২. দুতিযদসবলসুত্তৱণ্ণনা

২২. তত্থাতি দুতিযসুত্তে. দসহি বলেহীতি দসহি অনঞ্ঞসাধাৰণেহি ঞাণবলেহি, তানি তথাগতস্সেৱ বলানীতি তথাগতবলানীতি ৱুচ্চন্তি. কামঞ্চ তানি একচ্চানং সাৱকানম্পি উপ্পজ্জন্তি, যাদিসানি পন বুদ্ধানং ঠানাট্ঠানঞাণাদীনি উপ্পজ্জন্তি, ন তাদিসানি তদঞ্ঞেসং কদাচিপি উপ্পজ্জন্তীতি. হত্থিকুলানুসাৰেনাতি ৱক্খমানহত্থিকুলানুসাৰেন. কাড়াৱকন্তি কুলসদ্দাপেক্খায নপুংসকনিদ্দেসো. এস নযো সেসেসুপি. পকতিহত্থিকুলন্তি গিৰিচৰনদিচৰৱনচৰাদিপ্পভেদা গোচৰিযকাড়াৱকনামা সব্বাপি বলেন পাকতিকা হত্থিজাতি. দসন্নং পুৰিসানন্তি থামমজ্ঝিমানং দসন্নং পুৰিসানং. একস্স তথাগতস্স কাযবলন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. একস্সাতি চ তথা হেট্ঠাকথাযং আগতত্তা দেসনাসোতেন ৱুত্তং. নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তি এত্থ নাৰা ৱুচ্চন্তি ৰস্মিযো, তা বহূ নানাৱিধা ইতো উপ্পজ্জন্তীতি নাৰাযনং, ৱজিৰং, তস্মা নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তি ৱজিৰসঙ্ঘাতবলন্তি অত্থো. তথাগতস্স কাযবলন্তি তথাগতস্স পাকতিককাযবলং. সঙ্গহং ন গচ্ছতি অত্তনো বলাভাৱতো, ততো এৱস্স বাহিৰকতা লামকতা চ. তদুভযং পনস্স কাৰণেন দস্সেতুং ‘‘এতঞ্হি নিস্সাযা’’তিআদি ৱুত্তং. অঞ্ঞন্তি কাযবলতো অঞ্ঞং ততো ৱিসুংযেৱ. দসসু ঠানেসু দসসু ঞাতব্বট্ঠানেসু. যাথাৱপটিৱেধতো সযঞ্চ অকম্পযং, পুগ্গলঞ্চ তংসমঙ্গিং নেয্যেসু অধিবলং কৰোতীতি আহ ‘‘অকম্পনট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেন চা’’তি.

ঠানঞ্চ ঠানতোতি কাৰণঞ্চ কাৰণতো. কাৰণঞ্হি যস্মা ফলং তিট্ঠতি তদাযত্তৱুত্তিতায উপ্পজ্জতি চেৱ পৱত্ততি চ, তস্মা ‘‘ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি. ৱিপৰিযাযেন অট্ঠানন্তি অকাৰণং ৱেদিতব্বং. তদুভযং ভগৱা যেন ঞাণেন যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতূ পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং ঠানং, যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং ন হেতূ ন পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং অট্ঠানন্তি পজানাতি. তং সন্ধাযাহ ‘‘ঠানঞ্চ…পে… জাননং এক’’ন্তি. কম্মসমাদানানন্তি কম্মং সমাদিযিত্ৱা কতানং কুসলাকুসলকম্মানং, কম্মঞ্ঞেৱ ৱা কম্মসমাদানং. ঠানসো হেতুসোতি পচ্চযতো চ হেতুতো চ. তত্থ গতিউপধিকালপযোগা ৱিপাকস্স ঠানং, কম্মং হেতু. সব্বত্থগামিনীপটিপদাজাননন্তি সব্বগতিগামিনিযা অগতিগামিনিযা চ পটিপদায মগ্গস্স জাননং, বহূসুপি মনুস্সেসু একমেৱ পাণং হনন্তেসু ‘‘ইমস্স চেতনা নিৰযগামিনী ভৱিস্সতি, ইমস্স তিৰচ্ছানযোনিগামিনী’’তি ইমিনা নযেন একৱত্থুস্মিম্পি কুসলাকুসলচেতনাসঙ্খাতানং পটিপত্তীনং অৱিপৰীততো সভাৱজাননং. অনেকধাতুনানাধাতুলোকজাননন্তি চক্খুধাতুআদীহি কামধাতুআদীহি ৱা বহুধাতুনো, তাসংযেৱ ধাতূনং ৱিপৰীততায নানপ্পকাৰধাতুনো খন্ধাযতনধাতুলোকস্স জাননং. পৰসত্তানন্তি পৰেসং সত্তানং. নানাধিমুত্তিকতাজাননন্তি হীনাদীহি অধিমুত্তীহি নানাধিমুত্তিকভাৱস্স জাননং. তেসংযেৱাতি পৰসত্তানংযেৱ. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তজাননন্তি সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং পৰভাৱস্স অপৰভাৱস্স ৱুদ্ধিযা চেৱ হানিযা চ জাননং. ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনন্তি পঠমাদীনং চতুন্নং ঝানানং, ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীনং অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং, সৱিতক্কসৱিচাৰাদীনং তিণ্ণং সমাধীনং, পঠমজ্ঝানসমাপত্তিআদীনঞ্চ নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনং. সংকিলেসৱোদানৱুট্ঠানজাননন্তি হানভাগিযস্স, ৱিসেসভাগিযস্স ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠানং, তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি (ৱিভ. ৮২৮) এৱং ৱুত্তপগুণজ্ঝানস্স চেৱ ভৱঙ্গফলসমাপত্তীনঞ্চ জাননং. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমঞ্হি পগুণজ্ঝানং উপৰিমস্স উপৰিমস্স পদট্ঠানং হোতি, তস্মা ৱোদানম্পি ‘‘ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি. ভৱঙ্গেন পন সব্বঝানেহি ৱুট্ঠানং হোতি. ফলসমাপত্তিযা নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানমেৱ সন্ধায ‘‘তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. পুব্বেনিৱাসজাননন্তি পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন নিৱুট্ঠক্খন্ধানং জাননং. চুতূপপাতজাননন্তি সত্তানং চুতিযা উপপত্তিযা চ যাথাৱতো জাননং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. আসৱক্খযজাননং আসৱক্খযঞাণং, মগ্গঞাণন্তি অত্থো. যত্থ পনেতানি ৱিত্থাৰতো আগতানি সংৱণ্ণিতানি, তানি দস্সেন্তো ‘‘অভিধম্মে পনা’’তিআদিমাহ.

ব্যামোহভযৱসেন সৰণপৰিযেসনং সাৰজ্জনং সাৰদো, ব্যামোহভযং. ৱিগতো সাৰদো এতস্সাতি ৱিসাৰদো, তস্স ভাৱো ৱেসাৰজ্জং. তং পন ঞাণসম্পদং পহানসম্পদং দেসনাৱিসেসসম্পদং খেমং নিস্সায পৱত্তং চতুব্বিধং পচ্চৱেক্খণাঞাণং. তেনাহ ‘‘চতূসু ঠানেসূ’’তিআদি. চতূসূতি পৰপৰিকপ্পিতেসু ৱত্থূসু. পৰপৰিকপ্পিতেসু ৱা ৱত্থুমত্তেসু চোদনাকাৰণেসু. সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতোতি ‘‘অহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি এৱং পটিজানন্তেন তযা. ইমে ধম্মাতি ‘‘ইদং পঞ্চমং অৰিযসচ্চং, অযং ছট্ঠো উপাদানক্খন্ধো, ইদং তেৰসমং আযতন’’ন্তি ৱেদিতব্বা ইমে ধম্মা. অনভিসম্বুদ্ধা অপ্পটিৱিদ্ধত্তাতি.

তত্ৰাতি তস্মিং অনভিসম্বুদ্ধধম্মসঙ্খাতে চোদনাৱত্থুস্মিং. কোচীতি সমণাদীহি অঞ্ঞো ৱা যো কোচি. সহ ধম্মেনাতি সহ হেতুনা. ‘‘ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু ৱিয হেতুপৰিযাযো ইধ ধম্ম-সদ্দো. হেতূতি চ উপ্পত্তিসাধনহেতু ৱেদিতব্বো, ন কাৰকো সম্পাপকো ৱা. নিমিত্তন্তি কাৰণং, তং পনেত্থ চোদনাৱত্থুমেৱ. ন সমনুপস্সামি সম্মাসম্বুদ্ধভাৱতো. খেমপ্পত্তোতি অখেমপ্পত্তৰূপায চোদনায অনুপদ্দৱং পত্তো নিচ্চলভাৱপ্পত্তো. ৱেসাৰজ্জপ্পত্তোতি ৱিসাৰদভাৱপ্পত্তো. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – ইমে আসৱাতি কামাসৱাদীসু ইমে নাম আসৱা ন পৰিক্খীণাতি আসৱক্খযৱচনেনেত্থ সব্বকিলেসপ্পহানং ৱুত্তং. ন হি সো কিলেসো অত্থি, যো সব্বসো আসৱেসু খীণেসু নপ্পহীযেয্য. অন্তৰাযিকাতি অন্তৰাযকৰা, সগ্গৱিমোক্খাধিগমস্স অন্তৰাযকৰাতি অত্থো. ধম্মো হি যো সংকিলেসতো নিয্যাতি, সো ‘‘নিয্যানিকো’’তি ৱুত্তো. ধম্মে নিয্যন্তে তংসমঙ্গীপুগ্গলো নিয্যানিকোতি ৱোহৰিতো হোতীতি তস্স পটিক্খিপন্তো ‘‘সো ন নিয্যাতী’’তি আহ. কথং পন দেসনাধম্মো নিয্যাতীতি ৱুচ্চতি? নিয্যানত্থসমাধানতো, সো অভেদোপচাৰেন ‘‘নিয্যাতী’’তি ৱুত্তো. অথ ৱা ‘‘ধম্মো দেসিতো’’তি অৰিযধম্মস্স অধিপ্পেতত্তা ন কোচি ৱিৰোধো.

উসভস্স ইদন্তি আসভং, অসন্তসনট্ঠেন আসভং ৱিযাতি আসভং, সেট্ঠট্ঠানং সব্বঞ্ঞুতং. আসভট্ঠানট্ঠাযিতায আসভা নাম পুব্ববুদ্ধা. সব্বঞ্ঞুতপটিজাননৱসেন অভিমুখং গচ্ছন্তি, চতস্সো ৱা পৰিসা উপসঙ্কমন্তীতি আসভা. চতস্সোপি হি পৰিসা বুদ্ধাভিমুখা এৱং তিট্ঠন্তি, ন তিট্ঠন্তি পৰম্মুখা. ইদম্পীতি ‘‘উসভো’’তি ইদম্পি পদং. তস্সাতি নিসভস্স. যেসং বলুপ্পাদাৱট্ঠানানং ৱসেন উসভস্স আসভণ্ঠানং ইচ্ছিতং, ততো সাতিসযানং এৱ তেসং ৱসেন আসভণ্ঠানং হোতীতি দট্ঠব্বং. যং কিঞ্চি লোকে উপমং নাম বুদ্ধগুণানং নিদস্সনভাৱেন ৱুচ্চতি, সব্বং তং নিহীনমেৱ. তিট্ঠমানো চাতি অতিট্ঠন্তোপি তিট্ঠমানো এৱ পটিজানাতি নাম. উপগচ্ছতীতি অনুজানাতি.

অট্ঠ খো ইমাতি ইদং ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলদস্সনং. যথা হি ব্যত্তং পৰিসং অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱিঞ্ঞূনং চিত্তং আৰাধনসমত্থায কথায ধম্মকথিকস্স ছেকভাৱো পঞ্ঞাযতি, এৱং ইমা অট্ঠ পৰিসা পত্ৱা সত্থু ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলং পাকটং হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰিসাসূ’’তি. খত্তিযপৰিসাতি খত্তিযানং সন্নিপতিতানং সমূহো. এস নযো সব্বত্থ. মাৰপৰিসাতি মাৰকাযিকানং সন্নিপতিতানং সমূহো. মাৰসদিসানং মাৰানং পৰিসাতি মাৰপৰিসা. সব্বা চেতা পৰিসা উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেন গহিতা. মনুস্সা হি ‘‘এত্থ ৰাজা নিসিন্নো’’তি ৱুত্তে পকতিৱচনম্পি ৱত্তুং ন সক্কোন্তি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, এৱং উগ্গা খত্তিযপৰিসা, ব্ৰাহ্মণা তীসু ৱেদেসু কুসলা হোন্তি, গহপতযো নানাৱোহাৰেসু চ অক্খৰচিন্তায চ কুসলা, সমণা সকৱাদপৰৱাদেসু কুসলা, তেসং মজ্ঝে ধম্মকথাকথনং নাম অতিৱিয ভাৰিযং. দেৱানং উগ্গভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. অমনুস্সোতি হি ৱুত্তমত্তে মনুস্সানং সকলসৰীৰং কম্পতি, তেসং ৰূপং দিস্ৱাপি সদ্দং সুত্ৱাপি সত্তা ৱিসঞ্ঞিতাপি হোন্তি. এৱং অমনুস্সপৰিসা উগ্গা. ইতি চেতা পৰিসা উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেন ৱুত্তা. কস্মা পনেত্থ যামাদিপৰিসা ন গহিতাতি? ভুসং কামাভিগিদ্ধতায যোনিসোমনসিকাৰৱিৰহতো. যামাদযো হি উড়াৰুড়াৰে কামে পটিসেৱন্তা তত্থাভিগিদ্ধতায ধম্মস্সৱনায সভাৱেন চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি, মহাবোধিসত্তানং পন বুদ্ধানঞ্চ আনুভাৱেন আকড্ঢিযমানা কদাচি নেসং পযিৰুপাসনাদীনি কৰোন্তি তাদিসে মহাসমযে. তেনেৱ হি ৱিমানৱত্থুদেসনাপি তংনিমিত্তা বহুলা নাহোসি. সেট্ঠনাদন্তি কেনচি অপ্পটিহতভাৱেন উত্তমনাদং. অভীতনাদন্তি ৱেসাৰজ্জযোগতো কুতোচি নিব্ভযনাদং. সীহনাদসুত্তেনাতি খন্ধিযৱগ্গে আগতেন সীহনাদসুত্তেন. সহনতোতি খমনতো. হননতোতি ৱিধমনতো ৱিদ্ধংসনতো. যথা ৱাতিআদি ‘‘সীহনাদসদিসং ৱা নাদং নদতী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তস্স অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনং.

এতন্তি ‘‘ব্ৰহ্মচক্ক’’ন্তি এতং পদং. পঞ্ঞাপভাৱিতন্তি চিৰকালপৰিভাৱিতায পাৰমিতাপঞ্ঞায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায চ উপ্পাদিতং. কৰুণাপভাৱিতন্তি ‘‘কিচ্ছং ৱতাযং লোকো আপন্নো’’তিআদিনযপ্পৱত্তায মহাকৰুণায উপ্পাদিতং. যথা অভিনিক্খমনতো পভুতি মহাবোধিসত্তানং অৰিযমগ্গাধিগমনৱিৰোধিনী পটিপত্তি নত্থি, এৱং তুসিতভৱনতো নিযতভাৱাপত্তিতো চ পট্ঠাযাতি দুতিযততিযনযা চ গহিতা. ফলক্খণেতি অগ্গফলক্খণে. পটিৱেধনিট্ঠত্তা অৰহত্তমগ্গঞাণং ৱজিৰূপমতাযেৱ সাতিসযো পটিৱেধোতি ‘‘ফলক্খণে উপ্পন্নং নামা’’তি ৱুত্তং. তেন পটিলদ্ধস্সপি দেসনাঞাণস্স কিচ্চনিপ্ফত্তি পৰস্স বুজ্ঝনমত্তেন হোতীতি ‘‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তি…পে… ফলক্খণে পৱত্তনং নামা’’তি ৱুত্তং. ততো পৰং পন যাৱ পৰিনিব্বানা দেসনাঞাণপ্পৱত্তি, তস্সেৱ পৱত্তিতস্স ধম্মচক্কস্স ঠানন্তি ৱেদিতব্বং পৱত্তিতচক্কস্স চক্কৱত্তিনো চক্কৰতনস্স ঠানং ৱিয. উভযম্পীতি পি-সদ্দেন লোকিযদেসনাঞাণস্স ইতৰেন অনঞ্ঞসাধাৰণতাৱসেন সমানতং সম্পিণ্ডেতি. উৰসি জাততায উৰসো সম্ভূতন্তি ওৰসং ঞাণং.

ইতি ৰূপন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো অনৱসেসতো ৰূপস্স সৰূপনিদস্সনত্থোতি তস্স ‘‘ইদং ৰূপ’’ন্তি এতেন সাধাৰণতো চ সৰূপনিদস্সনমাহ. এত্তকং ৰূপন্তি এতেন অনৱসেসতো ‘‘ইতো উদ্ধং ৰূপং নত্থী’’তি নিমিত্তস্স অঞ্ঞস্স অভাৱং. ইদানি তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘ৰুপ্পনসভাৱঞ্চেৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৰুপ্পনং সীতাদিৱিৰোধিপচ্চযসমৱাযে ৱিসদিসুপ্পত্তি. আদি-সদ্দেন অজ্ঝত্তিকবাহিৰাদিভেদং সঙ্গণ্হাতি. লক্খণ…পে… ৱসেনাতি কক্খড়ত্তাদিলক্খণৱসেন সন্ধাৰণাদিৰসৱসেন সম্পটিচ্ছনাদিপচ্চুপট্ঠানৱসেন ভূতত্তযাদিপদট্ঠানৱসেন চ. এৱং পৰিগ্গহিতস্সাতি এৱং সাধাৰণতো চ লক্খণাদিতো চ পৰিগ্গহিতস্স. অৱিজ্জাসমুদযাতি অৱিজ্জায উপ্পাদা, অত্থিভাৱাতি অত্থো. নিৰোধৱিৰোধী হি অত্থিভাৱো হোতি, তস্মা নিৰোধে অসতি অত্থিভাৱো হোতি, তস্মা পুৰিমভৱে সিদ্ধায অৱিজ্জায সতি ইমস্মিং ভৱে ৰূপস্স সমুদযো ৰূপস্স উপ্পাদো হোতীতি অত্থো. তণ্হাসমুদযা কম্মসমুদযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অৱিজ্জাদীহি চ তীহি অতীতকালিকত্তা তেসং সহকাৰীকাৰণভূতং উপাদানম্পি গহিতমেৱাতি ৱেদিতব্বং. পৱত্তিপচ্চযেসু কবড়ীকাৰআহাৰস্স বলৱতায, সো এৱ গহিতো, ‘‘আহাৰসমুদযা’’তি পন গহিতেন পৱত্তিপচ্চযতামত্তেন উতুচিত্তানিপি গহিতানেৱ হোন্তীতি দ্ৱাদসসমুট্ঠানিকং ৰূপস্স পচ্চযতো দস্সনম্পি ভৱিতব্বমেৱাতি দট্ঠব্বং. নিব্বত্তিলক্খণন্তিআদিনা কালৱসেন উদযদস্সনমাহ. তত্থ ভূতৱসেন মগ্গে উদযং পস্সিত্ৱা ঠিতো ইধ সন্ততিৱসেন অনুক্কমেন খণৱসেন পস্সতি. অৱিজ্জানিৰোধা ৰূপনিৰোধোতি অগ্গমগ্গঞাণেন অৱিজ্জায অনুপ্পাদনিৰোধতো অনাগতস্স অনুপ্পাদনিৰোধো হোতি পচ্চযাভাৱে অভাৱতো. পচ্চযনিৰোধেনাতি অৱিজ্জাসঙ্খাতস্স পচ্চযস্স নিৰোধভাৱেন. তণ্হানিৰোধাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. আহাৰনিৰোধাতি পৱত্তিপচ্চযস্স কবড়ীকাৰাহাৰস্স অভাৱা. ৰূপনিৰোধাতি তংসমুট্ঠানৰূপস্স অভাৱো হোতি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ৱিপৰিণামলক্খণন্তি ভৱকালৱসেন হেতুদ্ৱযদস্সনং. তস্মা তং পদট্ঠানৱসেন পগেৱ পস্সিত্ৱা ঠিতো ইধ সন্ততিৱসেন দিস্ৱা অনুক্কমেন খণৱসেন পস্সতি.

ইতি ৱেদনাতিআদীসুপি ৱুত্তনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সুখাদিভেদন্তি সুখদুক্খঅদুক্খমসুখাদিৱিভাগং. ৰূপসঞ্ঞাদিভেদন্তি ৰূপসঞ্ঞা, সদ্দ… গন্ধ… ৰস… ফোট্ঠব্ব … ধম্মসঞ্ঞাদিৱিভাগং. ফস্সাদিভেদন্তি ফস্সচেতনামনসিকাৰাদিৱিভাগং. লক্খণ…পে… ৱসেনাতি ইট্ঠানুভৱনলক্খণাদিলক্খণৱসেন ইট্ঠাকাৰসম্ভোগৰসাদিৰসৱসেন কাযিকঅস্সাদাদিপচ্চুপট্ঠানৱসেন ইট্ঠাৰম্মণাদিপদট্ঠানৱসেন. ‘‘ফুট্ঠো ৱেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি, ফুট্ঠো চেতেতী’’তি (সং. নি. ৪.৯৩) ৱচনতো তীসু ৱেদনাদীসু খন্ধেসু ফস্সসমুদযাতি ৱত্তব্বং. ৱিঞ্ঞাণপ্পচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি ৱচনতো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধে নামৰূপসমুদযাতি ৱত্তব্বং. তেসংযেৱ ৱসেনাতি ‘‘অৱিজ্জানিৰোধো ৱেদনানিৰোধো’’তিআদিনা তেসংযেৱ অৱিজ্জাদীনং ৱসেন যোজেতব্বং.

উপাদানক্খন্ধানং সমুদযত্থঙ্গমৱসেন তিত্থিযানং অৱিসযোপি সপ্পদেসো সীহনাদো দস্সিতো. ইদানি নিপ্পদেসো অনুলোমপটিলোমৱসেন সঙ্খেপতো ৱিত্থাৰতো পচ্চযাকাৰৱিসযো অনঞ্ঞসাধাৰণো দস্সীযতীতি আহ, ‘‘অযম্পি অপৰো সীহনাদো’’তি. তস্সাতি ‘‘ইমস্মিং সতী’’তিআদিনা সঙ্খেপতো ৱুত্তপটিচ্চসমুপ্পাদপাড়িযা. এত্থ চ ‘‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুঝ্তী’’তি অৱিজ্জাদীনং ভাৱে সঙ্খাৰাদীনং ভাৱস্স, অৱিজ্জাদীনং নিৰোধে সঙ্খাৰাদীনং নিৰোধস্স কথনেন পুৰিমস্মিং পচ্চযলক্খণে নিযমো দস্সিতো ‘‘ইমস্মিং সতি এৱ, নাসতি, ইমস্স উপ্পাদা এৱ, নানুপ্পাদা, নিৰোধা এৱ, নানিৰোধা’’তি. তেনেদং লক্খণং অন্তোগধনিযমং ইধ পটিচ্চসমুপ্পাদস্স ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. নিৰোধোতি চ অৱিজ্জাদীনং ৱিৰাগা ৱিগমেন আযতিং অনুপ্পাদো অপ্পৱত্তি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা’’তিআদি. নিৰোধৱিৰোধী চ উপ্পাদো, যেন সো উপ্পাদনিৰোধৱিভাগেন ৱুত্তো ‘‘ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতী’’তি. তেনেতং দস্সেতি ‘‘অসতি নিৰোধে উপ্পাদো নাম, সো চেত্থ অত্থিভাৱোতি ৱুচ্চতী’’তি. ‘‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতী’’তি ইদমেৱ হি লক্খণং. পৰিযাযন্তৰেন ‘‘ইমস্স উপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতী’’তি ৱদন্তেন পৰেন পুৰিমং ৱিসেসিতং হোতি. তস্মা ন ৱত্তমানংযেৱ সন্ধায ‘‘ইমস্মিং সতী’’তি ৱুত্তং, অথ খো মগ্গেন অনিৰুজ্ঝনসভাৱঞ্চাতি ৱিঞ্ঞাযতি. যস্মা চ ‘‘ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতী’’তি দ্ৱিধাপি উদ্দিট্ঠস্স লক্খণস্স নিদ্দেসং ৱদন্তেন ভগৱতা ‘‘অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’তিআদিনা নিৰোধোৱ ৱুত্তো, তস্মা নত্থিভাৱোপি নিৰোধো এৱাতি নত্থিভাৱৱিৰুদ্ধো অত্থিভাৱো অনিৰোধোতি দস্সিতং হোতি. তেন অনিৰোধসঙ্খাতেন অত্থিভাৱেন উপ্পাদং ৱিসেসেতি. ততো ইধ ন কেৱলং অত্থিভাৱমত্তং উপ্পাদোতি অত্থো অধিপ্পেতো, অথ খো অনিৰোধসঙ্খাতো অত্থিভাৱো চাতি অযমত্থো ৱিভাৱিতো হোতি. এৱমেতং লক্খণদ্ৱযৱচনং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসেসনৱিসেসিতব্বভাৱেন সাত্থকন্তি ৱেদিতব্বং. কো পনাযং অনিৰোধো নাম, যো ‘‘অত্থিভাৱো, উপ্পাদো’’তি চ ৱুত্তোতি? অপ্পহীনভাৱো চ অনিব্বত্তিতফলভাৱেন ফলুপ্পাদনাৰহতা চাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন পৰমত্থদীপনিযং উদানট্ঠকথাযং (উদা. অট্ঠ. ১). ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.

পঞ্চক্খন্ধৱিভজনাদিৱসেনাতি পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং দ্ৱাদসপদিকস্স পচ্চযাকাৰস্স ৱিভজনৱসেন. ইমস্মিঞ্হি দসবলসুত্তে ধম্মস্স দেসিতাকাৰো পঞ্চক্খন্ধপচ্চযাকাৰমত্তো. তেনাহ ‘‘পঞ্চক্খন্ধপচ্চযাকাৰধম্মো’’তি. আচৰিযমুট্ঠিযা অকৰণেন ৱিভূতো, সো পন অত্থতো চ সদ্দতো চ পিহিতো হেট্ঠামুখজাতো ৱা ন হোতীতি আহ ‘‘অনিকুজ্জিতো’’তি. ৱিৱটোতি ৱিভাৱিতো. তেনাহ ‘‘ৱিৱৰিত্ৱা ঠপিতো’’তি. পকাসিতোতি ঞাণোভাসেন ওভাসিতো আদীপিতোতি আহ ‘‘দীপিতো জোতিতো’’তি. তত্থ তত্থ ছিন্নভিন্নট্ঠানে. সিব্বিতগণ্ঠিতন্তি ৱাকং গহেত্ৱা সিব্বিতং, সিব্বিতুং অসক্কুণেয্যট্ঠানে ৱাকেন গণ্ঠিতঞ্চ. ছিন্নপিলোতিকাভাৱেন ৱিগতপিলোতিকো ধম্মো, তস্স ছিন্নপিলোতিকস্স পটিলোমতা ছিন্নভিন্নতাভাৱেনাতি দস্সেন্তো ‘‘ন হেত্থা’’তিআদিমাহ. নিৱাসনপাৰুপনং পৰিগ্গহণং. সযং পটিভানং কপ্পেত্ৱা. ৱড্ঢেন্তা অত্তনো সমযং. সমণকচৱৰন্তি সমণৱেসধাৰণৱসেন সমণপটিৰূপতায সমণানং কচৱৰভূতং. অত্তনো ৰূপপৱত্তিযা কৰণ্ডং কুচ্ছিতং ধুত্তং ৱাতি পৱত্তেতীতি কাৰণ্ডৱো, দুস্সীলো. তং কাৰণ্ডৱং. নিদ্ধমথাতি নীহৰথ. কসম্বুন্তি সমণকসটং. অপকস্সথাতি অপকড্ঢথ নন্তি অত্থো. পলাপেতি পলাপসদিসে. তথা হি তণ্ডুলসাৰৰহিতো ধঞ্ঞপটিৰূপকো থুসমত্তকো পলাপোতি ৱুচ্চতি, এৱং সীলাদিসাৰৰহিতো সমণপটিৰূপকো পলাপো ৱিযাতি পলাপো, দুস্সীলো. তে পলাপে. ৱাহেথাতি অপনেথ. পতিস্সতাতি বাড়্হসতিতায পতিস্সতা হোথাতি.

সদ্ধায পব্বজিতেনাতি ৰাজূপদ্দৱাদীহি অনুপদ্দুতেন ‘‘এৱঞ্হি তং ওতিণ্ণং জাতিআদিসংসাৰভযং ৱিজিনিস্সামী’’তি ৱট্টনিস্সৰণত্থং আগতায সদ্ধায ৱসেন পব্বজিতেন. আচাৰকুলপুত্তোতি আচাৰেন অভিজাতো. তেনাহ ‘‘যতো কুতোচী’’তিআদি. জাতিকুলপুত্তোতি জাতিসম্পত্তিযা অভিজাতো. ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অঙ্গানি সম্মাপধানিযঙ্গভাৱেন, কাযে চ জীৱিতে চ নিৰপেক্খভাৱেন ৱীৰিযং আৰভন্তস্স তথাপৱত্তৱীৰিযৱসেন ‘‘তচো একং অঙ্গ’’ন্তি ৱুত্তং. এস নযো সেসেসুপি. নৱসু ঠানেসু সমাধাতব্বন্তি ‘‘কালৱসেন পঞ্চসু, ইৰিযাপথৱসেন চতূসূ’’তি এৱং নৱসু ঠানেসু ৱীৰিযং সমাধাতব্বং পৱত্তেতব্বং.

সো দুক্খং ৱিহৰতীতি কুসীতপুগ্গলো নিয্যানিকসাসনে ৱীৰিযাৰম্ভস্স অকৰণেন সামঞ্ঞত্থস্স অনুপ্পত্তিযা দুক্খং ৱিহৰতি. সকং ৱা অত্থং সদত্থং ক-কাৰস্স দ-কাৰং কত্ৱা. কুসীতস্স অত্থপৰিহাযনং মূলতো পট্ঠায দস্সেতুং ‘‘ছ দ্ৱাৰানী’’তিআদি ৱুত্তং. নিসজ্জাৱসেন পীঠমদ্দনতো পীঠমদ্দনো, নিৰস্সনৱচনং তস্স, কস্সচিপত্থস্স অধাৰণতো কেৱলং পীঠভাৰভূতোতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞত্থ পন ‘‘মখমদ্দনো’’তি ৱুচ্চতি, তত্থ দানমিচ্ছায পৰেসং মখং পস্সন্তোতি অত্থো. লণ্ডপূৰকোতি কুচ্ছিপূৰং ভুঞ্জিত্ৱা ৱচ্চকুটিপূৰকো.

‘‘আৰদ্ধৱীৰিযো’’তিআদীসু ‘‘কুসীতো পুগ্গলো’’তি এত্থ ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো, আসীসায ৱসেন থোমিতো. আৰদ্ধৱীৰিযেতি পগ্গহিতৱীৰিযে. পহিতত্তেতি নিব্বানং পতিপেসিতচিত্তে. এতেন সাৱকানং সম্মাপটিপত্তিং সত্থুৱন্দনানিসংসঞ্চ দস্সেসি.

হীনেনাতি ৱট্টনিস্সিতেন ধম্মেন. তেনাহ ‘‘হীনায সদ্ধাযা’’তিআদি. অগ্গেনাতি সেট্ঠেন ৱিৱট্টনিস্সিতেন ধম্মেন, ঈসকম্পি কতকালুসিযৱিগতট্ঠেন মণ্ডট্ঠেন চ পসন্নম্পি সুৰাদি ন পাতব্বং. সাসনন্তি পৰিযত্তিপটিপত্তিপটিৱেধলক্খণং সাসনং. পসন্নং ৱিগতদোসমলত্তা পসাদনিযত্তা চ. পাতব্বঞ্চ পত্তেন ৱিয সুখেন পৰিভুঞ্জিতব্বতো দুচ্চৰিতসব্বকিলেসকসাৱমলপঙ্কদোসৰহিতত্তা চ.

মণ্ডভূতা বোধিপক্খিযধম্মদেসনাপি দেসনামণ্ডো. তস্স একস্সেৱ পন দেসনামণ্ডস্স পটিগ্গাহকা সুপ্পটিপন্না দোসৰহিতা চতস্সো পৰিসা পটিগ্গহমণ্ডো. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং তগ্গতিকত্তা সকলোপি বোধিপক্খিযধম্মৰাসি ব্ৰহ্মচৰিযমণ্ডো. তেনাহ ‘‘কতমো দেসনামণ্ডো’’তিআদি. তত্থ ৱিঞ্ঞাতাৰোতি সচ্চানং অভিসমেতাৱিনো. তথা হি আদিতো ‘‘চতুন্নং অৰিযসচ্চানং আচিক্খণা’’তিআদি ৱুত্তং. পুব্বভাগে ‘‘অত্থি অযং লোকো’’তিআদিনা ইধলোকপৰলোকগতসম্মোসৱিগমেন পৱত্তো অধিমোক্খোৱ অধিমোক্খমণ্ডো. ছড্ডেত্ৱা সমুচ্ছেদৱসেন ৱিজহিত্ৱা. চতুভূমকস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমোক্খমণ্ডেন মণ্ডভূতং অধিমোক্খং. আদি-সদ্দেন ‘‘পগ্গহমণ্ডো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং কোসজ্জকসট’’ন্তিআদিং পাড়িসেসং সঙ্গণ্হাতি. এত্থাতি এতস্মিং সাসনে, ‘‘মণ্ডস্মি’’ন্তি ৱা ৱচনে. কাৰণৱচনং, তেন ‘‘সত্থা সম্মুখীভূতো’’তি সম্মুখভাৱনাযোগো নিৰাসঙ্কফলাৱহোতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অসম্মুখা’’তিআদি. পমাণন্তি অনুৰূপং ভেসজ্জস্স পমাণং. উগ্গমনন্তি ভেসজ্জস্স ৱমনং ৱিৰেচনং, তস্স ৱা ৱসেন দোসধাতূনং ৱমনং ৱিৰেচনং. এৱমেৱাতি যথা ভেসজ্জমণ্ডং ৱেজ্জসম্মুখা নিৰাসঙ্কা পিৱন্তি, এৱমেৱ ‘‘সত্থা সম্মুখীভূতো’’তি নিৰাসঙ্কা ৱীৰিযং কত্ৱা, মণ্ডপেয্য সাসনং পিৱথাতি যোজনা. অভিঞ্ঞাসমাপত্তিপটিলাভেন সানিসংসা. মগ্গফলাধিগমনেন সৱড্ঢি. পৰত্থন্তি অত্তনো দিট্ঠানুগতিআপত্তিযা, তথা সম্মাপটিপজ্জন্তানং পৰেসং অত্থন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

দুতিযদসবলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.