নমো তস্স ভগৱতো অৰহতো সম্মাসম্বুদ্ধস্স
ৱিনযপিটকে
পাচিত্যাদিযোজনা
পাচিত্তিযযোজনা
মহাকাৰুণিকং নাথং, অভিনত্ৱা সমাসতো;
পাচিত্যাদিৱণ্ণনায, কৰিস্সামত্থযোজনং.
৫. পাচিত্তিযকণ্ডং
১. মুসাৱাদসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
খুদ্দকানন্তি সুখুমাপত্তিপকাসকত্তা অপ্পকানং, গণনতো ৱা পচুৰত্তা বহুকানং. যেসং সিক্খাপদানন্তি সম্বন্ধো. ‘‘যেস’’ন্তি পদং ‘‘সঙ্গহো’’তি পদে সাম্যত্থছট্ঠী. সঙ্গহীযতে সঙ্গহো. ‘‘নৱহি ৱগ্গেহী’’তিপদং ‘‘সঙ্গহো, সুপ্পতিট্ঠিতো’’তি পদদ্ৱযে কৰণং. দানীতি কালৱাচকো সত্তম্যন্তনিপাতো ইদানি-পৰিযাযো, ইমস্মিং কালেতি অত্থো. তেসন্তি খুদ্দকানং, অযং ৱণ্ণনাতি সম্বন্ধো. ভৱতীতি এত্থ তি-সদ্দো একংসত্থে অনাগতকালিকো হোতি ‘‘নিৰযং নূন গচ্ছামি, এত্থ মে নত্থি সংসযো’’তিআদীসু (জা. ২.২২.৩৩১) ৱিয. কিঞ্চাপেত্থ হি যথা একংসৱাচকো নূনসদ্দো অত্থি, ন এৱং ‘‘ভৱতী’’তি পদে, অত্থতো পন অযং ৱণ্ণনা নূন ভৱিস্সতীতি অত্থো গহেতব্বো. অথ ৱা অৱস্সম্ভাৱিযত্থে অনাগতকালৱাচকো হোতি ‘‘ধুৱং বুদ্ধো ভৱামহ’’ন্তিআদীসু (বু. ৱং. ২.১০৯-১১৪) ৱিয. কামঞ্হেত্থ যথা অৱস্সম্ভাৱিযত্থৱাচকো ধুৱসদ্দো অত্থি, ন এৱং ‘‘ভৱতী’’তি পদে, অত্থতো পন ধুৱং ভৱিস্সতি অযং ৱণ্ণনাতি অত্থো গহেতব্বোতি দট্ঠব্বং.
১. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘মুসাৱাদৱগ্গস্সা’’তি পদে নিদ্ধাৰণসমুদাযো, তেসু নৱসু ৱগ্গেসূতি অত্থো. পঠমসিক্খাপদেতি ৱা, তেসু খুদ্দকেসু সিক্খাপদেসূতি অত্থো. সক্যানং পুত্তোতি ভগিনীহি সংৱাসকৰণতো লোকমৰিযাদং ছিন্দিতুং, জাতিসম্ভেদতো ৱা ৰক্খিতুং সক্কুণন্তীতি সক্যা. সাকৱনসণ্ডে নগৰং মাপেন্তীতি ৱা সক্যা, পুব্বৰাজানো. তেসং ৱংসে ভূতত্তা এতৰহিপি ৰাজানো সক্যা নাম, তেসং পুত্তোতি অত্থো. ‘‘বুদ্ধকালে’’তি পদং ‘‘পব্বজিংসূ’’তি পদে আধাৰো. সক্যকুলতো নিক্খমিত্ৱাতি সম্বন্ধো. ‘‘ৱাদক্খিত্তো’’ত্যাদিনা ৱাদেন খিত্তো, ৱাদম্হি ৱাতি অত্থং দস্সেতি. যত্ৰ যত্ৰাতি যস্সং যস্সং দিট্ঠিযং পৱত্ততীতি সম্বন্ধো. অৱজানিত্ৱাতি পটিস্সৱেন ৱিযোগং কত্ৱা. অৱসদ্দো হি ৱিযোগত্থৱাচকো. ‘‘অপজানিত্ৱা’’তিপি পাঠো, পটিঞ্ঞাতং অপনীতং কত্ৱাতি অত্থো. দোসন্তি অযুত্তিদোসং, সল্লক্খেন্তো হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. কথেন্তো কথেন্তোতি অন্তসদ্দো মানসদ্দকাৰিযো. কথিযমানো কথিযমানোতি হি অত্থো. পটিজানিত্ৱাতি পটিঞ্ঞাতং কত্ৱা. আনিসংসন্তি নিদ্দোসং গুণং. পটিপুব্বো চৰসদ্দো পটিচ্ছাদনত্থোতি আহ ‘‘পটিচৰতি পটিচ্ছাদেতী’’তি. ‘‘কিং পন ৰূপং নিচ্চং ৱা অনিচ্চং ৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি ৱদতি. কস্মাতি ৱুত্তে ‘‘জানিতব্বতো’’তি ৱদতি. যদি এৱং নিব্বানম্পি জানিতব্বত্তা অনিচ্চং নাম সিযাতি ৱুত্তে অত্তনো হেতুম্হি দোসং দিস্ৱা অহং ‘‘জানিতব্বতো’’তি হেতুং ন ৱদামি, ‘‘জাতিধম্মতো’’তি পন ৱদামি. তযা পন দুস্সুতত্তা এৱং ৱুত্তন্তি ৱত্ৱা অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতি. ‘‘কুৰুন্দিয’’ন্তি পদং ‘‘ৱুত্ত’’ন্তি পদে আধাৰো. এতস্সাতি ‘‘ৰূপং অনিচ্চং জানিতব্বতো’’তি ৱচনস্স. তত্ৰাতি কুৰুন্দিযং. তস্সাতি পটিজাননাৱজাননস্স. ‘‘পটিচ্ছাদনত্থ’’ন্তি পদং ‘‘ভাসতী’’তিপদে সম্পদানং. ‘‘মহাঅট্ঠকথায’’ন্তিপদং ‘‘ৱুত্ত’’ন্তি পদে আধাৰো. ‘‘দিৱাট্ঠানাদীসূ’’তি পদং উপনেতব্বং. ইদং ‘‘অসুকস্মিং নামপদেসে’’তি পদে নিদ্ধাৰণসমুদাযো.
৩. সম্মা ৱদতি অনেনাতি সংৱাদনং, উজুজাতিকচিত্তং, ন সংৱাদনং ৱিসংৱাদনং, ৱঞ্চনাধিপ্পাযৱসপ্পৱত্তং চিত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিসংৱাদনচিত্ত’’ন্তি. ‘‘ৱাচা’’ত্যাদিনা ৱচতি এতাযাতি ৱাচাতি অত্থং দস্সেতি. হীতি দড়্হীকৰণজোতকং, তদমিনা সচ্চন্তি অত্থো. ‘‘ৱাচাযেৱা’’তি পদং ‘‘ব্যপ্পথো’’তি পদে তুল্যত্থং, ‘‘ৱুচ্চতী’’তি পদে কম্মং. পথসদ্দপৰত্তা ৱাচাসদ্দস্স ব্যাদেসো কতো. সুদ্ধচেতনা কথিতাতি সম্বন্ধো. তংসমুট্ঠিতসদ্দসহিতাতি তায চেতনায সমুট্ঠিতেন সদ্দেন সহ পৱত্তা চেতনা কথিতাতি যোজনা.
‘‘এৱ’’ন্তি পদং ‘‘দস্সেত্ৱা’’তি পদে নিদস্সনং, কৰণং ৱা. ‘‘দস্সেত্ৱা’’তি পদং ‘‘দস্সেন্তো আহা’’তি পদদ্ৱযে পুব্বকালকিৰিযা. অন্তেতি ‘‘ৱাচা’’তিআদীনং পঞ্চন্নং পদানং অৱসানে. ‘‘আহা’’তি এত্থ ৱত্তমান-তিৱচনস্স অকাৰো পচ্চুপ্পন্নকালৱাচকেন ‘‘ইদানী’’তি পদেন যোজিতত্তা. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘অত্থো ৱেদিতব্বো’’তি পদে আধাৰো. এত্থাতি ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদীসু. ‘‘পাড়িয’’ন্তি পদং ‘‘দেসনা কতা’’তি পদে আধাৰো. নিস্সিতৱিঞ্ঞাণৱসেন অৱত্ৱা নিস্সযপসাদৱসেন ‘‘চক্খুনা দিট্ঠ’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ওড়াৰিকেনেৱা’’তি.
৪. তস্সাতি ‘‘তীহাকাৰেহী’’তিআদিৱচনস্স. ‘‘অত্থো’’তি পদং ‘‘ৱেদিতব্বো’’তি পদে কম্মং. হীতি ৱিসেসজোতকং, ৱিসেসং কথযিস্সামীতি অত্থো. তত্থাতি চতুত্থপাৰাজিকে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.
৯. আদীনম্পীতি পিসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো.
১১. মন্দসদ্দো জড়ত্থৱাচকোতি আহ ‘‘মন্দত্তা জড়ত্তা’’তি. যো পন অঞ্ঞং ভণতীতি সম্বন্ধো. ‘‘সামণেৰেনা’’তি পদং ‘‘ৱুত্তো’’তি পদে কত্তা. অপিসদ্দো পুচ্ছাৱাচকো, ‘‘পস্সিত্থা’’তি পদেন যোজেতব্বো, অপি পস্সিত্থাতি অত্থো. ‘‘অদিট্ঠং দিট্ঠং মে’’তিআদিৱচনতো অঞ্ঞা পূৰণকথাপি তাৱ অত্থীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞা পূৰণকথা নাম হোতী’’তি. অপ্পতায ঊনস্স অত্থস্স পূৰণৱসেন পৱত্তা কথা পূৰণকথা. এসা পূৰণকথা নাম কাতি আহ ‘‘একো’’তিআদি. এসা হি গামে অপ্পকম্পি তেলং ৱা পূৱখণ্ডং ৱা পস্সিত্ৱা ৱা লভিত্ৱা ৱা বহুকং কত্ৱা পূৰণৱসেন কথিতত্তা পূৰণকথা নাম. বহুকানি তেলানি ৱা পূৱে ৱা পস্সন্তোপি লভন্তোপি অপ্পকং কত্ৱা ঊনৱসেন কথিতত্তা ঊনকথাপি অত্থীতি সক্কা ৱত্তুং. অট্ঠকথাসু পন অৱুত্তত্তা ৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বং. বহুকায পূৰণস্স অত্থস্স ঊনৱসেন পৱত্তা কথা ঊনকথাতি ৱিগ্গহো কাতব্বোতি. পঠমং.
২. ওমসৱাদ সিক্খাপদং
১২. দুতিযে মসধাতু ৱিজ্ঝনত্থে পৱত্ততি ‘‘ওমট্ঠং উম্মট্ঠ’’ন্তিআদীসু (সং. নি. অট্ঠ. ১.১.২১) ৱিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ওমসন্তীতি ওৱিজ্ঝন্তী’’তি.
১৩. ‘‘ইদং ৱত্থু’’ন্তি পদং ‘‘আহৰী’’তি পদে কম্মং. নন্দিতব্বোতি নন্দো ৱণ্ণবলাদি, সো এতস্সত্থীতি নন্দী. ৱিসালানি মহন্তানি ৱিসাণানি এতস্সত্থীতি ৱিসালো, নন্দী চ সো ৱিসালো চেতি নন্দিৱিসালোতি ৱচনত্থং দস্সেতি ‘‘নন্দিৱিসালো নামা’’তিআদিনা. সোতি নন্দিৱিসালো, ‘‘আহা’’তি পদে কত্তা. তত্থেৱাতি যুঞ্জিতট্ঠানেযেৱ. অহেতুকপটিসন্ধিকালেপীতি পি-সদ্দো অনুগ্গহত্থৱাচকো, পগেৱ দ্ৱিহেতুক তিহেতুক পটিসন্ধিকালেতি অত্থো. ‘‘তেন চা’’তি চকাৰস্স অৱুত্তসম্পিণ্ডনত্থত্তা ‘‘অত্তনো কম্মেন চা’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতীতি আহ ‘‘অত্তনো কম্মেন চা’’তি. অত্তনোতি নন্দিৱিসালস্স.
১৫. এত্থাতি এতিস্সং পদভাজনিযং, ‘‘আহা’’তি পদে আধাৰো. ‘‘যস্মা’’তি পদং ৱিভজিতুকামো’’তি পদে হেতু. অট্ঠুপ্পত্তিযংযেৱ ‘‘হীনেনাপী’’তি ৱত্ৱা পদভাজনিযং অৱুত্তত্তা ইদং ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. ৱেণুকাৰজাতীতি ৱিলীৱকাৰজাতি. নেসাদজাতীতি এত্থ কেৱট্টজাতিপি সঙ্গহিতা.
পু ৱুচ্চতি কৰীসং, তং কুসতি অপনেতীতি পুক্কুসো. পুপ্ফং ৱুচ্চতি কৰীসং, কুসুমং ৱা, তং ছড্ডেতীতি পুপ্ফছড্ডকো.
কুটতি ছিন্দতীতি কোট্ঠো, সোযেৱ কোট্ঠকো. যকাৰভকাৰে একতো যোজেত্ৱা ‘‘যভা’’তি যো অক্কোসো অত্থি, এসো হীনো নাম অক্কোসোতি যোজনা.
১৬. সব্বপদেসূতি নামাদীসু সব্বপদেসু. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. অলিকন্তি অসচ্চং, মিচ্ছাৱাচন্তি সম্বন্ধো. যোপি ৱদতীতি যোজনা.
২৬. পৰিহৰিত্ৱাতি পৰিমুখং কথনং অপনেত্ৱা. দৱং পৰিহাসং কামেতীতি দৱকামো, তস্স ভাৱো দৱকম্যং, তংযেৱ দৱকম্যতা. অনুপসম্পন্নন্তি এত্থ অকাৰস্স সদিসত্থমগ্গহেত্ৱা অঞ্ঞত্থোৱ গহেতব্বোতি আহ ‘‘ঠপেত্ৱা ভিক্খু’’ন্তিআদি. যদি হি সদিসত্থো ভৱেয্য, সামণেৰোৱ অনুপসম্পন্নো নাম সিযা সণ্ঠানেন চ পুৰিসভাৱেন চ সদিসত্তা, তস্মা অঞ্ঞত্থোৱ গহেতব্বোতি দট্ঠব্বং. সব্বসত্তাতি এত্থ সব্বসদ্দো অনৱসেসত্থো মনুস্সে উপাদায ৱচনত্থজাননাজাননপকতিকানং সব্বসত্তানম্পি গহিতত্তা.
৩৫. অত্থপুৰেক্খাৰো নামাতি ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. সিক্খাপদমপেক্খিয নপুংসকলিঙ্গৱসেন ‘‘কিৰিয’’ন্তিআদি ৱুত্তং. আপত্তিমপেক্খিয ইত্থিলিঙ্গৱসেন ‘‘কিৰিযা’’তিআদি ৱুত্তং. ৱজ্জকম্মসদ্দা সিক্খাপদমপেক্খন্তাপি আপত্তি, মপেক্খন্তাপি নিযতনপুংসকলিঙ্গত্তা নপুংসকাযেৱ, তস্মা তে দ্ৱে আপত্তিট্ঠানে ন ৱুত্তাতি দট্ঠব্বন্তি. দুতিযং.
৩. পেসুঞ্ঞসিক্খাপদং
৩৬. ততিযে ‘‘জাতভণ্ডনান’’ন্তি ৱত্তব্বে অগ্যাহিতোতিআদীসু ৱিয ৱিসেসনপৰনিপাতৱসেন ‘‘ভণ্ডনজাতান’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘সঞ্জাতভণ্ডনান’’ন্তি. ‘‘পুব্বভাগো’’তি ৱত্ৱা তস্স সৰূপং দস্সেতি ‘‘ইমিনা চ ইমিনা চা’’তিআদিনা. ৱিৰুদ্ধং ৱদতি এতেনাতি ৱিৱাদো, ৱিগ্গাহিককথা, তং আপন্নাতি ৱিৱাদাপন্না, তেসং. পিসতি সঞ্চুণ্ণেতীতি পিসুণো, পুগ্গলো, তস্স ইদন্তি পেসুঞ্ঞং, ৱচনন্তি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পেসুঞ্ঞন্তি পিসুণৱাচ’’ন্তি.
৩৭. ভিক্খুপেসুঞ্ঞেতি ভিক্খূনং সন্তিকং উপসংহটে পেসুঞ্ঞৱচনেতি ছট্ঠীসমাসো.
৩৮. ‘‘দিস্ৱা’’তি পদং ‘‘ভণন্তস্সা’’তি পদে পুব্বকালকিৰিযা, দস্সনং হুত্ৱাতি অত্থো. ততিযং.
৪. পদসোধম্মসিক্খাপদং
৪৪. চতুত্থে পটিমুখং আদৰেন সুণন্তীতি পতিস্সা, ন পতিস্সা অপ্পতিস্সাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপ্পতিস্সৱা’’তি.
৪৫. ‘‘পদসো’’তি এত্থ সো-পচ্চযো ৱিচ্ছত্থৱাচকোতি আহ ‘‘পদং পদ’’ন্তি. তত্থাতি তেসু চতুব্বিধেসু. পদং নাম ইধ অত্থজোতকং ৱা ৱিভত্যন্তং ৱা ন হোতি, অথ খো লোকিযেহি লক্খিতো গাথায চতুত্থংসো পাদোৱ অধিপ্পেতোতি আহ ‘‘পদন্তি একো গাথাপাদো’’তি. অনু পচ্ছা ৱুত্তপদত্তা দুতিযপাদো অনুপদং নাম. অনু সদিসং ব্যঞ্জনং অনুব্যঞ্জনন্তি অত্থং দস্সেতি ‘‘অনুব্যঞ্জন’’ন্তিআদিনা. ব্যঞ্জনসদ্দো পদ-পৰিযাযো. যংকিঞ্চি পদং অনুব্যঞ্জনং নাম ন হোতি, পুৰিমপদেন পন সদিসং পচ্ছিমপদমেৱ অনুব্যঞ্জনং নাম.
ৱাচেন্তো হুত্ৱা নিট্ঠাপেতীতি যোজনা. ‘‘একমেকং পদ’’ন্তি পদং ‘‘নিট্ঠাপেতী’’তি পদে কাৰিতকম্মং. ‘‘থেৰেনা’’তি পদং ‘‘ৱুত্তে’’তি পদে কত্তা, ‘‘একতো’’তি পদে সহত্থো. সামণেৰো অপাপুণিত্ৱা ভণতীতি সম্বন্ধো. মত্তমেৱাতি এত্থ এৱসদ্দো মত্তসদ্দস্স অৱধাৰণত্থং দস্সেতি, তেন পকাৰং পটিক্খিপতি. ‘‘অনিচ্চ’’ন্তি চ ‘‘অনিচ্চা’’তি চ দ্ৱিন্নং পদানং সতিপি লিঙ্গৱিসেসত্তে অনুব্যঞ্জনত্তা আপত্তিমোক্খো নত্থীতি আহ ‘‘অনুব্যঞ্জনগণনায পাচিত্তিযা’’তি.
ব্ৰহ্মজালাদীনীতি এত্থ আদিসদ্দেন সামঞ্ঞফলসুত্তাদীনি দীঘসুত্তানি (দী. নি. ১.১৫০ আদযো) সঙ্গহিতানি. চসদ্দেন ওঘতৰণসুত্তাদীনি সংযুত্তসুত্তানি (সং. নি. ১.১) চ চিত্তপৰিযাদানসুত্তাদীনি অঙ্গুত্তৰসুত্তানি (অ. নি. ১.২ আদযো) চ সঙ্গহিতানি. সোতি দেৱতাভাসিতো ৱেদিতব্বোতি যোজনা.
কিঞ্চাপি ৱদতীতি সম্বন্ধো. এত্থ চ কিঞ্চাপিসদ্দো গৰহত্থৱাচকো, পনসদ্দো অনুগ্গহত্থৱাচকো. মেণ্ডকমিলিন্দপঞ্হেসূতি মেণ্ডকপঞ্হে চ মিলিন্দপঞ্হে চ. যন্তি সুত্তং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. আৰম্মণকথা বুদ্ধিককথা দণ্ডককথা ঞাণৱত্থুকথাতি যোজেতব্বং পেয্যালৱসেন ৱুত্তত্তা. ইমাযো পকৰণানি নামাতি ৱদন্তি. মহাপচ্চৰিযাদীসু ৱত্ৱা পৰিগ্গহিতোতি যোজনা. যন্তি সুত্তং.
৪৮. তত্ৰাতি ‘‘একতো উদ্দিসাপেন্তো’’তি ৱচনে. উদ্দিসাপেন্তীতি আচৰিযং দেসাপেন্তি বহুকত্তাৰমপেক্খিয বহুৱচনৱসেন ৱুত্তং. তেহীতি উপসম্পন্নানুপসম্পন্নেহি. দ্ৱেপীতি উপসম্পন্নো চ অনুপসম্পন্নো চ.
উপচাৰন্তি দ্ৱাদসহত্থূপচাৰং. যেসন্তি ভিক্খূনং. পলাযনকগন্থন্তি পৰিৱজ্জেত্ৱা গচ্ছন্তং পকৰণং. সামণেৰো গণ্হাতীতি যোজনা.
ওপাতেতীতি অৱপাতেতি, গড়িতাপেতীতি অত্থো. সুত্তেপীতি ৱেয্যাকৰণসুত্তেপি. তন্তি যেভুয্যেন পগুণগন্থং. পৰিসঙ্কমানন্তি সাৰজ্জমানং. যং পন ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. কিৰিযসমুট্ঠানত্তাতি ইমস্স সিক্খাপদস্স কিৰিযসমুট্ঠানত্তাতি. চতুত্থং.
৫. সহসেয্যসিক্খাপদং
৪৯. পঞ্চমে মুট্ঠা সতি এতেসন্তি মুট্ঠস্সতী. নত্থি সম্পজানং এতেসন্তি অসম্পজানা. ভৱঙ্গোতিণ্ণকালেতি নিদ্দোক্কমনকালে.
৫০. ‘‘পকতিযা’’তি পদং ‘‘দেন্তী’’তি পদে ৱিসেসনং. তে ভিক্খূ দেন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘গাৰৱেনা’’তি পদঞ্চ ‘‘সিক্খাকামতাযা’’তি পদঞ্চ ‘‘দেন্তী’’তি পদে হেতু. সীসস্স উপধানং উস্সীসং, তস্স কৰীযতে উস্সীসকৰণং, তংযেৱ অত্থো পযোজনং উস্সীসকৰণত্থো, তদত্থায. তত্ৰাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং, ‘‘সিক্খাকামতাযা’’তি ৱচনেতি অত্থো. নিদস্সনন্তি সেসো. অথ ৱা সিক্খাকামতাযাতি পচ্চত্তে ভুম্মৱচনং. ‘‘ইদম্পিস্স হোতি সীলস্মি’’ন্তিআদীসু (দী. নি. ১.১৯৫ আদযো) ৱিয. ইদম্পি সিক্খাকামতায অযং সিক্খাকামতা সিক্খাকামভাৱো হোতীতি যোজনা. এস নযো ‘‘তত্ৰিদং সমন্তপাসাদিকায সমন্তপাসাদিকত্তস্মি’’ন্তিআদীসুপি. ভিক্খূ খিপন্তীতি যোজনা. তন্তি আযস্মন্তং ৰাহুলং. অথাতি খিপনতো পচ্ছা. ইদন্তি ৱত্থু. সম্মুঞ্চনিকচৱৰছড্ডনকানি সন্ধায ৱুত্তং. তেনাযস্মতা ৰাহুলেন পাতিতং নু খোতি যোজনা. সো পনাযস্মা গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. অপৰিভোগা অঞ্ঞেসন্তি অঞ্ঞেহি ন পৰিভুঞ্জিতব্বা.
৫১. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. সযনং সেয্যা, কাযপসাৰণকিৰিযা, সযন্তি এত্থাতি সেয্যা, মঞ্চপীঠাদি. তদুভযম্পি একসেসেন ৱা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন ৱা একতো কত্ৱা ‘‘সহসেয্য’’ন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘সেয্যা’’তিআদি. তত্থাতি দ্ৱীসু সেয্যাসু. তস্মাতি যস্মা দ্ৱে সেয্যা দস্সিতা, তস্মা. ‘‘সব্বচ্ছন্না’’তিআদিনা লক্খণং ৱুত্তন্তি যোজনা. পাকটৱোহাৰন্তি লোকে ৱিদিতং ৱচনং. দুস্সকুটিযন্তি দুস্সেন ছাদিতকুটিযং. অট্ঠকথাসু যথাৱুত্তে পঞ্চৱিধচ্ছদনেযেৱ গয্হমানে কো দোসোতি আহ ‘‘পঞ্চৱিধচ্ছদনেযেৱা’’তিআদি. যং পন সেনাসনং পৰিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. পাকাৰেন ৱাতি ইট্ঠকসিলাদাৰুনা ৱা. অঞ্ঞেন ৱাতি কিলঞ্জাদিনা ৱা. ৱত্থেনপীতি পিসদ্দো পগেৱ ইট্ঠকাদিনাতি দস্সেতি. যস্সাতি সেনাসনসঙ্খাতায সেয্যায. উপৰীতি ৱা সমন্ততোতি ৱা যোজনা. একেন দ্ৱাৰেন পৱিসিত্ৱা সব্বপাসাদস্স ৱড়ঞ্জিতব্বতং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘একূপচাৰো’’তি. সতগব্ভং ৱা চতুস্সালং একূপচাৰং হোতীতি সম্বন্ধো. তন্তি সেনাসনসঙ্খাতং সেয্যং.
তত্থাতি সেনাসনসঙ্খাতাযং সেয্যাযং. সম্বহুলা সামণেৰা সচে হোন্তি, একো ভিক্খু সচে হোতীতি যোজনা. ‘‘সামণেৰা’’তি ইদং পচ্চাসন্নৱসেন ৱুত্তং, উপলক্খণৱসেন ৱা অঞ্ঞেহিপি সহসেয্যানং আপত্তিসম্ভৱতো. তেতি সামণেৰা. সব্বেসন্তি ভিক্খূনং. তস্সাতি সামণেৰস্স. এসেৱ নযোতি এসো এৱ নযো, ন অঞ্ঞো নযোতি অত্থো. অথ ৱা এসেৱ নযোতি এসো ইৱ নযো, এসো এতাদিসো নযো ইৱ অযং নযো দট্ঠব্বোতি অত্থো.
অপি চাতি একংসেন. এত্থাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. চতুক্কন্তি একাৱাসএকানুপসম্পন্নং, একাৱাসনানুপসম্পন্নং, নানাৱাসএকানুপসম্পন্নং, নানাৱাসনানুপসম্পন্নন্তি চতুসমূহং, চতুপৰিমাণং ৱা. যোতি ভিক্খু. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো, তং ৱচনং ৱিত্থাৰযিস্সামীতি অত্থো, ৱিত্থাৰো মযা ৱুচ্চতেতি ৱা. দেৱসিকন্তি দিৱসে দিৱসে. ণিকপচ্চযো হি ৱিচ্ছত্থৱাচকো. যোপি সহসেয্যং কপ্পেতি, তস্সাপি আপত্তীতি যোজেতব্বো. তত্ৰাতি ‘‘তিৰচ্ছানগতেনাপী’’তি ৱচনে.
‘‘অপদানং অহিমচ্ছা, দ্ৱিপদানঞ্চ কুক্কুটী;
চতুপ্পদানং মজ্জাৰী, ৱত্থু পাৰাজিকস্সিমা’’তি. (পাৰা. অট্ঠ. ১.৫৫);
ইমং গাথং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ৱুত্তনযেনেৱা’’তি. তস্মাতি যস্মা ৱেদিতব্বো, তস্মা. গোধাতি কুণ্ডো. বিড়ালোতি আখুভুজো. মঙ্গুসোতি নকুলো.
অসম্বদ্ধভিত্তিকস্স কতপাসাদস্সাতি যোজনা. তুলাতি এত্থ তুলা নাম থম্ভান, মুপৰি দক্খিণুত্তৰৱিত্থাৰৱসেন ঠপিতো দাৰুৱিসেসো থলতি থম্ভেসু পতিট্ঠাতীতি কত্ৱা. তা পন হেট্ঠিমপৰিচ্ছেদতো তিস্সো, উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেন পন পঞ্চসত্তনৱাদযো. নানূপচাৰে পাসাদেতি সম্বন্ধো.
ৱাড়সঙ্ঘাটাদীসূতি ৱাড়ৰূপং দস্সেত্ৱা কতেসু সঙ্ঘাটাদীসু. আদিসদ্দেন তুলং সঙ্গণ্হাতি. এত্থ চ সঙ্ঘাটো নাম তুলান, মুপৰি পুব্বপচ্ছিমাযামৱসেন ঠপিতো কট্ঠৱিসেসো সম্মা ঘটেন্তি এত্থ গোপানস্যাদযোতি কত্ৱা. তে পন তযো হোন্তি. নিব্বকোসব্ভন্তৰেতি ছদনকোটিঅব্ভন্তৰে. পৰিমণ্ডলং ৱা চতুৰস্সং ৱা সেনাসনং হোতীতি সম্বন্ধো. তত্ৰাতি তস্মিং সেনাসনে. অপৰিচ্ছিন্নো গব্ভস্স উপচাৰো এতেসন্তি অপৰিচ্ছিন্নগব্ভূপচাৰা সব্বগব্ভা, তে পৱিসন্তীতি অত্থো. নিপন্নানং ভিক্খূনন্তি যোজনা. তত্ৰাতি তস্মিং পমুখে. পমুখস্স সব্বচ্ছন্নত্তা, সব্বপৰিচ্ছন্নত্তা চ আপত্তিং কৰোতীতি যোজনা. ননু পমুখে ছন্নমেৱ অত্থি, নো পৰিচ্ছন্নন্তি আহ ‘‘গব্ভপৰিক্খেপো’’তিআদি. হীতি সচ্চং.
যং পন অন্ধকট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. জগতীতি পথৱিযা চ মন্দিৰালিন্দৱত্থুস্স চ নামমেতং. ইধ পন মন্দিৰালিন্দৱত্থুসঙ্খাতা ভূভেদা গহিতা. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. কস্মা পাড়িযা ন সমেতীতি আহ ‘‘দসহত্থুব্বেধাপী’’তিআদি. হীতি যস্মা. তত্থাতি অন্ধকট্ঠকথাযং. যেপি মহাপাসাদা হোন্তীতি যোজনা. তেসুপীতি মহাপাসাদেসুপি.
সুধাছদনমণ্ডপস্সাতি এত্থ ‘‘সুধা’’তি ইদং উপলক্খণৱসেন ৱুত্তং যেন কেনচি ছদনমণ্ডপস্সাপি অধিপ্পেতত্তা. মণ্ডং ৱুচ্চতি সূৰিযৰস্মি, তং পাতি ৰক্খতি, ততো ৱা জনন্তি মণ্ডপং. ননু একূপচাৰং হোতি পাকাৰস্স ছিদ্দত্তাতি আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ৱড়ঞ্জনত্থায এৱাতি এৱকাৰো যোজেতব্বো. তেনাহ ‘‘ন ৱড়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থাযা’’তি. অথ ৱা ‘‘সদ্দন্তৰত্থাপোহনেন সদ্দো অত্থং ৱদতী’’তি (উদা. অট্ঠ. ১; দী. নি. টি. ১.১; ম. নি. টী. ১.মূলপৰিযাযসুত্তৱণ্ণনা; সং. নি. টী. ১.১.ওঘতৰণসুত্তৱণ্ণনা; অ. নি. টী. ১.১.ৰুপাদিৱগ্গৱণ্ণনা) ৱুত্তত্তা ‘‘ন ৱড়ঞ্জনূপচ্ছেদনত্থাযা’’তি ৱুত্তং. কৱাটন্তি এত্থ দ্ৱাৰমেৱ অধিপ্পেতং পৰিযাযেন ৱুত্তত্তা, অসতি চ দ্ৱাৰে কৱাটস্সাভাৱতো. সংৱৰণৱিৱৰণকালে কৱতি সদ্দং কৰোতীতি কৱাটং.
তত্ৰাতি ‘‘একূপচাৰত্তা’’তি ৱচনে. যস্সাতি পৰৱাদিনো. অনুযোগো সিযাতি যোজনা. ইধাতি ইমস্মিং সহসেয্যসিক্খাপদে, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পিহিতদ্ৱাৰে গব্ভে. সোতি পৰৱাদী. সব্বচ্ছন্নত্তা আপত্তি ইতি ৱুত্তেতি যোজনা. এসেৱ নযো ‘‘সব্বপৰিচ্ছন্নতা ন হোতী’’তি এত্থাপি. পচ্চাগমিস্সতীতি পতি আগমিস্সতি, পুন আগমিস্সতীতি অত্থো.
ব্যঞ্জনমত্তেনেৱাতি ‘‘সব্বচ্ছন্না’’তিআদিঅক্খৰপদমত্তেনেৱ, ন অত্থৱসেন. ‘‘এৱঞ্চ সতী’’তি ইমিনা অব্যাপিতদোসং দস্সেতি. ততোতি অনাপত্তিতো, পৰিহাযেয্যাতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা অনিযতেসু ৱুত্তং, তস্মা. তত্থাতি অনিযতেসু. ইধাপীতি ইমস্মিং সিক্খাপদেপি. যং যন্তি সেনাসনং. সব্বত্থাতি সব্বেসু সেনাসনেসু, সহসেয্যাপত্তি হোতীতি সম্বন্ধো.
৫৩. দ্ৱীসু অট্ঠকথাৱাদেসু মহাঅট্ঠকথাৱাদোৱ যুত্তোতি সো পচ্ছা ৱুত্তো.
ইমিনাপীতি সেনম্বমণ্ডপেনাপি. এতন্তি জগতিযা অপৰিক্খিত্ততং. যথাতি যংসদ্দত্থো ততিযন্তনিপাতো, যেন সেনম্বমণ্ডপেনাতি অত্থোতি. পঞ্চমং.
৬. দুতিযসহসেয্যসিক্খাপদং
৫৫. ছট্ঠে আগন্তুকা ৱসন্তি এত্থাতি আৱসথো, আৱসথো চ সো অগাৰঞ্চেতি আৱসথাগাৰন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘আগন্তুকানং ৱসনাগাৰ’’ন্তি. মনুস্সানং সন্তিকা ৱচনং সুত্ৱাতি ৱচনসেসো যোজেতব্বো. সাটকন্তি উত্তৰসাটকং, নিৱত্থৱত্থন্তিপি ৱদন্তি. অচ্চাগম্মাতি ত্ৱাপচ্চযন্তপদস্স সম্বন্ধং দস্সেতুমাহ ‘‘পৱত্তো’’তি. যথা ওমসৱাদসিক্খাপদে অক্কোসেতুকামতায খত্তিযং ‘‘চণ্ডালো’’তি ৱদতো অলিকং ভণতোপি মুসাৱাদসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ওমসৱাদসিক্খাপদেনেৱ আপত্তি, এৱমিধাপি মাতুগামেন সহ সযতো পঠমসহসেয্যসিক্খাপদেন অনাপত্তি, ইমিনাৱ আপত্তীতি দট্ঠব্বন্তি. ছট্ঠং.
৭. ধম্মদেসনাসিক্খাপদং
৬০. সত্তমে মহাদ্ৱাৰেতি বহি ঠিতে মহাদ্ৱাৰে. আগম্ম, পৱিসিত্ৱা ৱা ৱসনট্ঠানত্তা ওৱৰকো আৱসথো নামাতি আহ ‘‘ওৱৰকদ্ৱাৰে’’তি. সুনিগ্গতেনাতি সুট্ঠু বহি নিক্খমিত্ৱা গতেন সদ্দেন. ‘‘অঞ্ঞাতু’’ন্তি পদস্স ‘‘ন ঞাতু’’ন্তি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘আজানিতু’’ন্তি. ইমিনা নকাৰৱিকাৰো অইতি নিপাতো ন হোতি, আইতি উপসগ্গোতি পন দস্সেতি. ‘‘ৱিঞ্ঞুনা পুৰিসেনা’’তি এত্তকমেৱ অৱত্ৱা ‘‘পুৰিসৱিগ্গহেনা’’তি ৱদন্তো মনুস্সপুৰিসৱিগ্গহং গহেত্ৱা ঠিতেন যক্খেন পেতেন তিৰচ্ছানগতেন সদ্ধিং ঠিতায মাতুগামস্স দেসেতুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. ন যক্খেনাতি যক্খেন সদ্ধিং ঠিতায মাতুগামস্স দেসেতুং ন ৱট্টতীতি যোজনা. এস নযো ‘‘ন পেতেন, ন তিৰচ্ছানগতেনা’’তি এত্থাপি.
৬৬. ছপ্পঞ্চৱাচাহীতি এত্থ ‘‘পঞ্চা’’তি ৱাচাসিলিট্ঠৱসেন ৱুত্তং কস্সচি পযোজনস্সাভাৱা. তত্থাতি ‘‘ছপ্পঞ্চৱাচাহী’’তি পদে. একো গাথাপাদো একা ৱাচাতি ৱদন্তো চুণ্ণিযে ৱিভত্যন্তং একং পদং একা ৱাচা নামাতি দস্সেতি, অত্থজোতকপদং ৱা ৱাক্যপদং ৱা ন গহেতব্বং. ‘‘একং পদং পাড়িতো, পঞ্চ অট্ঠকথাতো’’তি ইমিনা ‘‘দ্ৱে পদানি পাড়িতো, চত্তাৰি অট্ঠকথাতো’’তিআদিনযোপি গহেতব্বো. ছপদানতিক্কমোযেৱ হি পমাণং. তস্মিন্তি এত্থ সতি ৱিভত্তিৱিপল্লাসে লিঙ্গস্সাপি ৱিপল্লাসো হোতি ‘‘তস্মি’’ন্তি পুল্লিঙ্গেন ৱুত্তত্তা. সতি চ ৱিভত্তিৱিপল্লাসে ‘‘তস্সা’’তি ইত্থিলিঙ্গভাৱেন পৱত্তা. ‘‘মাতুগামস্সা’’তি নিযতপুল্লিঙ্গাপেক্খনস্স অসম্ভৱতো অত্থৱসেন ‘‘একিস্সা’’তি ইত্থিলিঙ্গভাৱেন ৱুত্তং. ইমিনা ভেদলিঙ্গনিস্সিতো ৱিসেসনৱিসেস্যোপি অত্থীতি দস্সেতি. তুম্হাকন্তি নিদ্ধাৰণসমুদাযো. ‘‘সুণাথা’’তি অৱত্ৱা আভোগোপি ৱট্টতীতি আহ ‘‘পঠম’’ন্তিআদি. পঠমন্তি চ পঠমমেৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘ন পচ্ছা’’তি. পুট্ঠো হুত্ৱা ভিক্খু কথেতীতি যোজনাতি. সত্তমং.
৮. ভূতাৰোচনসিক্খাপদং
৬৭. অট্ঠমে তত্থাতি চতুত্থপাৰাজিকসিক্খাপদে. ইধাতি ভূতাৰোচনসিক্খাপদে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. পযুত্তৱাচাতি পচ্চযেহি যুত্তা ৱাচা. তথাতি ততো গুণাৰোচনকাৰণা, অৰিযা সাদিযিংসূতি যোজনা.
যতসদ্দানং নিচ্চসম্বন্ধত্তা ৱুত্তং ‘‘যে’’তিআদি. সব্বেপীতি পুথুজ্জনাৰিযাপি. ভূতন্তি ৱিজ্জমানং. কস্মা সব্বেপি পটিজানিংসু, ননু অৰিযেহি অত্তনো গুণানং অনাৰোচিতত্তা ন পটিজানিতব্বন্তি আহ ‘‘অৰিযানম্পী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. অৰিযানম্পি অব্ভন্তৰে উত্তৰিমনুস্সধম্মো যস্মা ভূতো হোতি, তস্মা সব্বেপি ‘‘ভূতং ভগৱা’’তি পটিজানিংসূতি যোজনা. যস্মা ভাসিতো ৱিয হোতি, তস্মাতি যোজনা. অৰিযা পটিজানিংসূতি সম্বন্ধো. অনাদীনৱদস্সিনোতি দোসস্স অদস্সনধম্মা. তেহীতি অৰিযেহি, ভাসিতোতি সম্বন্ধো. যং পিণ্ডপাতং উপ্পাদেসুন্তি যোজনা. অঞ্ঞেতি পুথুজ্জনা. সব্বসঙ্গাহিকেনেৱাতি সব্বেসং পুথুজ্জনাৰিযানং সঙ্গহণে পৱত্তেনেৱ. সিক্খাপদৱিভঙ্গেপীতি সিক্খাপদস্স পদভাজনিযেপি. তত্থাতি চতুত্থপাৰাজিকে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে.
৭৭. উত্তৰিমনুস্সধম্মমেৱ সন্ধায ৱুত্তং, ন সুতাদিগুণন্তি অত্থো. অন্তৰা ৱাতি পৰিনিব্বানকালতো অঞ্ঞস্মিং কালে ৱা. অতিকড্ঢিযমানেনাতি অতিনিপ্পীড়িযমানেন. উম্মত্তকস্সাতি ইদং পনাতি এত্থ ইতি-সদ্দো আদ্যত্থো. তেন ‘‘খিত্তচিত্তস্সা’’তিআদিং সঙ্গণ্হাতি. দিট্ঠিসম্পন্নানন্তি মগ্গপঞ্ঞায, ফলপঞ্ঞায চ সম্পন্নানং. অনাপত্তীতি পাচিত্তিযাপত্তিযা অনাপত্তি ন ৱত্তব্বা, আপত্তিযেৱ হোতি, তস্মা ‘‘উম্মত্তকস্স অনাপত্তী’’তি ন ৱত্তব্বন্তি অধিপ্পাযোতি. অট্ঠমং.
৯. দুট্ঠুল্লাৰোচনসিক্খাপদং
৭৮. নৱমে তত্ৰাতি তস্সং ‘‘দুট্ঠুল্লা নামা’’তিআদিপাড়িযং, তাসু ৱা পাড়িঅট্ঠকথাসু. ৱিচাৰণাতি ৱীমংসনা. উপসম্পন্নসদ্দেতি উপসম্পন্নসদ্দত্থভাৱে. এত্থ হি সদ্দে ৱুচ্চমানে অৱিনাভাৱতো সদ্দেন অত্থোপি ৱুত্তো, ৱিনাপি ভাৱপচ্চযেন ভাৱত্থস্স ঞাতব্বত্তা ভাৱোপি গহেতব্বো, তস্মা ৱুত্তং ‘‘উপসম্পন্নসদ্দত্থভাৱে’’তি. এসেৱ নযো ‘‘দুট্ঠুল্লসদ্দে’’তি এত্থাপি. এতং পৰিমাণং যস্সাতি এতং, ‘‘তেৰস সঙ্ঘাদিসেসা’’তি ৱচনং. এতং এৱ ৱত্তব্বং, ন ‘‘চত্তাৰি চ পাৰাজিকানী’’তি ইদন্তি অত্থো. তত্থাতি পাড়িযং. কস্সচি ৱিমতি ভৱেয্য, কিং ভৱেয্যাতি যোজনা. আপত্তিং আৰোচেন্তেন অক্কোসন্তস্স সমানত্তা ৱুত্তং ‘‘এৱং সতী’’তিআদি. পাচিত্তিযমেৱ চাতি চসদ্দো ব্যতিৰেকত্থো, ন দুক্কটং আপজ্জতীতি অত্থো. হীতি সচ্চং. এতন্তি পাচিত্তিযাপজ্জনতং, ‘‘অসুদ্ধো হোতি…পে… ওমসৱাদস্সা’’তি ৱচনং ৱা, ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি পাড়িযং. অট্ঠকথাচৰিযাৱেতি এত্থ এৱকাৰো অট্ঠানযোগো, পমাণন্তি এত্থ যোজেতব্বো, কাৰণমেৱাতি অত্থো. তেন ৱুত্তং ‘‘ন অঞ্ঞা ৱিচাৰণা’’তি. অথ ৱা অঞ্ঞাতি সাম্যত্থে পচ্চত্তৱচনমেতং, ন অঞ্ঞেসং ৱিচাৰণা পমাণন্তি অত্থো. এৱঞ্হি সতি এৱকাৰো ঠানযোগোৱ. পুব্বেপি চাতি গন্থাৰম্ভকালেপি চ.
এতন্তি অট্ঠকথাচৰিযানং পমাণতং. সংৱৰত্থায এৱ, অনাপজ্জনত্থায এৱ চ অনুঞ্ঞাতন্তি যোজনা. তেনাহ ‘‘ন তস্স’’ত্যাদি. তস্মাতি যস্মা ভিক্খুভাৱো নাম ন অত্থি, তস্মা সুৱুত্তমেৱাতি সম্বন্ধো.
৮০. সাতি ভিক্খুসম্মুতি, সঙ্ঘেন কাতব্বাতি যোজনা. কত্থচীতি কিস্মিঞ্চি ঠানে. ইধাতি ইমস্মিং সিক্খাপদে. ‘‘ৱুত্তত্তা’’তি পদং ‘‘কাতব্বা’’তি পদে হেতু. এসাতি এসো ভিক্খু. হিতেসিতাযাতি হিতস্স এসিতায, অত্থস্স ইচ্ছতাযাতি অত্থো.
৮২. সেসানীতি আদিম্হি পঞ্চসিক্খাপদতো সেসানি উপৰি পঞ্চ সিক্খাপদানি. অস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স. ঘটেত্ৱাতি সম্বন্ধং কত্ৱাতি. নৱমং.
১০. পথৱীখণনসিক্খাপদং
৮৬. দসমে ভগৱা দস্সেতীতি যোজনা. এত্থাতি পথৱিযং. তত্থাতি তেসু পাসাণাদীসু. মুট্ঠিপ্পমাণতোতি খটকপমাণতো. সাতি অদড্ঢপথৱী. হত্থিকুচ্ছিযন্তি এৱংনামকে ঠানে. একপচ্ছিপূৰং পথৱিন্তি সম্বন্ধো. তেসংযেৱাতি অপ্পপংসুঅপ্পমত্তিকাপদানং এৱ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. এতন্তি যেভুয্যেনপাসাণাদিপঞ্চকং. তন্তি কুসীতং. আণাপেত্ৱাতি এত্থ ‘‘আণ পেসনে’’তি ধাতুপাঠেসু ৱুত্তত্তা আণধাতুযেৱ পেসনসঙ্খাতং হেত্ৱত্থং ৱদতি, ন ণাপেপচ্চযো, সো পন ধাত্ৱত্থেযেৱ ৱত্ততি. ন হি তস্স ৱিসুং ৱুত্তো অভিধেয্যো অত্থি ধাত্ৱত্থতো অঞ্ঞস্স অভিধেয্যস্সাভাৱা. তাৱাতি পঠমং পাড়িমুত্তকৱিনিচ্ছযস্স, ততো ৱা.
পোক্খৰং পদুমং নেতীতি পোক্খৰণী. ‘‘সোধেন্তেহী’’তি পদং ‘‘উস্সিঞ্চিতুং অপনেতু’’ন্তি পদেসু ভাৱকত্তা. যোতি ‘‘তনুকদ্দমো’’তি পদেন যোজেতব্বো. যো তনুকদ্দমোতি হি অত্থো. কুটেহীতি ঘটেহি. উস্সিঞ্চিতুন্তি উক্খিপিত্ৱা, উদ্ধৰিত্ৱা ৱা সিঞ্চিতুং. তত্ৰাতি সুক্খকদ্দমে, ‘‘যো’’তি পদে অৱযৱীআধাৰো. যোতি সুক্খকদ্দমো.
তটন্তি কূলং. উদকসামন্তাতি উদকস্স সমীপে. ওমকচতুমাসন্তি চতুমাসতো ঊনকং. ওৱট্ঠন্তি দেৱেন ওৱস্সিতং হোতি সচেতি যোজনা. পততীতি তটং পততি. উদকেযেৱাতি পকতিউদকেযেৱ. উদকস্সাতি ৱস্সোদকস্স. তত্থাতি পাসাণপিট্ঠিযং. পঠমমেৱাতি সোণ্ডিখণনতো পঠমং এৱ. উদকে পৰিযাদিণ্ণেতি উদকে সুক্খে. পচ্ছাতি উদকপূৰতো পচ্ছা. তত্থাতি সোণ্ডিযং. উদকেযেৱাতি মূলউদকেযেৱ. উদকন্তি আগন্তুকউদকং. অল্লীযতীতি পিট্ঠিপাসাণে লগ্গতি. তম্পীতি সুখুমৰজম্পি. অকতপব্ভাৰেতি ৱড়ঞ্জেন অকতে পব্ভাৰে. উপচিকাহি ৱমীযতি, ঘৰগোড়িকাদযো ৱা সত্তে ৱমতীতি ৱম্মিকো.
গাৱীনং খুৰো কণ্টকসদিসত্তা গোকণ্টকো নাম, তেন ছিন্নো কদ্দমো ‘‘গোকণ্টকো’’তি ৱুচ্চতি. অচ্ছদনং ৱা ৱিনট্ঠচ্ছদনং ৱা পুৰাণসেনাসনং হোতীতি যোজনা. ততোতি পুৰাণসেনাসনতো, গণ্হিতুং ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. অৱসেসন্তি ৱিনট্ঠচ্ছদনতো. অৱসেসং ইট্ঠকং গণ্হামি ইতি সঞ্ঞাযাতি যোজেতব্বো. তেনাতি ইট্ঠকাদিনা. যা যাতি মত্তিকা. অতিন্তাতি অনল্লা, অকিলিন্নাতি অত্থো.
তস্মিন্তি মত্তিকাপুঞ্জে. সব্বোতি সকলো মত্তিকাপুঞ্জো. অস্সাতি মত্তিকাপুঞ্জস্স. ‘‘কপ্পিযকাৰকেহী’’তি পদং ‘‘অপনামেত্ৱা’’তি পদে কাৰিতকম্মং. কস্মা ৱট্টতীতি আহ ‘‘উদকেনা’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা.
তত্থাতি মত্তিকাপাকাৰে. অঞ্ঞম্পীতি মণ্ডপথম্ভতো অঞ্ঞম্পি. তেন অপদেসেনাতি তেন পাসাণাদিপৱট্টনলেসেন.
পস্সাৱধাৰাযাতি মুত্তসোতায. কত্তৰযট্ঠিযাতি কত্তৰদণ্ডেন. এত্থ হি কত্তৰযতি অঙ্গপচ্চঙ্গানং সিথিলভাৱেন সিথিলো হুত্ৱা ভৱতীতি কত্ৱা কত্তৰো ৱুচ্চতি জিণ্ণমনুস্সো, তেন একন্ততো গহেতব্বত্তা কত্তৰেন গহিতা যট্ঠি, কত্তৰস্স যট্ঠীতি ৱা কত্ৱা কত্তৰযট্ঠি ৱুচ্চতি কত্তৰদণ্ডো. দন্তজপঠমক্খৰেন সজ্ঝাযিতব্বো. ৱীৰিযসম্পগ্গহণত্থন্তি ৱীৰিযস্স সুট্ঠু পগ্গণ্হনত্থং, ৱীৰিযস্স উক্খিপনত্থন্তি অত্থো. কেচি ভিক্খূতি যোজনা.
৮৭. তত্ৰাপীতি ইট্ঠককপালাদীসুপি. হীতি সচ্চং. তেসং অনুপাদানত্তাতি তেসং ইট্ঠকাদীনং অগ্গিস্স অনিন্ধনত্তা. হীতি সচ্চং, যস্মাৱা. তানীতি ইট্ঠকাদীনি. অৱিসযত্তাতি আপত্তিযা অনোকাসত্তা. তিণুক্কন্তি তিণমযং উক্কং. তত্থেৱাতি মহাপচ্চৰিযং এৱ. অৰীযতি অগ্গিনিপ্ফাদনত্থং ঘংসীযতি এত্থাতি অৰণী, হেট্ঠা নিমন্থনীযদাৰু. সহ ধনুনা এতি পৱত্ততীতি সহিতো, উপৰি নিমন্থনদাৰু. অৰণী চ সহিতো চ অৰণীসহিতো, তেন অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱাতি যোজনা. যথা কৰিযমানে ন ডয্হতি, তথা কৰোহীতি সম্বন্ধো.
৮৮. আৱাটং জানাতি আৱাটং কাতুং, খণিতুং ৱা জানাহীতি অত্থো. ‘‘এৱং মহামত্তিকং জান, থুসমত্তিকং জানা’’তি এত্থাপি যথালাভং সম্পদানৱাচকপদং অজ্ঝাহৰিত্ৱা যোজনা কাতব্বা. সাতি পথৱী. তেনাতি পৱট্টনাদিনাতি. দসমং.
মুসাৱাদৱগ্গো পঠমো.
২. ভূতগামৱগ্গো
১. ভূতগামসিক্খাপদ-অত্থযোজনা
৮৯. দুতিযৱগ্গস্স পঠমে তস্সাতি দেৱতায. উক্খিত্তং ফৰসুন্তি উদ্ধং খিত্তং কুঠাৰিং. নিগ্গহেতুন্তি সণ্ঠাতুং, নিৱত্তেতুং ৱা. চক্খুৱিসযাতীতেতি পসাদচক্খুস্স গোচৰাতিক্কন্তে. মহাৰাজসন্তিকাতি ৱেস্সৱণমহাৰাজস্স সন্তিকা. থনমূলেযেৱাতি থনসমীপেযেৱ. হিমৱন্তেতি হিমউগ্গিৰণে ৱনে, হিমযুত্তে ৱা. তত্থাতি হিমৱন্তে, দেৱতাসন্নিপাতে ৱা. ৰুক্খধম্মোতি ৰুক্খসভাৱো. ৰুক্খধম্মো চ নাম ছেদনভেদনাদীসু ৰুক্খানং অচেতনত্তা কোপস্স অকৰণং, তস্মিং ৰুক্খধম্মে ঠিতা দেৱতা ৰুক্খধম্মে ঠিতা নাম, ছেদনভেদনাদীসু ৰুক্খস্স ৱিয ৰুক্খট্ঠকদেৱতায অকোপনং ৰুক্খধম্মে ঠিতা নামাতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি তাসু সন্নিপাতদেৱতাসু. ইতীতি ইমস্স অলভনস্স, ইমস্মিং অলভনে ৱা, আদীনৱন্তি সম্বন্ধো. ভগৱতো চাতি চ-সদ্দো ‘‘পুব্বচৰিত’’ন্তি এত্থ যোজেতব্বো. ইমঞ্চ আদীনৱং অদ্দস, ভগৱতো পুব্বচৰিতঞ্চ অনুস্সৰীতি ৱাক্যসম্পিণ্ডনৱসেন যোজনা কাতব্বা. তেনাতি দস্সনানুস্সৰণকাৰণেন. অস্সাতি দেৱতায. সংৱিজ্জতি পিতা অস্সাতি সপিতিকো, পুত্তো. (তাৱাতি অতিৱিয, পটিসঞ্চিক্খন্তিযাতি সম্বন্ধো) ‘‘মৰিযাদং বন্ধিস্সতী’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সিক্খাপদং পঞ্ঞপেস্সতী’’তি. ইতি পটিসঞ্চিক্খন্তিযা অস্সা দেৱতায এতদহোসীতি যোজনা.
যোতি যো কোচি জনো. ৱেতি একন্তেন. উপ্পতিতন্তি উপ্পজ্জনৱসেন অত্তনো উপৰি পতিতং. ভন্তন্তি ভমন্তং ধাৱন্তং, ৱাৰযেতি নিৱাৰেয্য নিগ্গণ্হেয্যাতি অত্থো. তন্তি জনং. অযং পনেত্থ যোজনা – সাৰথি ভন্তং ৰথং ৱাৰযে ইৱ, তথা যো ৱে উপ্পতিতং কোধং ৱাৰযে, তং অহং সাৰথিং ইতি ব্ৰূমি. ইতৰো কোধনিৱাৰকতো অঞ্ঞো ৰাজউপৰাজাদীনং সাৰথিভূতো জনো ৰস্মিগ্গাহো ৰজ্জুগ্গাহো নামাতি.
দুতিযগাথায ৱেজ্জো ৱিসটং ৱিত্থতং সপ্পৱিসং সপ্পস্স আসীৱিসস্স ৱিসং গৰড়ং ওসধেহি ভেসজ্জেন, মন্তেন চ ৱিনেতি ইৱ, তথা যো ভিক্খৱে উপ্পতিতং কোধং মেত্তায ৱিনেতি, সো ভিক্খু উৰগো ভুজগো পুৰাণং পুৰে ভৱং জিণ্ণং পুৰাণত্তা জিণ্ণং তচং জহাতি ইৱ, তথা ওৰপাৰং অপাৰসঙ্খাতং পঞ্চোৰম্ভাগিযসংযোজনং জহাতীতি যোজনা কাতব্বা.
তত্ৰাতি দ্ৱীসু গাথাসু. ৱত্থু পন ৱিনযে আৰূড়্হন্তি যোজনা. অথাতি পচ্ছা. যস্স দেৱপুত্তস্সাতি যেন দেৱপুত্তেন. পৰিগ্গহোতি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা গহিতো. সোতি দেৱপুত্তো. ততোতি উপগমনতো. যদা হোতি, তদাতি যোজনা. মহেসক্খদেৱতাসূতি মহাপৰিৱাৰাসু দেৱতাসু, মহাতেজাসু ৱা. পটিক্কমন্তীতি অপেন্তি. দেৱতা যম্পি পঞ্হং পুচ্ছন্তীতি যোজনা. তত্থেৱাতি অত্তনো ৱসনট্ঠানেযেৱ. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানত্থায, সম্পদানত্থে চেতং উপযোগৱচনং. অথ ৱা উপগন্ত্ৱা তিট্ঠতি এত্থাতি উপট্ঠানং, ভগৱতো সমীপট্ঠানং, তং আগন্ত্ৱাতি অত্থো. নন্তি তং, অযমেৱ ৱা পাঠো.
৯০. ‘‘ভৱন্তী’’তি ইমিনা ৱিৰূড়্হে মূলে নীলভাৱং আপজ্জিত্ৱা ৱড্ঢমানকে তৰুণৰুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ‘‘অহুৱত্থু’’ন্তি ইমিনা পন ৱড্ঢিত্ৱা ঠিতে মহন্তৰুক্খগচ্ছাদিকে দস্সেতি. ‘‘অহুৱত্থু’’ন্তি চ হিয্যত্তনিসঙ্খাতায ত্থুং-ৱিভত্তিযা হূ-ধাতুস্স ঊকাৰস্স উৱাদেসো হোতি. পোত্থকেসু পন ‘‘অহুৱতী’’তি পাঠো দিস্সতি, সো অপাঠোতি দট্ঠব্বো. ‘‘জাযন্তী’’তি ইমিনা ভূ-ধাতুস্স সত্তত্থভাৱং দস্সেতি, ‘‘ৱড্ঢন্তী’’তি ইমিনা ৱড্ঢনত্থভাৱং. এতন্তি ‘‘ভূতগামো’’তি নামং. পীযতে যথাকামং পৰিভুঞ্জীযতে, পাতব্বং পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি ৱা পাতব্যং, পাসদ্দো যথাকামপৰিভুঞ্জনত্থো. তেনাহ – ‘‘ছেদনভেদনাদীহি যথাৰুচি পৰিভুঞ্জিতব্বতাতি অত্থো’’তি.
৯১. ‘‘ইদানী’’তি পদং ‘‘আহা’’তি পদে কালসত্তমী. যস্মিন্তি বীজে. তন্তি বীজং. পঞ্চ বীজজাতানীতি এত্থ জাতসদ্দস্স তব্ভাৱত্থতং সন্ধায অট্ঠকথাসু এৱং ৱুত্তং. তব্ভাৱত্থস্স ‘‘মূলে জাযন্তী’’তি ইমায পাড়িযা অসংসন্দনতং সন্ধায ৱুত্তং সঙ্গহকাৰেন ‘‘ন সমেন্তী’’তি. অট্ঠকথাচৰিযানং মতেন সতি জাতসদ্দস্স তব্ভাৱত্থভাৱে ‘‘মূলে জাযন্তী’’তিআদীসু মূলে মূলানি জাযন্তীতি দোসো ভৱেয্যাতি মনসি কত্ৱা আহ ‘‘ন হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তানীতি ৰুক্খাদীনি. তস্সাতি ‘‘ভূতগামো নাম পঞ্চ বীজজাতানী’’তি পদস্স. এতন্তি ‘‘বীজজাতানী’’তি নামং. বীজেসু জাতানি বীজজাতানীতি ৱুত্তে ‘‘মূলে জাযন্তী’’তিআদিনা সমেতি. এতেনাতি ‘‘বীজতো’’তিআদিনা সঙ্গহোতি সম্বন্ধো.
‘‘যেহী’’তি পদং ‘‘জাতত্তা’’তি পদে অপাদানং, হেতু ৱা ‘‘ৱুত্তানী’’তি পদে কৰণং, কত্তা ৱা. তেসন্তি বীজানং. ৰুক্খাদীনং ৱিৰুহনং জনেতীতি বীজং. ‘‘বীজতো’’তিআদিনা কাৰিযোপচাৰেন কাৰণস্স দস্সিতত্তা কাৰণূপচাৰং পদীপেতি. অঞ্ঞানিপি যানি ৱা পন গচ্ছৱল্লিৰুক্খাদীনি অত্থি সংৱিজ্জন্তি, তানি গচ্ছৱল্লিৰুক্খাদীনি জাযন্তি সঞ্জাযন্তীতি যোজনা. তানীতি গচ্ছৱল্লিৰুক্খাদীনি. তঞ্চ মূলং, পাড়িযং ৱুত্তহলিদ্দাদি চ অত্থি, সব্বম্পি এতং মূলবীজং নামাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি বীজেসু, খন্ধবীজেসু ৱা.
৯২. সঞ্ঞাৱসেনাতি ‘‘বীজ’’ন্তি সঞ্ঞাৱসেন. ‘‘তত্থা’’তি পদং ‘‘ৱেদিতব্বো’’তি পদে আধাৰো. ‘‘যথা’’তিআদিনা কাৰণোপচাৰেন কাৰিযস্স ৱুত্তত্তা ফলূপচাৰং দস্সেতি. যং বীজং ৱুত্তং, তং দুক্কটৱত্থূতি যোজনা. যদেতং আদিপদন্তি যোজেতব্বং. তেনাতি আদিপদেন. ৰৱীযতি ভগৱতা কথীযতীতি ৰুতং, পাড়ি, তস্স অনুৰূপং যথাৰুতং, পাড়িঅনতিক্কন্তন্তি অত্থো.
এত্থাতি ‘‘বীজে বীজসঞ্ঞী’’তিআদিপদে, ইমস্মিং সিক্খাপদে ৱা. উদকে ঠাতি পৱত্ততীতি উদকট্ঠো, এৱং থলট্ঠোপি. তত্থাতি উদকট্ঠথলট্ঠেসু. সাসপস্স মত্তং পমাণং অস্স সেৱালস্সাতি সাসপমত্তিকো. তিলস্স বীজপমাণং অস্স সেৱালস্সাতি তিলবীজকো. পমাণত্থে কো. আদিসদ্দেন সঙ্খপণকাদযো সেৱালে সঙ্গণ্হাতি. তত্থ তিলবীজপমাণো জলসণ্ঠিতো নীলাদিৱণ্ণযুত্তো সেৱালো তিলবীজং নাম, সপত্তো অপ্পকণ্ডো উক্খলিপিধানাদিপমাণো সমূলো একো সেৱালৱিসেসো সঙ্খো নাম, ভমৰসণ্ঠানো নীলৱণ্ণো একো সেৱালৱিসেসো পণকো নাম. উদকং সেৱতীতি সেৱালো. তত্থাতি সেৱালেসু. যোতি সেৱালো. পতিট্ঠিতং সেৱালন্তি সম্বন্ধো. যত্থ কত্থচীতি মূলে ৱা নড়ে ৱা পত্তে ৱা. উদ্ধৰিত্ৱাতি উপ্পাটেত্ৱা. ‘‘হত্থেহী’’তি পদং ‘‘ৱিযূহিত্ৱা’’তি পদে কৰণং. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তস্সাতি সেৱালস্স. এত্তাৱতাতি ইতো চিতো চ ৱিযূহনমত্তেন. যো সেৱালো নিক্খমতি, তং সেৱালন্তি যোজনা. পৰিস্সাৱনন্তৰেনাতি পৰিস্সাৱনছিদ্দেন. উপ্পলানি অস্মিং গচ্ছেতি উপ্পলিনী. পদুমানি অস্মিং গচ্ছেতি পদুমিনী, ইনো, ইত্থিলিঙ্গজোতকো ঈ. তত্থেৱাতি উদকেযেৱ. তানীতি ৱল্লীতিণানি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. অনন্তকোতি সাসপমত্তিকো সেৱালো. সো হি নত্থি অত্ততো অন্তো লামকো সেৱালো এতস্সাতি কত্ৱা ‘‘অনন্তকো’’তি ৱুচ্চতি. অত্তনাযেৱ হি সুখুমো, ততো সুখুমো সেৱালো নত্থীতি অধিপ্পাযো. তত্থাতি দুক্কটৱত্থুভাৱে. তম্পীতি ‘‘সম্পুণ্ণভূতগামং ন হোতী’’তি ৱচনম্পি. পিসদ্দো মহাপচ্চৰিআদিঅট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনাপেক্খো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ন আগতো, তস্মা ন সমেতীতি যোজনা. অথাতি তস্মিং অনাগতে. এতন্তি অনন্তকসেৱালাদিং. গচ্ছিস্সতীতি ৱদেয্যাতি সম্বন্ধো. তম্পীতি ‘‘গচ্ছিস্সতী’’তি ৱচনম্পি. পিসদ্দো পুৰিমট্ঠকথাচৰিযানং ৱচনাপেক্খো.
অভূতগামমূলত্তা তাদিসস্স বীজগামস্সাতি এত্থ বীজগামো তিৱিধো হোতি – যো সযং ভূতগামতো হুত্ৱা অঞ্ঞম্পি ভূতগামং জনেতি, অম্বট্ঠিআদিকো. যো পন সযং ভূতগামতো হুত্ৱা অঞ্ঞং পন ভূতগামং ন জনেতি, তালনাড়িকেৰাদিখাণু. যো পন সযম্পি ভূতগামতো অহুত্ৱা অঞ্ঞম্পি ভূতগামং ন জনেতি. পানীযঘটাদীনং বহি সেৱালোতি. ভূতগামো পন চতুব্বিধো হোতি – যো সযং বীজগামতো হুত্ৱা অঞ্ঞম্পি বীজগামং জনেতি, এতৰহি অম্বৰুক্খাদিকো. যো পন সযং বীজগামতো অহুত্ৱাৱ অঞ্ঞং বীজগামং জনেতি, আদিকপ্পকালে অম্বৰুক্খাদিকো. যো পন সযং বীজগামতো হুত্ৱা অঞ্ঞং পন বীজগামং ন জনেতি, নীলৱণ্ণো ফলিতকদলীৰুক্খাদিকো. যো পন সযম্পি বীজগামতো অহুত্ৱা অঞ্ঞম্পি বীজগামং ন জনেতি, ইধ ৱুত্তো অনন্তকসেৱালাদিকোতি. তত্থ চতুত্থং ভূতগামং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘অভূতগামমূলকত্তা তাদিসস্স বীজস্সা’’তি. অযং পন ততিযবীজগামস্স চ চতুত্থভূতগামস্স চ ৱিসেসো – ততিযবীজগামে মূলপণ্ণানি ন পঞ্ঞাযন্তি, চতুত্থভূতগামে তানি পঞ্ঞাযন্তীতি. মূলপণ্ণানং অপঞ্ঞাযনত্তা বীজগামোতি ৱুত্তো, তেসং পঞ্ঞাযনত্তা ভূতগামোতি ৱুত্তো. ইতৰথা হি ৱিৰোধো ভৱেয্যাতি. অত্তনো ৱাদে পাচিত্তিযভাৱতো গৰুকং, মহাপচ্চৰিআদীনং ৱাদে দুক্কটমত্তভাৱতো লহুকং. এতন্তি ঠানং.
এৱং উদকট্ঠং দস্সেত্ৱা থলট্ঠং দস্সেন্তো আহ ‘‘থলট্ঠে’’তিআদি. থলট্ঠে ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তত্থাতি হৰিতখাণূসু. উদ্ধং ৱড্ঢতীতি নৱসাখানিগ্গমনেন ছিন্নতো উপৰি ৱড্ঢতি. সোতি খাণু. ফলিতায কদলিযা খাণু বীজগামেন সঙ্গহিতোতি যোজনা. ফলং সঞ্জাতং এতিস্সাতি ফলিতা. তথাতি ‘‘ভূতগামেনেৱ সঙ্গহিতা’’তি পদানি আকড্ঢতি. যদাতি যস্মিং কালে. ৰতনপ্পমাণাপীতি হত্থপ্পমাণাপি. অথাতি অপাদানত্থো, ততো ৰাসিকৰণতো অঞ্ঞন্তি অত্থো. ভূমিযং নিখণন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘মূলেসু চেৱ পণ্ণেসু চা’’তি এত্থ চসদ্দো সমুচ্চযত্থোৱ, ন ৱিকপ্পত্থোতি আহ ‘‘মূলমত্তেসু পনা’’তিআদি.
বীজানীতি মূলাদিবীজানি. ঠপিতানি হোন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘উপৰী’’তি পদেন হেট্ঠা মূলানি চাতি অত্থং নযেন ঞাপেতি. ন অঙ্কুৰে নিগ্গতমত্তেযেৱ, অথ খো হৰিতে নীলপণ্ণৱণ্ণে জাতেযেৱ ভূতগামসঙ্গহো কাতব্বোতি আহ ‘‘হৰিতে’’তিআদি. তালট্ঠীনং মূলন্তি সম্বন্ধো. দন্তসূচি ৱিযাতি হত্থিদন্তসূচি ৱিয. যথা অসম্পুণ্ণভূতগামো ততিযো কোট্ঠাসো ন আগতো, ন এৱং অমূলকভূতগামো. সো পন আগতোযেৱাতি আহ ‘‘অমূলকভূতগামে’’তি. অমূলিকলতা ৱিয অমূলকভূতগামে সঙ্গহং গচ্ছতীতি অত্থো.
ৱন্দাকাতি ৰুক্খাদনী. সা হি সযং ৰুক্খং নিস্সায জাযন্তীপি অত্তনো নিস্সযানং ৰুক্খানং অদনত্তা ভক্খনত্তা ৱদীযতি থুতীযতীতি ‘‘ৱন্দাকা’’তি ৱুচ্চতি. অঞ্ঞা ৱাতি ৱন্দাকায অঞ্ঞা ৱা. তন্তি ৱন্দাকাদিং. ততোতি ৰুক্খতো. ৱনন্তি খুদ্দকো গচ্ছো. পগুম্বোতি মহাগচ্ছো. দণ্ডকোতি ৰুক্খো দণ্ডযোগতো. তস্সাপীতি অমূলিকলতাযপি. অযমেৱ ৱিনিচ্ছযোতি ৱন্দাকাদিকস্স ৱিনিচ্ছযো ৱিয অযং ৱিনিচ্ছযো দট্ঠব্বোতি যোজনা. ‘‘দ্ৱে তীণি পত্তানী’’তি ৱুত্তত্তা একপত্তো সঞ্জাযন্তোপি অগ্গবীজসঙ্গহং গচ্ছতীতি অত্থো. ‘‘অনুপসম্পন্নেনা’’তি পদং ‘‘লিত্তস্সা’’তি পদে কত্তা. নিদাঘসমযেতি গিম্হকালে. অব্বোহাৰিকোতি আপত্তিযা অঙ্গন্তি ন ৱোহৰিতব্বো. ৱোহৰিতুং ন অৰহতীতি অত্থো. এতন্তি অব্বোহাৰিকতং, ‘‘সচে…পে… পমজ্জিতব্বা’’তি ৱচনং ৱা.
অহিং সপ্পং ছাদেতীতি অহিচ্ছত্তং, তংযেৱ অহিচ্ছত্তকং. যথাকথঞ্চি হি ব্যুপ্পত্তি, ৰুড়্হিযা অত্থৱিনিচ্ছযো. তস্মাতি ততো ৱিকোপনতো. তত্থাতি অহিচ্ছত্তকে. হেট্ঠা ‘‘উদকপপ্পটকো’’তি ৱত্ৱা ইধ ‘‘ৰুক্খপপ্পটিকাযপী’’তি ৱুত্তত্তা পপ্পটকসদ্দো দ্ৱিলিঙ্গোতি দট্ঠব্বো. তন্তি পপ্পটিকং. ঠিতং নিয্যাসন্তি সম্বন্ধো. এৱং ‘‘লগ্গ’’ন্তি এত্থাপি. হত্থকুক্কুচ্চেনাতি হত্থলোলেন. ‘‘ছিন্দন্তস্সাপী’’তি পদে হেতু.
ৱাসত্থিকেনাতি ৱাসং ইচ্ছন্তেন. ‘‘ওচিনাপেতব্বা’’তি পদে কত্তা. উপ্পাটেন্তেহীতি উদ্ধৰন্তেহি. তেসন্তি সামণেৰানং. সাখং গহিতন্তি সম্বন্ধো. ঠপিতস্স সিঙ্গীৱেৰস্সাতি যোজনা.
ছিজ্জনকন্তি ছিজ্জনযুত্তং, ছিজ্জনাৰহন্তি অত্থো. ‘‘চঙ্কমিতট্ঠানং দস্সেস্সামী’’তি ইমিনা ৱত্তসীসেন চঙ্কমনং ৱট্টতীতি দস্সেতি. ‘‘ভিজ্জতী’’তি ইমিনা অভিজ্জমানে গণ্ঠিপি কাতব্বোতি দস্সেতি. দাৰুমক্কটকন্তি মক্কটস্স হত্থো মক্কটো উপচাৰেন, মক্কটো ৱিযাতি মক্কটকো, সদিসত্থে কো. দাৰুসঙ্খাতো মক্কটকো দাৰুমক্কটকো. তং আকোটেন্তীতি সম্বন্ধো. অনিযামিতত্তাতি ইমন্তি অনিযামিতত্তা ৱচনস্স. ইদং মহাসামঞ্ঞং, ৱিসেসসামঞ্ঞম্পি ৱট্টতীতি আহ ‘‘নামং গহেত্ৱাপী’’তিআদি. সব্বন্তি সব্বং ৱচনং.
‘‘ইমং জানাতিআদীসূ’’তি পদং ‘‘এৱমত্থো দট্ঠব্বো’’তি পদে আধাৰো. ইমং মূলভেসজ্জং জানাতি ইমং মূলভেসজ্জং যোজিতুং জানাতি যোজনা. এত্তাৱতাতি ‘‘ইমং জানা’’তিআদিৱচনমত্তেন. কপ্পিযন্তি সমণৱোহাৰেন, ৱোহাৰস্স ৱা যুত্তং অনুৰূপং. এত্থাতি ‘‘কপ্পিযং কাতব্ব’’ন্তি ৱচনে. নিব্বট্টবীজমেৱাতি ফলতো নিব্বট্টেত্ৱা ৱিসুং কতং বীজং এৱ. তত্থাতি সুত্তে. কৰোন্তেন ভিক্খুনা কাতব্বন্তি যোজনা. ‘‘কপ্পিযন্তি ৱত্ৱাৱা’’তি ইমিনা পঠমং কত্ৱা অগ্গিসত্থনখানি উদ্ধৰিত্ৱা পচ্ছা ৱত্তুং ন ৱট্টতীতি দস্সেতি. লোহমযসত্থস্সাতি অযতম্বাদিলোহমযস্স সত্থস্স. তেহীতি মনুস্সাদীনং নখেহি. তেহীতি অস্সাদীনং খুৰেহি. তেহীতি হত্থিনখেহি. যেহীতি নখেহি. তত্থজাতকেহিপীতি তস্মিং সত্থে জাতকেহিপি, নখেহীতি সম্বন্ধো.
তত্থাতি পুৰিমৱচনাপেক্খং. ‘‘কপ্পিযং কৰোন্তেনা’’তিআদিৱচনমপেক্খতি. ‘‘উচ্ছুং কপ্পিযং কৰিস্সামী’’তি উচ্ছুমেৱ ৱিজ্ঝতি, পগেৱ. ‘‘দাৰুং কপ্পিযং কৰিস্সামী’’তি উচ্ছুং ৱিজ্ঝতি, ‘‘দাৰুং কপ্পিযং কৰিস্সামী’’তি দাৰুমেৱ ৱা ৱিজ্ঝতি, ৱট্টতি একাবদ্ধত্তাতি ৱদন্তি. তন্তি ৰজ্জুং ৱা ৱল্লিং ৱা. সব্বং খণ্ডন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি মৰিচপক্কেসু. কটাহন্তি একায ভাজনৱিকতিযা নামমেতং. ইধ পন বীজানং ভাজনভাৱেন তংসদিসত্তা ফলফেগ্গুপি ‘‘কটাহ’’ন্তি ৱুচ্চতি. একাবদ্ধন্তি কটাহেন একতো আবদ্ধং.
তানীতি তিণানি. তেনাতি ৰুক্খপৱট্টনাদিনা. তত্ৰাতি তস্মিং ঠপনপাতনট্ঠানে. ‘‘মনুস্সৱিগ্গহপাৰাজিকৱণ্ণনায’’ন্তি পদং ‘‘ৱুত্ত’’ন্তি পদে সামঞ্ঞাধাৰো. ভিক্খু অজ্ঝোত্থটো হোতীতি সম্বন্ধো. ওপাতেতি আৱাটে. সো হি অৱপতনট্ঠানত্তা ‘‘ওপাতো’’তি ৱুচ্চতি. ৰুক্খন্তি অজ্ঝোত্থটৰুক্খং. ভূমিন্তি ওপাতথিৰভূমিং. জীৱিতহেতূতি নিমিত্তত্থে পচ্চত্তৱচনং, জীৱিতকাৰণাতি অত্থো. ‘‘ভিক্খুনা’’তি পদং ‘‘নিক্খামেতু’’ন্তি পদে ভাৱকত্তা, কাৰিতকত্তা ৱা. ‘‘অজ্ঝোত্থটভিক্খু’’ন্তি ৱা ‘‘ওপাতভিক্খু’’ন্তি ৱা কাৰিতকম্মং অজ্ঝাহৰিতব্বং. তত্থাতি অনাপত্তিভাৱে, অনাপত্তিভাৱস্স ৱা. এতস্সাতি সুত্তস্স. পৰো পন কাৰুঞ্ঞেন কৰোতীতি সম্বন্ধো. এতম্পীতি কাৰুঞ্ঞম্পি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱাতি. পঠমং.
২. অঞ্ঞৱাদকসিক্খাপদং
৯৪. দুতিযে অনাচাৰন্তি অচৰিতব্বং কাযৱচীদ্ৱাৰৱীতিক্কমং. সব্বনামস্স অনিযমত্থত্তা ইধ ৱচনন্তি আহ ‘‘অঞ্ঞেন ৱচনেন অঞ্ঞং ৱচন’’ন্তি. সোতি ভিক্খু, ৱদতীতি সম্বন্ধো. কোতি কো পুগ্গলো. কিন্তি কিং আপত্তিং. কিস্মিন্তি কিস্মিং ৱত্থুস্মিং. কিন্তি কিং কম্মং. কন্তি কং পুগ্গলং. কিন্তি কিং ৱচনং.
এত্থাতি ‘‘কো আপন্নো’’তিআদিপাড়িযং. ‘‘ভিক্খূহী’’তি পদং ‘‘ৱুত্তো’’তি পদে কত্তা. অসাৰুপ্পন্তি ভিক্খূনং অসাৰুপ্পং. এসোতি এসো অত্থো, ৱিভৱোতি অত্থো. এতন্তি ৱত্থু. ভণন্তো ৱা হুত্ৱা অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰতীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি পটিচ্ছন্নাসনে. সোতন্তি সোতদ্ৱাৰং. চক্খুন্তি চক্খুদ্ৱাৰং.
৯৮. অঞ্ঞন্তি পুচ্ছিতত্থতো অঞ্ঞং অপুচ্ছিতমত্থং. ভাৱপ্পধানোযং কত্তুনিদ্দেসোতি আহ ‘‘অঞ্ঞেনঞ্ঞং পটিচৰণস্সেতং নাম’’ন্তি. তুণ্হীভাৱস্সাতি অভাসনস্স. আত্যূপসগ্গো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি আহ ‘‘আৰোপেতূ’’তি. এৱং ‘‘অৰোপিতে’’তি এত্থপি. তেনাহ ‘‘অনাৰোপিতে’’তি.
১০১. তন্তি অঞ্ঞৱাদকৱিহেসকৰোপনকম্মং. অস্সাতি ভৱেয্য, হোতি ৱা.
১০২. কিন্তি কিং ৱচনং. যেনাতি যেন ব্যাধিনা কথেতুং ন সক্কোতি, তাদিসো ব্যাধি মুখে হোতীতি যোজনা. তপ্পচ্চযাতি ততো কথিতকাৰণাতি. দুতিযং.
৩. উজ্ঝাপনকসিক্খাপদং
১০৩. ততিযে ভিক্খূ উজ্ঝাপেন্তীতি এত্থ ‘‘ভিক্খূ’’তি কাৰিতকম্মত্তা কৰণত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘তেহি ভিক্খূহী’’তি. ওকাৰৱিপৰীতো উকাৰোতি চ ঝেসদ্দো ঞাণত্থোতি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘অৱজানাপেন্তী’’তি. ‘‘তং আযস্মন্ত’’ন্তি পদং ‘‘অৱজানাপেন্তী’’তি পদে ধাতুকম্মং. অনেকত্থত্তা ধাতূনং ঝেসদ্দো ওলোকনত্থো চ চিন্তনত্থো চ হোতি, তেনাহ ‘‘ওলোকাপেন্তী’’তিআদি. এত্থাতি ‘‘ভিক্খূ উজ্ঝাপেন্তী’’তি পদে. ছন্দাযাতি ছন্দত্থং. যেসং সেনাসনানি চ পঞ্ঞপেতি, ভত্তানি চ উদ্দিসতি, তেসং অত্তনি পেমত্থন্তি অত্থো. অট্ঠকথাযং পন ‘‘ছন্দাযাতি ছন্দেনা’’তি ৱুত্তং. ইমিনা লিঙ্গৱিপল্লাসনযো ৱুত্তো. পৰেসং অত্তনো পেমেনাতি অত্থো. পক্খপাতেনাতি অত্তনো পক্খে পাতাপনেন.
১০৫. উজ্ঝাপেন্তি অনেনাতি উজ্ঝাপনকং. খিয্যন্তি অনেনাতি খিয্যনকন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘যেন ৱচনেনা’’তিআদি.
১০৬. উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মতং মঙ্কুকত্তুকামোতি সম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মত’’ন্তিআদি. সম্বজ্ঝনং সম্বন্ধো, কাতব্বোতি যোজনা. উপসম্পন্নস্স সঙ্ঘেন সম্মতস্স অৱণ্ণং কত্তুকামো অযসং কত্তুকামোতি ৱিভত্তিৱিপৰিণামেন সম্বন্ধং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিভত্তিৱিপৰিণামো কাতব্বো’’তি. ‘‘ৱসেনা’’তি পদং ৱিভত্তিৱিপৰিণামো কাতব্বো’’তি পদে ৱিসেসনং. যস্মা ৱিসেসো নত্থি, তস্মা কতন্তি যোজনা. তন্তি ‘‘খিয্যনক’’ন্তি পদং. সো চ ভিক্খূতি উজ্ঝাপনকো চ খিয্যনকো চ সো চ ভিক্খু. অথাতি তস্মা উজ্ঝাপনকখিয্যনককৰত্তা. অস্সাতি ভিক্খুনো. অস্সাতি ভৱেয্য.
‘‘উপসম্পন্ন’’ন্তি পদং ‘‘উজ্ঝাপেতী’’তি পদে ধাতুকম্মং ‘‘অনুপসম্পন্ন’’ন্তি পদং কাৰিতকম্মং, ‘‘অনুপসম্পন্ন’’ন্তি পদং ‘‘উজ্ঝাপেতী’’তি কাৰিতকিৰিযং অপেক্খিত্ৱা কম্মং হোতি. ‘‘খিয্যতী’’তি সুদ্ধকিৰিযায অপেক্খায ৱিভত্তিৱিপল্লাসো হোতীতি আহ ‘‘তস্স ৱা’’তিআদি. তস্সাতি অনুপসম্পন্নস্স সন্তিকেতি সম্বন্ধো. তন্তি সঙ্ঘেন সম্মতং উপসম্পন্নং. ‘‘সঙ্ঘেন অসম্মত’’ন্তি এত্থ ন অপলোকনকম্মেন অসম্মতং, কম্মৱাচায পন অসম্মতন্তি আহ ‘‘কম্মৱাচাযা’’তিআদি. দ্ৱে তযো হুত্ৱা কম্মৱাচায সম্মনিতুমসক্কুণেয্যত্তা অসম্মতন্তি চ দস্সেন্তো আহ ‘‘যত্ৰা’’তিআদি. যত্ৰাতি যস্মিং ৱিহাৰে. ‘‘অনুপসম্পন্নং সঙ্ঘেন সম্মত’’ন্তি এত্থ অনুপসম্পন্নস্স সম্মুতিযো দাতুমসক্কুণেয্যত্তা পুব্বৱোহাৰৱসেন সম্মতন্তি ৱুত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘কিঞ্চাপী’’তিআদি. তন্তি অনুপসম্পন্নভাৱে ঠিতং. ব্যত্তস্সাতি ৱিযত্তস্স. সঙ্ঘেন ৱা কতোতি যোজনাতি. ততিযং.
৪. পঠমসেনাসনসিক্খাপদং
১০৮. চতুত্থে হিমমেৱ হিমন্তো, হিমন্তে নিযুত্তো হেমন্তিকো, কালোতি আহ ‘‘হেমন্তকালে’’তি. ওতাপেন্তা পক্কমিংসূতি সম্বন্ধো. কালসদ্দস্স সম্বন্ধিসদ্দত্তা সম্বন্ধাপেক্খোতি আহ ‘‘যস্স কস্সচী’’তি. হিমৱস্সেনাতি হিমেন চ ৱস্সেন চ.
১১০. ‘‘ৱস্সিকো’’তি ন সঙ্কেতাতি অৱস্সিকসঙ্কেতা. ‘‘অট্ঠ মাসে’’তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তেপি ‘‘অৱস্সিকসঙ্কেতে’’তি ৱিসেসিতত্তা হেমন্তিকগিম্হিকমাসাযেৱ গহেতব্বাতি আহ ‘‘চত্তাৰো হেমন্তিকে’’তিআদি. যত্থাতি যস্মিং ৰুক্খে. ন ঊহদন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘কাকা ৱা’’তি এত্থ ৱাসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. তেনাহ ‘‘অঞ্ঞে ৱা সকুন্তা’’তি. তস্মাতি যস্মা অনুজানাতি, তস্মা. যত্থাতি যস্মিং ৰুক্খে, ৱিস্সমিত্ৱা গচ্ছন্তীতি যোজনা. যস্মিন্তি ৰুক্খে, কত্ৱা ৱসন্তীতি যোজনা. অট্ঠ মাসে এৱাতি সম্ভৱতো আহ ‘‘যেসু জনপদেসূ’’তিআদি. তেসুপীতি জনপদেসুপি. অৱস্সিকসঙ্কেতে এৱাতি সম্ভৱতো আহ ‘‘যত্থা’’তিআদি. যত্থাতি যেসু জনপদেসু. ‘‘ৱিগতৱলাহকং ৱিসুদ্ধং নভং হোতী’’তি ইমিনা সচে অৱিগতৱলাহকং অৱিসুদ্ধং নভং হোতি, নিক্খিপিতুং ন ৱট্টতীতি দীপেতি. ‘‘এৱৰূপে কালে’’তি পদং ‘‘নিক্খিপিতুং ৱট্টতী’’তি পদে আধাৰো.
অব্ভোকাসিকেনাপীতি অব্ভোকাসধুতঙ্গযুত্তেনাপি. পিসদ্দো ৰুক্খমূলিকস্স অপেক্খকো. ৱত্তং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তস্স হী’’তিআদি. তস্সাতি অব্ভোকাসিকস্স. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. তত্থেৱাতি পুগ্গলিকমঞ্চকেযেৱ. সঙ্ঘিকং মঞ্চন্তি সম্বন্ধো. ৱীতমঞ্চকোতি ৱাযিতমঞ্চকো. তস্মিন্তি ৱীতমঞ্চকে. পুৰাণমঞ্চকো নস্সন্তোপি অনগ্ঘোতি আহ ‘‘পুৰাণমঞ্চকো গহেতব্বো’’তি. চম্মেন অৱনহিতব্বোতি ওনদ্ধো, সো এৱ ওনদ্ধকো. গহেত্ৱা চ পন পঞ্ঞপেত্ৱা নিপজ্জিতুং ন ৱট্টতীতি যোজনা. অসমযেতি ৱস্সিকসঙ্খাতে অকালে. চতুগ্গুণেনাপীতি চতুপটলেনপি. ৱট্টন্তি ৱলাহকা আৱট্টন্তি অস্মিং সমযেতি ৱট্টুলো, সো এৱ ৱট্টলিকো, সত্তাহং ৱট্টলিকো, সত্তাহো ৱা ৱট্টলিকো সত্তাহৱট্টলিকো, সো আদি যেসং তানীতি সত্তাহৱট্টলিকাদীনি. আদিসদ্দেন সত্তাহতো ঊনাধিকানি গহেতব্বানি. কাযানুগতিকত্তাতি কাযং অনুগমকত্তা কাযসদিসত্তাতি অত্থো.
পণ্ণকুটীসূতি পণ্ণেন ছাদিতকুটীসু. সভাগভিক্খূনন্তি অত্তনা সভাগভিক্খূনং, সন্তিকন্তি সম্বন্ধো. অনোৱস্সকে ঠানেতি যোজনা. লগ্গেত্ৱাতি লম্বেত্ৱা, অযমেৱ ৱা পাঠো. ‘‘সম্মজ্জনি’’ন্তি পদং ‘‘গহেত্ৱা’’তি পদে অৱুত্তকম্মং, ‘‘ঠপেতব্বা’’তি পদে ৱুত্তকম্মং. ধোৱিত্ৱাতি সম্মজ্জনিং সুদ্ধং কত্ৱা. উপোসথাগাৰাদীসূতিআদিসদ্দেন পৰিৱেণাদীনি গহেতব্বানি.
যো পন ভিক্খু গন্তুকামো হোতি, তেনাতি যোজনা. তত্থাতি সালাযং. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কিস্মিঞ্চি ঠানে. পাকতিকট্ঠানেতি পকতিযা গহিতট্ঠানে. তত্ৰ তত্ৰেৱাতি তেসু তেসু চেতিযঙ্গণাদীসুযেৱ. অসনসালন্তি অসন্তি ভক্খন্তি অস্সং সালাযন্তি অসনা, অসনা চ সা সালা চেতি অসনসালা, ভোজনসালাতি অত্থো. তত্ৰাতি তস্স সম্মজ্জন্তস্স, তস্মিং ‘‘ৱত্তং জানিতব্ব’’ন্তি পাঠে ৱা. মজ্ঝতোতি পৱিত্ততো, সুদ্ধট্ঠানতোতি অত্থো. পাদট্ঠানাভিমুখাতি সম্মজ্জন্তস্স পাদট্ঠানং অভিমুখা. ৱালিকা হৰিতব্বাতি পংসু চ ৱালিকা চ অপনেতব্বা. সম্মুঞ্চনীসলাকায পৰং পেল্লেতব্বাতি অধিপ্পাযো. বহীতি সম্মজ্জিতব্বতলতো বহি.
১১১. মসাৰকোতীতি এত্থ ইতিসদ্দো নামপৰিযাযো, মসাৰকো নামাতি অত্থো. এৱং বুন্দিকাবদ্ধোতীতিআদীসুপি. পাদে মসিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ অটনিযো পৱেসেতব্বা এত্থাতি মসাৰকো. বুন্দো এৱ বুন্দিকো, পাদো, তস্মিং আবদ্ধা বন্ধিতা অটনী যস্সাতি বুন্দিকাবদ্ধো. কুড়ীৰস্স পাদো ৱিয পাদো যস্সাতি কুড়ীৰপাদকো, যথা কুড়ীৰো ৱঙ্কপাদো হোতি, এৱং ৱঙ্কপাদোতি ৱুত্তং হোতি. আহচ্চ অঙ্গে ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ পৱেসিতো পাদো যস্সাতি আহচ্চপাদকো. আণিন্তি অগ্গখিলং. মঞ্চতি পুগ্গলং ধাৰেতীতি মঞ্চো. পীঠতি ৱিসমদুক্খং হিংসতীতি পীঠং. পণৱোতি একো তূৰিযৱিসেসো, তস্স সণ্ঠানং কত্ৱাতি অত্থো. তঞ্হি এতৰহি বুদ্ধপটিমস্স পল্লঙ্কসণ্ঠানং হোতি. তন্তি কোচ্ছং. কৰোন্তি কিৰাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি সেনাসনপৰিভোগে. হীতি সচ্চং. তন্তি কোচ্ছং মহগ্ঘং হোতি, মহগ্ঘত্তা ভদ্দপীঠন্তিপি ৱুচ্চতি. যেনাতি যেন ভিক্খুনা. ‘‘থামমজ্ঝিমস্সা’’তি পদেন পমাণমজ্ঝিমং নিৱত্তেতি.
এত্থাতি ‘‘অনাপুচ্ছং ৱা গচ্ছেয্যা’’তি পদে. থেৰো আণাপেতীতি যোজনা. আণাপেতীতি চ আণ-ধাতুযা এৱ পেসনসঙ্খাতস্স হেত্ৱত্থস্স ৱাচকত্তা ণাপেসদ্দো স্ৱত্থোৱ. সোতি দহৰো. তথাতি যথা থেৰেন ৱুত্তো, তথা কত্ৱাতি অত্থো. তত্থাতি দিৱাট্ঠানে, মঞ্চপীঠে ৱা. ততোতি ঠপনকালতো. পৰিবুন্ধেতি হিং সেতীতি পলিবোধো, পৰিসদ্দো উপসগ্গো, সো ৱিকাৰৱসেন অঞ্ঞথা জাতো. সো পলিবোধো অঞ্ঞত্থ আৱাসাদিকো, ইধ পন সন্থৰাপিতমঞ্চাদিকো. সাযন্তি সাযন্হে, ভুম্মত্থে চেতং উপযোগৱচনং. থেৰো ভণতীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি মঞ্চপীঠে. ‘‘বালো হোতী’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুগ্গহিতৱত্তো’’তি. অনুগ্গহিতং ৱত্তং যেনাতি অনুগ্গহিতৱত্তো, থেৰো. তজ্জেতীতি উব্বেজেতি. তস্মিন্তি দহৰে. অস্সাতি থেৰস্স.
আণত্তিক্খণেযেৱাতি থেৰস্স পেসনক্খণেযেৱ. দহৰো ৱদতীতি যোজনা. ‘‘থেৰো’’তি পদং ‘‘ৱত্ৱা গচ্ছতী’’তি পদদ্ৱযে কত্তা, ‘‘কাৰেতব্বো’’তি পদে কম্মং. নন্তি মঞ্চপীঠং, ‘‘পঞ্ঞপেত্ৱা’’তিপদমপেক্খিয এৱং ৱুত্তং. নন্তি দহৰং ৱা. ‘‘ৱত্ৱা’’তি পদমপেক্খিয এৱং ৱুত্তং. তত্থেৱাতি মঞ্চপীঠেযেৱ. অস্সাতি থেৰস্স. তত্থাতি দিৱাট্ঠানে. ভোজনসালতো অঞ্ঞত্থ গচ্ছন্তোতি ভোজনসালতো নিক্খমিত্ৱা মঞ্চপীঠপঞ্ঞাপনট্ঠানতো অঞ্ঞং ঠানং গচ্ছন্তো, থেৰোতি যোজনা. তত্থেৱাতি দিৱাট্ঠানেযেৱ. যত্ৰিচ্ছতীতি যং ঠানং গন্তুমিচ্ছতীতি অত্থো. অন্তৰসন্নিপাতেতি সকলং অহোৰত্তং অসন্নিপাতেত্ৱা অন্তৰে সন্নিপাতে সতীতি যোজনা.
তত্থাতি তস্মিং ঠানে. আগন্তুকা গণ্হন্তীতি সম্বন্ধো. ততোতি গণ্হনতো. তেসন্তি আগন্তুকানং. যেহীতি আৱাসিকো ৱা হোতু, আগন্তুকো ৱা, যেহি ভিক্খূহি. তেতি নিসিন্নকভিক্খূ. উদ্ধং পাড়িপাঠং সাৰেতি পৱত্তেতীতি উস্সাৰকো. ধম্মকথাযং সাধূতি ধম্মকথিকো. তস্মিন্তি উস্সাৰকে ৱা ধম্মকথিকে ৱা. অহোৰত্তন্তি অহো চ ৰত্তি চ অহোৰত্তং, অচ্চন্তসংযোগপদং. ইতৰস্মিন্তি পঠমং নিসিন্নভিক্খুতো অঞ্ঞস্মিং ভিক্খুম্হীতি যোজনা. অন্তোউপচাৰট্ঠেযেৱাতি লেড্ডুপাতসঙ্খাতস্স উপচাৰস্স অন্তো ঠিতেযেৱ, অনাদৰে চেতং ভুম্মং. সব্বত্থাতি আপত্তিৱাৰঅনাপত্তিৱাৰেসু.
১১২. চিমিলিকং ৱাতিআদীসু ৱিনিচ্ছযো এৱং ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তন্তি চিমিলিকত্থৰণং. উত্তৰি অত্থৰিতব্বন্তি উত্তৰত্থৰণন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘উত্তৰত্থৰণং নামা’’তিআদি. ভূমিযন্তি সুধাদিপৰিকম্মেন অকতাযং পকতিভূমিযং. চম্মখণ্ডোতি এত্থ চম্মংযেৱ অন্তে খণ্ডত্তা ছিন্নত্তা চম্মখণ্ডোতি ৱুচ্চতি. ননু সীহচম্মাদীনি ন কপ্পন্তীতি আহ ‘‘অট্ঠকথাসু হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং. তস্মাতি যস্মা ন দিস্সতি, তস্মা. পৰিহৰণেযেৱাতি অত্তনো সন্তকন্তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা, পুগ্গলিকন্তি ৱা পৰিগ্গহেত্ৱা তং তং ঠানং হৰণেযেৱ. পাদো পুঞ্ছীযতি সোধীযতি এতাযাতি পাদপুঞ্ছনীতি কত্ৱা ৰজ্জুপিলোতিকাযো পাদপুঞ্ছনীতি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পাদপুঞ্ছনী নামা’’তিআদি. মযসদ্দলোপং কত্ৱা ফলকপীঠন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ফলকপীঠং নাম ফলকমযং পীঠ’’ন্তি. ফলকঞ্চ পীঠঞ্চ ফলকপীঠন্তি ৱা দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অথ ৱা’’তি. এতেনাতি ‘‘ফলকপীঠ’’ন্তি পদেন. ‘‘সঙ্গহিত’’ন্তি পদে কৰণং, কত্তা ৱা. বীজনিপত্তকন্তি চতুৰস্সবীজনীযেৱ সকুণপত্তসদিসত্তা বীজনিপত্তকং, সদিসত্থে কো. ‘‘অজ্ঝোকাসে’’তি পদং ‘‘পচিত্ৱা’’তি পদে আধাৰো. অগ্গিসালাযন্তি অগ্গিনা পচনসালাযং. পব্ভাৰেতি লেণসদিসে পব্ভাৰে. যত্থাতি যস্মিং ঠানে.
যস্মিন্তি পুগ্গলে. ‘‘অত্তনো পুগ্গলিকমিৱ হোতী’’তি ইমিনা অনাপত্তীতি দস্সেতি.
১১৩. যো ভিক্খু ৱা লজ্জী হোতি, তথাৰূপং ভিক্খুং ৱা তি যোজনা. ‘‘লজ্জী হোতী’’তি ৱত্ৱা তস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্তনো পলিবোধং ৱিয মঞ্ঞতী’’তি. যোতি আপুচ্ছকো ভিক্খু. ‘‘কেনচি উপদ্দুতং হোতী’’তি সঙ্খেপেন ৱুত্তমত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘সচেপি হী’’তিআদি. হিসদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. ৱুড্ঢতৰো ভিক্খু গণ্হাতীতি সম্বন্ধো. তং পদেসন্তি সেনাসনট্ঠপিতট্ঠানং. আপদাসূতি ৱিপত্তীসূতি. চতুত্থং.
৫. দুতিযসেনাসনসিক্খাপদং
১১৬. পঞ্চমে মঞ্চকভিসীতি মঞ্চে অত্থৰিতব্বো মঞ্চকো, সোযেৱ ভিসীতি মঞ্চকভিসি. এৱং পীঠকভিসিপি. পাৱাৰো কোজৱোতি দ্ৱেযেৱ পচ্চত্থৰণন্তি ৱুত্তাতি আহ ‘‘পাৱাৰো’’তিআদি. ৱুত্তন্তি অট্ঠকথাসু ৱুত্তং. দুতিযাতিক্কমেতি দুতিযপাদাতিক্কমে. সেনাসনতোতি সচে একং সেনাসনং হোতি, ততো. অথ বহূনি সেনাসনানি হোন্তি, সব্বপচ্ছিমসেনাসনতো. একো লেড্ডুপাতো সেনাসনস্স উপচাৰো হোতি, একো পৰিক্খেপাৰহোতি আহ ‘‘দ্ৱে লেড্ডুপাতা’’তি.
সচে ভিক্খু, সামণেৰো, আৰামিকো চাতি তযো হোন্তি, ভিক্খুং অনাপুচ্ছিত্ৱা সামণেৰো ৱা আৰামিকো ৱা ন আপুচ্ছিতব্বো. অথ সামণেৰো, আৰামিকো চাতি দ্ৱে হোন্তি, সামণেৰং অনাপুচ্ছিত্ৱা আৰামিকোৱ ন আপুচ্ছিতব্বোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভিক্খুম্হি সতী’’তিআদি. তীসুপি অসন্তেসু আপুচ্ছিতব্বৱিধিং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তস্মিম্পি অসতী’’তিআদি. যেনাতি উপাসকেন, ‘‘কাৰিতো’’তি পদে কত্তা. তস্সাতি ৱিহাৰসামিকস্স. তস্মিম্পি অসতি গন্তব্বন্তি যোজনা. পাসাণেসূতি পাসাণফলকেসু. সচে উস্সহতীতি সচে সক্কোতি. উস্সহন্তেন ভিক্খুনা ঠপেতব্বন্তি যোজনা. তেপীতি উপাসকাপি, ন সম্পটিচ্ছন্তীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি দাৰুভণ্ডাদীসু.
পৰিচ্ছেদাকাৰেন ৱেণীযতি দিস্সতীতি পৰিৱেণং. ‘‘অথ খো’’তি পদং ‘‘ৱেদিতব্ব’’ন্তি পদে অৰুচিলক্খণং. ‘‘আসন্নে’’তি ইমিনা উপচাৰসদ্দস্স উপট্ঠানত্থঅঞ্ঞৰোপনত্থে নিৱত্তেতি. যস্মা ৱম্মিকৰাসিযেৱ হোতি, তস্মাতি যোজনা. উপচিনন্তীতি উপচিকা, তাহি নিমিত্তভূতাহি পলুজ্জতি নস্সতীতি অত্থো. সেনাসনন্তি ৱিহাৰং. খাযিতুন্তি খাদিতুং, অযমেৱ ৱা পাঠো. তন্তি মঞ্চপীঠং. মঞ্চপীঠং ৱিহাৰে অপঞ্ঞপেত্ৱা ৱিহাৰূপচাৰে পঞ্ঞাপনস্স ৱিসেসফলং দস্সেতুং আহ ‘‘ৱিহাৰূপচাৰে পনা’’তিআদি. ৱিহাৰূপচাৰে পঞ্ঞপিতন্তি সম্বন্ধো.
১১৮. ‘‘গচ্ছন্তেনা’’তি পদং ‘‘গন্তব্ব’’ন্তি পদে কত্তা. তথেৱাতি যথা পুৰিমভিক্খু কৰোতি, তথেৱ. ৱসন্তেন ভিক্খুনা পটিসামেতব্বন্তি যোজনা. ৰত্তিট্ঠানন্তি ৰত্তিং ৱসনট্ঠানং.
যা দীঘসালা ৱা যা পণ্ণসালা ৱা উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানং হোতি, ততোতি যোজনা. তস্মিন্তি দীঘসালাদিকে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা, সন্তিট্ঠন্তীতি সম্বন্ধো. সিলুচ্চযোতি পব্বতো, তস্মিং লেণং সিলুচ্চযলেণং, পব্বতগুহাতি অত্থো. উপচিকাসঙ্কাতি উপচিকানং উট্ঠানট্ঠানন্তি আসঙ্কা. ততোতি পাসাণপিট্ঠিযং ৱা পাসাণথম্ভেসু ৱা কতসেনাসনাদিতো. আগন্তুকো যো ভিক্খু অনুৱত্তন্তো ৱসতীতি সম্বন্ধো. সোতি আগন্তুকো ভিক্খু. পুন সোতি আগন্তুকো ভিক্খুযেৱ. ততোতি গহেত্ৱা ইস্সৰিযেন ৱসনতো. উভোপীতি আৱাসিকোপি আগন্তুকোপি দ্ৱে ভিক্খূ. তেসূতি দ্ৱীসু তীসু. পচ্ছিমস্সাতি সব্বপচ্ছিমস্স. আভোগেনাতি আভোগমত্তেন মুত্তি নত্থি, আপুচ্ছিতব্বমেৱাতি অধিপ্পাযো. অঞ্ঞতোতি অঞ্ঞাৱাসতো. অঞ্ঞত্ৰাতি অঞ্ঞস্মিং আৱাসে. তত্থেৱাতি আনীতাৱাসেযেৱ. তেনাতি ৱুড্ঢতৰেন, ‘‘সম্পটিচ্ছিতে’’তি পদে কত্তা. সম্পটিচ্ছিতেতি ৱুড্ঢতৰেন সম্পটিচ্ছিতেপি ইতৰস্স গন্তুং ৱট্টতি আপুচ্ছিতত্তাতি ৱদন্তি. নট্ঠং ৱাতি নট্ঠে ৱা সেনাসনে সতি গীৱা ন হোতীতি যোজনা. অঞ্ঞস্সাতি অৱিস্সাসিকপুগ্গলস্স. নট্ঠানীতি নট্ঠেসু মঞ্চপীঠেসু সন্তেসু.
ৱুড্ঢতৰো ভিক্খু চ ইস্সৰিযো চ যক্খো চ সীহো চ ৱাড়মিগো চ কণ্হসপ্পো চ ৱুড্ঢ…পে… কণ্হসপ্পা, তে আদযো যেসং তেতি ৱুড্ঢ…পে… কণ্হসপ্পাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন পেতাদযো সঙ্গণ্হাতি. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. অস্সাতি ভিক্খুনো. ‘‘পলিবুদ্ধো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘উপদ্দুতো’’তি. পঞ্চমং.
৬. অনুপখজ্জসিক্খাপদং
১১৯. ছট্ঠে ৰূম্ভিত্ৱাতি নিৱাৰেত্ৱা, আৱৰণং কত্ৱাতি অত্থো. ৱস্সগ্গেনাতি ৱস্সগণনায. অনুপখজ্জাতি এত্থ খদ হিংসাযন্তি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ দকাৰন্তধাতু) ৱুত্তত্তা খদসদ্দো হিংসত্থো হোতি. অনুসমীপং উপগন্ত্ৱা খদনং হিং সনং নাম অনুসমীপং পৱিসনমেৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অনুপৱিসিত্ৱা’’তি.
১২০. ‘‘জান’’ন্তি এত্থ জাননাকাৰং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অনুট্ঠাপনীযো অয’’ন্তি. তেনেৱাতি জাননহেতুনা এৱ. অস্সাতি ‘‘জান’’ন্তিপদস্স. হীতি ৱিত্থাৰজোতকো. সঙ্ঘো পন দেতীতি সম্বন্ধো. যস্সাতি ৱুড্ঢাদীসু অঞ্ঞতৰস্স. এত্থাতি ৱুড্ঢগিলানাদীসু. গিলানস্সপি দেতীতি যোজনা. ‘‘গিলানো’’তি পদং ‘‘ন পীড়েতব্বো, অনুকম্পিতব্বো’’তিপদদ্ৱযে ৱুত্তকম্মং. ‘‘কামঞ্চা’’তি পদস্স অনুগ্গহত্থজোতকত্তা পনসদ্দো গৰহত্থজোতকো.
১২১. মঞ্চপীঠানং উপচাৰো নামাতি সম্বন্ধো. যতোতি যতো কুতোচি ঠানতো. যাৱ মঞ্চপীঠং অত্থি, তাৱ উপচাৰো নামাতি যোজনা. তস্মিং উপচাৰে ঠিতস্স ভিক্খুনো উপচাৰেতি সম্বন্ধো.
‘‘অভিনিসীদতি ৱা অভিনিপজ্জতি ৱা’’তি এত্থ ৱাসদ্দস্স অনিযমৱিকপ্পত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অভিনিসীদনমত্তেনা’’তিআদি.
১২২. ইতোতি ৱাৰতো. ইধাতি ইমস্মিং পাচিত্তিযৱাৰে. যথা ৱুত্তো, এৱন্তি সম্বন্ধো. সব্বত্থেৱাতি সব্বেসু এৱ ৱিহাৰপৰিৱেণেসু. অস্সাতি ৱিসভাগপুগ্গলস্স. ইধাপীতি ইমস্মিম্পি সিক্খাপদে. তত্থাতি ৱিস্সাসিকপুগ্গলে.
১২৩. পাড়িযং ‘‘আপদাসূ’’তিপদং ‘‘পৱিসতী’’তি অজ্ঝাহাৰপদেন সম্বন্ধিতব্বন্তি আহ ‘‘আপদাসূতিআদী’’তি. ছট্ঠং.
৭. নিক্কড্ঢনসিক্খাপদং
১২৬. সত্তমে যে পাসাদা ৱা যানি ৱা চতুস্সালানীতি যোজনা. চতস্সো ভূমিযো এতেসন্তি চতুভূমকা. এৱং পঞ্চভূমকা. কোট্ঠকানীতি দ্ৱাৰকোট্ঠকানি. ‘‘পাসাদা’’তিপদমপেক্খিয ৱুত্তং ‘‘যে’’তিপদং, ‘‘চতুস্সালানী’’তিপদে অপেক্খিতে ‘‘যানী’’তি লিঙ্গৱিপল্লাসো হোতি. সেনাসনেসু একেন পযোগেন বহুকে দ্ৱাৰে ভিক্খুং অতিক্কামেতীতি সম্বন্ধো. নানাপযোগেহি নানাদ্ৱাৰে ভিক্খুং অতিক্কামেন্তস্সাতি যোজনা. ‘‘দ্ৱাৰগণনাযা’’তিইমিনা পযোগগণনাযাতিপি অত্থং ঞাপেতি অত্থতো পাকটত্তা. অনামসিত্ৱাতি অছুপিত্ৱা.
এত্তকানীতি এতপমাণানি. তস্সাতি নিক্কড্ঢিযমানস্স ভিক্খুস্স. গাড়্হন্তি দড়্হং.
১২৭. ইধাপীতি ইমস্মিম্পি সিক্খাপদে. পিসদ্দো পুৰিমসিক্খাপদাপেক্খো. সব্বত্থাতি সব্বেসু সিক্খাপদেসু. যত্ৰাতি যস্মিং সিক্খাপদে.
১২৮. সোতি ভণ্ডনকাৰককলহকাৰকো ভিক্খু. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. পক্খন্তি অত্তনো পক্খং. নিক্কড্ঢিযমানপুগ্গলপক্খে উম্মত্তকস্স নিক্কড্ঢতি ৱা নিক্কড্ঢাপেতি ৱাতি সম্বন্ধিতব্বং. নিক্কড্ঢকপুগ্গলপক্খে উম্মত্তকস্স অনাপত্তীতি সম্বন্ধিতব্বন্তি. সত্তমং.
৮. ৱেহাসকুটিসিক্খাপদং
১২৯. অট্ঠমে অচ্ছন্নতলত্তা উপৰি ৱেহাসো এতিস্সাতি উপৰিৱেহাসা, সা চ সা কুটি চেতি উপৰিৱেহাসকুটীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উপৰিঅচ্ছন্নতলাযা’’তি. তস্সা কুটিযা সৰূপং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘দ্ৱিভূমিককুটিযা ৱা’’তিআদি. ‘‘মঞ্চ’’ন্তি পদং ‘‘অভী’’তিউপসগ্গেন সম্বন্ধিতব্বন্তি আহ ‘‘অভিভৱিত্ৱা’’তি. ‘‘নিসীদতী’’তি কিৰিযাপদেন ৱা যোজেতব্বোতি আহ ‘‘ভুম্মত্থে ৱা’’তিআদি. এতন্তি ‘‘মঞ্চ’’ন্তিপদে এতং ৱচনং উপযোগৱচনং. অথ ৱা এতন্তি ‘‘মঞ্চ’’ন্তিপদং উপযোগৱচনৱন্তং. এত্থ চ পচ্ছিমসম্বন্ধে অভীত্যূপসগ্গো পদালঙ্কাৰমত্তো পদৱিভূসনমত্তোতি আহ ‘‘অভীতি ইদং পনা’’তিআদি. পদসোভণত্থন্তি পদস্স অলঙ্কাৰত্থং ৱিভূসনত্থং পদস্স ফুল্লিতত্থন্তি অধিপ্পাযো. নিপতিত্ৱাতি এত্থ নীত্যূপসগ্গো ধাত্ৱত্থানুৱত্তকোতি আহ ‘‘পতিত্ৱা’’তি. অথ ৱা নিক্খন্তত্থৱাচকোতি আহ ‘‘নিক্খমিত্ৱা ৱা’’তি. ইমিনা নীত্যূপসগ্গস্স ধাত্ৱত্থৱিসেসকতং দীপেতি, নিক্খন্তো হুত্ৱা পতিত্ৱাতি অত্থো. হীতি যস্মা. আণীতি অগ্গখীলা.
১৩১. যা কুটি সীসং ন ঘট্টেতি, সা অসীসঘট্টা নামাতি যোজনা. ‘‘পমাণমজ্ঝিমস্সা’’তিইমিনা থামমজ্ঝিমং নিৱত্তেতি. সব্বহেট্ঠিমাহীতি সব্বেসং দব্বসম্ভাৰানং হেট্ঠা ঠিতাহি. তুলাহীতি গেহথম্ভানমুপৰি ৱিত্থাৰৱসেন ঠিতেহি কট্ঠৱিসেসেহি. ইমিনা অট্ঠকথাৱচনেন চ তুলায সৰূপং পাকটং. কেচি পন তুলায সৰূপং অঞ্ঞথা ৱদন্তি. এতেনাতি ‘‘মজ্ঝিমস্স পুৰিসস্স অসীসঘট্টা’’তিৱচনেন দস্সিতা হোতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. যা কাচি কুটি ৱুচ্চতীতি যোজনা. উপৰীতি দ্ৱিভূমিককুটিযং ভূমিতো উপৰি ভূমিযং. অচ্ছন্নতলাতি অনুল্লোচতলা, অৱিতানতলাতি অত্থো. ইধ পনাতি ইমস্মিং পন সিক্খাপদে.
১৩৩. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. যাযন্তি যা অযং কুটি. তত্থাতি তস্সং সীসঘট্টকুটিযং. অনোণতেন ভিক্খুনাতি যোজনা. যস্সাতি কুটিযা. অপৰিভোগন্তি ন পৰিভুঞ্জিতব্বং, ন পৰিভুঞ্জনাৰহন্তি অত্থো. পতাণীতি পতনস্স নিৱাৰণা আণি অগ্গখীলা. সা হি আবন্ধং নযতি পৱত্তেতীতি আণীতি ৱুচ্চতি. যত্থাতি যস্মিং মঞ্চপীঠে. ন নিপ্পতন্তীতি নিক্খন্তো হুত্ৱা ন পতন্তি. আহচ্চপাদকেতি অঙ্গে আহনিত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা তত্থ পৱেসিতপাদকে. নাগদন্তকাদীসূতি নাগস্স দন্তো ৱিযাতি নাগদন্তকো, সদিসত্থে কো, সো আদি যেসং তেতি নাগদন্তকাদযো, তেসু. আদিসদ্দেন ভিত্তিখীলাদযো সঙ্গণ্হাতীতি. অট্ঠমং.
৯. মহল্লকৱিহাৰসিক্খাপদং
১৩৫. নৱমে পিট্ঠসঙ্ঘাটস্সাতি দ্ৱাৰবাহায. সা হি পিট্ঠে দ্ৱিন্নং কৱাটানং সং একতো ঘাটো ঘটনং সমাগমো এতস্সত্থীতি পিট্ঠসঙ্ঘাটোতি ৱুচ্চতি. কুৰুন্দিযং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তন্তি যোজনা. তন্তি মহাঅট্ঠকথায ৱুত্তৱচনং. এৱং ‘‘তদেৱা’’তি এত্থাপি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ভগৱতাপীতি ন মহাঅট্ঠকথাচৰিযেহি এৱ ৱুত্তং, অথ খো ভগৱতাপি কতোতি যোজনা. দ্ৱাৰবন্ধেন অগ্গড়স্স অৱিনাভাৱতো ‘‘অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তি ৱুত্তেপি অগ্গড়েন সহ দ্ৱাৰবন্ধট্ঠপনাযাতি অত্থোৱ গহেতব্বোতি আহ ‘‘সকৱাটকদ্ৱাৰবন্ধট্ঠপনাযা’’তি. অগ্গড়োতি কৱাটফলকো. ইমমেৱত্থন্তি মযা ৱুত্তং ইমং এৱ অত্থং সন্ধাযাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি ‘‘অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তিৱচনে. অধিপ্পাযোতি ভগৱতো অভিসন্ধি. হি-সদ্দো ৱিত্থাৰজোতকো. কম্পতীতি ভুসং কম্পতি. চলতীতি ঈসং চলতি. তেনাতি তেন সিথিলপতনহেতুনা. মাতিকাযং, পদভাজনীযঞ্চ ‘‘অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তিপদস্স সম্বন্ধাভাৱতো তস্স সম্বন্ধং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি ‘‘অগ্গড়ট্ঠপনাযা’’তিৱচনে ন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. অত্থস্স কাৰণস্স উপ্পত্তি অত্থুপ্পত্তি, সাযেৱ অট্ঠুপ্পত্তীতি ৱুচ্চতি ত্থকাৰস্স ট্ঠকাৰং কত্ৱা. অধিকাৰতো দট্ঠব্বোতি যোজনা.
যং পন ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. যস্সাতি মহাৱিহাৰস্স. উপৰীতি দ্ৱাৰতো উপৰি. তীসু দিসাসূতি উভোসু পস্সেসু, উপৰীতি তীসু দিসাসু. তত্ৰাপীতি খুদ্দকে ৱিহাৰেপি. সাতি ভিত্তি. অপৰিপূৰউপচাৰাপীতি সমন্তা কৱাটপমাণেন অপৰিপূৰউপচাৰাপি. উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদেনাতি উক্কংসপমাণেন. হত্থপাসতো অতিৰেকং ন লিম্পিতব্বোতি অধিপ্পাযো. তীসু দিসাসু এৱ লিম্পিতব্বো ন হোতি, লেপোকাসে সতি অধোভাগেপি লিম্পিতব্বোতি আহ ‘‘সচে পনস্সা’’তিআদি. অস্সাতি ৱিহাৰস্স. আলোকং সন্ধেন্তি পিদহন্তীতি ‘‘আলোকসন্ধী’’তি ৱুত্তে ৱাতপানকৱাটকাযেৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱাতপানকৱাটকা ৱুচ্চন্তী’’তি. ৱাতং পিৱতীতি ৱাতপানং, দ্ৱাৰং, তস্মিং ঠিতা কৱাটকা ৱাতপানকৱাটকা. তেতি ৱাতপানকৱাটকা পহৰন্তীতি সম্বন্ধো. এত্থাতি আলোকসন্ধিম্হি. সব্বদিসাসূতি উভোসু পস্সেসু, হেট্ঠা, উপৰীতি চতূসু দিসাসু. ‘‘তস্মা’’তিপদং ‘‘লিম্পিতব্বো ৱা লেপাপেতব্বো ৱা’’তিপদদ্ৱযে হেতু. এত্থাতি ‘‘আলোকসন্ধিপৰিকম্মাযা’’তিপদে.