২. কড়াৰসুত্তৱণ্ণনা
৩২. তস্স থেৰস্স নামং জাতিসমুদাগতং. নিৱত্তোতি পুব্বে ৱট্টসোতস্স পটিসোতং গন্তুং আৰদ্ধো, তং অৱিসহন্তো অনুসোতমেৱ গচ্ছন্তো, ততো নিৱত্তো পৰিক্লেসৱিধমে অসংসট্ঠো ৱিযুত্তো হোতি. এত্থ চেতনাতি ৱা অস্সাসো. হীনাযাৱত্তনং নাম কামেসু সাপেক্খতায, তত্থ চ নিৰপেক্খতা ততিযমগ্গাধিগমেনাতি দস্সেন্তো ‘‘তযো মগ্গে’’তিআদিমাহ. সাৱকপাৰমীঞাণং থেৰস্স অৰহত্তাধিগমেন নিপ্ফন্নং, তস্মা তস্স তং উপৰিমকোটিযা অস্সাসো ৱুত্তো. উগ্ঘাটিতাতি ৱিৱটা, ৱূপসমিতাতি অত্থো. তত্থাতি অৰহত্তপ্পত্তিযং. ৱিচিকিচ্ছাভাৱন্তি নিব্বেমতিকতং.
ন এৱং ব্যাকতাতি ‘‘খীণা জাতী’’তিআদিকা এৱং উত্তানকং ন ব্যাকতা, পৰিযাযেন পন ব্যাকতা. কেনচীতি কেনচিপি কাৰণেন. এৱং উত্তানকং ব্যাকৰিস্সতি.
তস্স পচ্চযস্স খযাতি তস্স কম্মভৱসঙ্খাতস্স পচ্চযস্স অৱিজ্জায সহকাৰিতাযং সঙ্গহিতস্স খযা অনুপ্পাদা নিৰোধা. খীণস্মিন্তি খীণে. অনুপ্পাদনিৰোধেন নিৰুদ্ধে জাতিযা যথাৱুত্তে পচ্চযে. জাতিসঙ্খাতং ফলং খীণং অনুপ্পত্তিধম্মতং আপাদিতন্তি. ৱিদিতং ঞাতং. আজানাতি চতুসচ্চং হেট্ঠিমমগ্গেহি ঞাতং অনতিক্কমিত্ৱাৱ পটিৱিজ্ঝতীতি অঞ্ঞা অগ্গমগ্গো. তদুপচাৰেন অগ্গফলং ইধ ‘‘অঞ্ঞা’’ নাম. পচ্চযোতি ভৱূপপত্তিযা পচ্চযো পটিচ্চসমুপ্পাদো.
মেতি মযা. অঞ্ঞাসি আকাৰগ্গহণেন চিত্তাচাৰং জানাতি. তেনাতি ভগৱতা. ব্যাকৰণং অনুমোদিতং পঞ্হব্যাকৰণস্স ৱিসযকতভাৱতো.
অযমস্স ৱিসযোতি অযং ৱেদনা অস্স সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সৱিসযো তত্থ ৱিসযভাৱেন পৱত্তত্তা. কিঞ্চাপীতি কিঞ্চাপি সুখা ৱেদনা ঠিতিসুখা দুক্খা ৱেদনা ৱিপৰিণামসুখা, অদুক্খমসুখা ৱেদনা ঞাণসুখা. ৱিপৰিণামকোটিযাতি অনিচ্চভাৱেন সব্বাৱ ৱেদনা দুক্খা নাম. সুখপটিক্খেপতোপি হি সুখপীতিযা ফৰণতায সুখাতি তিক্খমত্তেন ৱিপৰিণামদুক্খাতি ৱিপৰিণামতো অভাৱাধিগমেন সুখনিৰোধক্খণমত্তেন. তথা হি ৱুত্তং পপঞ্চসূদনিযং ‘‘সুখায ৱেদনায অত্থিভাৱো সুখ’’ন্তি. সুখকামো দুক্খং তিতিক্খতি. অপৰিঞ্ঞাতৱত্থুকানঞ্হি সুখৱেদনুপৰমো দুক্খতো উপট্ঠাতি, তস্মাযমত্থো ৱিযোগেন দীপেতব্বো. ‘‘দুক্খা ৱিপৰিণামসুখা’’তি এত্থাপি এসেৱ নযো. তথাচাহ পপঞ্চসূদনিযং ‘‘দুক্খায ৱেদনায নত্থিভাৱো সুখ’’ন্তি. দুক্খৱেদনুপৰমো হি ৱুত্তানং সুখতো উপট্ঠাতি এৱাতি ৱদন্তি. তস্স যোগস্স ৱূপসমেন ‘‘অহো সুখং জাত’’ন্তি মজ্ঝত্তৱেদনায জাননভাৱো যাথাৱতো অৱবুজ্ঝনং সুখং. অদুক্খমসুখাপি ৱেদনা ৱিজানন্তস্স সুখং হোতি তস্স সুখুমতায ৱিঞ্ঞেয্যভাৱতো. যথা ৰূপাৰূপধম্মানং সলক্খণতো সামঞ্ঞলক্খণতো চ সম্মদেৱ অৱবোধো পৰমং সুখং. তেনাহ –
‘‘যতো যতো সম্মসতি, খন্ধানং উদযব্বযং;
লভতী পীতিপামোজ্জং, অমতং তং ৱিজানত’’ন্তি. (ধ. প. ৩৭৪);
অঞ্ঞাণদুক্খাতি অজাননভাৱো অদুক্খমসুখাৱেদনায দুক্খং. সম্মা ৱিভাগজাননসভাৱো ঞাণস্স সম্ভৱো. ঞাণসম্পযুত্তা হি ঞাণূপনিস্সযা অদুক্খমসুখা ৱেদনা পসত্থাকাৰা, যতো সা ইট্ঠা চেৱ ইট্ঠফলা চাতি. অজাননভাৱোতি এত্থ ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ‘‘দুক্খন্তি ৱিদিতো’’তি পাড়ি, অট্ঠকথাযং পন ৱিদিতন্তি পদুদ্ধাৰো কতো, তং অত্থদস্সনমত্তন্তি দট্ঠব্বং.
ৱেদনাপৰিচ্ছেদজাননেতি ‘‘তিস্সো ইমা ৱেদনা’’তি এৱং পৰিচ্ছেদতো জাননে. অঞ্ঞাসীতি কদা অঞ্ঞাসি? ইমস্মিং দেসনাকালেতি ৱদন্তি, পটিৱেধকালেতি পন যুত্তং. যথাপটিৱিদ্ধা হি ৱেদনা ইধ থেৰেন দেসিতাতি. ইমিনা কাৰণেনাতি ‘‘যদনিচ্চং তং দুক্খ’’ন্তি ৱেদনানং অনিচ্চতায দুক্খভাৱজাননসঙ্খাতেন কাৰণেন. তংনিমিত্তং হিস্স ৱেদনাসু তণ্হা ন উপ্পজ্জতি. অতিপ্পপঞ্চোতি অতিৱিত্থাৰো. দুক্খস্মিং অন্তোগধং দুক্খপৰিযাপন্নত্তা. দুক্খন্তি সব্বং ৱেদযিতং দুক্খং সঙ্খাৰদুক্খভাৱতো. ঞাতমত্তেতি যাথাৱতো অৱবুজ্ঝনমত্তে. তণ্হা ন তিট্ঠতীতি ন সন্তিট্ঠতি নপ্পৱত্ততি.
কথং ৱিমোক্খাতি অজ্ঝত্তবহিদ্ধাভেদেসু ৱিমুত্তা. হেতুম্হি চেতং নিস্সক্কৱচনন্তি হেতুঅত্থেন কৰণৱচনেন অত্থমাহ ‘‘কতৰেন ৱিমোক্খেনা’’তি. কৰণত্থেপি ৱা এতং নিস্সক্কৱচনন্তি তথা ৱুত্তং. অভিনিৱেসোতি ৱিপস্সনাৰম্ভো. বহিদ্ধাধম্মাপি দট্ঠব্বাযেৱ সব্বস্সপি পৰিঞ্ঞেয্যস্স পৰিজানিতব্বতো. ঞাণং পৱত্তেত্ৱা. তেতি অজ্ঝত্তসঙ্খাৰে. ৱৱত্থপেত্ৱাতি সলক্খণতো পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা. বহিদ্ধা ওতাৰেতীতি বহিদ্ধাসঙ্খাৰেসু ঞাণং ওতাৰেতি. অজ্ঝত্তং ওতাৰেতীতি অজ্ঝত্তসঙ্খাৰে সম্মসতি. তত্ৰ তস্মিং চতুক্কে. তেসং ৱৱত্থানকালেতি তেসং অজ্ঝত্তসঙ্খাৰানং ৱিপস্সনাকালে.
সব্বুপাদানক্খযাতি সব্বসো উপাদানানং খযা. কামং দিট্ঠিসীলব্বতঅত্তৱাদুপাদানানি পঠমমগ্গেনেৱ খীযন্তি, কামুপাদানং পন অগ্গমগ্গেনাতি তস্স ৱসেন ‘‘সব্বুপাদানক্খযা’’তি ৱদন্তো থেৰো অত্তনো অৰহত্তপত্তিং ব্যাকৰোতি. তেনাহ ‘‘আসৱা নানুস্সৱন্তী’’তি. সতোতি ইমিনা সতিৱেপুল্লপ্পত্তিং দস্সেতি. চক্খুতো ৰূপে সৱন্তীতি চক্খুৱিঞ্ঞাণৱীথিযং তদনুগতমনোৱিঞ্ঞাণৱীথিযঞ্চ ৰূপাৰম্মণা আসৱা পৱত্তন্তীতি. কিঞ্চাপি তত্থ কুসলাদীনম্পি পৱত্তি অত্থি, কামাসৱাদযো এৱ ৱণতো যূসং ৱিয পগ্ঘৰণকঅসুচিভাৱেন সন্দন্তি, তথা সেসৱাৰেসু. তেনাহ ‘‘এৱ’’ন্তিআদি, তস্মা তে এৱ ‘‘আসৱা’’তি ৱুচ্চন্তি. তত্থ হি পগ্ঘৰণকঅসুচিম্হি নিৰুড়্হো আসৱসদ্দো. ‘‘অত্তানং নাৱজানামী’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘ওমানপহানং কথিত’’ন্তি আহ. তেন আসৱেসু সমুদাযুপলক্খণং কথিতন্তি দট্ঠব্বং. ন হি সেয্যমানাদিপ্পহানেন ৱিনা হীনমানংযেৱ পজহতি. পজাননাতি ‘‘নাপৰং ইত্থত্তাযা’’তি ৱুত্তপজাননসম্পন্নো হোতীতি.
সৰূপভেদতোপীতি ‘‘চত্তাৰো’’তি এৱং পৰিমাণপৰিচ্ছেদতোপি. ইদং ভগৱা দস্সেন্তো আহাতি সম্বন্ধো. ইদন্তি চ ‘‘অযম্পি খো’’তিআদিৱচনং সন্ধাযাহ.
অসম্ভিন্নায এৱাতি যথানিসিন্নায এৱ, অৱুট্ঠিতায এৱাতি অত্থো. পুগ্গলথোমনত্থন্তি দেসনাকুসলানং আনন্দত্থেৰাদীনং পুগ্গলানং পসংসনত্থং উক্কংসনত্থং. ধম্মথোমনত্থন্তি পটিপত্তিধম্মস্স পসংসনত্থং. তেপীতি আনন্দত্থেৰাদযো ভিক্খূপি. ধম্মপটিগ্গাহকা ভিক্খূ. অত্থেতি সীলাদিঅত্থে. ধম্মেতি পাড়িধম্মে.
অস্সাতি ভগৱতো. আনুভাৱং কৰিস্সতি ‘‘দিৱসঞ্চেপি ভগৱা’’তিআদিনা. নন্তি সাৰিপুত্তত্থেৰং. অহম্পি তথেৱ থোমেস্সামি ‘‘সা হি ভিক্খূ’’তিআদিনা. এৱং চিন্তেসীতি এৱং ৱক্খমানেন ধম্মদাযাদদেসনায চিন্তিতাকাৰেন চিন্তেসি. তেনাহ ‘‘যথা’’তিআদি. একজ্ঝাসযাযাতি সমানাধিপ্পাযায. মতিযাতি পঞ্ঞায. অযং দেসনা অগ্গাতি ভগৱা ধম্মসেনাপতিং গুণতো এৱং পগ্গণ্হাতীতি কত্ৱা ৱুত্তং.
পকাসেত্ৱাতি গুণতো পাকটং পঞ্ঞাতং কত্ৱা সব্বসাৱকেহি সেট্ঠভাৱে ঠপেতুকামো. চিত্তগতিযা চিত্তৱসেন কাযস্স পৰিণামনেন ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৱিয হোতূ’’তি কাযসমানগতিকত্তাধিট্ঠানেন. কথং পন কাযো দন্ধপ্পৱত্তিকো লহুপৰিৱত্তেন চিত্তেন সমানগতিকো হোতীতি? ন সব্বথা সমানগতিকো. যথেৱ হি কাযৱসেন চিত্তৱিপৰিণামনে চিত্তং সব্বথা কাযেন সমানগতিকং হোতি. ন হি তদা চিত্তং সভাৱসিদ্ধেন অত্তনো খণেন অৱত্তিত্ৱা দন্ধৱুত্তিকস্স ৰূপধম্মস্স খণেন ৱত্তিতুং সক্কোতি, ‘‘ইদং চিত্তং অযং কাযো ৱিয হোতূ’’তি পনাধিট্ঠানেন দন্ধগতিকস্স কাযস্স অনুৱত্তনতো যাৱ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পত্তি হোতি, তাৱ কাযগতিঅনুলোমেনেৱ হুত্ৱা সন্তানৱসেন পৱত্তমানং চিত্তং কাযগতিযা পৰিণামিতং নাম হোতি, এৱং ‘‘অযং কাযো ইদং চিত্তং ৱিয হোতূ’’তি অধিট্ঠানেন পগেৱ সুখলহুসঞ্ঞায সম্পাদিতত্তা অভাৱিতিদ্ধিপাদানং ৱিয দন্ধং অৱত্তিত্ৱা যথা লহুকতিপযচিত্তৱাৰেহেৱ ইচ্ছিতট্ঠানপ্পতি হোতি, এৱং পৱত্তৰূপতা ৱিঞ্ঞাযতীতি.
অধিপ্পাযানুৰূপমেৱ তস্স ভগৱতো থোমনায কতত্তা. ইদং নাম অত্থজাতং ভগৱা পুচ্ছিস্সতীতি পুব্বে মযা অৱিদিতং অপস্সং. আসযজাননত্থন্তি ‘‘এৱং ব্যাকৰোন্তেন সত্থু অজ্ঝাসযো গহিতো হোতী’’তি এৱং সত্থু অজ্ঝাসযজাননত্থং. দুতিযং পঞ্হং পুচ্ছন্তো ভগৱা পঠমং পঞ্হং অনুমোদি দুতিযং পঞ্হং পুচ্ছন্তেনেৱ পঠমপঞ্হৱিস্সজ্জনস্স সম্পটিচ্ছিতভাৱতো.
এতং অহোসীতি এতং পৰিৱিতক্কনং অহোসি. অস্সাতি কড়াৰখত্তিযস্স ভিক্খুনো. ধম্মে দহতীতি ধম্মধাতু, সাৱকপাৰমীঞাণং, সাৱকৱিসযে ধম্মে দহতি যাথাৱতো অজিতে কত্ৱা ঠপেতীতি অত্থো. তেনাহ ‘‘ধম্মধাতূ’’তিআদি. সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিকমেৱ ৱিসযে. গোচৰধম্মেতি গোচৰভূতে ঞেয্যধম্মে.
কড়াৰসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.