পৰিৱাৰৱগ্গযোজনা
চূড়ৱগ্গখন্ধকস্সেৱং, কত্ৱান যোজনানযং;
অধুনা পৰিৱাৰস্স, কৰিস্সং যোজনানযং.
সোড়সমহাৱাৰো
পঞ্ঞত্তিৱাৰযোজনা
এৱং দ্ৱাৱীসতিখন্ধকানং সংৱণ্ণনং কত্ৱা ইদানি ‘‘পৰিৱাৰো’’তি সঙ্গহমাৰূড়্হস্স ৱিনযস্স সংৱণ্ণনং কৰোন্তো অযমাচৰিযো পঠমং তাৱ অনুসন্ধিদস্সনমুখেন পটিঞ্ঞং কাতুকামো আহ ‘‘ৱিসুদ্ধপৰিৱাৰস্সা’’তিআদি. তত্থ ৱিসুদ্ধপৰিৱাৰস্সাতি ৱিসুদ্ধায চতুপৰিসায পৰিৱাৰিতস্স, অথৱা ৱিসুদ্ধেন চতুপৰিসসঙ্খাতেন পৰিৱাৰেন সমন্নাগতস্স ভগৱতোতি সম্বন্ধো. পৰিৱাৰে হি ৱিসুদ্ধে তেন পৰিৱাৰিতো, তংপৰিৱাৰিতো ৱা ভগৱাপি ৱিসুদ্ধোযেৱ নাম হোতি. ইমিনা সংৱণ্ণিযমানস্স ‘‘পৰিৱাৰো’’তি সঙ্গহমাৰূড়্হস্স দেসেতব্বধম্মস্স অনুৰূপেন দেসকভূতস্স ভগৱতো থোমনং কতং হোতি. ধম্মক্খন্ধসৰীৰস্সাতি সীলাদিধম্মক্খন্ধসঙ্খাতেন সৰীৰেন সমন্নাগতস্স, ইমিনা সংৱণ্ণিতানং খন্ধকানমনুৰূপেন ভগৱতো থোমনং কতং হোতি. পকতি হেসাচৰিযানং যদিদং দেসেতব্বধম্মানুৰূপেন দেসকস্স থোমনা (সাৰত্থ. টী. ১.গন্থাৰম্ভকথা; ৱিসুদ্ধি. মহাটী. ১.১). অনন্তৰাতি অনন্তৰে কালে.
যোতি ৱিনযো. পুব্বাগতন্তি পুব্বে ৱুত্তেসু ৱিভঙ্গখন্ধকেসু আগতং. নযন্তি সদ্দঅত্থৱিনিচ্ছযনযসঙ্খাতং সব্বং নযং. হিত্ৱাতি চজিত্ৱা. অনুত্তানত্থৱণ্ণনন্তি অনুত্তানানং পদানমত্থৱণ্ণনং. অযং পনেত্থ যোজনা – ৱিসুদ্ধপৰিৱাৰস্স ধম্মক্খন্ধসৰীৰস্স ভগৱতো সাসনে খন্ধকানমনন্তৰা ‘‘পৰিৱাৰো’’তি যো ৱিনযো সঙ্গহং সমাৰূড়্হো, তস্স ৱিনযস্স পুব্বাগতং নযং হিত্ৱা ইদানি অনুত্তানত্থৱণ্ণনং কৰিস্সামীতি.
১. তত্থ তত্থাতি ‘‘তস্স অনুত্তানত্থৱণ্ণনং কৰিস্সামী’’তি যো পৰিৱাৰসঙ্খাতো ৱিনযো সংৱণ্ণেতব্বভাৱেন ৱুত্তো, তত্থ. সঙ্খেপত্থোতি সমাসত্থো. যং তেনাতি এত্থ তসদ্দস্স অনিযমনিদ্দেসভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো সো’’তি. তত্থ যোতি অনিযম নিদ্দেসো, তস্স ‘‘তেনা’’তি নিযমনং দট্ঠব্বং. সোতি পদালঙ্কাৰো. দ্ৱীসু হি সব্বনামেসু যেভুয্যেন পুব্বমেৱ পধানং, পচ্ছিমং পন ৱচনালঙ্কাৰং. যো সো ভগৱা পঞ্ঞপেসীতি সম্বন্ধো. চিৰট্ঠিতিকত্থন্তি চিৰং পঞ্চৱস্সসহস্সকালং ঠিতিকত্থায, ‘‘যাচিতো’’তি চ ‘‘পঞ্ঞপেসী’’তি চ সম্বন্ধো. ধম্মসেনাপতিনা যাচিতোতি সম্বন্ধো. যাচিতো হুত্ৱা পঞ্ঞপেসীতি যোজনা. তেন ভগৱতা পঞ্ঞত্তন্তি সম্বন্ধো. ‘‘জানতা পস্সতা’’তি দ্ৱিন্নং পদানং কম্মমেৱ দস্সেন্তো আহ ‘‘তস্স তস্সা’’তিআদি. তত্থ ‘‘পঞ্ঞত্তিকাল’’ন্তি ইমিনা ‘‘জানতা’’তি পদস্স কম্মং দস্সেতি, ‘‘দস অত্থৱসে’’তি ইমিনা ‘‘পস্সতা’’তি পদস্স কম্মং.
এৱং কম্মদস্সনেন যোজনানযং দস্সেত্ৱা ইদানি কৰণদস্সনেন অপৰম্পি যোজনানযং দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. ‘‘পুব্বেনিৱাসাদীহী’’তিআদিসদ্দেন দিব্বচক্খুস্স ৱিসুং গহেতব্বত্তা ইদ্ধিৱিধদিব্বসোতপৰচিত্তৱিজাননানি গহেতব্বানি. ইমেহি পদেহি ‘‘জানতা, পস্সতা’’তি দ্ৱিন্নং পদানং পঞ্চন্নং লোকিযঅভিঞ্ঞানমেৱ কৰণভাৱং দস্সেতি. তীহি ৱিজ্জাহীতি পুব্বেনিৱাসদিব্বচক্খুআসৱক্খযঞাণসঙ্খাতাহি তীহি ৱিজ্জাহি. ছহি ৱা পন অভিঞ্ঞাহীতি সহ আসৱক্খযঞাণেন পঞ্চলোকিযাভিঞ্ঞাসঙ্খাতাহি ছহি অভিঞ্ঞাহি. সব্বত্থাতি সব্বেসু তীসু কালেসু, পঞ্চসুপি ঞেয্যধম্মেসু. সমন্তচক্খুনাতি অনাৱৰণসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণসঙ্খাতেন সমন্তচক্খুনা. পঞ্ঞাযাতি সব্বঞ্ঞুতপঞ্ঞায. তিৰোকুট্টাদীতি আদিসদ্দেন তিৰোপব্বতাদযো সঙ্গণ্হাতি. মংসচক্খুনাতি পসাদচক্খুনা. পটিৱেধপঞ্ঞাযাতি মগ্গপঞ্ঞায. দেসনাপঞ্ঞাযাতি সব্বঞ্ঞুতপঞ্ঞায. সব্বঞ্ঞুতপঞ্ঞাযেৱ হি অত্থতো দেসনাপঞ্ঞা নাম. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্সা পঞ্ঞায তেজসা. অভিধম্মকথামগ্গং, দেৱানং সম্পৱত্তযীতি (ধ. স. অট্ঠ. গন্থাৰম্ভকথা ৫). ইমেহি পদেহি অৱত্থাৱসেন ৱিসুং ৱিসুং দ্ৱিন্নং পদানং কৰণসম্ভৱং দস্সেতি. অৰহতাতি অৰীনং অৰানঞ্চ হতত্তা, পচ্চযাদীনঞ্চ অৰহত্তা অৰহতা. সম্মাসম্বুদ্ধেনাতি সম্মা সামঞ্চ সব্বধম্মানং বুদ্ধত্তা সম্মাসম্বুদ্ধেন, তেন ভগৱতাতি সম্বন্ধো. কেনাভতন্তি তং পঠমং পাৰাজিকং কেন আভতং, ইতি সঙ্খেপত্থোতি যোজনা.
২. পুচ্ছাৱিসজ্জনে পন এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. যং তেন…পে… পাৰাজিকন্তি ইদং পদং পচ্চুদ্ধৰণমত্তমেৱাতি সম্বন্ধো. পতিউদ্ধৰণমত্তমেৱ, ন অত্থদস্সনন্তি অত্থো. এত্থাতি এতেসু পদেসু. একা পঞ্ঞত্তীতি একা পঠমপঞ্ঞত্তি. অনুপঞ্ঞত্তিযোতি পচ্ছা ঠপিতা পঞ্ঞত্তিযো.
এত্তাৱতাতি এত্তকেন ‘‘একা পঞ্ঞত্তি, দ্ৱে অনুপঞ্ঞত্তিযো’’তি ৱচনমত্তেন ৱিস্সজ্জিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো. ততিযং পুচ্ছন্তি সম্বন্ধো. কস্মা অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি তস্মিং নত্থীতি আহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. তত্থ হি যস্মা অঞ্ঞত্ৰ নত্থি, তস্মা নত্থীতি যোজনা. ‘‘অনুপ্পন্নে দোসে পঞ্ঞত্তা’’তি ইমিনা অনুপ্পন্নে দোসে পঞ্ঞপেতব্বাতি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তীতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সাতি অনুপ্পন্নপঞ্ঞত্তি. তস্মাতি যস্মা অঞ্ঞত্ৰ নত্থি, তস্মা. সব্বত্থপঞ্ঞত্তীতি এত্থ সব্বস্মিং পদেসে পঞ্ঞত্তি সব্বত্থপঞ্ঞত্তীতি অলুত্তসমাসং দস্সেন্তো আহ ‘‘মজ্ঝিমদেসে চেৱা’’তিআদি. ‘‘মজ্ঝিমদেসে চেৱ পচ্চন্তিমজনপদেসু চা’’তি ইমিনা ‘‘সব্বত্থা’’তি পদস্স সৰূপং দস্সেতি. পদেসপঞ্ঞত্তিং অপনেত্ৱা সব্বত্থপঞ্ঞত্তিং পাৰিসেসনযেন দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিনযধৰপঞ্চমেনা’’তিআদি. তত্থ ৱিনযধৰপঞ্চমেনাতি অনুস্সাৱনাচৰিযপঞ্চমেন. এত্থেৱাতি মজ্ঝিমদেসেযেৱ. এতেহীতি চতূহি সিক্খাপদেহি. সেসানীতি চতূহি সিক্খাপদেহি সেসানি.
সাধাৰণপঞ্ঞত্তীতি এত্থ সাধাৰণা নাম ভিক্খুভিক্খুনীনমেৱাতি আহ ‘‘ভিক্খূনঞ্চেৱ ভিক্খুনীনঞ্চা’’তি. ইদং পনাতি পঠমপাৰাজিকং পন, পঞ্ঞত্তন্তি সম্বন্ধো. ৱিনীতকথামত্তমেৱাতি ৱিনীতৱত্থুপকাসকং কথামত্তমেৱ. তাসন্তি ভিক্খুনীনং. ব্যঞ্জনমত্তমেৱাতি ‘‘সাধাৰণা’’তি চ ‘‘উভতো’’তি চ ব্যঞ্জনমত্তমেৱ. এত্থাতি সাধাৰণপঞ্ঞত্তিউভতোপঞ্ঞত্তিপদে.
‘‘নিদানে অনুপৱিট্ঠ’’ন্তি ইমিনা ‘‘নিদানোগধ’’ন্তি পদস্স সত্তমীসমাসঞ্চ ওগধসদ্দস্স অনুপৱিট্ঠত্থঞ্চ দস্সেতি. ওগাড়্হো হুত্ৱা ধৰতি তিট্ঠতীতি ওগধং. ননু নিদানোগধে সতি ‘‘পঠমেন উদ্দেসেনা’’তি ৱত্তব্বং, কস্মা ‘‘দুতিযেন উদ্দেসেনা’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘নিদানোগধ’’ন্তি. নিদানপৰিযাপন্নম্পি সমানন্তি নিদানপৰিযাপন্নং সমানম্পীতি যোজনা. পিসদ্দো গৰহত্থো, পগেৱ দুতিযে উদ্দেসে পৰিযাপন্নেতি দস্সেতি. ‘‘সীলৱিপত্তিআদীন’’ন্তি ৱচনং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘পঠমা হী’’তিআদি.
দ্ৱঙ্গিকেনাতি কাযচিত্তসঙ্খাতেন দ্ৱঙ্গিকেন. ননু ‘‘একেন সমুট্ঠানেনা’’তি ৱুত্তত্তা ‘‘কাযতোযেৱা’’তি ৱত্তব্বং, অথ কস্মা ‘‘কাযতো চ চিত্ততো চ সমুট্ঠাতী’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘এত্থ হী’’তিআদি. এত্থাতি ‘‘একেন সমুট্ঠানেনা’’তি ৱচনে. চিত্তন্তি সেৱনচিত্তং. আপন্নোসীতি ত্ৱং আপন্নো অসীতি যোজনা. আম আপন্নোম্হীতি আম অহং আপন্নো অম্হীতি যোজনা. তাৱদেৱাতি তস্মিং পটিজানক্খণেযেৱ. তং পুগ্গলন্তি পাৰাজিকমাপন্নং তং পুগ্গলং. তপ্পচ্চযাতি তস্স পাৰাজিকমাপন্নস্স কাৰণা. ‘‘ন কতমেন সমথেন সম্মতী’’তি যং পন ৱচনং ৱুত্তন্তি যোজনা. তন্তি ৱচনং, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো.
ৱুত্তমাতিকা পঞ্ঞত্তীতি ৱুত্তমাতিকাসঙ্খাতা পঞ্ঞত্তি ৱিনযো নামাতি যোজনা. মাতিকা হি যস্মা পঞ্ঞপীযতি সঙ্খেপেন ঠপীযতি, পকাৰং জানাপেতি ৱা, তস্মা পঞ্ঞত্তীতি ৱুচ্চতি. ‘‘পদভাজনং ৱুচ্চতী’’তি ইমিনা ৱিত্থাৰেন ভাজিযতি এতাযাতি ৱিভত্তীতি দস্সেতি. ৱীতিক্কমোতি কাযৱাচাৱীতিক্কমো. সো হি ন সংৱৰতি কাযৱাচং ন পিদহতীতি অসংৱৰোতি ৱুচ্চতি. যেসং ৱত্ততীতি এত্থ ৱত্ততিকিৰিযায কত্তাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিনযপিটকঞ্চ অট্ঠকথা চা’’তি. পগুণাতি ৱাচুগ্গতা. তেতি তে পুগ্গলা, ধাৰেন্তীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এতস্সাতি পঠমপাৰাজিকস্স. কেনাভতন্তি এত্থ ভৰধাতুযা ধাৰণপোসনত্থেসু (পাণিনী ১০৮ ধাতুপাঠে) ধাৰণত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কেন আনীত’’ন্তি. ‘‘পৰম্পৰায আনীত’’ন্তি ইমিনা পৰম্পৰাভতন্তি পদস্স ততিযাসমাসং দস্সেতি. অথৱা ‘‘কেনাভত’’ন্তি পুচ্ছায অনুৰূপং যকাৰলোপৱসেন ৱাক্যন্তি দস্সেতি.
৩. উপালি দাসকো চেৱাতিআদিকা গাথাযো কিমত্থং কেহি ঠপিতাতি আহ ‘‘ইদানী’’তিআদি. তন্তি পৰং পৰং. তত্থাতি তাসু গাথাসু. যন্তি ৱচনং. ইমিনা নযেনাতি পঠমপাৰাজিকস্স পুচ্ছাৱিসজ্জনে ৱুত্তেন ইমিনা নযেন.
ইতি মহাৱিভঙ্গে পঞ্ঞত্তিৱাৰৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
কতাপত্তিৱাৰাদিৱণ্ণনা
১৫৭. ইতোতি পঞ্ঞত্তিৱাৰতো, পৰং ৱুত্তা সত্ত ৱাৰা উত্তানত্থা এৱাতি যোজনা. কতাপত্তিৱাৰোতি ‘‘কতাপত্তী’’তি পদেন লক্খিতো ৱাৰো. এসেৱ নযো সেসেসুপি. তদনন্তৰোতি তেসং সত্তন্নং ৱাৰানং অনন্তৰে ৱুত্তো. সমুচ্চযৱাৰোতি সং একতো আপত্তিৱিপত্তিআদযো উচিযন্তি সম্পিণ্ডিযন্তি এত্থাতি সমুচ্চযো, সোযেৱ ৱাৰো সমুচ্চযৱাৰো.
১৮৮. ততোতি তেহি অট্ঠহি ৱাৰেহি, পৰং ৱুত্তাতি সম্বন্ধো. পচ্চযৱসেন ৱুত্তো একো পঞ্ঞত্তিৱাৰোতি যোজনা. পচ্চযৱসেনাতি পচ্চযসদ্দস্স ৱসেন. তস্সাতি পচ্চযস্স. তেপীতি অট্ঠ ৱাৰাপি. ইতীতিআদি নিগমনং. ততোতি মহাৱিভঙ্গতো, পৰং আগতাতি সম্বন্ধো. এৱং ইমে দ্ৱত্তিংস ৱাৰাতি যোজনা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এত্থাতি দ্ৱত্তিংসৱাৰেসু.
সমুট্ঠানসীসৱণ্ণনা
২৫৭. তদনন্তৰাযাতি তেসং দ্ৱত্তিংসৱাৰানং অনন্তৰং ৱুত্তায সমুট্ঠানকথায এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. অনত্তা ইতি নিচ্ছিতাতি অনত্তাত্ৱেৱ ৱিনিচ্ছিতা. ইমিনা অনত্তা ইতি নিচ্ছযাতি এত্থ চিধাতুযা ৱিনিচ্ছযত্থং দস্সেতি. ‘‘অনিচ্চাকাৰাদীহী’’তি ইমিনা সভাগধম্মানন্তি এত্থ অনিচ্চাকাৰাদীহি সমানো ভাগো এতেসন্তি সভাগা, তেযেৱ ধম্মা সভাগধম্মাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. নামমত্তম্পীতি অনিচ্চাদিনামমত্তম্পি. পিসদ্দেন পগেৱ নামিকো অনিচ্চাদিসভাৱোতি দস্সেতি. ন পঞ্ঞাযতীতি ন খাযতি. ইমিনা ন নাযতীতি এত্থ ঞাধাতুযা খাযনত্থং দস্সেতি. দুক্খহানিন্তি এত্থ দুক্খং জহাতীতি দুক্খহানীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘দুক্খঘাতন’’ন্তি. দুক্খং হনতীতি দুক্খঘাতনো, সদ্ধম্মো, তং. ‘‘খন্ধকা যা চ মাতিকা’’তি ৱত্তব্বে সুখুচ্চাৰণত্থায ৰস্সৱসেন পাঠো অত্থীতি আহ ‘‘খন্ধকা য চ মাতিকা’’তি. সমুট্ঠানং নিযতোকতন্তি (সং. নি. ১.২১৬) এত্থ ‘‘সমুট্ঠানং নিযতকত’’ন্তি ৱত্তব্বে ‘‘পৰোসহস্স’’ন্তিআদীসু ৱিয ওকাৰাগমৱসেন ‘‘সমুট্ঠাননিযতোকত’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সমুট্ঠানং নিযতকত’’ন্তি. এতেনাতি ‘‘সমুট্ঠানং নিযতোকত’’ন্তি পাঠেন. পচ্চেতব্বোতি পতি এতব্বো, পটিমুখং ঞাতব্বোতি অত্থো. অঞ্ঞেহীতি তীহি সিক্খাপদেহি অঞ্ঞেহি সিক্খাপদেহি.
তত্থাতি সম্ভেদনিদানৱচনেসু. সম্ভেদৱচনেন পচ্চেতব্বন্তি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. তানি তীণি সিক্খাপদানি ঠপেত্ৱাতি সম্বন্ধো. পঞ্ঞত্তিদেসসঙ্খাতন্তি পঞ্ঞত্তিট্ঠানভূতদেসসঙ্খাতং. ‘‘ইমানি তীণী’’তি ইমিনা ‘‘দিস্সন্তী’’তি কিৰিযায কত্তাৰং দস্সেতি. ‘‘পঞ্ঞাযন্তী’’তি ইমিনা দিসধাতুযা খাযনত্থং দস্সেতি. তত্থাতি সমুট্ঠাননিযমসম্ভেদনিদানসঙ্খাতেসু তীসু, নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. ইতৰং পনাতি সমুট্ঠাননিযমসম্ভেদেহি অঞ্ঞং পন.
আড়ৱীতি আড়ৱিযং. সক্কেসু ভগ্গেসু চাতি এত্থ জনপদনামত্তা বহুৱচনৱসেন ৱুত্তং.
দ্ৱীসু ৱিভঙ্গেসু পঞ্ঞত্তং যং সিক্খাপদং উদ্দিসন্তীতি যোজনা. ‘‘ৱিভঙ্গেসূ’’তি ইমিনা ৱিভঙ্গেতি এত্থ সুকাৰলোপোতি দস্সেতি. তস্সাতি সিক্খাপদস্স. যথাঞাযন্তি যুত্তিযা অনুৰূপং. তন্তি সমুট্ঠানং. মে সুণাথাতি মম সন্তিকা সুণাথ. ইতীতি অযমত্থো.
কথিনন্তি পঠমকথিনসমুট্ঠানং. অননুঞ্ঞাতায সদ্ধিন্তি অননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানেন সদ্ধিং. সদিসা ইধ দিস্সৰেতি এত্থ ইধসদ্দো অত্থপকৰণৱসেন উভতোৱিভঙ্গৱিসযোতি আহ ‘‘ইধ উভতোৱিভঙ্গে’’তি. ‘‘সদিসানী’’তি ইমিনা সদিসাতি এত্থ নিকাৰস্সাকাৰাদেসো দস্সিতো. ‘‘দিস্সন্তী’’তি ইমিনা দিস্সৰেতি এত্থ অন্তিসদ্দস্স ৰেকাৰো (নিৰুত্তিদীপনিযং ৫৭০ সুতে) দস্সিতো.
সমুট্ঠানসীসো
পঠমপাৰাজিকসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৫৮. কিমত্থং ‘‘মেথুনং সুক্কসংসগ্গো’’তিআদিৱচনং ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ইদানী’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি ‘‘মেথুনং সুক্কসংসগ্গো’’তিআদিৱচনে. সমুট্ঠানসীসন্তি সমুট্ঠানানং, সমুট্ঠানেসু ৱা সীসং. সেসানীতি পঠমপাৰাজিকতো সেসানি পঞ্চসত্ততি সিক্খাপদানি. তেনাতি পঠমপাৰাজিকেন. ‘‘সুক্কসংসগ্গো’’তিআদিৱচনং সংৱণ্ণেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি ‘‘সুক্কসংসগ্গো’’তিআদিৱচনে.
খুদ্দকৱণ্ণনাৱসানেতি খুদ্দকট্ঠকথায অৱসানে.
লিঙ্গৱিপৰিযাযোতি লিঙ্গৱিপল্লাসো. কাযমানসিকা কতাতি এত্থ কাযমানসেসু পৱত্তা কাযমানসিকাতি ৱুত্তে সমুট্ঠানাতি আহ ‘‘কাযচিত্তসমুট্ঠানা কতা’’তি.
দুতিযপাৰাজিকসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৫৯. ইদং সমুট্ঠানং একং সমুট্ঠানসীসন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অদিন্নাদান’’ন্তি ইমিনা অদিন্নন্তি এত্থ সমুদাযনামে একদেসৱোহাৰোতি দস্সেতি. সেসানীতি দুতিযপাৰাজিকতো সেসানি একূনসত্ততি সিক্খাপদানি. তেনাতি দুতিযপাৰাজিকেন. তত্থাতি ‘‘ৱিগ্গহুত্তৰী’’তিআদিৱচনে. ৱিগ্গহুত্তৰীতিআদিপদানং ব্যঞ্জনে আদৰমকত্ৱা অত্থমেৱ দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘মনুস্সৱিগ্গহউত্তৰিমনুস্সধম্মসিক্খাপদানী’’তি. অনিযতা দুতিযিকাতি আপত্তিং অপেক্খিত্ৱা পাড়িযং ইত্থিলিঙ্গৱসেন ৱুত্তং, অট্ঠকথাযং পন সিক্খাপদং অপেক্খিত্ৱা নপুংসকলিঙ্গৱসেন দুতিযন্তি ৱুত্তং.
সমুট্ঠানা তিকা কতাতি এত্থ ‘‘তিকসমুট্ঠানা’’তি ৱত্তব্বে পদৱিপৰিযাযৱসেন ককাৰস্স দীঘৱসেন সমুট্ঠানা তিকাতি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘তিকসমুট্ঠানা কতা’’তি.
সঞ্চৰিত্তসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৬০. ‘‘সঞ্চৰী’’তি ইদং তাৱ সঞ্চৰিত্তং নাম একসমুট্ঠানসীসং, সেসানি তেন সদিসানি.
ৱিভঙ্গে আগতেন ‘‘ৰিঞ্চন্তী’’তি (পাৰা. ৫৭৬) পদেন এড়কলোমধোৱাপনসিক্খাপদং উপলক্খিত্ৱা ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ৱিভঙ্গে ৰিঞ্চন্তি উদ্দেসন্তি আগত’’ন্তি.
‘‘যাৱ দ্ৱাৰকোসা অগ্গড়ট্ঠপনায’’ ইতি (পাচি. ১৩৫-১৩৬) চ ‘‘অঞ্ঞাতিকায ভিক্খুনিযা চীৱৰং দদেয্য’’ইতি (পাচি. ১৬৯) চ ‘‘চীৱৰং সিব্বেয্য’’ইতি (পাচি. ১৭৬-১৭৭) চ ৱুত্তসিক্খাপদত্তযন্তি যোজনা.
‘‘সমণচীৱৰেন চা’’তি এৱং ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ‘‘সমণচীৱৰং দদেয্যা’’তি ইদং (পাচি. ৯১৭) ৱচনং সন্ধাযাতি সম্বন্ধো.
সমনুভাসনাসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৬১. ভেদন্তি ইদং সমনুভাসনং নাম একং সমুট্ঠানসীসং, সেসানি তেন সদিসানি.
কথিনসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৬২. উব্ভতন্তি ইদং কথিনসমুট্ঠানং নাম একং সমুট্ঠানসীসং, সেসানি তেন সদিসানি.
আৱসথেন সদ্ধিন্তি আৱসথসদ্দেন সদ্ধিং.
এড়কলোমসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৬৩. ‘‘এড়কলোমা’’তি ইদং এড়কলোমসমুট্ঠানং নাম একং সমুট্ঠানসীসং. ইতোতি যথাৱুত্ততো. পাড়িন্তি মাতিকাপাড়িং. ৱিৰজ্ঝিত্ৱাতি পুব্বাপৰতো ৱিৰাধেত্ৱা. যথাতি যেনাকাৰেন. পনসদ্দো অনুগ্গহত্থো. কিঞ্চাপি লিখন্তি, পন তথাপীতি যোজনা. এৱন্তি তথাকাৰেন. অত্থানুক্কমোতি অত্থস্স অনুক্কমো.
‘‘অভিক্খুকাৱা সেন চা’’তি এতং ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অভিক্খুকে আৱাসে ৱস্সং ৱসেয্যা’’তি (পাচি. ১০৪৭) ইদং ৱচনং সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. ‘‘ভিক্খুনী’’তিআদিনা ৱুত্তানীতি সম্বন্ধো. আদিসদ্দেন ‘‘সিক্খমানা চ সামণেৰী গিহিনিযা’’তি পাঠং সঙ্গণ্হাতি.
পদসোধম্মসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৬৪. পদন্তি ইদং পদসোধম্মসমুট্ঠানং নাম একং সমুট্ঠানসীসং, সেসানি তেন সদিসানি. ‘‘তথা অত্থঙ্গতেন চা’’তি এতং ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অত্থঙ্গতে সূৰিযে ওৱদেয্যা’’তি (পাচি. ১৫৪-১৫৫) ইদং ৱচনং সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. অনোকাসো চ…পে… সন্ধায ৱুত্তন্তি (পাচি. ১২১৯-১২২১) এত্থাপি এসেৱ নযো.
অদ্ধানসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৬৫. অদ্ধানন্তি ইদং অদ্ধানসমুট্ঠানং নাম একং সমুট্ঠানসীসং, সেসানি তেন সদিসানি.
থেয্যসত্থসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৬৬. থেয্যসত্থন্তি ইদং থেয্যসত্থসমুট্ঠানং নাম একং সমুট্ঠানসীসং, সেসানি তেন সদিসানি. ‘‘ব্যূহেন সত্তমা’’তি ইদং ৱচনং ৱুত্তন্তি যোজনা. তদনন্তৰমেৱাতি তস্স সিক্খাপদস্স অনন্তৰমেৱ, ‘‘আগত’’ইতি সম্বন্ধো.
ধম্মদেসনাসমুট্ঠানৱণ্ণনা
২৬৭. ধম্মদেসনাসমুট্ঠানে সমুট্ঠানসীসং নত্থি, সব্বানি একদস সিক্খাপদানি সম্পিণ্ডেত্ৱা ধম্মদেসনাসমুট্ঠানানীতি ৱুত্তানি. এৱন্তিআদি নিগমনং. তেসন্তি তেসং সিক্খাপদানং. সম্ভিন্নসমুট্ঠানন্তি সংসগ্গসমুট্ঠানং. তিৱিধন্তি ভূতাৰোচনচোৰিৱুট্ঠাপনঅননুঞ্ঞাতসমুট্ঠানৱসেন তিপ্পকাৰং. তন্তি নিযতসমুট্ঠানং, হোতীতি সম্বন্ধো. পুন তন্তি নিযতসমুট্ঠানং, দস্সেতুন্তি সম্বন্ধো. পুন তন্তি ৱচনং. নেত্তিধম্মানুলোমিকন্তি এত্থ কাযৱাচং নেতি ৱিনেতীতি নেত্তি, কাযৱাচং নেতি ৱিনেতি এত্থ, এতাযাতি ৱা নেত্তি. ধম্মোতি পাড়ি. সা হি যস্মা অত্থং ধাৰেতি, তস্মা ধম্মোতি ৱুচ্চতি. নেত্তিযেৱ ধম্মো নেত্তিধম্মো, তস্স অনুলোমিকং নেত্তিধম্মানুলোমিকং. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱিনযপাড়িধম্মস্স অনুলোম’’ন্তি.
ইতি সমুট্ঠানসীসৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
অন্তৰপেয্যাল কতিপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনা
২৭১. ইদানি ৱুত্তোতি সম্বন্ধো. ‘‘ইদানী’’তি পদেন সম্বন্ধত্তা ৱুত্তোতি এত্থ তপচ্চযো পচ্চুপ্পন্নকালিকোতি দট্ঠব্বো.
তত্থাতি মাতিকাযং, পুচ্ছাসু ৱা. আগতাপত্তিপুচ্ছাতি আগতাপত্তিযা পুচ্ছা. হীতি ৱিসেসজোতকো, হি ৱিসেসং ৱক্খামীতি অত্থো. এত্থাতি ‘‘কতি আপত্তিক্খন্ধা’’তি দুতিযপদে. ‘‘ৰাসিৱসেনা’’তি ইমিনা খন্ধসদ্দস্স ৰাসত্থং দস্সেতি. ৱিনীতৱত্থূনীতি এত্থ ৱিনীতসদ্দো ৱিনযপৰিযাযোতি আহ ‘‘ৱিনযপুচ্ছা’’তি. ননু ৱিনীতৱিনযসদ্দানং সদ্দতো নানত্তা অত্থতোপি নানং, কস্মা পন ‘‘ৱিনযপুচ্ছা’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ৱিনীতং…পে… এক’’ন্তি. ইদন্তি পদত্তযং. অত্থতো একন্তি অত্থতোযেৱ একং, ন সদ্দতো. ৱিনীতৱত্থূনীতি আপত্তিৱিনযকাৰণত্তা ৱিনীতৱত্থূনি. যেসূতি অগাৰৱেসু. সতীতি সন্তেসু. এত্থ চ যেসু সতি আপত্তিযো ন হোন্তি, অসতি হোন্তীতি ৱাক্যম্পি অৱুত্তসিদ্ধিনযেন গহেতব্বং. যেসূতি গাৰৱেসু. তেতি অগাৰৱগাৰৱে. যস্মা পন নত্থীতি সম্বন্ধো. ৱিপত্তিভাৱপুচ্ছাতি ৱিপত্তিভাৱস্স পুচ্ছা. পুচ্ছিযতি ইমাযাতি পুচ্ছা. ৱিৱাদমূলানি অনুৱাদমূলানীতি ইমা পুচ্ছাযো মূলপুচ্ছাতি সম্বন্ধো. পোত্থকেসু ‘‘ইমানী’’তি নিকাৰেন সহ পাঠো অত্থি, সো অপাঠোযেৱ. মূলপুচ্ছাতি পুচ্ছিযন্তি ইমাহীতি পুচ্ছা, মূলানং পুচ্ছা মূলপুচ্ছা. ‘‘অধিকৰণ’’ন্তিআদীসু ‘‘ৱুত্তং’’ ইতি সম্বন্ধো. তেসংযেৱাতি অধিকৰণানংযেৱ. অযমেত্থ মাতিকা.
নিদ্দেসে মাতিকাযাতি পাতিমোক্খে. ৱিভঙ্গেতি পদভাজনিযং, আগতৱসেন ৱুত্তাতি যোজনা. অযমেত্থ নিদ্দেসো.
পটিনিদ্দেসে আৰতীতিআদিপদানং ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আৰকা’’তিআদি. তত্থ ‘‘আৰকা’’তি ইমিনা আৰতীতি এত্থ আউপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. এতেহীতি আপত্তিক্খন্ধেহি, আৰকাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৰমতী’’তি ইমিনা তিপচ্চযো কত্ৱত্থে হোতীতি দস্সেতি. ৰতীতি ৰমনং. ইমিনা তিপচ্চযো ভাৱত্থেপি হোতীতি দস্সেতি. ৱিনাতি এতেহি আপত্তিক্খন্ধেহি ৱিনা. ইমিনা ৱিৰতীতি এত্থ ৱিত্যূপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. পচ্চেকন্তি পতি একং, পটিসদ্দো ৱিচ্ছত্থজোতকো, ৱিসুং ৱিসুন্তি অত্থো. ইমিনা পটিৱিৰতীতি এত্থ পটিত্যূপসগ্গস্স অত্থং দস্সেতি. ৱিৰতি পটিৱিৰতীতি এত্থাপি তিপচ্চযো ভাৱত্থেপি ৱেদিতব্বো. ৱেৰন্তি অনত্থকৰত্তা ৱিৰমিতব্বন্তি ৱিৰং, তদেৱ ৱেৰং, ৰাগাদিঅকুসলধম্মা. তে হি ৱেৰহেতুত্তা ৱেৰন্তি ৱুচ্চন্তি. এতাযাতি ৱিৰতিযা. ইমিনা অকিৰিযাতি এত্থ ৰিৰিযপচ্চযো কৰণত্থে হোতীতি দস্সেতি. যং আপত্তিক্খন্ধকৰণন্তি যোজনা. তস্সাতি আপত্তিক্খন্ধকৰণস্স. পটিপক্খতোতি ৱিৰুদ্ধভাৱতো. ইমিনা অকৰণন্তি এত্থ অকাৰো ৱিৰুদ্ধত্থোতি দস্সেতি. আপত্তিক্খন্ধঅজ্ঝাপত্তিযাতি আপত্তিক্খন্ধানং অতিক্কমিত্ৱা আপজ্জনস্স. ‘‘ৱেলনতো’’তি ইমিনা ৱেলতীতি ৱেলা, ৱেলনং ৱা ৱেলাতি ৱচনত্থে দস্সেতি. নিয্যানন্তি মগ্গং. মগ্গো হি নিব্বানং আৰম্মণকৰণৱসেন যাতি গচ্ছতীতি নিয্যানন্তি ৱুচ্চতি. ‘‘বন্ধতী’’তি ইমিনা সিধাতুযা বন্ধনত্থং দস্সেতি. ‘‘নিৱাৰেতী’’তি ইমিনা বন্ধধাতুযা অধিপ্পাযত্থং. এতন্তি ‘‘সেতূ’’তি নামং. তং সেতুন্তি আপত্তিক্খন্ধসঙ্খাতং তং সেতুং. এত্থ কেসুচি পোত্থকেসু ‘‘সো সেতূ’’তি চ ‘‘এতায পঞ্ঞত্তিযা’’তি চ পাঠো অত্থি, সো অপাঠোযেৱ.
বুদ্ধে অগাৰৱাদীসু এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. যোতি যো কোচি, ন গচ্ছতীতিআদীসু সম্বন্ধো. ধৰমানেতি তিট্ঠমানে, সংৱিজ্জমানেতি অত্থো. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানট্ঠানং, উপট্ঠানত্থং ৱা. এতস্সাতি যস্স কস্সচি গহট্ঠস্স ৱা পব্বজিতস্স ৱা. ধম্মস্সৱনন্তি ধম্মস্সৱনট্ঠানং, ধম্মস্সৱনত্থং ৱা. ধম্মস্সৱনগ্গন্তি ধম্মস্সৱনং গণ্হন্তি এত্থাতি ধম্মস্সৱনগ্গো, ধম্মসৱনমণ্ডপো. অথ ৱা ধম্মস্সৱনং গণ্হাতীতি ধম্মস্সৱনগ্গো, ধম্মস্সৱনট্ঠানে সমাগমজনো, তং ধম্মস্সৱনগ্গং. চিত্তীকাৰন্তি অপচাযনাকাৰং. ৱিক্খিত্তো ৱা অনাদৰো ৱা হুত্ৱা নিসীদতীতি যোজনা. কাযপাগব্বিযন্তি ভুসং গৰতি অঞ্ঞে পীড়েতি অনেনাতি পগব্বো, অতিমানো, ওট্ঠজো ততিযক্খৰো. পগব্বস্স ভাৱো পাগব্বিযং, কাযেন পাগব্বিযং কাযপাগব্বিযং (ৱজিৰ. টী. পৰিৱাৰ ২৭১; সাৰত্থ. টী. পৰিৱাৰ ৩.২৭১; ৱি. ৱি. টী. পৰিৱাৰ ২.২৭১ সং. নি. অট্ঠ. ২.২.১৪৬; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.৮২-৮৪; সু. নি. অট্ঠ. ১.১৪৪), কাযানাচাৰং. তিস্সো সিক্খাতি অধিসীলসিক্খাদিকা তিস্সো সিক্খা. পমজ্জনং পমাদো, সতিৱিপ্পৱাসোতি আহ ‘‘পমাদে চ সতিৱিপ্পৱাসে’’তি. আমিসপটিসন্ধাৰন্তি আমিসেন অত্তনো, পৰেসঞ্চ অন্তৰস্স পটিসন্দহনং আমিসপটিসন্ধাৰো, তথা ধম্মপটিসন্ধাৰো.
২৭২. সত্থৰিপি অগাৰৱোতিআদীনং অত্থোতি সম্বন্ধো. ‘‘অনীচৱুত্তী’’তিআদিনা অপ্পতিস্সোতি পদস্স অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি, সদ্দত্থো পনেৱং ৱেদিতব্বো, পটিমুখং আদৰেন সত্থুৱচনং অসুণন্তো অপ্পতিস্সো নামাতি. অজ্ঝত্তং ৱাতি এত্থ নিযকজ্ঝত্তাদীসু চতূসু নিযকজ্ঝত্তভাৱঞ্চ সত্তমীৱিভত্তিযা অমাদেসভাৱঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্তনো সন্তানে ৱা’’তি. ‘‘অত্তনো পক্খে ৱা’’তি ইমিনা অত্তনো চিত্তসন্তানেতি অত্থং পটিক্খিপতি. তত্ৰ তুম্হেতি এত্থ তসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেন্তো আহ ‘‘তস্মিং অজ্ঝত্তবহিদ্ধাভেদে’’তি. সপৰসন্তানেতি অত্তপৰসন্তানে. পহানাযাতি এত্থ হাধাতুযা কৰণঞ্চ আযসদ্দস্স তদত্থভাৱঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘মেত্তাভাৱনাদীহি নযেহি পহানত্থ’’ন্তি. মেত্তাভাৱনাদীহীতিআদিসদ্দেন কৰুণাভাৱনাদিং সঙ্গণ্হাতি. তন্তি ৱিৱাদমূলং. ‘‘অপ্পৱত্তিভাৱাযা’’তি ইমিনা অনৱস্সৱাযাতি এত্থ অৱপুব্ব সুধাতুযা পৱত্তনত্থং দস্সেতি.
সন্দিট্ঠিপৰামাসীতি এত্থ সস্স অত্তনো ইদং সং, সং দিট্ঠিং পৰতো আমসতীতি সন্দিট্ঠিপৰামাসীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সকমেৱ দিট্ঠিং পৰামসতী’’তি. ‘‘য’’ন্তিআদিনা পৰামসনাকাৰং দস্সেতি. আধানগ্গাহীতি এত্থ আভুসো ঠিযতে আধানন্তি ৱচনত্থেন আধানসদ্দো দড়্হপৰিযাযোতি আহ ‘‘দড়্হগ্গাহী’’তি. দড়্হং গণ্হাতীতি দড়্হগ্গাহী.
২৭৩. অনুৱাদমূলনিদ্দেসো কিঞ্চাপি সমানোতি যোজনা. অথ খোতি তথা সমানোপি, অযমেত্থ ৱিসেসোতি সম্বন্ধো. ৱিৱদন্তানং পুগ্গলানন্তি যোজনা. তথা ৱিৱদন্তাতি তেনাকাৰেন ৱিৱদন্তা, অনুৱদন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘অসুকং নাম ৱিপত্তিং আপন্নো’’তি ৱুত্তমেৱত্থং আপত্তিযা সল্লক্খেত্ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘পাৰাজিকং আপন্নোসী’’তিআদি. এত্থাতি অনুৱাদমূলে. ৱিসেসোতি ৱিৱাদমূলতো ৱিসেসো. ৱিৱদন্তানং কোধূপনাহাদীনি ৱিৱাদমূলানি, অনুৱদন্তানং অনুৱাদমূলানীতি ৱুত্তং হোতি.
২৭৪. মেত্তং কাযকম্মং নামাতি এত্থ মেত্তা এতস্সত্থীতি মেত্তং, কাযকম্মং, মেত্তচিত্তসহগতং কাযকম্মন্তি ৱুত্তং হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘মেত্তচিত্তেন কতং কাযকম্ম’’ন্তি. সম্মুখপৰম্মুখানং ৱিত্থাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি তেসু সম্মুখপৰম্মুখেসু. কাযকম্মং নামাতি মেত্তং কাযকম্মং নাম. থেৰানং দানইতি সম্বন্ধো. উভযেহিপীতি নৱকত্থেৰেহিপি. তেসূতি নৱকত্থেৰেসু. অৱমঞ্ঞন্তি অৱমানং. অত্তনো দুন্নিক্খিত্তানং পটিসামনং ৱিয পটিসামনন্তি যোজনা. ‘‘মেত্তাকাযকম্মসঙ্খাতো’’তি ইমিনা অযম্পি ধম্মোতি এত্থ ধম্মসৰূপং দস্সেতি. পিসদ্দো উপৰি ৱক্খমানে ধম্মে অপেক্খতি. ‘‘সৰিতব্বো’’তি ইমিনা অনীযসদ্দো কম্মৱাচকোতি দস্সেতি. সতিজনকোতি সব্ৰহ্মচাৰীনং সতিজনকো. তস্স পদস্স অধিপ্পাযং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো ন’’ন্তিআদি. তত্থ যোতি পুগ্গলো. নন্তি মেত্তং কাযকম্মং. তং পুগ্গলং অনুস্সৰন্তীতি সম্বন্ধো. যেসন্তি সব্ৰহ্মচাৰীনং. তেতি সব্ৰহ্মচাৰিনো. পসন্নচিত্তা হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. ‘‘পিযং কৰোতী’’তি ইমিনা পিযকৰণোতি পদস্স পিযং কৰোতীতি পিযকৰণোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. এসেৱ নযো গৰুকৰণোতি এত্থাপি. ‘‘সঙ্গহেতব্বভাৱাযা’’তি ইমিনা সঙ্গহাযাতি পদস্স ভাৱপ্পধানকম্মনিদ্দেসভাৱং দস্সেতি. সঙ্গহেতব্বোতি সঙ্গহো, তদত্থায. তেহীতি সব্ৰহ্মচাৰীহি. ‘‘সমগ্গভাৱাযা’’তি ইমিনা সমগ্গস্স ভাৱো সামগ্গীতি ৱচনত্থং দস্সেতি.
পগ্গয্হ ৱচনন্তি পগ্গহেত্ৱা ৱচনং. ৱিহাৰেতি আধাৰে ভুম্মং, থেৰে অসন্তেতি যোজনা. তন্তি থেৰং কদা আগমিস্সতি নুখোতি যোজনা. মমাযনৱচনন্তি মমাযনাকাৰেন পৱত্তং ৱচনং. মেত্তাসিনেহসিনিদ্ধানীতি মেত্তাসঙ্খাতেন সিনেহেন সিনেহিতানি. নযনানীতি চক্খূনি. ‘‘অপ্পাবাধো’’তি ইমিনা অৰোগোতি পদস্সেৱ অত্থং দস্সেতি. নিচ্চাবাধেন ৱা অৰোগো, আগন্তুকাবাধেন অপ্পাবাধো, অজ্ঝত্তাবাধেন ৱা অৰোগো, বহিদ্ধাবাধেন অপ্পাবাধো, কাযাবাধেন ৱা অৰোগো, চিত্তাবাধেন অপ্পাবাধো. সমন্নাহৰণন্তি পুনপ্পুনং মনসিকৰণং.
ন পুগ্গলং পটিৱিভজিত্ৱা ভুঞ্জতীতি যোজনা. তদত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘যো হী’’তিআদি. তত্থ যোতি পুগ্গলো, ভুঞ্জতীতি সম্বন্ধো. ‘‘এত্তকং…পে… ভুঞ্জিস্সামী’’তি ইমিনা আমিসপটিৱিভত্তভোগিভাৱং দস্সেতি. ‘‘এত্তকং ৱা অসুকস্স চ…পে… ভুঞ্জিস্সামী’’তি ইমিনা পুগ্গলপটিৱিভত্তভোগিভাৱং দস্সেতি. অযন্তি পুগ্গলো. আভতন্তি গামাদিতো আনীতং. অদাতুম্পীতি পিসদ্দেন দাতুম্পি ৱট্টতীতি দস্সেতি. দানঞ্হি নাম ন কস্সচি ৱাৰিতং. সব্বেসন্তি দুস্সীলসীলৱন্তানং. ৱুত্তন্তি অট্ঠকথাযং (দী. নি. অট্ঠ. ২.১৪১; ম. নি. অট্ঠ. ২.৪৯২; অ. নি. অট্ঠ. ৩.৬.১১) ৱুত্তং. ৱিচেয্যাতি ৱিচিনিত্ৱা. দাতুম্পীতি পিসদ্দেন অৱিচিনিত্ৱা সামঞ্ঞতো দাতুম্পি ৱট্টতীতি সম্পিণ্ডেতি. ননু এৱং সতি পুগ্গলৱিভাগো কতো নাম হোতি, কস্মা ৱিচেয্য দাতুং ৱট্টতীতি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি যস্মা. এতেতি গিলানাদযো. ইদং পদং ৱিচিনিত্ৱাতি পদে কম্মং, ‘‘দেন্তেনা’’তি পদে সম্পদানং. হীতি সচ্চং. ইতি অযন্তি ইতি মনসিকত্ৱা অযং সাৰণীযধম্মপূৰকো.
অখণ্ডানীতিআদীসু পঠমং তাৱ খণ্ডছিদ্দসবলকম্মাসানি দস্সেত্ৱা তেসং পটিপক্খৱসেন অখণ্ডাদীনি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্সা’’তিআদি. তত্থ যস্সাতি ভিক্খুস্স, সিক্খাপদং ভিন্নন্তি সম্বন্ধো. সত্তসু আপত্তিক্খন্ধেসূতি আধাৰে ভুম্মং, সিক্খাপদন্তি সম্বন্ধো. আপত্তিঞ্হি পটিচ্চ সিক্খাপদস্স পঞ্ঞত্তত্তা আপত্তি তস্স ৱিসযো হোতি. আদিম্হি ৱা অন্তে ৱাতি সিক্খাপদানং আদিম্হি ৱা অন্তে ৱা. ৱাসদ্দো অনিযমৱিকপ্পত্থো. সিক্খাপদে ভিন্নে আপত্তিসম্ভৱতো ৱুত্তং ‘‘সিক্খাপদং ভিন্ন’’ন্তি. খণ্ডং নামাতি ছিন্নং নাম. ৱেমজ্ঝেতি সিক্খাপদানং ৱেমজ্ঝে. ভিন্নন্তি সিক্খাপদং ভিন্নং. ছিদ্দং নামাতি ৱিৱৰং নাম. দ্ৱে তীণি সিক্খাপদানীতি সম্বন্ধো. সবলং নামাতি চিত্ৰং নাম. ভিন্নানীতি সিক্খাপদানি ভিন্নানি. কম্মাসং নামাতি ৱিচিত্ৰং নাম. এত্থ চ একস্মিং ঠানে একেন ৱিসভাগৱণ্ণেন চিত্ৰং সবলং নাম, নানাঠানে নানাৱণ্ণেন ৱিচিত্ৰং কম্মাসং নামাতি অযমেতেসং ৱিসেসো. খণ্ডাদীনং ৱিপৰিৱত্তনৱসেন অখণ্ডাদীনি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. অভিন্নানিসীলানীতি অভিন্নানি সিক্খাপদসীলানি. তানি পনাতি সীলানি পন. ‘‘এতানী’’তি পদং পদালঙ্কাৰমত্তং. ভুজিস্সভাৱকৰণতোতি তণ্হাদাসব্যতো মোচেত্ৱা ভুজিস্সকৰণভাৱতো. ইমিনা ‘‘ভুজিস্সভাৱকৰণানী’’তি ৱত্তব্বে উত্তৰপদলোপৱসেন এৱং ৱুত্তন্তি দস্সেতি. ভুজিস্সানীতি ৱুচ্চন্তীতি সম্বন্ধো. ৱিঞ্ঞূহীতি বুদ্ধাদীহি সপ্পুৰিসেহি. উপচাৰসমাধিং অপ্পনাসমাধিং ৱাতি এত্থ ৱাসদ্দো সমুচ্চযত্থো. উপচাৰসমাধিঞ্চ অপ্পনাসমাধিং চাতি হি অত্থো. ‘‘সংৱত্তযন্তী’’তি ইমিনা সমাধিসংৱত্তনিকানীতি এত্থ অনীযসদ্দো বহুলং কত্তুৱাচকোতি দস্সেতি. সীলসামঞ্ঞগতোতি এত্থ সমানস্স ভাৱো সামঞ্ঞং, তং গতোতি সামঞ্ঞগতো, সীলেন সামঞ্ঞগতো সীলসামঞ্ঞগতো, হুত্ৱা ৱিহৰতীতি যোজনা. তেন ৱুত্তং ‘‘সমানভাৱূপগতসীলো ৱিহৰতী’’তি.
যাযং দিট্ঠীতি এত্থ ‘‘দিট্ঠী’’তি সামঞ্ঞগতস্সাপি সদ্দস্স ‘‘অৰিযা’’তি সদ্দন্তৰসন্নিধানেন ৱিসেসৱিসযত্তা সম্মাদিট্ঠীতি আহ ‘‘মগ্গসম্পযুত্তা সম্মাদিট্ঠী’’তি. ‘‘মগ্গসম্পযুত্তা’’তি ইমিনা লোকিযসম্মাদিট্ঠিং পটিক্খিপতি. নিদ্দোসাতি ৱিসুদ্ধত্তা, উত্তমত্তা ৱা নিদ্দোসা. ইমিনা অৰিযসদ্দো নিদ্দোসত্থৱাচকো অনিপ্ফন্নপাটিপদিকোতি দস্সেতি. নিয্যাতীতি নিব্বানং যাতি. ইমিনা অনীযসদ্দো বহুলং কত্তুৱাচকোতি দস্সেতি. যো তথাকাৰী হোতি, তক্কৰস্সাতি যোজনা. তথাকাৰীতি তায মগ্গসম্পযুত্তায সম্মাদিট্ঠিযা কাৰী হোতি. ইমিনা তায সম্মাদিট্ঠিযা কৰোতীতি তক্কৰোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. দুক্খক্খযাযাতি এত্থ খীযনং খযো, দুক্খস্স খযো দুক্খক্খযো, তদত্থাযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বদুক্খস্স খযত্থ’’ন্তি. সেসন্তি ৱুত্তৱচনতো সেসং ৱচনং.
ইতি কতিপুচ্ছাৱাৰৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
খন্ধকপুচ্ছাৱাৰো
পুচ্ছাৱিস্সজ্জনাৱণ্ণনা
৩২০. উপসম্পদক্খন্ধকন্তি মহাখন্ধকং. ‘‘নিদানেন চ নিদ্দেসেন চ সদ্ধি’’ন্তি ইমিনা সহ নিদানেনাতি সনিদানং, সহ নিদ্দেসেনাতি সনিদ্দেসন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. এত্থ নিদানেনাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিদেসসঙ্খাতেন নিদানেন. নিদ্দেসেনাতি পুগ্গলাদিনিদ্দেসেন. তত্থাতি উপসম্পদক্খন্ধকে. সমুক্কট্ঠপদানন্তি এত্থ সমুক্কট্ঠসদ্দো উত্তমপৰিযাযোতি আহ ‘‘উত্তমানী’’তি. পদানীতি ‘‘ন ভিক্খৱে ঊনৱীসতিৱস্সো পুগ্গলো উপসম্পাদেতব্বো’’তি (পাচি. ৪০২-৪০৩; মহাৱ. ১২৪) আদিনা নযেন ৱুত্তানি পদানি. ইমেহি পদেহি ‘‘সমুক্কট্ঠানি পদানি সমুক্কট্ঠপদানী’’তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ইতীতি অযমত্থো. কস্মা পনেত্থ ‘‘সমুক্কট্ঠপদানং কতি আপত্তিযো’’তি পদানমেৱ সামিৱসেন নিদ্দেসো কতো, ননু আপত্তিযো নাম পুগ্গলানঞ্ঞেৱ হোন্তীতি আহ ‘‘যেন যেন হী’’তিআদি. হীতি যস্মা. যেন যেন পদেন পঞ্ঞত্তাতি সম্বন্ধো. সা সাতি আপত্তি. দ্ৱে আপত্তিযোতি এত্থ দ্ৱিন্নং আপত্তীনং সৰূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘পাচিত্তিযং, দুক্কট’’ন্তি.
নস্সন্তেতেতি নস্সন্তু এতে. ৱিনস্সন্তেতেতি ৱিনস্সন্তু এতে ভিক্খূতি অত্থো. তেহীতি ভিক্খূহি. ৱদতোতি ৱদন্তানং. সেসেসু উপোসথকৰণেসূতি সম্বন্ধো. ‘‘দুক্কটাপত্তিযেৱা’’তি ইমিনা একা আপত্তীতি এত্থ অত্থপকৰণাদিৱসেন দুক্কটাপত্তিযেৱাতি দস্সেতি.
পৱাৰণক্খন্ধকেপীতি পিসদ্দো উপোসথক্খন্ধকং অপেক্খতি.
চম্মসংযুত্তেপীতি চম্মেন সংযুত্তং কত্ৱা দেসিতে খন্ধকেপি, চম্মক্খন্ধকেপীতি অত্থো. পিসদ্দো পৱাৰণক্খন্ধকং অপেক্খতি. ভেসজ্জক্খন্ধকেপীতি পিসদ্দো চম্মক্খন্ধকং অপেক্খতি. সমন্তাতি অঙ্গজাতস্স সমন্ততো.
তত্থাতি কথিনক্খন্ধকে. চীৱৰসংযুত্তেতি চীৱৰক্খন্ধকে.
চম্পেয্যকেতি চম্পেয্যক্খন্ধকে. সমুচ্চযক্খন্ধকেসুপীতি পিসদ্দো চম্পেয্যক্খন্ধকং অপেক্খতি.
সমথক্খন্ধকে ইমা দ্ৱে আপত্তিযো হোন্তীতি যোজনা. এসেৱ নযো সেসেসুপি. খুদ্দকৱত্থুকেতি খুদ্দকৱত্থুক্খন্ধকে. গৰুভণ্ডৱিস্সজ্জনেতি গৰুভণ্ডস্স ৱিস্সজ্জনে.
সঙ্ঘভেদেতি সঙ্ঘভেদক্খন্ধকে. ‘‘সমাচাৰং পুচ্ছিস্সন্তি ৱুত্তে ৱত্তক্খন্ধকে’’তি ইমিনা সমাচাৰসদ্দেন ৱত্তক্খন্ধকং গহেতব্বন্তি দস্সেতি. সাতি দুক্কটাপত্তি. ‘‘তথা’’তি পদেন ‘‘একা দুক্কটাপত্তিযেৱা’’তি পদং অতিদিসতি. ‘‘পাতিমোক্খট্ঠপনে’’তি ইমিনা পাড়িযং ঠপনং পুচ্ছিস্সন্তি এত্থ ‘‘পাতিমোক্খ’’ন্তিআদিপদস্স লোপং দস্সেতি. পঞ্চসতিকসত্তসতিকেসূতি পঞ্চসতিকক্খন্ধকসত্তসতিকক্খন্ধকেসু. আৰোপিতোতি এত্থ ৰুপধাতুযা দ্ৱিকম্মিকত্তা, ন্যাদিগণত্তা চ ‘‘ধম্মো’’তি পধানকম্মমেৱ ৱুত্তং, ন ‘‘সঙ্গহ’’ন্তি অপধানকম্মং. তেন ৱুত্তং ‘‘ধম্মো সঙ্গহ’’ন্তি. তত্থাতি পঞ্চসতিকসত্তসতিকেসু.
ইতি খন্ধকপুচ্ছাৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
একুত্তৰিকনযো
একুত্তৰিকনযো এককৱাৰৱণ্ণনা
৩২১. এৱং খন্ধকপুচ্ছায ৱণ্ণনং কত্ৱা ইদানি একুত্তৰিকনযস্স তং কৰোন্তো আহ ‘‘আপত্তি…পে… নযে’’তি. তত্থ একুত্তৰিকনযে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ‘‘ছ আপত্তিসমুট্ঠানানী’’তি ইমিনা সমুট্ঠানানি আপত্তিং কৰোন্তীতি অত্থেন আপত্তিকৰা নামাতি দস্সেতি. এতেসন্তি ছন্নং আপত্তিসমুট্ঠানানং. হীতি যস্মা, আপজ্জতীতি সম্বন্ধো. সিক্খাপদে চাতি মাতিকাসিক্খাপদে চ. লহুকা আপত্তীতি এত্থ অপ্পসাৱজ্জত্তা ন লহুকা নাম হোতি, লহুকেন পন ৱিনযকম্মেনাতি আহ ‘‘লহুকেন ৱিনযকম্মেন ৱিসুজ্ঝনতো’’তি. পঞ্চৱিধাতি থুল্লচ্চযাদিৱসেন পঞ্চপকাৰা. কেনচীতি লহুকেন ৱা গৰুকেন ৱা কেনচি আকাৰেন. সংৱিজ্জতি গিহিভাৱতো অৱসেসো সমণভাৱো এতিস্সাতি সাৱসেসা, পটিপক্খৱসেন অনৱসেসা. দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধাতি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসৱসেন দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধা.
‘‘কৰোন্তী’’তি ইমিনা অন্তৰাযিকাতি এত্থ ণিকপচ্চযস্স অত্থং দস্সেতি. অন্তৰাযিকা আপত্তিযো সব্বথা অন্তৰাযিকা হোন্তীতি আহ ‘‘অন্তৰাযিকং আপন্নস্সাপী’’তিআদি. দেসেত্ৱা সুদ্ধিপত্তস্সাতি সম্বন্ধো. লোকৱজ্জাতি লোকেহি ৱজ্জেতব্বা. পণ্ণত্তিৱজ্জাতি ভগৱতো পণ্ণত্তিযা ৱজ্জেতব্বা. যন্তি যং আপত্তিং আপজ্জতীতি সম্বন্ধো. কৰোন্তোতি কিৰিযমানতো. এত্থ হি মানসদ্দস্স অন্তাদেসো. ইমিনা কৰণং কিৰিযন্তি ভাৱত্থং দস্সেতি. আপজ্জতীতি পুগ্গলো আপজ্জতি. সা আপত্তি কিৰিযতো সমুট্ঠিতা নামাতি যোজনা. কা আপত্তি ৱিযাতি আহ ‘‘পাৰাজিকাপত্তি ৱিযা’’তি. এসেৱ নযো অনন্তৰৱাক্যেসুপি.
পুব্বাপত্তীতি এত্থ পুব্বসদ্দো পঠমত্থোতি আহ ‘‘পঠমং আপন্নাপত্তী’’তি. ‘‘আপন্না’’তি পদেন মজ্ঝেলোপং দস্সেতি. পচ্ছা আপন্নাপত্তীতি ৱত্তভেদদুক্কটাপত্তি. মূলৱিসুদ্ধিযাতি মূলে কাযচি আপত্তিযা অমিস্সত্তা ৱিসুদ্ধিযা আপত্তিযা. কুৰুন্দিযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ইদম্পীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তৱচনম্পি. পিসদ্দেন পুৰিমং মহাঅট্ঠকথাৱচনং অপেক্খতি. একেন পৰিযাযেনাতি একেন কাৰণেন.
যাতি আপত্তি, দেসিতা হোতীতি সম্বন্ধো. অযং দেসিতা গণনূপিকা নামাতি যোজনা. যা দেসিতা হোতি, অযং অগণনূপিকা নামাতি যোজনা. সউস্সাহেনেৱাতি পুনপি আপজ্জিস্সামীতি সহ উস্সাহেনেৱ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ‘‘গণনং ন উপেতী’’তি ইমিনা গণনং ন উপগচ্ছতীতি অগণনূপিকাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. অট্ঠমে ৱত্থুস্মিং পূৰণেতি সম্বন্ধো. ইদং পাড়িযং অট্ঠৱত্থুকপূৰণৱসেন ভিক্খুনীনং আগতত্তা ভিক্খুনিযো সন্ধায ৱুত্তং. ভিক্খূনম্পি দুতিযপাৰাজিকট্ঠানে লব্ভতিযেৱ.
থুল্লৱজ্জাতি এত্থ থুল্লং ৱজ্জং এতিস্সাতি থুল্লৱজ্জাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘থুল্লদোসে পঞ্ঞত্তা’’তি. যা চ ধম্মিকস্স পটিস্সৱস্স অসচ্চাপনে আপত্তি অত্থি, সা চ গিহিপটিসংযুত্তাতি যোজনা. পঞ্চানন্তৰিযকম্মাপত্তীতি পঞ্চহি আনন্তৰিযকম্মেহি আপন্না পাৰাজিকাপত্তি. সুদিন্নত্থেৰাদীতি আদিসদ্দেন ধনিযত্থেৰাদযো সঙ্গণ্হাতি. আদিকম্মিকোতি আদিকম্মং কৰোন্তো, তস্মিং নিযুত্তো ৱা. মক্কটিসমণাদীতি আদিসদ্দেন ৱজ্জিপুত্তকাদযো সঙ্গণ্হাতি. যো কদাচি কৰহচি আপত্তিং আপজ্জতি, সো অধিচ্চাপত্তিকো নামাতি যোজনা. পৰতোপি এসেৱ নযো.
‘‘চোদেতী’’তি ইমিনা চোদেতীতি চোদকোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘চোদিতো’’তি ইমিনা চোদিতব্বোতি চুদিতো, সোযেৱ চুদিতকোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. পঞ্চদসসূতি পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকে ৱুত্তেসু পঞ্চদসধম্মেসু. তেনাতি অধম্মচোদকেন, চোদিতোতি সম্বন্ধো. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকে (চূড়ৱ. ৪০১) ৱুত্তে সচ্চে চ অকুপ্পে চ অতিট্ঠন্তোপি অধম্মচুদিতকোযেৱ নাম, সো পন ধম্মচোদকেন চোদিতেযেৱ কুপ্পন্তো অধম্মচুদিতকো নাম, অধম্মচোদকেন চোদিতে পন কুপ্পন্তোপি অধম্মচুদিতকো নাম ন হোতি, তস্মা ইধ ন ৱুত্তো. ‘‘সমন্নাগতো’’তি ইমিনা নিযতা এতস্স সন্তীতি নিযতোতি ৱচনত্থং দস্সেতি.
আপজ্জিতুং ভব্বাতি ভব্বাপত্তিকা. কেনচি কম্মেন অকতোপি অনুক্খিত্তকোযেৱ নাম, সো পন উক্খিত্তকোতি সঙ্কাভাৱতো ইধ ন ৱুত্তো. অযন্তি তজ্জনীযাদিকম্মকতো ভিক্খু. হীতি যস্মা, ন কোপেতীতি সম্বন্ধো. লিঙ্গদণ্ডকম্মসংৱাসনাসনাহীতি লিঙ্গনাসনেন চ দণ্ডকম্মনাসনেন চ সংৱাসনাসনেন চ. যেনাতি ভিক্খুনা. সোতি নানাসংৱাসকো. দ্ৱিন্নং নানাসংৱাসকানং ৱিসেসো হেট্ঠা (পাচি. অট্ঠ. ৪২৮) ৱুত্তোযেৱ. ঠপনং জানিতব্বন্তি এত্থ কিং ঠপনং নামাতি আহ ‘‘পাতিমোক্খট্ঠপন’’ন্তি.
ইতি এককৱাৰৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
একুত্তৰিকনযো দুকৱাৰৱণ্ণনা
৩২২. দুকেসু অচিত্তকা আপত্তীতি সম্বন্ধো. ভূতাৰোচনাপত্তীতি পাচিত্তিযাপত্তি. অভূতাৰোচনাপত্তীতি পাৰাজিকথুল্লচ্চযাপত্তি. পদসোধম্মাদিকাতিআদিসদ্দেন উত্তৰিছপঞ্চৱাচা সঙ্গহিতা. মঞ্চপীঠাদীনন্তিআদিসদ্দেন ভিসিআদযো সঙ্গণ্হাতি. অনাপুচ্ছাগমনাদীসূতি আদিসদ্দেন অনুদ্ধৰিত্ৱা গমনং সঙ্গণ্হাতি. সপুগ্গলোতি সো অত্তসঙ্খাতো পুগ্গলো সপুগ্গলো. পৰপুগ্গলোতি পৰো পুগ্গলো পৰপুগ্গলো. গৰুকন্তি সঙ্ঘাদিসেসং. লহুকন্তি পাচিত্তিযং. পুন গৰুকন্তি পাৰাজিকং. পুন লহুকন্তি পাচিত্তিযমেৱ.
অঙ্গুলিমত্তম্পীতি পিসদ্দেন কেসগ্গমত্তম্পীতি অত্থং সম্পিণ্ডেতি. তন্তি মঞ্চপীঠং. গমিযো আপজ্জতি নামাতি সম্বন্ধো.
‘‘আদিযন্তো আপজ্জতি নামা’’তিআদিনা অত্থাপত্তি আদিযন্তো আপজ্জতীতি পাড়িযং আদিযন্তো হুত্ৱা আপজ্জতি আপত্তি অত্থীতি যোজনানযং দস্সেতি. এৱঞ্হি সতি ‘‘আপজ্জতী’’তি আখ্যাতপদং ‘‘অত্থী’’তি কিৰিযন্তৰং অপেক্খিত্ৱা কত্তা হোতীতি দট্ঠব্বং. অথ ৱা আদিযন্তো পুগ্গলো যং আপত্তিং আপজ্জতি, সা আপত্তি অত্থীতি যোজনা. এসেৱ নযো অঞ্ঞেসুপি. মূগব্বতাদীনীতি আদিসদ্দেন গোৱতকুক্কুৰৱতাদীনি সঙ্গণ্হাতি. পাৰিৱাসিকাদযো আপজ্জন্তীতি সম্বন্ধো. তজ্জনীযাদিকম্মকতা ৱা পুগ্গলাতি যোজনা. অসমাদিযন্তা আপজ্জন্তীতি অসমাদিযন্তা হুত্ৱা আপজ্জন্তি. তেতি পুগ্গলে. কৰোন্তো আপজ্জতি নামাতি কৰোন্তো হুত্ৱা আপজ্জতি নামাতি যোজনা. এৱং দেন্তো আপজ্জতি নামাতিআদীসুপি.
একৰত্তছাৰত্তসত্তাহদসাহমাসাতিক্কমেসূতি ‘‘একৰত্তম্পি তিচীৱৰেন ৱিপ্পৱসেয্যা’’তি (পাৰা. ৪৭৫-৪৭৬) চ ‘‘ছাৰত্তপৰমং তেন ভিক্খুনা তেন চীৱৰেন ৱিপ্পৱসিতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৬৫৩) চ ‘‘সত্তাহপৰমং সন্নিধিকাৰকং পৰিভুঞ্জিতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৬২২-৬২৩) চ ‘‘দসাহপৰমং অতিৰেকচীৱৰং ধাৰেতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৪৬২-৪৬৩) চ ‘‘মাসপৰমং নিক্খিপিতব্ব’’ন্তি (পাৰা. ৪৯৯-৫০০) চ ৱুত্তকালাতিক্কমেসু.
ইমং পন আপত্তিং আপজ্জতি নামাতি সম্বন্ধো.
যস্মিং পক্খে নিসিন্নোতি যস্মিং পক্খে সযং নিসিন্নো. তেসন্তি অত্তনো পক্খে নিসিন্নানং, নানাসংৱাসকন্তি সম্বন্ধো. যেসন্তি সকপক্খে নিসিন্নানং. কম্মং কোপেতীতি নানাসংৱাসকত্তা কম্মং কোপেতি. ইতৰেসন্তি পৰপক্খে নিসিন্নানং. হত্থপাসং অনাগতত্তা কম্মং কোপেতীতি যোজনা. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ৱুত্তৱচনং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘যেসং হী’’তিআদি. যেসন্তি সকপক্খে ৱা পৰপক্খে ৱা নিসিন্নানং যেসং ভিক্খূনং. সোতি ভিক্খু. আপজ্জিতব্বতোতি আপজ্জিতব্বভাৱতো. ইমিনা পুগ্গলেন ছহি সমুট্ঠানেহি আপজ্জিতব্বাতি আপত্তিযোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. কম্মেন ৱা সলাকগ্গাহেন ৱাতি এত্থ উদ্দেসো কম্মে লক্খণহাৰনযেন সঙ্গহং গচ্ছতি, ৱোহাৰানুস্সাৱনা সলাকগ্গাহেতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উদ্দেসো চেৱ…পে… এক’’ন্তি. পুব্বভাগাতি সঙ্ঘভেদস্স পুব্বভাগে পৱত্তা. পমাণন্তি সঙ্ঘভেদস্স কাৰণং.
অদ্ধানহীনো নামাতি এত্থ অদ্ধানসদ্দো কালপৰিযাযোতি আহ ‘‘ঊনৱীসতিৱস্সো’’তি. থেয্যসংৱাসকাদযোতিআদিসদ্দেন তিত্থিযপক্কন্তকভিক্খুনীদূসকপঞ্চানন্তৰিযা সঙ্গহেতব্বা. অট্ঠ অভব্বপুগ্গলা কৰণদুক্কটকা নাম হোন্তীতি যোজনা. এত্থ কত্তব্বন্তি কৰণং, কম্মং, দুট্ঠু কত্তব্বন্তি দুক্কটং, কম্মমেৱ. কৰণং দুক্কটমেতস্সাতি কৰণদুক্কটকো. ৱিসেসনপৰনিপাতো ‘‘অগ্যাহিতো’’তিআদীসু ৱিয. তদেৱত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘দুক্কটকিৰিযা’’তিআদি. নো চ যাচতীতি এত্থ যাচধাতুযা পধানকম্মং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপসম্পদ’’ন্তি, ‘‘সঙ্ঘ’’ন্তি অপধানকম্মমানেতব্বং. তেপিটকোতি তিপিটকং ৱাচুগ্গতৱসেন ধাৰকো. আণাযপীতি পিসদ্দো ‘‘মতেনপী’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতি. যাচন্তস্সেৱাতি নিস্সযং আচৰিযং যাচন্তস্সেৱ. যং ৱত্থুং অজ্ঝাচৰন্তো আপত্তিং আপজ্জতি, তং ৱত্থু সাতিসাৰং নামাতি যোজনা.
উপঘাতিকাতি এত্থ উপহনন্তীতি উপঘাতা, তেযেৱ উপঘাতিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপঘাতা’’তি. তত্থাতি দ্ৱীসু উপঘাতিকেসু. দ্ৱে ৱেনযিকাতি এত্থ ৱিনযেন সিদ্ধা ৱেনযিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিনযসিদ্ধা’’তি. ‘‘দ্ৱে অত্থা’’তি ইমিনা ণিকসদ্দস্স সৰূপং দস্সেতি. পঞ্ঞত্তানুলোমং নাম দট্ঠব্বন্তি সম্বন্ধো. পচ্চযঘাতোতি পচ্চযস্স ঘাতো. ইমিনা সেতুঘাতোতি এত্থ সেতুসদ্দো পচ্চযৱাচকোতি দস্সেতি. চিত্তস্সাপীতি পিসদ্দো পগেৱ কাযৱাচানন্তি দস্সেতি. ইতিপীতি পিসদ্দো দুতিযত্থসম্পিণ্ডনো. ‘‘পমাণেনা’’তি ইমিনা মত্তকাৰিতাতি এত্থ মত্তসদ্দো পমাণত্থোতি দস্সেতি. ‘‘কৰণ’’ন্তি ইমিনা কাৰিতাতি তদ্ধিতভাৱং কিতভাৱেন দস্সেতি সভাগত্তা. কাযদ্ৱাৰিকন্তি কাযদ্ৱাৰে পৱত্তং আপত্তিং. ইমিনা আপজ্জতীতি পদস্স কম্মং দস্সেতি. কাযেনেৱ ৱুট্ঠাতীতি কাযসামগ্গিযা দানত্তা কাযেনেৱ ৱুট্ঠাতি. সীসমক্খনাদীতি আদিসদ্দেন পাদমক্খনাদিং সঙ্গণ্হাতি.
তন্তি ভাৰং. ‘‘নিত্থৰিতুং ৱীৰিযং আৰভতী’’তি ইমিনা ৱহনাকাৰং দস্সেতি. থেৰো সমানোতি যোজনা. নৱহনাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুজানামী’’তিআদি. ‘‘কুক্কুচ্চাযিত্ৱা কৰোতী’’তি ইমিনা কুক্কুচ্চসদ্দস্স নামধাতুং দস্সেতি. ‘‘দিৱা চ ৰত্তো চা’’তি ইমিনা অভিণ্হং আসৱৱড্ঢনং দস্সেতি. তত্থ তত্থাতি তেসু তেসু ৱিভঙ্গক্খন্ধকেসু.
ইতি দুকৱাৰৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
একুত্তৰিকনযো তিকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৩. তিকেসু ভগৱতি তিট্ঠন্তে যং আপত্তিং আপজ্জতি, সা আপত্তি অত্থীতি যোজনা. সব্বত্থাতি সব্বেসু পদেসু. ৱিত্থাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি তিকেসু, ৱিত্থাৰো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. লোহিতুপ্পাদাপত্তীতি অনুলোমপাৰাজিকাপত্তি. ‘‘আৱুসোৱাদেনা’’তি ‘‘আৱুসো’’তি ৱোহাৰেন. ৱোতি তুম্হেহি.
কালেতি পুৰেভত্তকালে. ৱিকালেতি পচ্ছাভত্তকালে. অৱসেসং আপত্তিন্তি সম্বন্ধো. দসৱস্সোম্হীতি অহং দসৱস্সো অম্হি. নৱোতি পঞ্চৱস্সঅপৰিপুণ্ণো. মজ্ঝিমোতি পঞ্চৱস্সতো পট্ঠায যাৱ দসৱস্সঅপৰিপুণ্ণো. কুসলচিত্তো আপজ্জতীতি কুসলচিত্তো হুত্ৱা আপজ্জতি. অব্যাকতচিত্তোতি সুপন্তস্স ভৱঙ্গচিত্তং সন্ধায ৱুত্তং. যন্তি আপত্তিং. সব্বন্তি আপত্তিং, আপজ্জতীতি সম্বন্ধো. দুক্খৱেদনাসমঙ্গী হুত্ৱা আপজ্জতীতি যোজনা. যন্তি আপত্তিং.
তযো পটিক্খেপাতি এত্থ পটিক্খেপস্স সামিকং দস্সেন্তো আহ ‘‘বুদ্ধস্স ভগৱতো’’তি. কিলেসসল্লেখনকপটিপত্তিযাতি কিলেসং সল্লিখতি তনুং কৰোতীতি কিলেসসল্লেখনকা, সাযেৱ পটিপত্তি কিলেসসল্লেখনকপটিপত্তি, তায.
পৰিসং উপট্ঠাপেন্তো বালোতি সম্বন্ধো. পৰিসং উপট্ঠাপেন্তো পণ্ডিতো চাতি সম্বন্ধো. অৱসেসং আপত্তিন্তি যোজনা. কাড়েতি কাড়পক্খে. জুণ্হেতি জুণ্হপক্খে.
কত্তিকপুণ্ণমাসিযাতি পচ্ছিমকত্তিকপুণ্ণমাসিযা. কুৰুন্দিযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. সুৱুত্তকাৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘চাতুমাস’’ন্তিআদি. হীতি যস্মা, পৰিযেসন্তো চ নিৱাসেন্তো চ ভিক্খূতি যোজনা.
ৱত্থুন্তি মেথুনধম্মাদিৱত্থুং.
পটিচ্ছাদেতি এতাযাতি পটিচ্ছাদীতি কৰণত্থোপি যুজ্জতি. ৱিত্থাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা’’তিআদি. এতদেৱাতি পৰিকম্মমেৱ. উভযত্থাতি উভযেসু জন্তাঘৰপটিচ্ছাদিউদকপটিচ্ছাদীসু. সব্বন্তি অখিলং পৰিকম্মাদিং. নিয্যন্তীতি নিলীযিত্ৱা যন্তি. ইমিনা ৱহন্তীতি এত্থ ৱহধাতু গত্যত্থোতি দস্সেতি. অব্ভমহিকাধূমৰজৰাহুৱিমুত্তন্তি অব্ভেন চ মহিকায চ ধূমেন চ ৰজেন চ ৰাহুনা চ ৱিমুত্তং. তেসূতি অব্ভাদীসু. তথাতি যথা চন্দমণ্ডলং ৱিৰোচতি, তথা সূৰিযমণ্ডলং.
কৰণীযেন হুত্ৱাতি সম্বন্ধো.
কপ্পেন্তোতি কৰোন্তো. আগন্তুকো আপজ্জতীতি সম্বন্ধো. অনজ্ঝিট্ঠোতি অনজ্ঝেসিতো হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. তিণৱত্থাৰকসমথে কাযেন ৱুট্ঠাতি কাযসামগ্গিযা দানত্তা.
আগাড়্হায চেতেয্যাতি আগাড়্হসদ্দো দড়্হপৰিযাযোতি আহ ‘‘দড়্হভাৱাযা’’তি. আ ভুসো গাহিযতে আগাড়্হো, গাড়্হো বাড়্হো দড়্হোতি অত্থতো একং. চেতেয্যাতি পকপ্পেয্য. ন পূৰযতোতি ন পূৰযন্তস্স. অলজ্জী চ হোতি বালো চ অপকতত্তো চাতি এত্থ বালমত্তঅপকতত্তমত্তেন কম্মং ন কাতব্বং, আপত্তিৱসেনেৱ পন কাতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘বালো’’তিআদি. তত্থ বালো ন জানাতীতি সম্বন্ধো. অযন্তি বালো. এত্তাৱতাতি এত্তকেন অজাননমত্তেন. বালভাৱমূলকং আপত্তিন্তি সম্বন্ধো. দ্ৱে আপত্তিক্খন্ধেতি পাৰাজিকসঙ্ঘাদিসেসৱসেন দ্ৱে আপত্তিৰাসযো. তেসন্তি তিণ্ণং পুগ্গলানং, কাতব্বন্তি সম্বন্ধো.
কাযিকো দৱো নামাতি কাযিকো পৰিহাসো নাম. মুখালম্বৰকৰণাদিভেদোতি মুখেন আলম্বৰনামকতূৰিযকিচ্চস্স কৰণাদিভেদো. দ্ৱীহিপি দ্ৱাৰেহীতি কাযৱচীৱসেন দ্ৱীহিপি দ্ৱাৰেহি. কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৱীতিক্কমোতি কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তস্স কাযসংসগ্গাদিসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো. ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৱীতিক্কমোতি ৱচীদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তস্স দুট্ঠুল্লৱাচাদিসিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমো. কাযিকেন উপঘাতিকেনাতি এত্থ উপঘাতিকং নাম অসিক্খনন্তি আহ ‘‘অসিক্খনেনা’’তি. কস্মা অসিক্খনং উপঘাতং নামাতি আহ ‘‘যো হী’’তিআদি. তত্থ যোতি পুগ্গলো. তন্তি কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদং. নন্তি এৱমেৱ. হি যস্মা উপঘাতেতীতি সম্বন্ধো. ৱেজ্জকম্মেন সমন্নাগতোতি সম্বন্ধো. সাসনউগ্গহণআৰোচনাদিনা ৱাচসিকেন মিচ্ছাজীৱেনাতি যোজনা.
‘‘মা ভণ্ডনং কৰী’’তি ইমিনা ‘‘মা’’তি পটিসেধস্স ‘‘কৰী’’তি পাঠসেসেন সম্বন্ধিতব্বভাৱং দস্সেতি. ন ৱোহৰিতব্বন্তি এত্থ ৱিপুব্বঅৱপুব্ব-হৰধাতু কথনত্থোতি আহ ‘‘ন কিঞ্চি ৱত্তব্ব’’ন্তি. হীতি সচ্চং. বীজনগ্গাহাদিকেতি আদিসদ্দেন ধম্মজ্ঝেসনাদিং সঙ্গণ্হাতি. ওকাসকম্মং কাৰেন্তস্সাতি এত্থ ‘‘ওকাস’’ন্তি চ ‘‘ওকাসকম্ম’’ন্তি চ সদিসন্তি আহ ‘‘ওকাসং কাৰেন্তস্সা’’তি. ন আদাতব্বন্তি ন গণ্হিতব্বং. তমেৱত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্থ গহেত্ৱা’’তিআদি.
যন্তি ৱিনযং. সোতি ভিক্খু. সোতি ৱিনযো. তস্সাতি ভিক্খুস্স. ইদন্তি কম্মং. অঞ্ঞং পুচ্ছাতি মযা অঞ্ঞং ভিক্খুং পুচ্ছাহীতি যোজনা. ইতীতি এৱং. সোতি তীহঙ্গেহি সমন্নাগতো ভিক্খু. অস্সাতি তীহঙ্গেহি সমন্নাগতস্স. ন সাকচ্ছিতব্বোতি ন সহ কথেতব্বো.
‘‘লদ্ধি’’ন্তি ইমিনা ইদমপ্পহাযাতি এত্থ ইদংসদ্দস্স ৱিসযং দস্সেতি. ‘‘অৱিজহিত্ৱা’’তি ইমিনা হাধাতু ত্ৱাপচ্চযোতি দস্সেতি. সুদ্ধং ব্ৰহ্মচাৰিন্তি এত্থ সব্বথা কিলেসসুদ্ধো খীণাসৱোৱ গহেতব্বোতি আহ ‘‘খীণাসৱং ভিক্খু’’ন্তি. ‘‘পাতব্যভাৱ’’ন্তি ইমিনা পাতব্যতন্তি এত্থ তাপচ্চযো ভাৱত্থে হোতীতি দস্সেতি. ‘‘পটিসেৱন’’ন্তি ইমিনা পাতব্যসদ্দো যথাকামপৰিভুঞ্জনত্থোতি দস্সেতি. গতিৱিসোধনন্তি দুগ্গতিতো সুগতিযা ৱিসুজ্ঝনং. ‘‘অকুসলানি চেৱ মূলানি চা’’তি ইমিনা অকুসলসদ্দস্স চ মূলসদ্দস্স চ তুল্যাধিকৰণভাৱং দস্সেতি. তস্মা অকুসলসঙ্খাতানি মূলানি অকুসলমূলানীতি তুল্যাধিকৰণসমাসো কাতব্বো. দুচ্চৰিতানীতি এত্থ দুসদ্দস্স দুট্ঠুৱিৰূপত্থভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘দুট্ঠু চৰিতানি, ৱিৰূপানি ৱা চৰিতানী’’তি. ৱিৰূপানীতি ৱিকাৰসভাৱানি. ‘‘কৰণভূতেনা’’তি ইমিনা ‘‘কত্তুভূতেনা’’তি অত্থং পটিক্খিপতি. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং খন্ধকে.
ইতি তিকৱাৰৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
একুত্তৰিকনযো চতুক্কৱাৰৱণ্ণনা
৩২৪. চতুক্কেসু এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তিণৱত্থাৰকসমথট্ঠানন্তি তিণৱত্থাৰকসমথেন অধিকৰণৱূপসমিতট্ঠানং. পৰস্স কম্মৱাচাযাতি পৰস্স কৰণভূতায কম্মৱাচায. ততোতি চতুক্কতো. পৰেসূতি অঞ্ঞেসু চতুক্কেসু এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তমেৱাতি কাযদ্ৱাৰিকমেৱ. পুন তমেৱাতি ৱচীদ্ৱাৰিকমেৱ. আপজ্জিতব্বাপত্তিঞ্চ সহাগাৰসেয্যাপত্তিঞ্চাতি যোজনা. জগ্গন্তোতি জাগৰন্তো.
অচিত্তকো আপজ্জতি নামাতি ‘‘অচিত্তকো ভিক্খু আপজ্জতি নামা’’তি ৱা ‘‘অচিত্তকো হুত্ৱা আপজ্জতি নামা’’তি ৱা যোজনা কাতব্বা. সভাগন্তি ৱত্থুসভাগং. তঞ্চাতি অঞ্ঞতৰং তঞ্চ আপত্তিং. ইতীতি এৱং.
কম্মেনাতি সমনুভাসনকম্মেন. কম্মেন ৱুট্ঠাতীতি কম্মেন এৱ ৱুট্ঠাতি.
সোতি গিহিপৰিক্খাৰো, আহটো হোতীতি সম্বন্ধো. অৱাপুৰণন্তি কুঞ্চিকং. অন্তোতি ভণ্ডাগাৰস্স অন্তো.
সম্মুখা ৱুট্ঠাতীতি সম্মুখা এৱ ৱুট্ঠাতি.
সযিতায এৱ ভিক্খুনিযাতি যোজনা. ইদন্তি সহাগাৰসেয্যাপত্তিং, পটিচ্চাতি সম্বন্ধো. এতন্তি ‘‘লিঙ্গপাতুভাৱেনা’’তি ৱচনং, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. উভিন্নম্পীতি ভিক্খুভিক্খুনীনম্পি. লিঙ্গপটিলাভেনাতি ইত্থিলিঙ্গপটিলাভেন. পঠমন্তি আদিকপ্পকালে. ‘‘পঠমং উপ্পন্নৱসেনা’’তি ইমিনা পুৰে উপ্পন্নং পুৰিমন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘সেট্ঠভাৱেনা’’তি ইমিনা পুৰভাৱেন সেট্ঠভাৱেন উপ্পন্নং পুৰিমন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘পুৰিসলিঙ্গ’’ন্তি ইমিনা ইমপচ্চযস্স সৰূপং দস্সেতি. পুৰিসকুত্তপুৰিসাকাৰাদীতি আদিসদ্দেন পুৰিসনিমিত্তাদযো সঙ্গণ্হাতি. যানি ছচত্তালীস সিক্খাপদানীতি যোজনা. ইমিনা ৱুত্তনযানুসাৰেন দুতিযচতুক্কেপি অত্থো ৱেদিতব্বো. তেহীতি তিংসাধিকেহি সতসিক্খাপদেহি.
মহাপদেসাতি ৱিনযে (মহাৱ. ৩০৫) আগতা মহাপদেসা. কস্মা মহাপদেসা ‘‘সামুক্কংসা’’তি ৱুচ্চন্তীতি আহ ‘‘তে হী’’তিআদি. তত্থ তেতি চত্তাৰো মহাপদেসা, ৱুচ্চন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘সয’’ন্তি ইমিনা সামুক্কংসাতি এত্থ সংসদ্দস্স সযমত্থং দস্সেতি. ‘‘উক্খিপিত্ৱা’’তি ইমিনা উক্কংসসদ্দো উক্খিপনত্থোতি দস্সেতি. ‘‘ঠপিতত্তা’’তি ইমিনা সযং উক্কংসিত্ৱা ঠপিতা সামুক্কংসাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘অজ্ঝোহৰণীযপৰিভোগা’’তি ইমিনা বাহিৰপৰিভোগং নিৱত্তেতি. উদকং পনাতি কেনচি অসংসগ্গং পসন্নোদকং পন. কালেতি সপ্পদট্ঠকালে. ‘‘পঞ্চ ৱা দস ৱা সীলানী’’তি ইমিনা পঞ্চ ৱা দস ৱা সীলানি উপাসকসীলন্তি দস্সেতি.
তত্থ চাতি ৱিহাৰে চ. উভোপীতি আগন্তুকাৱাসিকৱসেন উভোপি. অসাধাৰণন্তি দ্ৱীহি অসাধাৰণং. আপত্তিন্তি ভিক্খুনীহিযেৱ সাধাৰণং আপত্তিং. গমিযচতুক্কেপীতি পিসদ্দো আগন্তুকচতুক্কং অপেক্খতি. ৱত্থুনানত্ততাৱাতি মেথুনাদিৱত্থুনানত্ততা এৱ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. সাতি আপত্তি. তথাতি যথা কাযসংসগ্গে, তথা লসুণখাদনেতি যোজনা. এত্থাতি ৱত্থুনানত্ততাদিচতুক্কে. চত্তাৰি পাৰাজিকানীতি ভিক্খুপাতিমোক্খে আগতানি. ৱিসুং আপজ্জন্তেসুপি এসেৱ নযোতি সম্বন্ধো.
পুৰিমচতুক্কেতি ৱত্থুনানত্ততাদিচতুক্কে. যো পঠমো পঞ্হোতি যোজনা. ইধাতি ৱত্থুসভাগতাদিচতুক্কে. যো চাতি যো চ পঞ্হো. তত্থাতি ৱত্থুনানত্ততাদিচতুক্কে. ততিযচতুত্থেসু পঞ্হেসূতি সম্বন্ধো.
‘‘সদ্ধিৱিহাৰিকস্সা’’তি পদং ‘‘কত্তব্ব’’ইতি পদে সম্পদানং.
গৰুকন্তি পাৰাজিকং. লহুকন্তি থুল্লচ্চযং ৱা দুক্কটং ৱা.
অট্ঠন্নং ভিক্খুনীনং পটিপাটিযা নিসীদিতব্বতো ৱুত্তং ‘‘নৱমভিক্খুনিতো’’তি. পচ্চুট্ঠানাৰহাতি পটিমুখং উপট্ঠাতুং অৰহা. অৱিসেসেন চাতি ‘‘ভিক্খূ’’তি ৱা ‘‘ভিক্খুনী’’তি ৱা ৱিসেস, মকত্ৱা সামঞ্ঞেন চ. ‘‘আসনাৰহচতুক্কস্সা’’তি পদং ‘‘পঠমপদ’’ন্তি পদে অৱযৱিসম্বন্ধো.
অসাধাৰণন্তি ভিক্খূহি অসাধাৰণং. ৱিকালে কপ্পতীতি তদহুৱিকালে কপ্পতি. কালাতীতন্তি কালযামসত্তহাতীতং. যাৱকালিকাদিত্তযঞ্চ অকপ্পিযমংসঞ্চ উগ্গহিতকঞ্চ অপটিগ্গহিতকঞ্চাতি যোজনা.
গুণঙ্গুণূপাহনঞ্চ ধুৱন্হানঞ্চ চম্মত্থৰণঞ্চ গুণঙ্গুণূপাহনধুৱন্হানচম্মত্থৰণানি. ইমানি চত্তাৰীতি পঞ্চৱগ্গেন গণেন উপসম্পদদানাদীনি. ইধাতি পচ্চন্তিমেসু জনপদেসু. ইধাতি মজ্ঝিমেসু. ইদন্তি চতুব্বিধং ৱত্থু. দীপেতুম্পীতি দীপনম্পি. তুংপচ্চযো হি কত্ৱত্থজোতকো. এসেৱ নযো দীপেতুং পনাতি এত্থাপি. সেসং অনুঞ্ঞাতকন্তি সম্বন্ধো. উভযত্থপীতি পচ্চন্তিমমজ্ঝিমৱসেন উভযত্থাপি.
ছন্দপাৰিসুদ্ধিঅক্খানং একং কত্ৱা ‘‘চত্তাৰো’’তি ৱুত্তং. চত্তাৰো পুব্বকিচ্চাতি লিঙ্গৱিপল্লাসো, ‘‘চত্তাৰি পুব্বকিচ্চানী’’তি হি অত্থো. এৱং ৱুত্তানি ইমানি চত্তাৰীতি সম্বন্ধো. এৱং আগতা সম্মুতিযোতি সম্বন্ধো. সব্বত্থাতি সব্বেসু চতুক্কেসু.
ইতি চতুক্কৱাৰৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
একুত্তৰিকনযো পঞ্চকৱাৰৱণ্ণনা
৩২৫. পঞ্চকেসু ‘‘পঞ্চ পুগ্গলা নিযতা’’তি এতং আনন্তৰিযানমেৱ গহণন্তি যোজনা. পঞ্চ ছেদন কা আপত্তিযো নাম ৱেদিতব্বাতি সম্বন্ধো. যা ৱিকপ্পনা ৱুত্তাতি যোজনা. উস্সঙ্কিতোতি উট্ঠহিত্ৱা সঙ্কিতো. পৰিসঙ্কিতোতি পুনপ্পুনং সঙ্কিতো. অকুপ্পো অৰহত্তফলসঙ্খাতো ধম্মো ইমস্সাতি অকুপ্পধম্মো, খীণাসৱো. খীণাসৱো সমানোপি উস্সঙ্কিতো চেৱ পৰিসঙ্কিতো চাতি যোজনা. পৰিহৰিতব্বাতি অপনেতব্বা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এতেসূতি অগোচৰেসু. থূপচীৱৰন্তি এত্থ থূপং পৰিক্খিপিত্ৱা কতং চীৱৰং থূপচীৱৰন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱম্মিক’’ন্তিআদি. ৱম্মিকো হি থূপযতি উদ্ধং আৰোহতীতি থূপোতি ৱুচ্চতি. ন্হানট্ঠানেতি সব্বেসং ন্হানট্ঠানে. তঞ্হি উদকেন কাযং অভিসিঞ্চতি এত্থাতি অভিসেকন্তি ৱুচ্চতি. অভিসেকে ছড্ডিতং আভিসেকিকং, চীৱৰং. তেন ৱুত্তং ‘‘ছড্ডিতচীৱৰ’’ন্তি. ভতপটিযাভতন্তি এত্থ ভৰধাতুযা পোসনত্থং পটিক্খিপিত্ৱা ধাৰণত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুসানং নেত্ৱা পুন আনীতক’’ন্তি. তত্থ ‘‘সুসান’’ন্তি ইমিনা কম্মং দস্সেতি, ‘‘পুনা’’তি ইমিনা পটিসদ্দস্স অত্থং দস্সেতি. ইমেহি পদেহি সুসানং ভতং হুত্ৱা গেহং পটিআভৰিতব্বন্তি ভতপটিযাভতন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি, যকাৰো পদসন্ধিকৰো. পাড়িযং, অট্ঠকথাযঞ্চ পোত্থকেসু ‘‘গতপটিযাগত’’ন্তি কণ্ঠজততিযক্খৰেন পাঠো অত্থি, সো অসুন্দৰো.
কাযো পঠমং, ৱাচা দুতিযং, কাযৱাচা ততিযং, ইদং সন্ধায ‘‘ততিযেনা’’তি ৱুত্তং. তত্থেৱাতি অন্তৰপেয্যালে এৱ.
অদিন্নন্তি এত্থ অকাৰস্স নকাৰিযভাৱঞ্চ তপচ্চযস্স কম্মৱাচকভাৱঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞেন ন দিন্ন’’ন্তি. তত্থ ‘‘অঞ্ঞেনা’’তি ইমিনা তপচ্চযস্স কম্মৱাচকভাৱং দস্সেতি, নকাৰেন অকাৰস্স কাৰিযং দস্সেতি. কেন কাৰণেন অৱিদিতন্তি আহ ‘‘পটিগ্গণ্হামীতি চেতনায অভাৱেনা’’তি. অৱিদিতন্তি অপাকটং. নটসমজ্জাদিদানন্তি নটসমজ্জাদীনং সব্বেসং দানং. উসভৱিস্সজ্জনন্তি উসভস্স ৱিস্সজ্জনং. ইদং উপলক্খণৱসেন ৱুত্তং. সব্বাসম্পি পন মনুস্সামনুস্সানং ইত্থীনং মেথুনৰতিৱসেন পুৰিসানং দানম্পি গহেতব্বং. ইত্থিদানন্তি এত্থাপি যাসং কাসঞ্চি ইত্থীনং যেসং কেসঞ্চি পুৰিসানং দানং গহেতব্বং. পটিভানচিত্তকম্মদানন্তি মেথুনসেৱনপটিভানচিত্তকম্মদানং. লোকস্সাতি লোকেন. কথেতুকম্যতাতি কথেতুকামতা. ‘‘ন সুপ্পটিৱিনোদযা’’তি ইমিনা দুক্খেন পটিৱিনোদেতব্বাতি দুপ্পটিৱিনোদযা, পটিৱিনোদেতুং ন সুকৰাতি দস্সেতি. উপাযেনাতি যুত্তিযা.
ফুস্সদেৱত্থেৰো অট্ঠাসি কিৰাতি সম্বন্ধো. একংসন্তি ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং. একস্মিং অংসেতি হি অত্থো. বুদ্ধাৰম্মণন্তি বুদ্ধগুণাৰম্মণং. মাৰোতি দেৱপুত্তমাৰো, গতোতি সম্বন্ধো. গোমযন্তি গোমীড়্হং. জৰগ্গৱোতি জৰগোণো. তাদিসমেৱাতি গোমযৱিপ্পকিৰণসভাৱমেৱ. ৱিপ্পকাৰন্তি ৱিসেসপকাৰেন কৰণং. ৱঙ্কপাদন্তি কুটিলপাদং. পৰিকসন্তোতি পৰিচ্ছেদং কত্ৱা ৱিলেখন্তো. ৱিগচ্ছপুৰিসোতি ৱিকাৰং, ৱিৰূপং ৱা গতপুৰিসো. ‘‘ৱিভচ্ছপুৰিসো’’তিপি পাঠো, ৱিসেসেন সোভণং ভক্খপুৰিসোতি অত্থো. অযমেৱ পাঠো অভিধানাদীসু (অভিধানপ্পদীপিকাযং ১০২ গাথাযং) দিস্সতি. সমন্তাতি কটঅন্ধকাৰৱিহাৰস্স সমন্ততো. মাৰো সিযা নু খোতি যোজনা. ন অসক্খিং ইতি আহাতি যোজনা. দিট্ঠপুব্বোতি পুব্বে দিট্ঠো. মহানুভাৱোতি দেৱিদ্ধিযা মহানুভাৱো. ইঙ্ঘাতি উয্যোজনত্থে নিপাতো, উয্যোজেমীতি অত্থো. অত্তভাৱন্তি তৱ অত্তভাৱং. তাদিসং ৰূপন্তি বুদ্ধস্স ভগৱতো অত্তভাৱসদিসং ৰূপং. তংসৰিক্খকন্তি তেন ৰূপেন সদিসং. পতিৰূপমেৱ সদিসট্ঠেন পতিৰূপকং, ন একংসসদিসং ৰূপং কিঞ্চি সদিসৰূপন্তি অত্থো. সকত্তভাৱন্তি সস্স এসো সকো, সোযেৱ অত্তভাৱো সকত্তভাৱো, তং. অযন্তি মাৰো. কথন্তি কেন কাৰণেন ভগৱা ন সোভতি নু খো, সোভতিযেৱাতি অত্থো. তদেৱ সমত্থেতুং ৱুত্তং ‘‘সব্বসো ৱীতৰাগদোসমোহো’’তি. ৱঞ্চিতোম্হীতি অহং ৱঞ্চিতো অম্হি. কিং অত্থীতি কিং নাম অত্থি, মম ৱঞ্চনচিত্তং নত্থীতি অধিপ্পাযো. দহৰভিক্খু পটিলভতীতিআদিনা সম্বন্ধিতব্বং.
দহৰভিক্খু অট্ঠাসীতি সম্বন্ধো. সঙ্কাৰছড্ডনিং পচ্ছিন্তি সম্বন্ধো. সঙ্কাৰং ছড্ডেতি ইমাযাতি সঙ্কাৰছড্ডনী. তিস্সদত্তত্থেৰো নাম পুচ্ছীতি সম্বন্ধো. নাৱাতোতি পোততো. পঞ্হাসহস্সন্তি সমথৱিপস্সনাকম্মট্ঠানেসু পুচ্ছাসহস্সং. পুচ্ছীতি দহৰং পুচ্ছি. পৰিচ্ছিন্দীতি তস্মিং দিৱসে কাতব্বৱত্তং নিট্ঠপেসীতি অত্থো. যোনকৱিসযতোতি যোনকলোকতো. অট্ঠ কপ্পে অনুস্সৰীতি চেতিযঙ্গণং দিস্ৱা চিত্তস্স পসীদনতো পুব্বেনিৱাসঞাণেন অট্ঠ কপ্পে অনুস্সৰি.
একো ভিক্খু গতোতি সম্বন্ধো. দেৱতা পুপ্ফহত্থা অট্ঠংসূতি মনুস্সৱেসং গহেত্ৱা অট্ঠংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘কতৰগামৱাসিকাত্থা’’তি. তুম্হে কতৰস্মিং গামে ৱসনসীলা অত্থ ভৱথাতি যোজনা. ইধেৱাতি ইমস্মিংযেৱ ঠানে. ঠিতাম্হাতি মযং ঠিতা অম্হাতি যোজনা.
অযং কথাতি অযং ৱক্খমানকথা. কিং অমচ্চপুত্তো পাসাদিকো নু খোতি যোজনা. নেতি অমচ্চপুত্তঅভযত্থেৰে. ঞাতকা অগমংসূতি সম্বন্ধো. থেৰমাতাপি পহিণীতি সম্বন্ধো. পিসদ্দেন ঞাতকে অপেক্খতি. পহিণাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘পুত্তো মে’’তিআদি. অমচ্চপুত্তো আৰূড়্হোতি সম্বন্ধো. অভযত্থেৰো আহাতি সম্বন্ধো. তেনাতি অমচ্চপুত্তেন. যুগগ্গাহন্তি যুগস্স গাহং. ‘‘মহল্লকত্থেৰস্স সম্মট্ঠট্ঠানে কচৱৰং ছড্ডেত্ৱা’’তি ৱচনং আৱি কৰোন্তো আহ ‘‘অতীতত্তভাৱে কিৰা’’তিআদি. অমচ্চপুত্তো ছড্ডেসীতি সম্বন্ধো.
তন্তি সম্মজ্জনৱত্তং. তত্ৰাতি ‘‘সত্থুসাসনং কতং হোতী’’তিৱচনে. আযস্মা সাৰিপুত্তো নিসীদি কিৰাতি সম্বন্ধো. ভগৱা পচ্চাগঞ্ছীতি সম্বন্ধো. পাদানীতি পাদস্স অক্কমনট্ঠানানি, পাদচেতিযানীতি অত্থো. থেৰো নিসীদীতি সম্বন্ধো. জণ্ণুকেহি পতিট্ঠায ‘‘পাদচেতিযং ৱন্দিত্ৱা’’তি পাঠসেসো অজ্ঝাহৰিতব্বো. মে নিসিন্নভাৱং মে সত্থা অঞ্ঞাসি ৱতাতি যোজনা. মেসদ্দো হি পুব্বপৰাপেক্খো. চোদনন্তি দোসাৰোপনং. কাৰেস্সামীতি দসবলং কাৰেস্সামি. ভগৱা আহাতি সম্বন্ধো. গতোসীতি ত্ৱং গতো অসি, ৱিচৰন্তস্স তুয্হং ন পতিৰূপন্তি যোজনা. ততোতি চোদনকালতো.
এত্তকো ৱিনিচ্ছযো উপলব্ভতীতি সম্বন্ধো. ভাসপৰিযন্তন্তি ৱচনপৰিচ্ছেদং. অযন্তি কথা. এত্তকং ৱচনন্তি সম্বন্ধো. গয্হূপগন্তি গহেতব্বভাৱং উপগমনং, গণ্হিতুং খমনীযন্তি অত্থো. তানীতি দ্ৱে মূলানি. পুন তানীতি সমুদযভূতানি ছ আপত্তিসমুট্ঠানানি. ৱত্থুন্তি মেথুনাদিৱত্থুং. ইতিপীতি পিসদ্দো পঠমনযং অপেক্খতি. এত্থ পঠমনযে মূলেন সমুদযস্স পাযতো অভেদো হোতি, পচ্ছিমনযে পন সব্বথা ভেদো হোতি. তস্মা পচ্ছিমনযোযেৱ যুত্ততৰোতি দট্ঠব্বো. ‘‘ৱূপসম্মতী’’তি ইমিনা ‘‘নিৰুজ্ঝতী’’তি পদস্স সমুচ্ছেদনিৰোধং দস্সেতি. ৱুট্ঠানেনাতি পৰিৱাসাদিৱিনযকম্মেন.
তেত্তিংসমূলানং সৰূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিৱাদাধিকৰণস্স দ্ৱাদস মূলানী’’তিআদি. একং মূলন্তি সম্বন্ধো. তানীতি তেত্তিংস মূলানি. পৰতোতি পৰস্মিং. ‘‘অট্ঠাৰস ভেদকৰৱত্থূনী’’তিআদিনা অধিকৰণানং সমুট্ঠানং দস্সেতি. চত্তাৰি সঙ্ঘকিচ্চানি নিস্সায উপ্পজ্জতীতি যোজনা. ইদন্তি ৱত্থু. সত্তন্নং নিদানন্তি সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধানং পঞ্ঞত্তিট্ঠানসঙ্খাতং নিদানং. এত্থাতি ঠানে. পঞ্ঞত্তিং ন জানাতীতি এত্থ ‘‘অনুপঞ্ঞত্তিং ন জানাতী’’তি ৱক্খমানত্তা পঠমপঞ্ঞত্তি গহেতব্বাতি আহ ‘‘পঠমপঞ্ঞত্তিং ন জানাতী’’তি. অনুপঞ্ঞত্তীতি এত্থ অনুসদ্দো নউপচ্ছিন্নত্থোতি আহ ‘‘পুনপ্পুনং পঞ্ঞত্তিং ন জানাতী’’তি. পচ্ছাত্থোপি যুজ্জতেৱ পঠমপঞ্ঞত্তিতো পচ্ছা পঞ্ঞত্তত্তা. অনুসন্ধিৱচনপথন্তি এত্থ অনুসন্ধীনং ৱসেন ৱচনপথন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘কথানুসন্ধিৱিনিচ্ছযানুসন্ধিৱসেন ৱত্থু’’ন্তি. ঞত্তিকিচ্চন্তি ঞত্তিযা কিচ্চং. ইমিনা ঞত্তিযাতি এত্থ সাম্যত্থে সামিৱচনং. কৰধাতুসম্বন্ধে কৰণৱচনম্পি যুজ্জতেৱ. কৰণন্তি এত্থ চ যুপচ্চযস্স কম্মত্থভাৱঞ্চ দস্সেতি. ন কেৱলং ঞত্তিকম্মে এৱ ঞত্তিকিচ্চং ন জানাতি, অথ খো ঞত্তিদুতিযঞত্তিচতুত্থকম্মেসুপি ন জানাতীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ঞত্তিদুতিযঞত্তিচতুত্থকম্মেসূ’’তিআদি. পুব্বে ঠপেতব্বাতি ঞত্তি নাম কম্মৱাচায পুব্বে ঠপেতব্বাতি ন জানাতি. ইমিনা নপুব্বকুসলভাৱং দস্সেতি. ‘‘পচ্ছা’’তি ইমিনা নঅপৰকুসলভাৱং দস্সেতি. পিসদ্দেন পঠমনযং অপেক্খতি. ‘‘কালং ন জানাতী’’তি ইমিনা অকালঞ্ঞূতি পদস্স ৱিগ্গহৱাক্যং দস্সেতি. কালং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনজ্ঝিট্ঠো’’তিআদি.
‘‘ধুতঙ্গে আনিসংসং অজানিত্ৱা’’তি ইমিনা মন্দমোমূহানং ফলং দস্সেতি. পাপিচ্ছোতি এত্থ পাপিচ্ছো নাম পচ্চযলাভস্স পত্থনাতি আহ ‘‘পচ্চযলাভং পত্থযমানো’’তি. কাযৱিৱেকো চ চিত্তৱিৱেকো চ উপধিৱিৱেকো চ কাযচিত্তউপধিৱিৱেকং, সমাহাৰদ্ৱন্দো, পুব্বপদেসু উত্তৰপদলোপো. এতস্সাতি আৰঞ্ঞিকস্স. ইমিনা ইমায অত্থো ইদমত্থো, সো এতস্সত্থীতি ইদমত্থীতি ৱচনত্থং দস্সেতি. অপ্পিচ্ছঞ্ঞেৱাতিআদীসু এৱসদ্দানং ছড্ডেতব্বত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ন অঞ্ঞং কিঞ্চি লোকামিস’’ন্তি.
নৱৱিধন্তি দিৱসৱসেন তিৱিধং, তথা কত্তব্বাকাৰৱসেন, তথা কাৰকৱসেনাতি নৱৱিধং উপোসথং.
কাযদুচ্চৰিতাদি যস্মা ন পসাদং সংৱত্তেতি, ন পসাদায ৱা সংৱত্ততি, তস্মা অপাসাদিকন্তি ৱুচ্চতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অপাসাদিকন্তি কাযদুচ্চৰিতাদি অকুসল’’ন্তি. ৱেলং অতিক্কম্মাতি ভোজনাদিকালং অতিক্কমিত্ৱা. ইমিনা অতিৱেলন্তি এত্থ অতিসদ্দস্স অতিক্কমনত্থঞ্চ ‘‘অতিৱেল’’ন্তি পদস্স ‘‘ৱিহৰতো’’তি পদে কিৰিযৱিসেসনভাৱঞ্চ দস্সেতি. অপ্পং কালন্তি যোজনা. অৱতৰণং ওতাৰোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ওতৰণ’’ন্তি. সব্বত্থাতি সব্বেসু পঞ্চকেসু.