণসীসেন চেত্থ জৰামৰণৱন্তোৱ ধম্মা গহিতা. পটিৱেধঞাণন্তি অসম্মোহতো পটিৱিজ্ঝনঞাণং. ইমিনা ধম্মেনাতি হেতুম্হি কৰণৱচনং. ইমস্স হি ধম্মস্স অধিগমহেতু অযং অৰিযো অতীতানাগতে নযেনপি চতুসচ্চধম্মে অভিসম্বুজ্ঝতি. মগ্গঞাণমেৱ পন অতীতানাগতে নযনসদিসং কত্ৱা দস্সেতুং ‘‘মগ্গঞাণধম্মেন ৱা’’তি দুতিযৱিকপ্পো ৱুত্তো. এৱঞ্হি ‘‘অকালিক’’ন্তি সমত্থিতং হোতি.
ঞাণচক্খুনা দিট্ঠেনাতি ধম্মচক্খুভূতেন ঞাণচক্খুনা অসম্মোহপটিৱেধৱসেন পচ্চক্খতো দিট্ঠেন. পঞ্ঞায ৱিদিতেনাতি মগ্গপঞ্ঞায তথেৱ ৱিদিতেন. যস্মা তথা দিট্ঠং ৱিদিতং সব্বসো পত্তং মহাউপাযো হোতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘পৰিযোগাড়্হেনা’’তি. দিট্ঠেনাতি ৱা দস্সনেন, ধম্মং পস্সিত্ৱা ঠিতেনাতি অত্থো. ৱিদিতেনাতি চত্তাৰি সচ্চানি ৱিদিত্ৱা পাকটানি কত্ৱা ঠিতেন. অকালিকেনাতি ন কালন্তৰৱিপাকদাযিনা. পত্তেনাতি চত্তাৰি সচ্চানি পত্ৱা ঠিতত্তা ধম্মং পত্তেন. পৰিযোগাড়্হেনাতি চতুসচ্চধম্মে পৰিযোগাহিত্ৱা ঠিতেন. অতীতানাগতে নযং নেতীতি অতীতে চ অনাগতে চ নযং নেতি হৰতি পেসেতি. ইদং পন পচ্চৱেক্খণঞাণস্স কিচ্চং, সত্থাৰা পন মগ্গঞাণং অতীতানাগতে নযনসদিসং কতং তংমূলকত্তা. অতীতমগ্গস্স হি পচ্চৱেক্খণং নাম হোতি, তস্মা মগ্গঞাণং নযনসদিসং কতং নাম হোতি, পচ্চৱেক্খণঞাণেন পন নযং নেতি. তেনাহ ‘‘এত্থ চা’’তিআদি. যথা পন তেন নযং নেতি. তং আকাৰং দস্সেতুং ‘‘যে খো কেচী’’তিআদি ৱুত্তং. এত্থ চ নযনুপ্পাদনং নযঞাণস্সেৱ পৱত্তিৱিসেসো. তেন ৱুত্তং ‘‘পচ্চৱেক্খণঞাণস্স কিচ্চ’’ন্তি. কিঞ্চাপি ‘‘ইমিনাতি মগ্গঞাণধম্মেন ৱা’’তি ৱুত্তং, দুৱিধং পন মগ্গফলঞাণং সম্মসনঞাণপচ্চৱেক্খণায মূলকাৰণং, ন নযনস্সাতি দুৱিধেন ঞাণধম্মেনাতি ন ন যুজ্জতি. তথা চতুসচ্চধম্মস্স ঞাতত্তা মগ্গফলসঙ্খাতস্স ৱা ধম্মস্স সচ্চপটিৱেধসম্পযোগং গতত্তা ‘‘নযনং হোতূ’’তি তেন ‘‘ইমিনা ধম্মেনা’’তি ঞাণস্স ৱিসযভাৱেন ঞাণসম্পযোগেন তদঞাতেনাতি চ অত্থো ন ন যুজ্জতি. অনুঅযেতি ধম্মঞাণস্স অনুৰূপৱসেন অযে বুজ্ঝনঞাণে দিট্ঠানং অদিট্ঠানযনতো অদিট্ঠস্স দিট্ঠতায ঞাপনতো চ. তেনাহ ‘‘ধম্মঞাণস্স অনুগমনে ঞাণ’’ন্তি. খীণাসৱস্স সেক্খভূমি নাম অগ্গমগ্গক্খণো. কস্মা পনেতং এৱং ৱুত্তন্তি চে? ‘‘এৱং জৰামৰণং পজানাতী’’তিআদিনা ৱত্তমানৱসেন দেসনায পৱত্তত্তা.
ঞাণৱত্থুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.