৩. দসবলৱগ্গো

১. দসবলসুত্তৱণ্ণনা

২১. পঠমং দুতিযস্সেৱ সঙ্খেপো পঠমসুত্তে সঙ্খেপৱুত্তস্স অত্থস্স ৱিত্থাৰৱসেন দুতিযসুত্তস্স দেসিতত্তা, তঞ্চ পন ভগৱা পঠমসুত্তং সঙ্খেপতো দেসেসি, দুতিযং ততো ৱিত্থাৰতো. পঠমং ৱা সংখিত্তৰুচীনং পুগ্গলানং অজ্ঝাসযেন সঙ্খেপতো দেসেসি, দুতিযং পন অত্তনো ৰুচিযা ততো ৱিত্থাৰতো. সীহসমানৱুত্তিকা হি বুদ্ধা ভগৱন্তো, তে অত্তনো ৰুচিযা কথেন্তা অত্তনো থামং দস্সেন্তাৱ কথেন্তি, তস্মা দুতিযসুত্তৱসেন চেত্থ অত্থৱণ্ণনং কৰিস্সাম, তস্মিং সংৱণ্ণিতে পঠমং সংৱণ্ণিতমেৱ হোতীতি অধিপ্পাযো.

দসবলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. দুতিযদসবলসুত্তৱণ্ণনা

২২. তত্থাতি দুতিযসুত্তে. দসহি বলেহীতি দসহি অনঞ্ঞসাধাৰণেহি ঞাণবলেহি, তানি তথাগতস্সেৱ বলানীতি তথাগতবলানীতি ৱুচ্চন্তি. কামঞ্চ তানি একচ্চানং সাৱকানম্পি উপ্পজ্জন্তি, যাদিসানি পন বুদ্ধানং ঠানাট্ঠানঞাণাদীনি উপ্পজ্জন্তি, ন তাদিসানি তদঞ্ঞেসং কদাচিপি উপ্পজ্জন্তীতি. হত্থিকুলানুসাৰেনাতি ৱক্খমানহত্থিকুলানুসাৰেন. কাড়াৱকন্তি কুলসদ্দাপেক্খায নপুংসকনিদ্দেসো. এস নযো সেসেসুপি. পকতিহত্থিকুলন্তি গিৰিচৰনদিচৰৱনচৰাদিপ্পভেদা গোচৰিযকাড়াৱকনামা সব্বাপি বলেন পাকতিকা হত্থিজাতি. দসন্নং পুৰিসানন্তি থামমজ্ঝিমানং দসন্নং পুৰিসানং. একস্স তথাগতস্স কাযবলন্তি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. একস্সাতি চ তথা হেট্ঠাকথাযং আগতত্তা দেসনাসোতেন ৱুত্তং. নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তি এত্থ নাৰা ৱুচ্চন্তি ৰস্মিযো, তা বহূ নানাৱিধা ইতো উপ্পজ্জন্তীতি নাৰাযনং, ৱজিৰং, তস্মা নাৰাযনসঙ্ঘাতবলন্তি ৱজিৰসঙ্ঘাতবলন্তি অত্থো. তথাগতস্স কাযবলন্তি তথাগতস্স পাকতিককাযবলং. সঙ্গহং ন গচ্ছতি অত্তনো বলাভাৱতো, ততো এৱস্স বাহিৰকতা লামকতা চ. তদুভযং পনস্স কাৰণেন দস্সেতুং ‘‘এতঞ্হি নিস্সাযা’’তিআদি ৱুত্তং. অঞ্ঞন্তি কাযবলতো অঞ্ঞং ততো ৱিসুংযেৱ. দসসু ঠানেসু দসসু ঞাতব্বট্ঠানেসু. যাথাৱপটিৱেধতো সযঞ্চ অকম্পযং, পুগ্গলঞ্চ তংসমঙ্গিং নেয্যেসু অধিবলং কৰোতীতি আহ ‘‘অকম্পনট্ঠেন উপত্থম্ভনট্ঠেন চা’’তি.

ঠানঞ্চ ঠানতোতি কাৰণঞ্চ কাৰণতো. কাৰণঞ্হি যস্মা ফলং তিট্ঠতি তদাযত্তৱুত্তিতায উপ্পজ্জতি চেৱ পৱত্ততি চ, তস্মা ‘‘ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি. ৱিপৰিযাযেন অট্ঠানন্তি অকাৰণং ৱেদিতব্বং. তদুভযং ভগৱা যেন ঞাণেন যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং হেতূ পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং ঠানং, যে যে ধম্মা যেসং যেসং ধম্মানং ন হেতূ ন পচ্চযা উপ্পাদায, তং তং অট্ঠানন্তি পজানাতি. তং সন্ধাযাহ ‘‘ঠানঞ্চ…পে… জাননং এক’’ন্তি. কম্মসমাদানানন্তি কম্মং সমাদিযিত্ৱা কতানং কুসলাকুসলকম্মানং, কম্মঞ্ঞেৱ ৱা কম্মসমাদানং. ঠানসো হেতুসোতি পচ্চযতো চ হেতুতো চ. তত্থ গতিউপধিকালপযোগা ৱিপাকস্স ঠানং, কম্মং হেতু. সব্বত্থগামিনীপটিপদাজাননন্তি সব্বগতিগামিনিযা অগতিগামিনিযা চ পটিপদায মগ্গস্স জাননং, বহূসুপি মনুস্সেসু একমেৱ পাণং হনন্তেসু ‘‘ইমস্স চেতনা নিৰযগামিনী ভৱিস্সতি, ইমস্স তিৰচ্ছানযোনিগামিনী’’তি ইমিনা নযেন একৱত্থুস্মিম্পি কুসলাকুসলচেতনাসঙ্খাতানং পটিপত্তীনং অৱিপৰীততো সভাৱজাননং. অনেকধাতুনানাধাতুলোকজাননন্তি চক্খুধাতুআদীহি কামধাতুআদীহি ৱা বহুধাতুনো, তাসংযেৱ ধাতূনং ৱিপৰীততায নানপ্পকাৰধাতুনো খন্ধাযতনধাতুলোকস্স জাননং. পৰসত্তানন্তি পৰেসং সত্তানং. নানাধিমুত্তিকতাজাননন্তি হীনাদীহি অধিমুত্তীহি নানাধিমুত্তিকভাৱস্স জাননং. তেসংযেৱাতি পৰসত্তানংযেৱ. ইন্দ্ৰিযপৰোপৰিযত্তজাননন্তি সদ্ধাদীনং ইন্দ্ৰিযানং পৰভাৱস্স অপৰভাৱস্স ৱুদ্ধিযা চেৱ হানিযা চ জাননং. ঝানৱিমোক্খসমাধিসমাপত্তীনন্তি পঠমাদীনং চতুন্নং ঝানানং, ‘‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’’তিআদীনং অট্ঠন্নং ৱিমোক্খানং, সৱিতক্কসৱিচাৰাদীনং তিণ্ণং সমাধীনং, পঠমজ্ঝানসমাপত্তিআদীনঞ্চ নৱন্নং অনুপুব্বসমাপত্তীনং. সংকিলেসৱোদানৱুট্ঠানজাননন্তি হানভাগিযস্স, ৱিসেসভাগিযস্স ‘‘ৱোদানম্পি ৱুট্ঠানং, তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠানম্পি ৱুট্ঠান’’ন্তি (ৱিভ. ৮২৮) এৱং ৱুত্তপগুণজ্ঝানস্স চেৱ ভৱঙ্গফলসমাপত্তীনঞ্চ জাননং. হেট্ঠিমং হেট্ঠিমঞ্হি পগুণজ্ঝানং উপৰিমস্স উপৰিমস্স পদট্ঠানং হোতি, তস্মা ৱোদানম্পি ‘‘ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুচ্চতি. ভৱঙ্গেন পন সব্বঝানেহি ৱুট্ঠানং হোতি. ফলসমাপত্তিযা নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠানমেৱ সন্ধায ‘‘তম্হা তম্হা সমাধিম্হা ৱুট্ঠান’’ন্তি ৱুত্তং. পুব্বেনিৱাসজাননন্তি পুব্বেনিৱাসানুস্সতিঞাণেন নিৱুট্ঠক্খন্ধানং জাননং. চুতূপপাতজাননন্তি সত্তানং চুতিযা উপপত্তিযা চ যাথাৱতো জাননং. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. আসৱক্খযজাননং আসৱক্খযঞাণং, মগ্গঞাণন্তি অত্থো. যত্থ পনেতানি ৱিত্থাৰতো আগতানি সংৱণ্ণিতানি, তানি দস্সেন্তো ‘‘অভিধম্মে পনা’’তিআদিমাহ.

ব্যামোহভযৱসেন সৰণপৰিযেসনং সাৰজ্জনং সাৰদো, ব্যামোহভযং. ৱিগতো সাৰদো এতস্সাতি ৱিসাৰদো, তস্স ভাৱো ৱেসাৰজ্জং. তং পন ঞাণসম্পদং পহানসম্পদং দেসনাৱিসেসসম্পদং খেমং নিস্সায পৱত্তং চতুব্বিধং পচ্চৱেক্খণাঞাণং. তেনাহ ‘‘চতূসু ঠানেসূ’’তিআদি. চতূসূতি পৰপৰিকপ্পিতেসু ৱত্থূসু. পৰপৰিকপ্পিতেসু ৱা ৱত্থুমত্তেসু চোদনাকাৰণেসু. সম্মাসম্বুদ্ধস্স তে পটিজানতোতি ‘‘অহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি এৱং পটিজানন্তেন তযা. ইমে ধম্মাতি ‘‘ইদং পঞ্চমং অৰিযসচ্চং, অযং ছট্ঠো উপাদানক্খন্ধো, ইদং তেৰসমং আযতন’’ন্তি ৱেদিতব্বা ইমে ধম্মা. অনভিসম্বুদ্ধা অপ্পটিৱিদ্ধত্তাতি.

তত্ৰাতি তস্মিং অনভিসম্বুদ্ধধম্মসঙ্খাতে চোদনাৱত্থুস্মিং. কোচীতি সমণাদীহি অঞ্ঞো ৱা যো কোচি. সহ ধম্মেনাতি সহ হেতুনা. ‘‘ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু ৱিয হেতুপৰিযাযো ইধ ধম্ম-সদ্দো. হেতূতি চ উপ্পত্তিসাধনহেতু ৱেদিতব্বো, ন কাৰকো সম্পাপকো ৱা. নিমিত্তন্তি কাৰণং, তং পনেত্থ চোদনাৱত্থুমেৱ. ন সমনুপস্সামি সম্মাসম্বুদ্ধভাৱতো. খেমপ্পত্তোতি অখেমপ্পত্তৰূপায চোদনায অনুপদ্দৱং পত্তো নিচ্চলভাৱপ্পত্তো. ৱেসাৰজ্জপ্পত্তোতি ৱিসাৰদভাৱপ্পত্তো. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো – ইমে আসৱাতি কামাসৱাদীসু ইমে নাম আসৱা ন পৰিক্খীণাতি আসৱক্খযৱচনেনেত্থ সব্বকিলেসপ্পহানং ৱুত্তং. ন হি সো কিলেসো অত্থি, যো সব্বসো আসৱেসু খীণেসু নপ্পহীযেয্য. অন্তৰাযিকাতি অন্তৰাযকৰা, সগ্গৱিমোক্খাধিগমস্স অন্তৰাযকৰাতি অত্থো. ধম্মো হি যো সংকিলেসতো নিয্যাতি, সো ‘‘নিয্যানিকো’’তি ৱুত্তো. ধম্মে নিয্যন্তে তংসমঙ্গীপুগ্গলো নিয্যানিকোতি ৱোহৰিতো হোতীতি তস্স পটিক্খিপন্তো ‘‘সো ন নিয্যাতী’’তি আহ. কথং পন দেসনাধম্মো নিয্যাতীতি ৱুচ্চতি? নিয্যানত্থসমাধানতো, সো অভেদোপচাৰেন ‘‘নিয্যাতী’’তি ৱুত্তো. অথ ৱা ‘‘ধম্মো দেসিতো’’তি অৰিযধম্মস্স অধিপ্পেতত্তা ন কোচি ৱিৰোধো.

উসভস্স ইদন্তি আসভং, অসন্তসনট্ঠেন আসভং ৱিযাতি আসভং, সেট্ঠট্ঠানং সব্বঞ্ঞুতং. আসভট্ঠানট্ঠাযিতায আসভা নাম পুব্ববুদ্ধা. সব্বঞ্ঞুতপটিজাননৱসেন অভিমুখং গচ্ছন্তি, চতস্সো ৱা পৰিসা উপসঙ্কমন্তীতি আসভা. চতস্সোপি হি পৰিসা বুদ্ধাভিমুখা এৱং তিট্ঠন্তি, ন তিট্ঠন্তি পৰম্মুখা. ইদম্পীতি ‘‘উসভো’’তি ইদম্পি পদং. তস্সাতি নিসভস্স. যেসং বলুপ্পাদাৱট্ঠানানং ৱসেন উসভস্স আসভণ্ঠানং ইচ্ছিতং, ততো সাতিসযানং এৱ তেসং ৱসেন আসভণ্ঠানং হোতীতি দট্ঠব্বং. যং কিঞ্চি লোকে উপমং নাম বুদ্ধগুণানং নিদস্সনভাৱেন ৱুচ্চতি, সব্বং তং নিহীনমেৱ. তিট্ঠমানো চাতি অতিট্ঠন্তোপি তিট্ঠমানো এৱ পটিজানাতি নাম. উপগচ্ছতীতি অনুজানাতি.

অট্ঠ খো ইমাতি ইদং ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলদস্সনং. যথা হি ব্যত্তং পৰিসং অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱিঞ্ঞূনং চিত্তং আৰাধনসমত্থায কথায ধম্মকথিকস্স ছেকভাৱো পঞ্ঞাযতি, এৱং ইমা অট্ঠ পৰিসা পত্ৱা সত্থু ৱেসাৰজ্জঞাণস্স বলং পাকটং হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘পৰিসাসূ’’তি. খত্তিযপৰিসাতি খত্তিযানং সন্নিপতিতানং সমূহো. এস নযো সব্বত্থ. মাৰপৰিসাতি মাৰকাযিকানং সন্নিপতিতানং সমূহো. মাৰসদিসানং মাৰানং পৰিসাতি মাৰপৰিসা. সব্বা চেতা পৰিসা উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেন গহিতা. মনুস্সা হি ‘‘এত্থ ৰাজা নিসিন্নো’’তি ৱুত্তে পকতিৱচনম্পি ৱত্তুং ন সক্কোন্তি, কচ্ছেহি সেদা মুচ্চন্তি, এৱং উগ্গা খত্তিযপৰিসা, ব্ৰাহ্মণা তীসু ৱেদেসু কুসলা হোন্তি, গহপতযো নানাৱোহাৰেসু চ অক্খৰচিন্তায চ কুসলা, সমণা সকৱাদপৰৱাদেসু কুসলা, তেসং মজ্ঝে ধম্মকথাকথনং নাম অতিৱিয ভাৰিযং. দেৱানং উগ্গভাৱে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. অমনুস্সোতি হি ৱুত্তমত্তে মনুস্সানং সকলসৰীৰং কম্পতি, তেসং ৰূপং দিস্ৱাপি সদ্দং সুত্ৱাপি সত্তা ৱিসঞ্ঞিতাপি হোন্তি. এৱং অমনুস্সপৰিসা উগ্গা. ইতি চেতা পৰিসা উগ্গট্ঠানদস্সনৱসেন ৱুত্তা. কস্মা পনেত্থ যামাদিপৰিসা ন গহিতাতি? ভুসং কামাভিগিদ্ধতায যোনিসোমনসিকাৰৱিৰহতো. যামাদযো হি উড়াৰুড়াৰে কামে পটিসেৱন্তা তত্থাভিগিদ্ধতায ধম্মস্সৱনায সভাৱেন চিত্তম্পি ন উপ্পাদেন্তি, মহাবোধিসত্তানং পন বুদ্ধানঞ্চ আনুভাৱেন আকড্ঢিযমানা কদাচি নেসং পযিৰুপাসনাদীনি কৰোন্তি তাদিসে মহাসমযে. তেনেৱ হি ৱিমানৱত্থুদেসনাপি তংনিমিত্তা বহুলা নাহোসি. সেট্ঠনাদন্তি কেনচি অপ্পটিহতভাৱেন উত্তমনাদং. অভীতনাদন্তি ৱেসাৰজ্জযোগতো কুতোচি নিব্ভযনাদং. সীহনাদসুত্তেনাতি খন্ধিযৱগ্গে আগতেন সীহনাদসুত্তেন. সহনতোতি খমনতো. হননতোতি ৱিধমনতো ৱিদ্ধংসনতো. যথা ৱাতিআদি ‘‘সীহনাদসদিসং ৱা নাদং নদতী’’তি সঙ্খেপতো ৱুত্তস্স অত্থস্স ৱিঞ্ঞাপনং.

এতন্তি ‘‘ব্ৰহ্মচক্ক’’ন্তি এতং পদং. পঞ্ঞাপভাৱিতন্তি চিৰকালপৰিভাৱিতায পাৰমিতাপঞ্ঞায ৱিপস্সনাপঞ্ঞায চ উপ্পাদিতং. কৰুণাপভাৱিতন্তি ‘‘কিচ্ছং ৱতাযং লোকো আপন্নো’’তিআদিনযপ্পৱত্তায মহাকৰুণায উপ্পাদিতং. যথা অভিনিক্খমনতো পভুতি মহাবোধিসত্তানং অৰিযমগ্গাধিগমনৱিৰোধিনী পটিপত্তি নত্থি, এৱং তুসিতভৱনতো নিযতভাৱাপত্তিতো চ পট্ঠাযাতি দুতিযততিযনযা চ গহিতা. ফলক্খণেতি অগ্গফলক্খণে. পটিৱেধনিট্ঠত্তা অৰহত্তমগ্গঞাণং ৱজিৰূপমতাযেৱ সাতিসযো পটিৱেধোতি ‘‘ফলক্খণে উপ্পন্নং নামা’’তি ৱুত্তং. তেন পটিলদ্ধস্সপি দেসনাঞাণস্স কিচ্চনিপ্ফত্তি পৰস্স বুজ্ঝনমত্তেন হোতীতি ‘‘অঞ্ঞাসিকোণ্ডঞ্ঞস্স সোতাপত্তি…পে… ফলক্খণে পৱত্তনং নামা’’তি ৱুত্তং. ততো পৰং পন যাৱ পৰিনিব্বানা দেসনাঞাণপ্পৱত্তি, তস্সেৱ পৱত্তিতস্স ধম্মচক্কস্স ঠানন্তি ৱেদিতব্বং পৱত্তিতচক্কস্স চক্কৱত্তিনো চক্কৰতনস্স ঠানং ৱিয. উভযম্পীতি পি-সদ্দেন লোকিযদেসনাঞাণস্স ইতৰেন অনঞ্ঞসাধাৰণতাৱসেন সমানতং সম্পিণ্ডেতি. উৰসি জাততায উৰসো সম্ভূতন্তি ওৰসং ঞাণং.

ইতি ৰূপন্তি এত্থ ইতি-সদ্দো অনৱসেসতো ৰূপস্স সৰূপনিদস্সনত্থোতি তস্স ‘‘ইদং ৰূপ’’ন্তি এতেন সাধাৰণতো চ সৰূপনিদস্সনমাহ. এত্তকং ৰূপন্তি এতেন অনৱসেসতো ‘‘ইতো উদ্ধং ৰূপং নত্থী’’তি নিমিত্তস্স অঞ্ঞস্স অভাৱং. ইদানি তমত্থং ৱিত্থাৰতো দস্সেতুং ‘‘ৰুপ্পনসভাৱঞ্চেৱা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ ৰুপ্পনং সীতাদিৱিৰোধিপচ্চযসমৱাযে ৱিসদিসুপ্পত্তি. আদি-সদ্দেন অজ্ঝত্তিকবাহিৰাদিভেদং সঙ্গণ্হাতি. লক্খণ…পে… ৱসেনাতি কক্খড়ত্তাদিলক্খণৱসেন সন্ধাৰণাদিৰসৱসেন সম্পটিচ্ছনাদিপচ্চুপট্ঠানৱসেন ভূতত্তযাদিপদট্ঠানৱসেন চ. এৱং পৰিগ্গহিতস্সাতি এৱং সাধাৰণতো চ লক্খণাদিতো চ পৰিগ্গহিতস্স. অৱিজ্জাসমুদযাতি অৱিজ্জায উপ্পাদা, অত্থিভাৱাতি অত্থো. নিৰোধৱিৰোধী হি অত্থিভাৱো হোতি, তস্মা নিৰোধে অসতি অত্থিভাৱো হোতি, তস্মা পুৰিমভৱে সিদ্ধায অৱিজ্জায সতি ইমস্মিং ভৱে ৰূপস্স সমুদযো ৰূপস্স উপ্পাদো হোতীতি অত্থো. তণ্হাসমুদযা কম্মসমুদযাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. অৱিজ্জাদীহি চ তীহি অতীতকালিকত্তা তেসং সহকাৰীকাৰণভূতং উপাদানম্পি গহিতমেৱাতি ৱেদিতব্বং. পৱত্তিপচ্চযেসু কবড়ীকাৰআহাৰস্স বলৱতায, সো এৱ গহিতো, ‘‘আহাৰসমুদযা’’তি পন গহিতেন পৱত্তিপচ্চযতামত্তেন উতুচিত্তানিপি গহিতানেৱ হোন্তীতি দ্ৱাদসসমুট্ঠানিকং ৰূপস্স পচ্চযতো দস্সনম্পি ভৱিতব্বমেৱাতি দট্ঠব্বং. নিব্বত্তিলক্খণন্তিআদিনা কালৱসেন উদযদস্সনমাহ. তত্থ ভূতৱসেন মগ্গে উদযং পস্সিত্ৱা ঠিতো ইধ সন্ততিৱসেন অনুক্কমেন খণৱসেন পস্সতি. অৱিজ্জানিৰোধা ৰূপনিৰোধোতি অগ্গমগ্গঞাণেন অৱিজ্জায অনুপ্পাদনিৰোধতো অনাগতস্স অনুপ্পাদনিৰোধো হোতি পচ্চযাভাৱে অভাৱতো. পচ্চযনিৰোধেনাতি অৱিজ্জাসঙ্খাতস্স পচ্চযস্স নিৰোধভাৱেন. তণ্হানিৰোধাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. আহাৰনিৰোধাতি পৱত্তিপচ্চযস্স কবড়ীকাৰাহাৰস্স অভাৱা. ৰূপনিৰোধাতি তংসমুট্ঠানৰূপস্স অভাৱো হোতি. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযানুসাৰেন ৱেদিতব্বং. ৱিপৰিণামলক্খণন্তি ভৱকালৱসেন হেতুদ্ৱযদস্সনং. তস্মা তং পদট্ঠানৱসেন পগেৱ পস্সিত্ৱা ঠিতো ইধ সন্ততিৱসেন দিস্ৱা অনুক্কমেন খণৱসেন পস্সতি.

ইতি ৱেদনাতিআদীসুপি ৱুত্তনযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. সুখাদিভেদন্তি সুখদুক্খঅদুক্খমসুখাদিৱিভাগং. ৰূপসঞ্ঞাদিভেদন্তি ৰূপসঞ্ঞা, সদ্দ… গন্ধ… ৰস… ফোট্ঠব্ব … ধম্মসঞ্ঞাদিৱিভাগং. ফস্সাদিভেদন্তি ফস্সচেতনামনসিকাৰাদিৱিভাগং. লক্খণ…পে… ৱসেনাতি ইট্ঠানুভৱনলক্খণাদিলক্খণৱসেন ইট্ঠাকাৰসম্ভোগৰসাদিৰসৱসেন কাযিকঅস্সাদাদিপচ্চুপট্ঠানৱসেন ইট্ঠাৰম্মণাদিপদট্ঠানৱসেন. ‘‘ফুট্ঠো ৱেদেতি, ফুট্ঠো সঞ্জানাতি, ফুট্ঠো চেতেতী’’তি (সং. নি. ৪.৯৩) ৱচনতো তীসু ৱেদনাদীসু খন্ধেসু ফস্সসমুদযাতি ৱত্তব্বং. ৱিঞ্ঞাণপ্পচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি ৱচনতো ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধে নামৰূপসমুদযাতি ৱত্তব্বং. তেসংযেৱ ৱসেনাতি ‘‘অৱিজ্জানিৰোধো ৱেদনানিৰোধো’’তিআদিনা তেসংযেৱ অৱিজ্জাদীনং ৱসেন যোজেতব্বং.

উপাদানক্খন্ধানং সমুদযত্থঙ্গমৱসেন তিত্থিযানং অৱিসযোপি সপ্পদেসো সীহনাদো দস্সিতো. ইদানি নিপ্পদেসো অনুলোমপটিলোমৱসেন সঙ্খেপতো ৱিত্থাৰতো পচ্চযাকাৰৱিসযো অনঞ্ঞসাধাৰণো দস্সীযতীতি আহ, ‘‘অযম্পি অপৰো সীহনাদো’’তি. তস্সাতি ‘‘ইমস্মিং সতী’’তিআদিনা সঙ্খেপতো ৱুত্তপটিচ্চসমুপ্পাদপাড়িযা. এত্থ চ ‘‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুঝ্তী’’তি অৱিজ্জাদীনং ভাৱে সঙ্খাৰাদীনং ভাৱস্স, অৱিজ্জাদীনং নিৰোধে সঙ্খাৰাদীনং নিৰোধস্স কথনেন পুৰিমস্মিং পচ্চযলক্খণে নিযমো দস্সিতো ‘‘ইমস্মিং সতি এৱ, নাসতি, ইমস্স উপ্পাদা এৱ, নানুপ্পাদা, নিৰোধা এৱ, নানিৰোধা’’তি. তেনেদং লক্খণং অন্তোগধনিযমং ইধ পটিচ্চসমুপ্পাদস্স ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. নিৰোধোতি চ অৱিজ্জাদীনং ৱিৰাগা ৱিগমেন আযতিং অনুপ্পাদো অপ্পৱত্তি. তথা হি ৱুত্তং ‘‘অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা’’তিআদি. নিৰোধৱিৰোধী চ উপ্পাদো, যেন সো উপ্পাদনিৰোধৱিভাগেন ৱুত্তো ‘‘ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতী’’তি. তেনেতং দস্সেতি ‘‘অসতি নিৰোধে উপ্পাদো নাম, সো চেত্থ অত্থিভাৱোতি ৱুচ্চতী’’তি. ‘‘ইমস্মিং সতি ইদং হোতী’’তি ইদমেৱ হি লক্খণং. পৰিযাযন্তৰেন ‘‘ইমস্স উপ্পাদা ইদং উপ্পজ্জতী’’তি ৱদন্তেন পৰেন পুৰিমং ৱিসেসিতং হোতি. তস্মা ন ৱত্তমানংযেৱ সন্ধায ‘‘ইমস্মিং সতী’’তি ৱুত্তং, অথ খো মগ্গেন অনিৰুজ্ঝনসভাৱঞ্চাতি ৱিঞ্ঞাযতি. যস্মা চ ‘‘ইমস্মিং অসতি ইদং ন হোতি, ইমস্স নিৰোধা ইদং নিৰুজ্ঝতী’’তি দ্ৱিধাপি উদ্দিট্ঠস্স লক্খণস্স নিদ্দেসং ৱদন্তেন ভগৱতা ‘‘অৱিজ্জায ত্ৱেৱ অসেসৱিৰাগনিৰোধা সঙ্খাৰনিৰোধো’’তিআদিনা নিৰোধোৱ ৱুত্তো, তস্মা নত্থিভাৱোপি নিৰোধো এৱাতি নত্থিভাৱৱিৰুদ্ধো অত্থিভাৱো অনিৰোধোতি দস্সিতং হোতি. তেন অনিৰোধসঙ্খাতেন অত্থিভাৱেন উপ্পাদং ৱিসেসেতি. ততো ইধ ন কেৱলং অত্থিভাৱমত্তং উপ্পাদোতি অত্থো অধিপ্পেতো, অথ খো অনিৰোধসঙ্খাতো অত্থিভাৱো চাতি অযমত্থো ৱিভাৱিতো হোতি. এৱমেতং লক্খণদ্ৱযৱচনং অঞ্ঞমঞ্ঞং ৱিসেসনৱিসেসিতব্বভাৱেন সাত্থকন্তি ৱেদিতব্বং. কো পনাযং অনিৰোধো নাম, যো ‘‘অত্থিভাৱো, উপ্পাদো’’তি চ ৱুত্তোতি? অপ্পহীনভাৱো চ অনিব্বত্তিতফলভাৱেন ফলুপ্পাদনাৰহতা চাতি অযমেত্থ সঙ্খেপো. ৱিত্থাৰো পন পৰমত্থদীপনিযং উদানট্ঠকথাযং (উদা. অট্ঠ. ১). ৱুত্তনযেন ৱেদিতব্বো.

পঞ্চক্খন্ধৱিভজনাদিৱসেনাতি পঞ্চন্নং উপাদানক্খন্ধানং দ্ৱাদসপদিকস্স পচ্চযাকাৰস্স ৱিভজনৱসেন. ইমস্মিঞ্হি দসবলসুত্তে ধম্মস্স দেসিতাকাৰো পঞ্চক্খন্ধপচ্চযাকাৰমত্তো. তেনাহ ‘‘পঞ্চক্খন্ধপচ্চযাকাৰধম্মো’’তি. আচৰিযমুট্ঠিযা অকৰণেন ৱিভূতো, সো পন অত্থতো চ সদ্দতো চ পিহিতো হেট্ঠামুখজাতো ৱা ন হোতীতি আহ ‘‘অনিকুজ্জিতো’’তি. ৱিৱটোতি ৱিভাৱিতো. তেনাহ ‘‘ৱিৱৰিত্ৱা ঠপিতো’’তি. পকাসিতোতি ঞাণোভাসেন ওভাসিতো আদীপিতোতি আহ ‘‘দীপিতো জোতিতো’’তি. তত্থ তত্থ ছিন্নভিন্নট্ঠানে. সিব্বিতগণ্ঠিতন্তি ৱাকং গহেত্ৱা সিব্বিতং, সিব্বিতুং অসক্কুণেয্যট্ঠানে ৱাকেন গণ্ঠিতঞ্চ. ছিন্নপিলোতিকাভাৱেন ৱিগতপিলোতিকো ধম্মো, তস্স ছিন্নপিলোতিকস্স পটিলোমতা ছিন্নভিন্নতাভাৱেনাতি দস্সেন্তো ‘‘ন হেত্থা’’তিআদিমাহ. নিৱাসনপাৰুপনং পৰিগ্গহণং. সযং পটিভানং কপ্পেত্ৱা. ৱড্ঢেন্তা অত্তনো সমযং. সমণকচৱৰন্তি সমণৱেসধাৰণৱসেন সমণপটিৰূপতায সমণানং কচৱৰভূতং. অত্তনো ৰূপপৱত্তিযা কৰণ্ডং কুচ্ছিতং ধুত্তং ৱাতি পৱত্তেতীতি কাৰণ্ডৱো, দুস্সীলো. তং কাৰণ্ডৱং. নিদ্ধমথাতি নীহৰথ. কসম্বুন্তি সমণকসটং. অপকস্সথাতি অপকড্ঢথ নন্তি অত্থো. পলাপেতি পলাপসদিসে. তথা হি তণ্ডুলসাৰৰহিতো ধঞ্ঞপটিৰূপকো থুসমত্তকো পলাপোতি ৱুচ্চতি, এৱং সীলাদিসাৰৰহিতো সমণপটিৰূপকো পলাপো ৱিযাতি পলাপো, দুস্সীলো. তে পলাপে. ৱাহেথাতি অপনেথ. পতিস্সতাতি বাড়্হসতিতায পতিস্সতা হোথাতি.

সদ্ধায পব্বজিতেনাতি ৰাজূপদ্দৱাদীহি অনুপদ্দুতেন ‘‘এৱঞ্হি তং ওতিণ্ণং জাতিআদিসংসাৰভযং ৱিজিনিস্সামী’’তি ৱট্টনিস্সৰণত্থং আগতায সদ্ধায ৱসেন পব্বজিতেন. আচাৰকুলপুত্তোতি আচাৰেন অভিজাতো. তেনাহ ‘‘যতো কুতোচী’’তিআদি. জাতিকুলপুত্তোতি জাতিসম্পত্তিযা অভিজাতো. ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি অঙ্গানি সম্মাপধানিযঙ্গভাৱেন, কাযে চ জীৱিতে চ নিৰপেক্খভাৱেন ৱীৰিযং আৰভন্তস্স তথাপৱত্তৱীৰিযৱসেন ‘‘তচো একং অঙ্গ’’ন্তি ৱুত্তং. এস নযো সেসেসুপি. নৱসু ঠানেসু সমাধাতব্বন্তি ‘‘কালৱসেন পঞ্চসু, ইৰিযাপথৱসেন চতূসূ’’তি এৱং নৱসু ঠানেসু ৱীৰিযং সমাধাতব্বং পৱত্তেতব্বং.

সো দুক্খং ৱিহৰতীতি কুসীতপুগ্গলো নিয্যানিকসাসনে ৱীৰিযাৰম্ভস্স অকৰণেন সামঞ্ঞত্থস্স অনুপ্পত্তিযা দুক্খং ৱিহৰতি. সকং ৱা অত্থং সদত্থং ক-কাৰস্স দ-কাৰং কত্ৱা. কুসীতস্স অত্থপৰিহাযনং মূলতো পট্ঠায দস্সেতুং ‘‘ছ দ্ৱাৰানী’’তিআদি ৱুত্তং. নিসজ্জাৱসেন পীঠমদ্দনতো পীঠমদ্দনো, নিৰস্সনৱচনং তস্স, কস্সচিপত্থস্স অধাৰণতো কেৱলং পীঠভাৰভূতোতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞত্থ পন ‘‘মখমদ্দনো’’তি ৱুচ্চতি, তত্থ দানমিচ্ছায পৰেসং মখং পস্সন্তোতি অত্থো. লণ্ডপূৰকোতি কুচ্ছিপূৰং ভুঞ্জিত্ৱা ৱচ্চকুটিপূৰকো.

‘‘আৰদ্ধৱীৰিযো’’তিআদীসু ‘‘কুসীতো পুগ্গলো’’তি এত্থ ৱুত্তৱিপৰিযাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো, আসীসায ৱসেন থোমিতো. আৰদ্ধৱীৰিযেতি পগ্গহিতৱীৰিযে. পহিতত্তেতি নিব্বানং পতিপেসিতচিত্তে. এতেন সাৱকানং সম্মাপটিপত্তিং সত্থুৱন্দনানিসংসঞ্চ দস্সেসি.

হীনেনাতি ৱট্টনিস্সিতেন ধম্মেন. তেনাহ ‘‘হীনায সদ্ধাযা’’তিআদি. অগ্গেনাতি সেট্ঠেন ৱিৱট্টনিস্সিতেন ধম্মেন, ঈসকম্পি কতকালুসিযৱিগতট্ঠেন মণ্ডট্ঠেন চ পসন্নম্পি সুৰাদি ন পাতব্বং. সাসনন্তি পৰিযত্তিপটিপত্তিপটিৱেধলক্খণং সাসনং. পসন্নং ৱিগতদোসমলত্তা পসাদনিযত্তা চ. পাতব্বঞ্চ পত্তেন ৱিয সুখেন পৰিভুঞ্জিতব্বতো দুচ্চৰিতসব্বকিলেসকসাৱমলপঙ্কদোসৰহিতত্তা চ.

মণ্ডভূতা বোধিপক্খিযধম্মদেসনাপি দেসনামণ্ডো. তস্স একস্সেৱ পন দেসনামণ্ডস্স পটিগ্গাহকা সুপ্পটিপন্না দোসৰহিতা চতস্সো পৰিসা পটিগ্গহমণ্ডো. মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং তগ্গতিকত্তা সকলোপি বোধিপক্খিযধম্মৰাসি ব্ৰহ্মচৰিযমণ্ডো. তেনাহ ‘‘কতমো দেসনামণ্ডো’’তিআদি. তত্থ ৱিঞ্ঞাতাৰোতি সচ্চানং অভিসমেতাৱিনো. তথা হি আদিতো ‘‘চতুন্নং অৰিযসচ্চানং আচিক্খণা’’তিআদি ৱুত্তং. পুব্বভাগে ‘‘অত্থি অযং লোকো’’তিআদিনা ইধলোকপৰলোকগতসম্মোসৱিগমেন পৱত্তো অধিমোক্খোৱ অধিমোক্খমণ্ডো. ছড্ডেত্ৱা সমুচ্ছেদৱসেন ৱিজহিত্ৱা. চতুভূমকস্স সদ্ধিন্দ্ৰিযস্স অধিমোক্খমণ্ডেন মণ্ডভূতং অধিমোক্খং. আদি-সদ্দেন ‘‘পগ্গহমণ্ডো ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং কোসজ্জকসট’’ন্তিআদিং পাড়িসেসং সঙ্গণ্হাতি. এত্থাতি এতস্মিং সাসনে, ‘‘মণ্ডস্মি’’ন্তি ৱা ৱচনে. কাৰণৱচনং, তেন ‘‘সত্থা সম্মুখীভূতো’’তি সম্মুখভাৱনাযোগো নিৰাসঙ্কফলাৱহোতি দস্সেতি. তেনাহ ‘‘অসম্মুখা’’তিআদি. পমাণন্তি অনুৰূপং ভেসজ্জস্স পমাণং. উগ্গমনন্তি ভেসজ্জস্স ৱমনং ৱিৰেচনং, তস্স ৱা ৱসেন দোসধাতূনং ৱমনং ৱিৰেচনং. এৱমেৱাতি যথা ভেসজ্জমণ্ডং ৱেজ্জসম্মুখা নিৰাসঙ্কা পিৱন্তি, এৱমেৱ ‘‘সত্থা সম্মুখীভূতো’’তি নিৰাসঙ্কা ৱীৰিযং কত্ৱা, মণ্ডপেয্য সাসনং পিৱথাতি যোজনা. অভিঞ্ঞাসমাপত্তিপটিলাভেন সানিসংসা. মগ্গফলাধিগমনেন সৱড্ঢি. পৰত্থন্তি অত্তনো দিট্ঠানুগতিআপত্তিযা, তথা সম্মাপটিপজ্জন্তানং পৰেসং অত্থন্তি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

দুতিযদসবলসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. উপনিসসুত্তৱণ্ণনা

২৩. জানতো পস্সতোতি এত্থ দস্সনং পঞ্ঞাচক্খুনাৱ দস্সনং অধিপ্পেতং, ন মংসচক্খুনাতি আহ ‘‘দ্ৱেপি পদানি একত্থানী’’তি. এৱং সন্তেপীতি পদদ্ৱযস্স একত্থত্তেপি ঞাণলক্খণঞাণপ্পভাৱৱিসযস্স্স তথাদস্সনভাৱাৱিৰোধনাতি অত্থো. তেনাহ ‘‘জাননলক্খণঞ্হি ঞাণ’’ন্তিআদি. ঞাণপ্পভাৱন্তি ঞাণানুভাৱেন ঞাণকিচ্চৱিসযোভাসন্তি অত্থো. তেনাহ ‘‘ঞাণেন ৱিৱট্টে ধম্মে পস্সতী’’তি. জানতো পস্সতোতি চ জাননদস্সনমুখেন পুগ্গলাধিট্ঠানা দেসনা পৱত্তাতি আহ – ‘‘ঞাণলক্খণং উপাদাযা’’তিআদি. জানতোতি ৱা পুব্বভাগঞাণেন জানতো, অপৰভাগেন ঞাণেন পস্সতো. জানতোতি ৱা ৱত্ৱা ন জাননং অনুস্সৱাকাৰপৰিৱিতক্কমত্তৱসেন ইধাধিপ্পেতং, অথ খো ৰূপানি ৱিয চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপাদীনি তেসঞ্চ সমুদযাদিকে পচ্চক্খে কত্ৱা দস্সনন্তি ৱিভাৱেতুং ‘‘পস্সতো’’তি ৱুত্তন্তি এৱং ৱা এত্থ অত্থো.

আসৱানং খযন্তি আসৱানং অচ্চন্তপ্পহানং. সো পন তেসং অনুপ্পাদনিৰোধো সব্বেন সব্বং অভাৱো এৱাতি আহ ‘‘অসমুপ্পাদো খীণাকাৰো নত্থিভাৱো’’তি. আসৱক্খযসদ্দস্স খীণাকাৰাদীসু আগতট্ঠানং দস্সেতুং ‘‘আসৱানং খযা’’তিআদি ৱুত্তং. উজুমগ্গানুসাৰিনোতি কিলেসৱঙ্ককাযৱঙ্কাদীনং পহানেন উজুভূতে সৱিপস্সনাহেট্ঠিমমগ্গধম্মে অনুস্সৰন্তস্স. যদেৱ হিস্স পৰিক্খীণং. খযস্মিং পঠমং ঞাণং ‘‘ততো অঞ্ঞা অনন্তৰা’’তি খযসঙ্খাতে অগ্গমগ্গে তপ্পৰিযাপন্নমেৱ ঞাণং পঠমং উপ্পজ্জতি, তদনন্তৰং পন অঞ্ঞা অৰহত্তন্তি. যদিপি গাথায ‘‘খযস্মিং’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং, সমুচ্ছেদৱসেন পন ‘‘আসৱে খীণে মগ্গো খযো’’তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘মগ্গো আসৱক্খযোতি ৱুত্তো’’তি. সমণোতি সমিতপাপো অধিপ্পেতো, সো পন খীণাসৱো হোতীতি. ‘‘আসৱানং খযা’’তি ইধ ফলং, পৰিযাযেন পন আসৱক্খযো মগ্গো, তেন পত্তব্বতো ফলং. এতেনেৱ নিব্বানস্সপি আসৱক্খযভাৱো ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

জানতো এৱ পস্সতো এৱাতি এৱমেত্থ নিযমো ইচ্ছিতো, ন অঞ্ঞথা ৱিসেসাভাৱতো অনিট্ঠাপন্নোৱাতি তস্স নিযমস্স ফলং দস্সেতুং ‘‘নো অজানতো নো অপস্সতো’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যো পন ন জানাতি, ন পস্সতি, তস্স নো ৱদামীতি অত্থো’’তি. ইমিনা খন্ধানং পৰিঞ্ঞা আসৱক্খযস্স একন্তিককাৰণন্তি দস্সেতি. এতেনাতি ‘‘নো অজানতো, নো অপস্সতো’’তি এতেন ৱচনেন. তে পটিক্খিত্তাতি কে পন তেতি? ‘‘বালে চ পণ্ডিতে চ সন্ধাৱিত্ৱা সংসৰিত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰিস্সন্তি (দী. নি. ১.১৬৮; ম. নি. ২.২২৮) অহেতূ অপ্পচ্চযা সত্তা ৱিসুজ্ঝন্তী’’তি (দী. নি. ১.১৬৮; ম. নি. ২.১০১, ২২৭) এৱমাদিৱাদা. তেসু কেচি অভিজাতিসঙ্কন্তিমত্তেন সংসাৰসুদ্ধিং পটিজানন্তি, অঞ্ঞে ইস্সৰপজাপতিকাৰণাদিৱসেন. তযিদং সব্বং সংসাৰাদীহীতি এত্থেৱ সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. পুৰিমেন পদদ্ৱযেনাতি ‘‘জানতো পস্সতো’’তি ইমিনা পদদ্ৱযেন. উপাযো ৱুত্তো ‘‘আসৱক্খযা’’তি অধিকাৰতো. ইমিনাতি ‘‘নো অজানতো, নো অপস্সতো’’তি ইমিনা পদদ্ৱযেন. অনুপাযো হোতি এস আসৱানং খযস্স, যদিদং পঞ্চন্নং খন্ধানং অপৰিঞ্ঞাতি ‘‘জানতো পস্সতো’’তি ইমিনাৱ অনিযমৱচনেন অনুপাযপটিসেধোপি অত্থতো বোধিতো হোতীতি. তমেৱ হি অত্থতো বোধিতভাৱং ৱিভাৱেতুং এৱং সংৱণ্ণনা কতাতি দট্ঠব্বং.

দব্বজাতিকোতি দব্বৰূপো. সো হি ‘‘দ্ৰব্যো’’তি ৱুচ্চতি ‘‘দ্ৰব্যং ৱিনস্সতি নাদ্ৰব্য’’ন্তিআদীসু. দব্বজাতিকো ৱা সাৰসভাৱো, সাৰুপ্পসীলাচাৰোতি অত্থো. যথাহ ‘‘ন খো দব্ব দব্বা এৱং নিব্বেঠেন্তী’’তি (পাৰা. ৩৮৪). ৱত্তসীসে ঠত্ৱাতি ৱত্তং উত্তমং ধুৰং কত্ৱা. যো হি পৰিসুদ্ধাজীৱো কাতুং অজানন্তানং সব্ৰহ্মচাৰীনং অত্তনো ৱা ৱস্সৱাতাদিপটিবাহনত্থং ছত্তাদীনি কৰোতি, সো ৱত্তসীসে ঠত্ৱা কৰোতি নাম. পদট্ঠানং ন হোতীতি ন ৱত্তব্বং নাথকৰণধম্মভাৱেন মগ্গফলাধিগমস্স উপনিস্সযভাৱতো. ৱুত্তঞ্হি ‘‘যানি তানি সব্ৰহ্মচাৰীনং উচ্চাৱচানি কিচ্চকৰণীযানি, তত্থ দক্খো হোতী’’তিআদি (দী. নি. ৩.৩৪৫). এৱং জানতোতি এৱং ৱেজ্জকম্মাদীনং জাননহেতু মিচ্ছাজীৱপচ্চযা কামাসৱাদযো আসৱা ৱড্ঢন্তিযেৱ, ন পহীযন্তি. ‘‘এৱং খো…পে… আসৱানং খযো হোতী’’তি ইমায পাড়িযা অৰহত্তস্সেৱ গহণং যুত্তং ফলগ্গহণেন হেতুনো অৱুত্তসিদ্ধত্তা. তেনাহ ‘‘আসৱানং খযন্তে জাতত্তা’’তি.

আগমনং আগমো, তং আৱহতীতি আগমনীযা, পুব্বভাগপটিপদা. খযস্মিন্তি ভাৱেনভাৱলক্খণে ভুম্মং, খযেতি পন ৱিসযে. তেনাহ ‘‘আসৱক্খযসঙ্খাতে’’তি. উপনিসীদতি ফলং এত্থাতি কাৰণং উপনিসা. অৰহত্তফলৱিমুত্তি উক্কট্ঠনিদ্দেসতো. সাতি ৱিমুত্তি. অস্সাতি পচ্চৱেক্খণঞাণস্স. মনস্মিং ৱিৱট্টনিস্সিতে পন অনন্তৰূপনিস্সযাপি পচ্চযা সম্ভৱন্তীতি ‘‘লব্ভমানৱসেন পচ্চযভাৱো ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তং.

ৱিৰজ্জতি অসেসসঙ্খাৰতো এতেনাতি ৱিৰাগো, মগ্গো. নিব্বিন্দতি এতাযাতি নিব্বিদা, বলৱৱিপস্সনা. তেনাহ ‘‘এতেনা’’তিআদি. পটিসঙ্খানুপস্সনাপি মুচ্চিতুকম্যতাপক্খিকা এৱাতি অধিপ্পাযেন ‘‘চতুন্নং ঞাণানং অধিৱচন’’ন্তি ৱুত্তং. ‘‘যাৱ মগ্গামগ্গঞাণদস্সনৱিসুদ্ধি, তাৱ তৰুণৱিপস্সনা’’তি হি ৱচনতো উপক্কিলেসৱিমুত্তউদযব্বযঞাণতো পৰং বলৱৱিপস্সনা. ৰূপাৰূপধম্মানং ৱিসেসভূতো সামঞ্ঞভূতো চ যো যো সভাৱো যথাসভাৱো, তস্স জাননং যথাসভাৱজাননং. তদেৱ দস্সনং. পচ্চক্খকৰণত্থেন ঞাতপৰিঞ্ঞা তীৰণপৰিঞ্ঞা চ গহিতা হোতি. তেনাহ ‘‘তৰুণৱিপস্সন’’ন্তিআদি. সঙ্খাৰপৰিচ্ছেদেঞাণন্তি নামৰূপপৰিগ্গহঞাণং ৱদতি. কঙ্খাৱিতৰণং পচ্চযপৰিগ্গহো ধম্মট্ঠিতিঞাণন্তিপি ৱুচ্চতি. নযৱিপস্সনাদিকং অনুপস্সনাঞাণং সম্মসনং. মগ্গামগ্গেঞাণন্তি মগ্গামগ্গং ৱৱত্থপেত্ৱা ঠিতং ঞাণং. সো হি পাদকজ্ঝানসমাধি তৰুণৱিপস্সনায পচ্চযো হোতি. ‘‘সমাহিতো যথাভূতং পজানাতি পস্সতী’’তি (সং. নি. ৩.৫.; ৪.৯৯; ৫.১০৭১) হি ৱুত্তং.

পুব্বভাগসুখন্তি উপচাৰজ্ঝানসহিতসুখং. দৰথ পটিপ্পস্সদ্ধীতি কামচ্ছন্দাদিকিলেসদৰথস্স পটিপস্সম্ভনং. ‘‘সুখংপাহং, ভিক্খৱে, সউপনিসং ৱদামী’’তি এত্থ অধিপ্পেতসুখং দস্সেতুং ‘‘অপ্পনাপুব্বভাগস্স সুখস্সা’’তি ৱুত্তং. ‘‘পস্সদ্ধকাযো সুখং ৱেদেতী’’তি (দী. নি. ১.৪৬৬;৩.৩৫৯; অ.নি. ১.৩.৯৬) ৱুত্তঅপ্পনাসুখস্স পস্সদ্ধিযা পচ্চযত্তে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. সুখন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. বলৱপীতীতি ফৰণলক্খণপ্পত্তা পীতি. তাদিসা হি ৱিতক্কৱিচাৰসুখসমাধীহি লদ্ধপ্পচ্চযা নীৱৰণং ৱিক্খম্ভন্তী তংনিমিত্তং দৰথং পৰিড়াহং পটিপস্সম্ভেতি. তেনাহ ‘‘সা হি দৰথপ্পস্সদ্ধিযা পচ্চযো হোতী’’তি. দুব্বলপীতীতি তৰুণপীতি. তেনাহ ‘‘সা হি বলৱপীতিযা পচ্চযো হোতী’’তি. সদ্ধাতি ৰতনত্তযগুণানং কম্মফলস্স চ সদ্দহনৱসেন পৱত্তো অধিমোক্খো, সা পন যস্মা অত্তনো ৱিসযে পুনপ্পুনং উপ্পজ্জতি, ন একৱাৰমেৱ, তস্মা আহ ‘‘অপৰাপৰং উপ্পজ্জনসদ্ধা’’তি. যস্মা সদ্দহন্তো সদ্ধেয্যৱত্থুস্মিং পমুদিতো হোতি, তস্মা আহ ‘‘সা হি দুব্বলপীতিযা পচ্চযো হোতী’’তি. দুক্খদুক্খাদিভেদস্স সব্বস্সপি দুক্খস্স ৱট্টদুক্খন্তোগধত্তা তস্স চ ইধাধিপ্পেতত্তা ৱুত্তং ‘‘দুক্খন্তি ৱট্টদুক্খ’’ন্তি. জৰামৰণদুক্খন্তি কেচি, সোকাদযো চাতি অপৰে. তদুভযস্সপি সঙ্গণ্হনতো পঠমো এৱত্থো যুত্তো. যস্মা দুক্খপ্পত্তো কম্মস্স ফলানি সদ্দহতি, ৰতনত্তযে চ পসাদং উপ্পাদেতি, তস্মা ৱুত্তং ‘‘তঞ্হি অপৰাপৰসদ্ধায পচ্চযো হোতী’’তি. যস্মা ‘‘আচৰিযানং সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পৱত্তিদুক্খ’’ন্তি চিন্তযতো ‘‘একন্ততো অযং ধম্মো ইমস্স দুক্খস্স সমতিক্কমায হোতী’’তি সদ্ধা উপ্পজ্জতি. তেনাহ ‘‘ধম্মং সুত্ৱা তথাগতে সদ্ধং পটিলভতী’’তিআদি (দী. নি. ১.১৯১). সৱিকাৰাতি উপ্পাদৱিকাৰেন সৱিকাৰা খন্ধজাতি জাযনট্ঠেন. জাতিযা পন অসতি তত্থ তত্থ ভৱে নত্থি দুক্খস্স সম্ভৱোতি আহ ‘‘সা হি ৱট্টদুক্খস্স পচ্চযো’’তি. কম্মভৱোতি কম্মভৱাদিকো তিৱিধোপি কম্মভৱো. সো হি উপপত্তিভৱস্স পচ্চযো. এৱমাদিং সন্ধাযাহ ‘‘এতেনুপাযেনা’’তি. সেসপদানীতি উপাদানাদিপদানি. অনুলোমঞাণং সঙ্খাৰুপেক্খাপক্খিকত্তা নিব্বানগ্গহণেন গহিতং, গোত্ৰভুঞাণং পঠমমগ্গস্স আৱজ্জনং. সো হি তেন ৱিপস্সনায কিঞ্চি কিঞ্চি ৱিসেসট্ঠানং কযিৰতীতি তং অনামসিত্ৱা নিব্বিদূপনিসো ৱিৰাগোতি ‘‘ৱিৰাগো’’ইচ্চেৱ ৱুত্তং.

কেন উদকেন ৱিদাৰযিত্ৱা গতপদেসোতি কত্ৱা কন্দৰো. নিতম্বোতিপি উদকস্স. যথা নিন্নং উদকং পৱত্ততি, তথা নিৱত্তনভাৱেন নদীকুঞ্ছোতিপি ৱুচ্চতি. হেমন্তগিম্হউতুৱসেন অট্ঠ মাসে পৱত্তো পথৱীৱিৱৰোতি কত্ৱা পদৰো. খুদ্দিকা উদকৱাহিনিযো সাখা ৱিযাতি সাখা, খুদ্দকা সোব্ভা কুসুব্ভা ও-কাৰস্স উ-কাৰং কত্ৱা. এৱমেৱ খোতিআদি ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে’’তিআদিনা উপনীতায উপমায উপমেয্যেন সংসন্দনন্তি, তং যোজেত্ৱা দস্সেতুং ‘‘অৱিজ্জা পব্বতোতি দট্ঠব্বা’’তিআদি ৱুত্তং. তত্থ অৱিজ্জা চ সন্তানৱসেন চিৰংতনকালপ্পৱত্তনতো পচুৰজনেহি দুপ্পজহনতো ‘‘পব্বতো’’তি ৱুত্তা. লোকত্তযাভিব্যাপনতো অভিসন্দনতো চ অভিসঙ্খাৰা মেঘসদিসা. অভিসঙ্খাৰা মেঘোতি দট্ঠব্বাতি আনেত্ৱা সম্বন্ধো. তথা সেসপদদ্ৱযেপি. ৱিঞ্ঞাণাদিৱট্টং অনুপৱত্তিতো পৰম্পৰপচ্চযতো চ কন্দৰাদিসদিসা. ৱিমুত্তি একৰসত্তা, হানিৱুদ্ধিঅভাৱতো চ সাগৰসদিসাতি উপমাসংসন্দনং.

তত্থ যস্মা পুৰিমসিদ্ধায অৱিজ্জায সতি অভিসঙ্খাৰা, নাসতি, তস্মা তে উপৰিপব্বতে পৱত্তা ৱিয হোন্তীতি ৱুত্তং ‘‘অৱিজ্জা…পে… ৱস্সনং ৱেদিতব্ব’’ন্তি. অস্সুতৱা হীতিআদি ৱুত্তস্সেৱ অত্থস্স সমত্থনং. তণ্হায অভিলাসং কত্ৱাতি এতেন সব্বস্সপি অভিসঙ্খাৰৱুট্ঠিতেমনত্থং দীপেতি. তণ্হা হি ‘‘স্নেহো’’তি ৱুত্তা. অন্তিমভৱিকস্স অন্তভৱনিব্বত্তকো অভিসঙ্খাৰো নিব্বানং ন পত্তো, তদন্তস্স ভাগস্স নিব্বানং আহচ্চ ঠিতো ৱিয হোতীতি ‘‘মহাসমুদ্দং আহচ্চ ঠিতকালো ৱিযা’’তি উপমানিদস্সনং কতং. ৱিঞ্ঞাণাদিৱট্টং পূৰেত্ৱাপি ইমিনাপি হি অন্তিমভৱিকস্সেৱ ৱিঞ্ঞাণপ্পৱত্তি দস্সিতা. সা হি পূৰিতাতি ৱত্তব্বা ততো পৰং ৱিঞ্ঞাণাদিৱট্টস্সেৱ অভাৱতো. জাতস্স পুগ্গলস্স জাতিপচ্চযৱট্টদুক্খৱেদনায ধম্মস্সৱনং ইচ্ছিতব্বং, তং পন যদিপি ইমস্মিং সুত্তে ন আগতং, সুত্তন্তৰেসু পন আগতমেৱাতি ততো আহৰিত্ৱা তং ৱত্তব্বন্তি দস্সেন্তো ‘‘বুদ্ধৱচনং পনা’’তিআদিমাহ. তযিদং সাৱকবোধিসত্তানং ৱসেনাযং দেসনাতি কত্ৱা ৱুত্তং. ইতৰেসং পন ৱসেন ৱুচ্চমানং সুত্তন্তৰগ্গহণত্থং পযোজনং নত্থীতি ‘‘যা হী’’তিআদিমাহ. পাড়িযা ৱসেন গহিতমেৱাতি সঙ্খেপতো ৱুত্তঅত্থস্স ৱিত্থাৰতো দস্সনং. নিব্বত্তীতি নিব্বত্তমানা খন্ধা গহিতাতি আহ ‘‘সৱিকাৰা’’তি. অনিচ্চতালক্খণাদিদীপনতো লক্খণাহটং. কম্মাকম্মন্তি ৱিনিচ্ছযং. নিজ্জটন্তি নিগ্গুম্বং, সুদ্ধন্তি অত্থো. পথৱীকসিণাদীসু কম্মং আৰভতীতিআদি পাড়িযং সমথপুব্বঙ্গমা ৱিপস্সনা দস্সিতাতি কত্ৱা ৱুত্তং. এৱঞ্হি পামোজ্জাদিদস্সনং সম্ভৱতীতি. দেৱস্সাতি মেঘস্স. কস্মা পনেত্থ ‘‘খীণাসৱস্স…পে… ঠিতকালো ৱেদিতব্বো’’তি ৱুত্তং, ননু পুব্বে দেৱট্ঠানিযো অভিসঙ্খাৰো ৱুত্তো, ন অভিসঙ্খাৰো খীণাসৱোতি? নাযং দোসো, কাৰণূপচাৰেন ফলস্স ৱুত্তত্তা. অভিসঙ্খাৰমূলকো হি খন্ধসন্তানো খন্ধসন্তানে চ উচ্ছিন্নসংযোগে খীণাসৱসমঞ্ঞাতি.

উপনিসসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. অঞ্ঞতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা

২৪. সোতি সাৰিপুত্তত্থেৰো. যদি ন তাৱ পৱিট্ঠো, কস্মা ‘‘পাৱিসী’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পৱিসিস্সামী’’তিআদি. তেন অৱস্সম্ভাৱিনি ভূতে ৱিয উপচাৰো হোতীতি দস্সেতি. ইদানি তমত্থং উপমায ৱিভাৱেন্তো ‘‘যথা কি’’ন্তিআদিমাহ. অতিপ্পগোযেৱ নিক্খন্তদিৱসোতি পকতিযা ভিক্খাচৰণৱেলায অতিৱিয পাতো এৱ ৱিহাৰতো নিক্খন্তদিৱসভাগো. এতদহোসীতি এতং ‘‘অতিপ্পগো খো’’তিআদিকং চিন্তনং অহোসি. দক্খিণদ্ৱাৰস্সাতি ৰাজগহনগৰে দক্খিণদ্ৱাৰস্স ৱেড়ুৱনস্স চ অন্তৰা অহোসি, তস্মা ‘‘তেনুপসঙ্কমিস্স’’ন্তি চিন্তনা অহোসীতি অধিপ্পাযো. কিং ৱাদীতি চতূসু ৱাদেসু কতৰং ৱাদং ৱদসি. কিমক্খাযীতি তস্সেৱ ৱেৱচনং. কিং ৱদতীতি পন চত্তাৰো ৱাদে সামঞ্ঞতো গহেত্ৱা নপুংসকলিঙ্গেন ৱদতি যথা কিং তে জাতলিঙ্গং. সব্বনামঞ্হেতং, যদিদং নপুংসকলিঙ্গং. ৱদতি এতেনাতি ৱাদো, দস্সনং. তং সন্ধাযাহ ‘‘কিং এত্থ…পে… দস্সনন্তি পুচ্ছন্তী’’তি. ‘‘ধম্মপটিসম্ভিদা’’তিআদীসু ৱিয ধম্ম-সদ্দো হেতুঅত্থোতি আহ ‘‘যং ৱুত্তং কাৰণং, তস্স অনুকাৰণ’’ন্তি. ৱাদস্স ৱচনস্স অনুপ্পত্তি ৱাদপ্পৱত্তি.

ইদং ৱচনন্তি ‘‘একমিদাহ’’ন্তিআদিৱচনং. সাতি ‘‘একে সমণব্ৰাহ্মণা কম্মৱাদা’’তি এৱং পৱত্তকথা. অচ্ছৰং অঙ্গুলিফোটনং অৰহতীতি অচ্ছৰিযং. অব্ভুতন্তি নিৰুত্তিনযেন পদসিদ্ধি দট্ঠব্বা. সব্বৱাদানন্তি সব্বেসং চতুব্বিধৱাদানং. পঠমো হেত্থ সস্সতৱাদো, দুতিযো উচ্ছেদৱাদো, ততিযো একচ্চসস্সতৱাদো, চতুত্থো অধিচ্চসমুপ্পন্নৱাদো, তেসং সব্বেসং পটিক্খেপতো পটিক্খেপকাৰণং ৱুত্তং. পটিচ্চসমুপ্পাদকিত্তনং ৱা পচুৰজনঞাণস্স অলব্ভনেয্যপতিট্ঠতায গম্ভীৰঞ্চেৱ, তথা অৱভাসনতো চেতসি উপট্ঠানতো গম্ভীৰাৱভাসঞ্চ কৰোন্তো. তদেৱ পদন্তি ফস্সপদংযেৱ আদিভূতং গহেত্ৱা.

অঞ্ঞতিত্থিযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৫. ভূমিজসুত্তৱণ্ণনা

২৫. পুৰিমসুত্তেতি অনন্তৰে পুৰিমে সুত্তে. ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি পদত্থে ততো ৱিসিট্ঠং অনিদ্দিসিত্ৱা ইতৰং অত্থতো ৱিভাৱেতুং ‘‘অযং পন ৱিসেসো’’তিআদিমাহ. ন কেৱলং ফস্সপচ্চযা উপ্পজ্জতি, অথ খো ফস্সস্স সহকাৰীকাৰণভূতঅঞ্ঞপচ্চযা চ উপ্পজ্জতীতি. কাযেনাতি চোপনকাযেন, কাযৱিঞ্ঞত্তিযাতি অত্থো. সা হি কামং পট্ঠানে আগতেসু চতুৱীসতিযা পচ্চযেসু কেনচি পচ্চযেন চেতনায পচ্চযো ন হোতি. যস্মা পন কাযে সতি এৱ কাযকম্মং নাম হোতি, নাসতি, তস্মা সা তস্সা সামগ্গিযভাৱেন ইচ্ছিতব্বাতি ৱুত্তং ‘‘কাযেনপি কৰিযমানং কৰীযতী’’তি. তেনাহ ভগৱা ‘‘কাযে ৱা, হানন্দ, সতি কাযসঞ্চেতনাহেতু উপ্পজ্জতি অজ্ঝত্তং সুখং দুক্খ’’ন্তি. ৱাচাযপীতি এত্থাপি এসেৱ নযো. মনসাতি পাতুভূতেন মনসা, ন মনমত্তেনাতি. অত্তনা পৰেহি অনুস্সাহিতেন. পৰেনাতি পৰেন অনুস্সাহেন. সম্পজানেনাতি ঞাণসম্পযুত্তচিত্তৱসেন পজানন্তেন. অসম্পজানেনাতি তথা ন সম্পজানন্তেন. তস্সাতি সুখদুক্খস্স. কাযসঞ্চেতনাহেতূতি কাযকম্মনিমিত্তং, কাযিকস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তাতি অত্থো. এস নযো সেসসঞ্চেতনাসুপি. উদ্ধচ্চসহগতচেতনা পৱত্তিযং ৱিপাকং দেতিযেৱাতি ‘‘ৱীসতি চেতনা লব্ভন্তী’’তি ৱুত্তং. তথা ৱচীদ্ৱাৰেতি এত্থ ‘‘কামাৱচৰকুসলাকুসলৱসেন ৱীসতি চেতনা লব্ভন্তী’’তি ইদং তথা-সদ্দেন উপসংহৰতি. ৰূপাৰূপচেতনাহীতি ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকুসলচেতনাহি. তপ্পচ্চযং যথাৰহন্তি অধিপ্পাযো. তাপি চেতনাতি যথাৱুত্তা একূনৱীসতি চেতনা অৱিজ্জাপচ্চযা হোন্তি কুসলানম্পি পগেৱ ইতৰাধিট্ঠহিতাৱিজ্জস্সেৱ উপ্পজ্জনতো, অঞ্ঞথা অনুপ্পজ্জনতো. যথাৱুত্তচেতনাভেদন্তি যথাৱুত্তং কাযচেতনাদিৱিভাগং. পৰেহি অনুস্সাহিতো সৰসেনেৱ পৱত্তমানো. পৰেহি কাৰিযমানোতি পৰেহি উস্সাহিতো হুত্ৱা কযিৰমানো. জানন্তোপীতি অনুস্সৱাদিৱসেন জানন্তোপি. কম্মমেৱ জানন্তোতি তদা অত্তনা কৰিযমানকম্মমেৱ জানন্তো.

চতূসূতি ‘‘সামং ৱা পৰে ৱা সম্পজানো ৱা অসম্পজানো ৱা’’তি এৱং ৱুত্তেসু চতূসু ঠানেসু. যথাৱুত্তে একূনৱীসতিচেতনাধম্মে অসঙ্খাৰিকসসঙ্খাৰিকভাৱেন সম্পজানকতাসম্পজানকতভাৱেন চতুগুণে কত্ৱা ৱুত্তং ‘‘ছসত্ততি দ্ৱেসতা চেতনাধম্মা’’তি. যেসং সহজাতকোটি লব্ভতি, তেসম্পি উপনিস্সযকোটি লব্ভতেৱাতি ‘‘উপনিস্সযকোটিযা অনুপতিতা’’তিইচ্চেৱ ৱুত্তা. তেতি যথাৱুত্তা সব্বেপি ধম্মা. সো কাযো ন হোতীতি এত্থ পসাদকাযোপি গহেতব্বো. তেনাহ ‘‘যস্মিং কাযে সতী’’তিআদি. সো কাযো ন হোতীতি সো কাযো পচ্চযনিৰোধেন ন হোতি. ৱাচাতি সদ্দৱাচা. মনোতি যং কিঞ্চি ৱিঞ্ঞাণং. ইদানি কম্মৱসেনেৱ যোজেতুং ‘‘অপিচা’’তিআদি ৱুত্তং. এসেৱ নযো ‘‘ৱাচাপি দ্ৱাৰভূতা মনোপি দ্ৱাৰভূতো’’তি. খীণাসৱস্স কথং কাযো ন হোতি, ন তস্স কাযকম্মাধিট্ঠানন্তি অধিপ্পাযো. অৱিপাকত্তাতি অৱিপাকধম্মত্তাতি অত্থো. কাযো ন হোতীতি ৱুত্তং অকম্মকৰণভাৱতো.

তন্তি কম্মং. খেত্তং ন হোতীতি তস্স দুক্খস্স অৱিৰুহনট্ঠানত্তা. ৱিৰুহনট্ঠানাদযো ব্যতিৰেকৱসেন ৱুত্তা. তেনাহ ‘‘ন হোতী’’তি. কাৰণট্ঠেনাতি আধাৰভূতকাৰণভাৱেন. সঞ্চেতনামূলকন্তি সঞ্চেতনানিমিত্তং. ৱিৰুহনাদীনং অত্থানন্তি ‘‘ৱিৰুহনট্ঠেনা’’তিআদিনা ৱুত্তানং অত্থানং. ইমিনা ৱিৰুহনাদিভাৱেন ৱেদনা ‘‘সুখদুক্খৱেদনা’’তি কথিতা, নযিধ জেট্ঠলক্খণং সুখদুক্খং নিপ্পযোজকস্স সুখস্স দুক্খস্স চ অধিপ্পেতত্তা. উপেক্খাৱেদনাপেত্থ সুখসণ্হসভাৱৱিপাকভূতা ৱেদনাৱ.

ভূমিজসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৬. উপৱাণসুত্তৱণ্ণনা

২৬. ৱট্টদুক্খমেৱ কথিতং ইতৰদুক্খস্সপি ৱিপাকস্স সঙ্গণ্হনতো.

উপৱাণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৭. পচ্চযসুত্তৱণ্ণনা

২৭. পটিপাটিযাতি পটিপাটিযা ঠপনেন. চতুসচ্চযোজনং দস্সেতুং পৰিযোসান…পে… আদি ৱুত্তং. দুক্খসচ্চৱসেনাতি পৰিঞ্ঞেয্যভাৱৱসেন. জৰামৰণাপদেসেন হি পঞ্চুপাদানক্খন্ধা ৱুত্তা, তে চস্স অত্তনো ফলস্স পচ্চযা ন হোন্তি. তং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘পচ্চযং জানাতী’’তি. ৱিনেয্যজ্ঝাসযৱসেন হেত্থ দেসনা পৱত্তা. সম্পন্নোতি সমন্নাগতো. আগতোতি উপগতো, অধিগতোতি অত্থো. পস্সতীতি পচ্চৱেক্খণঞাণেন পচ্চক্খতো পস্সতি, মগ্গপঞ্ঞায এৱং অসম্মোহপটিৱেধৱসেন পস্সতি. মগ্গঞাণেনেৱ, ন ফলঞাণেন. ধম্মসোতং সমাপন্নোতি অৰিযধম্মসোতং সম্মদেৱ আপন্নো পত্তো. অনযে নইৰিযনতো, অযে চ ইৰিযনতো, সদেৱকেন চ লোকেন ‘‘সৰণ’’ন্তি অকৰণীযতো অৰিযপক্খং ভজন্তো পুথুজ্জনভূমিং অতিক্কন্তো. নিব্বেধিকপঞ্ঞাযাতি চতুন্নং অৰিযসচ্চানং নিব্বিজ্ঝনকপঞ্ঞায. আহচ্চ তিট্ঠতি মগ্গক্খণে, ফলক্খণে পন আহচ্চ ঠিতো নাম.

পচ্চযসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৮. ভিক্খুসুত্তৱণ্ণনা

২৮. উত্তানমেৱ সব্বসোৱ সত্তমে আগতনযত্তা, ৱিনেয্যজ্ঝাসযৱসেন হি ইদং সুত্তং সত্থাৰা অঞ্ঞস্মিং আসনে দেসিতং, পৰিসায ৱিৱট্টেন সাত্থিকাতি সত্থু দেসনা আগতাতি অযং পটিগ্গাহকাধীনা হোতীতি ধম্মগাৰৱেন সঙ্গহং আৰোপেন্তিযেৱ.

ভিক্খুসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৯. সমণব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা

২৯. অক্খৰভাণকানন্তি অক্খৰৰুচীনং. উপসগ্গেন পদৱড্ঢনম্পি ৰুচ্চন্তি. তেনাহ ‘‘তে হী’’তিআদি.

সমণব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

১০. দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা

৩০. দ্ৱীসু সুত্তেসূতি নৱমদসমসুত্তেসু.

দুতিযসমণব্ৰাহ্মণসুত্তৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

দসবলৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.