অপৰদুতিযগাথাসঙ্গণিকং

(১) কাযিকাদিআপত্তিৱণ্ণনা

৪৭৪. ছ আপত্তিযো কাযিকাতি এত্থ ছ আপত্তিযো নাম কাতি আহ ‘‘অন্তৰপেয্যালে’’তিআদি. অন্তৰপেয্যালে ৱুত্তাতি সম্বন্ধো. ‘‘কাযদ্ৱাৰে সমুট্ঠিতত্তা’’তি ইমিনা কাযে সমুট্ঠন্তীতি কাযিকাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. তস্মিংযেৱ অন্তৰপেয্যালে ৱুত্তাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৱজ্জপটিচ্ছাদিকাযা’’তিআদিনা ছাদেন্তস্স তিস্সোতি এত্থ তিণ্ণং সৰূপং দস্সেতি. ‘‘ভিক্খুনিযা’’তিআদিনা পঞ্চ সংসগ্গপচ্চযাতি এত্থ পঞ্চন্নং সৰূপং দস্সেতি.

‘‘একৰত্ত’’ইতিআদিনা অৰুণুগ্গে তিস্সোতি এত্থ তিণ্ণং সৰূপং দস্সেতি. দ্ৱে যাৱততিযকাতি সংৱণ্ণেতব্বেন ‘‘একাদস যাৱততিযকা নামা’’তি সংৱণ্ণনায ৱিৰুদ্ধভাৱং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘পঞ্ঞত্তিৱসেন পনা’’তিআদি. ‘‘ইমস্মিং সাসনে’’তি ইমিনা এত্থসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. একেন সব্বসঙ্গহোতি এত্থ একো নাম কো, সব্বানি নাম কানীতি আহ ‘‘যস্স সিযা’’তিআদি. ‘‘নিদানুদ্দেসেনা’’তি ইমিনা একস্স সৰূপং দস্সেতি. ‘‘সিক্খাপদানঞ্চ পাতিমোক্খুদ্দেসানঞ্চা’’তি ইমেহি পদেহি সব্বসৰূপং দস্সেতি. সঙ্গহ সদ্দেন কম্মছট্ঠীসমাসো.

‘‘ৱজ্জপটিচ্ছাদিকাযা’’তিআদিনা দ্ৱে দুট্ঠুল্লচ্ছাদনাতি এত্থ দ্ৱিন্নং সৰূপং দস্সেতি.

‘‘ভিক্খু ভিক্খুনিযা’’তিআদিনা গামন্তৰে চতস্সোতি এত্থ চতস্সন্নং সৰূপং দস্সেতি. পুন ‘‘ভিক্খু ভিক্খুনিযা’’তিআদিনা চেতস্সা নদিপাৰপচ্চযাতি এত্থ চতস্সন্নমেৱ সৰূপং দস্সেতি. ‘‘চীৱৰদানে পাচিত্তিয’’ন্তি ইমিনা পাচিত্তিযভাৱেন সদিসত্তা সঙ্খ্যাৱিসেসো ন কাতব্বোতি দস্সেতি.

(২) দেসনাগামিনিযাদিৱণ্ণনা

৪৭৫. একেত্থাতি এত্থসদ্দো সাসনৱিসযো.

একসিক্খাপদম্পি নত্থীতি পিসদ্দো বহুসিক্খাপদানি পন পগেৱাতি চ আপত্তি পন পগেৱাতি চ আপত্তীপি নত্থীতি চ অত্থং দস্সেতি.

‘‘সকলেপি ৱিনযে’’তি ইমিনা দ্ৱেত্থাতি পাঠে এত্থসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. উভিন্নন্তি ভিক্খুভিক্খুনীনং. অঞ্ঞথা পন কিত্তকা পঠমাপত্তিকাতি আহ ‘‘ইতৰথা পনা’’তিআদি. তত্থ ইতৰথাতি পঞ্ঞত্তিতো অঞ্ঞেন পকাৰেন. কম্মঞ্চাতি কম্মঞত্তি চ. কম্মপাদিকা চাতি কম্মপাদঞত্তি চ. নৱসু ঠানেসূতি ওসাৰণাদীসু নৱসু ঠানেসু. দ্ৱীসূতি ঞত্তিদুতিয, ঞত্তিচতুত্থকম্মেসু.

ৱজ্জপটিচ্ছাদিকায পাৰাজিকং, উক্খিত্তানুৱত্তিকায পাৰাজিকং, অট্ঠৱত্থুকায পাৰাজিকন্তি ইতি ইমে তযোতি যোজনা. কাৰণভূতেনাতি হেতুভূতেন, ‘‘কৰণভূতেনা’’তিপি পাঠো, সাধকতমসত্তিভূতেনাতি অত্থো.

তেসন্তি অদ্ধানহীনাদীনং. এত্থাতি ‘‘তযো পুগ্গলা ন উপসম্পাদেতব্বা’’তি পাঠে, এতেসু অঙ্গহীনাদীসু ৱা. যোতি পুগ্গলো. অপৰিপূৰো ন যাচতীতি সম্বন্ধো. মাতুঘাতকাদযো কৰণদুক্কটকা চাতি যোজনা. তত্থাতি তেসু ঞত্তিকপ্পনাদীসু. ঞত্তিকপ্পনাতি ঞত্তিৱিধি. ৱিপ্পকতপচ্চত্তন্তি ৱিপ্পকতং পচ্চত্তং. অতীতকৰণন্তি অতীতস্স কৰণং. ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘ৱত্থুসম্পন্নং হী’’তিআদি. তযো কম্মান সঙ্গহাতি এত্থ ছন্দভেদৰক্খনত্থায নকাৰে নিগ্গহিতলোপো. নাসিতকাতি নাসেতব্বা পুগ্গলা, নাসিতব্বাতি নাসিতা, নাসিতা এৱ নাসিতকা. তিণ্ণং জনানন্তি তিণ্ণং উপসম্পদাপেক্খজনানং একূপজ্ঝাযেন নানাচৰিযেন হুত্ৱাতি যোজনা. একানুস্সাৱনাতি একতো অনুস্সাৱনা.

পাদো নাম কহাপণস্স চতুত্থভাগো. মাসকো নাম পাদস্স পঞ্চমভাগো. পাৰাজিকন্তি ৱনপ্পতিং ছিন্দন্তস্স দুতিযপাৰাজিকং (পাৰা. ১১০). অনোদিস্সাতি ‘‘মনুস্সো মৰতূ’’তিআদিনা ন উদ্দিসিত্ৱা. তেনাতি ৱিসেন.

ভিক্খুনোৱাদকৱগ্গস্মিন্তি সামঞ্ঞাধাৰো. দসসু সিক্খাপদেসূতি ৱিসেসাধাৰো. পঠমসিক্খাপদম্হিযেৱাতি দসসু সিক্খাপদেসু পঠমসিক্খাপদম্হিযেৱ. উপসম্পন্নায ভিক্খুনিযাতি সম্বন্ধো. ‘‘আপত্তি হোতী’’তি ইমিনা ‘‘চীৱৰেনা’’তি পদস্স সম্বন্ধট্ঠানং দস্সেতি.

‘‘চতস্সো এৱা’’তি ইমিনা তত্তিকাতি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. তা চতস্সো পৰিমাণা যাসং আপত্তীনন্তি তত্তিকা. নিপন্নস্সাপি তত্তিকাতি এত্থাপি এসেৱ নযো. সাতি ভিক্খুনী.

(৩) পাচিত্তিযৱণ্ণনা

৪৭৬. পঞ্চ ভেসজ্জানীতি সব্বিআদীনি পঞ্চ ভেসজ্জানি. ইমং আপত্তিন্তি সম্বন্ধো. পচ্ছা আপন্নোতি যোজনা.

একং কবড়ন্তি একং আলোপং, তুম্হমূলেতি তুম্হং সন্তিকে.

যথাৱত্থুকন্তি ৱত্থুঅনুলোমং, আপত্তিযো দেসিতাৱ হোন্তীতি যোজনা.

কোকালিকাদীনন্তিআদিসদ্দেন কটমোদকতিস্সকাদযো (পাৰা. ৪১৭) সঙ্গণ্হাতি. পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে পাচিত্তিযঞ্চ চণ্ডকাড়িকায ভিক্খুনিযা পাচিত্তিযঞ্চাতি যোজনা. পযুত্তৱাচাপচ্চযাতি ৱিঞ্ঞত্তিনিমিত্তাদীহি পকাৰেন যুত্তায ৱাচায পচ্চযা. আপত্তি পাৰাজিকস্সাতি পাৰাজিকস্স আপজ্জনং. অথৱা পাৰাজিকস্সাতি অস্স ভিক্খুস্স পাৰাজিকা আপত্তি হোতীতি ৱা পাৰাজিকা আপত্তি অস্স ভৱতীতি ৱা যোজনা কাতব্বা. ইতীতি ইমা ছ আপত্তিযো আপজ্জতীতি যোজনা.

ভোজনং গহেত্ৱা অজ্ঝোহৰমানাতি সম্বন্ধো. তথেৱাতি যথা খাদনে, তথেৱ মংসং লসুণং অজ্ঝোহৰমানাতি যোজনা. ‘‘পণীতভোজনানী’’তি চ ‘‘অকপ্পিযমংস’’ন্তি চ পদানি ‘‘অজ্ঝোহৰমানা’’তি পদেন সম্বন্ধিতব্বানি.

পঞ্চ ঠানানীতি পঞ্চ আপত্তিসঙ্খাতানি ঠানানি. তত্থাতি পঞ্চসু সহধম্মিকেসু. দ্ৱিন্নন্তি ভিক্খুভিক্খুনীনং. তেসন্তি সিক্খমানাদীনং. পঞ্চন্নমেৱাতি সহধম্মিকানংযেৱ. ৱিনিচ্ছযৱোহাৰোতি ৱিনিচ্ছযৱচনং. ইমিনা চত্তাৰি অধিকৰণানি পটিক্খিপতি. অড্ডকম্মং নামাতি অভিযুঞ্জন্তানং কম্মং নাম.

‘‘সহধম্মিকান’’ন্তি ইমিনা পঞ্জন্নং ৱিনিচ্ছযোতি এত্থ পঞ্চসৰূপং দস্সেতি. সোভণভাৱং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘কতৱীতিক্কমো হী’’তিআদি. অব্ভুণ্হসীলোতি অভিনৱুপ্পন্নসীলো. অব্ভুণ্হসীলো নাম অত্থতো পাকতিকসীলোতি আহ ‘‘পাকতিকো’’তি, পকতিসীলেন নিযুত্তোতি অত্থো.

‘‘কাযদ্ৱাৰসম্ভৱা’’তি ইমিনা কাযিকাতি পদস্স তদ্ধিতভাৱং দস্সেতি. মুখং ওলোকেতব্বন্তি এত্থ ৱুত্তাতি সম্বন্ধো.

চতুন্নং দেসনায চাতি এত্থ ‘‘দেসনাযা’’তি পদং আদিপদলোপন্তি আহ ‘‘অচ্চযদেসনাযা’’তি. সাতি অচ্চযদেসনা. অভিনিলীযিত্ৱা ধনুনা মাৰেন্তীতি অভিমাৰা.

ছেজ্জং হোতীতি এত্থ ছেজ্জং নাম পাৰাজিকাপজ্জনমেৱাতি আহ ‘‘দেৱদত্তো ৱিয পাৰাজিকং আপজ্জতী’’তি. ইমা পন আপত্তিযোতি পাৰাজিকথুল্লচ্চযাপত্তিযো.

(৪) অৱন্দনীযপুগ্গলাদিৱণ্ণনা

৪৭৭. তেসন্তি দসন্নং পুগ্গলানং. ‘‘সদ্ধি’’ন্তি ইমিনা সামীচেনাতি এত্থ সহত্থে কৰণৱচনন্তি দস্সেতি. সামীচেনাতি চ সামীচিনা কত্তব্বং সামীচং কম্মং, তেন সামীচেন. দস চীৱৰধাৰণাতি পদস্স সমাসভাৱং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘দস দিৱসানি অতিৰেকচীৱৰস্স ধাৰণা’’তি.

কতিসতন্তিআদীসু দ্ৱীসু গাথাপাদেসু চতূসু ৱিভত্যন্তপদেসু পুৰিমং পুৰিমেন, পচ্ছিমঞ্চ পচ্ছিমেন যথাক্কমং যোজেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘কতিসতং আপত্তিযো ৰত্তিসতং ছাদযিত্ৱানা’’তি. পচ্ছিমগাথায পুব্বড্ঢেপি এসেৱ নযো. অযং হীতি অযং এৱ ৱক্খমানো. এত্থাতি গাথাযং. যোতি ভিক্খু, পটিচ্ছাদেতীতি সম্বন্ধো. ইতীতি অযং সঙ্খেপত্থো.

হেট্ঠা ৱুত্তেসু চতূসু চতুক্কেসু ধম্মেন সমগ্গং অপনেত্ৱা দ্ৱাদস কম্মদোসা ৱুত্তাতি দট্ঠব্বং. অধম্মেন ৱগ্গকম্মং, অধম্মেন সমগ্গকম্মন্তি যোজেতব্বং.

এত্থাতি ছসু কম্মেসু. এতদেৱাতি ধম্মেন সমগ্গকম্মমেৱ.

যং দেসিতাতি এত্থ যংসদ্দো ৱচনৱিপল্লাসোতি আহ ‘‘যানি দেসিতানী’’তি. ‘‘দেসিতানী’’তি ইমিনা দেসিতাতি এত্থ নিকাৰস্স আকাৰাদেসভাৱং দস্সেতি. ‘‘পৰিযন্তপৰিচ্ছেদভাৱৰহিতত্তা’’তি ইমিনা নত্থি অন্তং পৰিযন্তমেতস্সাতি অনন্তন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. তন্তি নিব্বানং, জিতন্তি সম্বন্ধো. কেন কং কিন্তি কত্ৱা জিতন্তি আহ ‘‘ভগৱতা কিলেসগণং অভিমদ্দিত্ৱা’’তি. কেন কং কিন্তি কত্ৱা কিং জিতং ৱিযাতি আহ ‘‘ৰঞ্ঞা সপত্তগণং অভিমদ্দিত্ৱা ৰজ্জং ৱিযা’’তি. তত্থ ‘‘ৰঞ্ঞা’’তি ইমিনা ‘‘কেনা’’তি পুচ্ছং ৱিস্সজ্জেসি. ‘‘সপত্তগণ’’ন্তি ইমিনা ‘‘ক’’ন্তি পুচ্ছং ৱিস্সজ্জেসি. ‘‘অভিমদ্দিত্ৱা’’তি ইমিনা ‘‘কিন্তি কত্ৱা’’তি পুচ্ছং ৱিস্সজ্জেসি. ‘‘ৰজ্জ’’ন্তি ইমিনা ‘‘কি’’ন্তি পুচ্ছং ৱিস্সজ্জেসি. সপত্তগণন্তি ৱেৰিগণং. অযং পনেত্থ যোজনা – ৰঞ্ঞা সপত্তগণং অভিমদ্দিত্ৱা ৰজ্জং ৰাজভাৱং জিতং ৱিয, ভগৱতা কিলেসগণং অভিমদ্দিত্ৱা নিব্বানং জিতন্তি. স্ৱেৱাতি ভগৱা এৱ. ‘‘নিব্বিকাৰতাযা’’তি ইমিনা তাদিসদ্দো নিব্বিকাৰত্থৱাচকো অনিপ্ফন্নপাটিপদিকোতি দস্সেতি. ‘‘ৱিৱেকপঞ্চক’’ন্তি ইমিনা কাযচিত্তউপধিৱসেন ৱিৱেকত্তযম্পি গহেতব্বং ৱিৱেকভাৱেন সমানত্তা. তেন ভগৱতাতি সম্বন্ধো. ‘‘যানি সত্ত আপত্তিক্খন্ধানী’’তি ইমিনা একেত্থাতি এত্থ একসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. তত্থাতি সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসু. এত্থ পনাতি সমথেসু পন. হীতি সচ্চং. তস্সাতি সম্মুখাৱিনযস্স. অট্ঠকথাসূতি সব্বঅট্ঠকথাসু. মযং পনাতি সঙ্গহকাৰকা অম্হে পন, বুদ্ধঘোসনামকা মযং পনাতি অত্থো, ৰোচযামাতি সম্বন্ধো. কস্স কিমত্থং গহেত্ৱা ৰোচেসীতি আহ ‘‘ৱিনাতি নিপাতস্স পটিসেধনমত্থমত্ত’’ন্তি. ‘‘ৱিনাতি নিপাতস্সা’’তি পদং ‘‘অত্থমত্ত’’ন্তি পদে ৱাচকসম্বন্ধো. অত্তনো সাধ্যৱচনং বুদ্ধৱচনসঙ্খাতেন সাধকৱচনেন সাধেন্তো আহ ‘‘ৱুত্তম্পি চেত’’ন্তিআদি.

অট্ঠাৰস অট্ঠকানীতি অধম্মদিট্ঠিভেদ, ধম্মদিট্ঠিভেদ, ৱেমতিকভেদেসু তীসু একমেকং মূলং কত্ৱা তযো তযো মূলিং কত্ৱা নৱ হোন্তি, তেসু ধম্মদিট্ঠিভেদেসু ধম্মদিট্ঠিভেদং অপনেত্ৱা অট্ঠ হোন্তি, তানি অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূসু যোজেত্ৱা অট্ঠাৰস অট্ঠকানি হোন্তীতি দট্ঠব্বং. ছঊনদিযড্ঢসতন্তি চতুচত্তালীসাধিকং সতন্তি ৱুত্তং হোতি.

একেকৱত্থুস্মিন্তি অট্ঠাৰসসু ভেদকৰৱত্থূসু একেকস্মিং ৱত্থুস্মিং.

ইতি গাথাসঙ্গণিকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.