উপালিপঞ্চকং
অনিস্সিতৱগ্গৱণ্ণনা
৪১৭. উপালিপঞ্হেসু ‘‘কতি হি নু খো ভন্তে’’তি পুচ্ছায সম্বন্ধো নত্থীতি কস্সচি মঞ্ঞনং নিৱাৰেন্তো আহ ‘‘অয সম্বন্ধো’’তি. থেৰোতি উপালিত্থেৰো, পুচ্ছীতি সম্বন্ধো. ইমেসন্তি পঞ্চকানং তন্তিন্তি সম্বন্ধো. কেসং অত্থায তন্তিং ঠপেস্সামীতি আহ ‘‘নিস্সায ৱসনকাৰীনং অত্থাযা’’তি. ৱসনকাৰীনং ভিক্খূনন্তি সম্বন্ধো. তেসন্তি পঞ্হানং.
আপন্নো কম্মকতোতি এত্থ ‘‘আপন্নো’’তি পদং ‘‘কম্মকতো’’তি পদস্স কাৰণদস্সনন্তি আহ ‘‘আপত্তিং আপন্নো, তপ্পচ্চযাৱ সঙ্ঘেন কম্মং কতং হোতী’’তি. তপ্পচ্চযাৱাতি তংআপত্তিআপন্নসঙ্খাতা কাৰণা এৱ.
নপ্পটিপ্পস্সম্ভনৱগ্গৱণ্ণনা
৪২০. অযন্তি কম্মকতো ভিক্খু, ন ৱত্ততীতি সম্বন্ধো. অনুলোমৱত্তেতি কতকম্মস্স অনুলোমে ৱত্তে. অস্সাতি ভিক্খুস্স. সৰজ্জুকোতি সহ কম্মসঙ্খাতায ৰজ্জুযাতি সৰজ্জুকো.
৪২১. সমগ্গেহি ভিক্খূহীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং. অচ্চযং দেসাপেত্ৱাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং দোসং দেসাপেত্ৱা. তিণৱত্থাৰকসমথং ৱাতি ৱাসদ্দো অত্থন্তৰৱিকপ্পো. তত্ৰ চেতি এত্থ তসদ্দো কম্মৱিসযো, চেসদ্দো সচেপৰিযাযোতি আহ ‘‘সচে তাদিসে কম্মে’’তি. দিট্ঠাৱিকম্মম্পি কত্ৱাতি দিট্ঠাৱিকম্মং কত্ৱাপীতি যোজনা. পিসদ্দেন অকত্ৱাপীতি সম্পিণ্ডেতি. যত্ৰ পনাতি কম্মে পন. তত্থাতি কম্মে. পক্কমিতব্বন্তি সঙ্গামাৱচৰেন পক্কমিতব্বং.
৪২২. উস্সিতমন্তীতি এত্থ উস্সিতং মন্তী উস্সিতমন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘লোভ…পে… ভাসিতা’’তি. তত্থ ‘‘লোভদোস মোহমানুস্সন্নং ৱাচ’’ন্তি ইমিনা উস্সিতপদস্স অত্থং দস্সেতি. ‘‘ভাসিতা’’তি ইমিনা ‘‘মন্তী’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. নিস্সিতজপ্পীতি এত্থ অঞ্ঞনিস্সিতং জপ্পমেতস্সাতি নিস্সিতজপ্পীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অত্তনো’’তিআদি. এত্থ জপ্পন্তি ৱচনং. জপ্প ৱচনেতি হি ধাতুপাঠেসু ৱুত্তং. উস্সদযুত্তন্তি লোভাদিউস্সদযুত্তং, ৱচনন্তি সম্বন্ধো. এৱমঞ্ঞন্তি এৱং অত্তনা অঞ্ঞং. কথানুসন্ধিৱচনেতি চোদকচুদিতকানং কথায অনুসন্ধিৱচনে. এত্থ ‘‘ৱচনে’’তি ইমিনা ‘‘ভাসানুসন্ধী’’তি এত্থ ভাসসদ্দো ৱচনপৰিযাযোতি দস্সেতি.
উস্সাৰেতীতি উদ্ধং গমাপেতি. ইমিনা উস্সাদেতি উপৰি গমাপেতীতি উস্সাদেতাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. এত্থ হি দকাৰৰকাৰা সদিসত্থা. তে হি দ্ৱে অক্খৰা কদাচি কত্থচি সদিসত্থা হোন্তি. অৱসাৰেতীতি হীনভাৱং গমাপেতি. ইমিনা অৱসাদেতি অধোভাৱং গমাপেতীতি অৱসাদেতাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘অপসাদেতা’’তিপি পাঠো, উপসগ্গমত্তমেৱ নানং. সম্ফঞ্চ বহুং ভাসতীতি এত্থ সম্ফসদ্দো নিৰত্থককথাৱচনোতি আহ ‘‘নিৰত্থককথ’’ন্তি. নিৰত্থককথা হি যস্মা সং হিতসুখং ফলতি ৱিনাসেতি, তস্মা সম্ফন্তি ৱুচ্চতি. ফা ধাতূতি চ ফলধাতূতি চ ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৬ লকাৰন্তধাতু) ৱুত্তং.
ভাৰে অনাৰোপিতেতি ‘‘তৱ ভাৰো’’তি সঙ্ঘেন ভাৰে অনাৰোপিতে. অজ্ঝোত্থৰিত্ৱাতি অভিভৱিত্ৱা. ইমিনা পসয্হ পৱত্তাতি এত্থ পসয্হসদ্দস্স অভিভৱনত্থং দস্সেতি. অনধিকাৰেতি অনধিপচ্চট্ঠানে. ‘‘কথেতা’’তি ইমিনা ৱতুধাতুযা কথনত্থং দস্সেতি. অনোকাসকম্মং কাৰেত্ৱাতি এত্থ নকাৰস্স অযুত্তযোগভাৱতো যুত্তট্ঠানং দস্সেন্তো আহ ‘‘ওকাসকম্মং অকাৰেত্ৱা’’তি. যস্সাতি যা অস্স. অস্স ভিক্খুনো অত্তনো যা দিট্ঠি অত্থীতি যোজনা, অথৱা অত্তনো যা দিট্ঠি ভৱেয্যাতি যোজনা. তন্তি দিট্ঠিং. ‘‘কথেতা’’তি ইমিনা ব্যাকতাতি এত্থ ৱি আ পুব্বকৰধাতুযা কথনত্থং দস্সেতি.
ৱোহাৰৱগ্গৱণ্ণনা
৪২৪. ‘‘নেৱ দেসনায ন ৱুট্ঠানেনা’’তি ইদং পাৰাজিকাপত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. দোসানুৰূপন্তি ৱত্থুসঙ্খাতস্স দোসস্স অনুৰূপং.
পযোগং ন জানাতীতি এত্থ সচে পযোগো মূলেন ৱিসদিসো হুত্ৱা ভিন্নো হোতি, এৱং সতি মূলপযোগন্তি ন ৱত্তব্বন্তি আহ ‘‘অধিকৰণানং হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. মূলমেৱ পযোগা নাম হোন্তি, ন অঞ্ঞন্তি অধিপ্পাযো.
কাতব্বন্তি ন জানাতীতি কাতব্বং ইতি কম্মস্স কৰণং ন জানাতীতি যোজনা. ৱত্থূতি ভণ্ডনকলহাদিৱত্থু, নিযস্সাদীনং ৱত্থূতি সম্বন্ধো. চতুন্নন্তি তজ্জনীযনিযস্সপব্বাজনীযপটিসাৰণীযৱসেন চতুন্নং. যাচতীতি সঙ্ঘং কম্মস্স ৱূপসমং যাচতি.
ৱত্থুন্তি এত্থ আপত্তিক্খন্ধানমেৱ ৱত্থুন্তি আহ ‘‘সত্তন্নং আপত্তিক্খন্ধান’’ন্তি. পদেসপঞ্ঞত্তিসব্বত্থপঞ্ঞত্তিসাধাৰণপঞ্ঞত্তিঅসাধাৰণপঞ্ঞত্তিএকতোপঞ্ঞ- ত্তিউভতোপঞ্ঞত্তিৱসেন ছন্নং পঞ্ঞত্তীনং পঞ্ঞত্তিযং পৱিট্ঠত্তা ৱুত্তং ‘‘তিৱিধং পঞ্ঞত্তি’’ন্তি. ‘‘হেট্ঠুপৰিযং কত্ৱা পদং যোজেতী’’তি ইমিনা পদপচ্চাভট্ঠন্তি এত্থ পদানং হেট্ঠুপৰিযৱসেন পটিনিৱত্তিত্ৱা আভস্সনং গড়নং চুতং পদপচ্চাভট্ঠন্তি অত্থং দস্সেতি.
ৱিনযেতি এত্থ ন কেৱলং পাড়িযংযেৱ, অথ খো অট্ঠকথাযম্পীতি আহ ‘‘ৱিনযপাড়িযঞ্চেৱ অট্ঠকথাযঞ্চা’’তি.
ঞত্তিং ন জানাতীতি এত্থ ঞত্তিভেদং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্খেপতো’’তিআদি. তত্থাতি দুৱিধাসু ঞত্তীসু. কম্মঞত্তীতি অনুস্সাৱনকম্মস্স ঠানে ঠিতা ঞত্তি. অনুস্সাৱনকম্মং নত্থি, সযমেৱ অনুস্সাৱনকম্মট্ঠানে ঠিতাতি অত্থো. কম্মপাদঞত্তীতি অনুস্সাৱনকম্মস্স পাদভূতা মূলভূতা ঞত্তি. নৱসু ঠানেসূতি ওসাৰণাদীসু নৱসু ঠানেসূ. দ্ৱীসু ঠানেসূতি ঞত্তিদুতিযঞত্তিচতুত্থৱসেন দ্ৱীসু ঠানেসু, কম্মপাদঞত্তিযা কৰণং ন জানাতীতি সম্বন্ধো. য্ৱাযং চতুব্বিধো সমথোতি যোজনা. তন্তি চতুব্বিধং সমথং. ঞত্তিযাতি সাম্যত্থে সামিৱচনং. যং অধিকৰণং ৱূপসমতীতি সম্বন্ধো. তস্সাতি অধিকৰণস্স. তং ৱূপসমং ন জানাতীতি সম্বন্ধো.
সুত্তং ন জানাতীতি এত্থ সুত্তসদ্দস্স কদাচি কত্থচি মাতিকাযঞ্চ সুত্তন্তপিটকে চ পৱত্তনতো ইধ উভতোৱিভঙ্গেতি আহ ‘‘উভতোৱিভঙ্গ’’ন্তি. ৱিনযং ন জানাতীতি এত্থ ৱিনযসদ্দস্স সকলে ৱিনযপিটকে ৱত্তমানস্সাপি সুত্তন্তি এত্থ উভতোৱিভঙ্গস্স গহিতত্তা ইধ খন্ধকপৰিৱাৰাৱ গহেতব্বাতি আহ ‘‘খন্ধকপৰিৱাৰং ন জানাতী’’তি.
ৱিনযং ন জানাতীতি এত্থ ৱিনযপিটকস্স গহেতব্বত্তা ৱুত্তং ‘‘ঠপেত্ৱা ৱিনযপিটক’’ন্তি. সুত্তন্তিকে চত্তাৰো মহাপদেসেতি (দী. নি. ২.১৮৭ আদযো; অ. নি. ৪.১৮০) বুদ্ধাপদেসসঙ্ঘাপদেসসম্বহুলত্থেৰাপদেসএকত্থেৰা পদেসৱসেন চত্তাৰো মহাপদেসে. এত্থাতি পঞ্চকে. যন্তি ৱচনং. সব্বত্থাতি সব্বেসু পঞ্চকেসু.
ইতি
অনিস্সিতৱগ্গ-নপ্পটিপ্পস্সম্ভনৱগ্গ-ৱোহাৰৱগ্গৱণ্ণনায
যোজনা সমত্তা.
দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গৱণ্ণনা
৪২৫. দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গে দিট্ঠাৱিকম্মাতি এত্থ আৱি কৰীযতে আৱিকম্মং, দিট্ঠীনং আৱিকম্মং দিট্ঠাৱিকম্মন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘দিট্ঠীনং আৱিকম্মানী’’তি. ‘‘লদ্ধিপকাসনান’’ন্তি ইমিনা দিট্ঠিসদ্দো লদ্ধিপৰিযাযো, আৱিকম্মসদ্দো পকাসনপৰিযাযোতি দস্সেতি. এতন্তি ‘‘দিট্ঠাৱিকম্মা’’তি নামং. অদেসনাগামিনী নাম অত্থতো গৰুকন্তি আহ ‘‘গৰুকাপত্তিযা’’তি. লহুকাযপীতি পিসদ্দো গৰহত্থো. লহুকাযপি দেসিতায দিট্ঠাৱিকম্মং অধম্মিকং হোতি, পগেৱ গৰুকাযাতি অত্থো.
যথা …পে… হোতীতি যথা আৱিকতে চতূহি পঞ্চহি একীভূতেহি আৱিকতা হোতীতি যোজনা. চতূহি পঞ্চহীতি অন্তিমপৰিচ্ছেদদস্সনং. ততো অতিৰেকেহিপি একতো দেসেতুং ন ৱট্টতি, দেসিতা চ আপত্তি ন ৱুট্ঠাতি, দেসনাপচ্চযা দুক্কটঞ্চ হোতি. ‘‘চতূহি পঞ্চহী’’তি অন্তিমপৰিচ্ছেদস্স দস্সিতত্তা দ্ৱীহি তীহি পন একতো দেসেতুং ৱট্টতীতি দট্ঠব্বং. মনোমানসেনাতি এত্থ মনোসদ্দেন মানসসদ্দস্স ৰাগঅৰহত্তেসুপি পৱত্তনতো তদত্থে পটিক্খিপিত্ৱা চিত্তে এৱ ৱত্ততীতি দস্সেতি. তেন ৱুত্তং ‘‘মনসঙ্খাতেন মানসেনা’’তি. ইমিনা মনভূতং মানসং মনোমানসন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি.
সমানসংৱাসকস্সাপীতি পিসদ্দো সমানসংৱাসকস্সপি নানাসীমায ঠিতস্স সন্তিকে আৱিকম্মং অধম্মিকং হোতি, পগেৱ নানাসংৱাসকস্সাতি দস্সেতি. মাড়কসীমাযাতি খণ্ডসীমায অঙ্গণে. অৱিপ্পৱাসসীমাযাতি মহাসীমায, ঠিতস্সাপি সন্তিকেতি সম্বন্ধো. পিসদ্দেন ‘‘খণ্ডসীমায ঠিতস্সপী’’তি অত্থং সম্পিণ্ডেতি.
৪৩০. ন পৰিযত্তন্তি ন সমত্থং. ইমিনা নালন্তি এত্থ অলংসদ্দো পৰিযত্তত্থোৱ, নাৰহভূসনৱাৰণত্থোতি দস্সেতি. ইধাপীতি পঞ্চকেপি. পিসদ্দেন পুৰিমপঞ্চকং অপেক্খতি. ‘‘সাসনতো’’তি ইমিনা চুধাতুযা অপাদানং দস্সেতি. ‘‘কামো’’তি ইমিনা অধিপ্পাযসদ্দো কামপৰিযাযোতি দস্সেতি.
৪৩২. মন্দত্তা মোমূহত্তাতি এত্থ ত্তপচ্চযস্স ভাৱত্থে, পঞ্চমীৱিভত্তিযা চ কাৰণত্থে পৱত্তভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘মন্দভাৱেন মোমূহভাৱেনা’’তি. পৰিভৱাতি এত্থ পৰিভৱকামাতি অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পৰিভৱং আৰোপেতুকামো হুত্ৱা’’তি. অঞ্ঞব্যাকৰণেসুপীতি অৰহত্তব্যাকৰণেসুপি. সব্বত্থাতি দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গে. যন্তি ৱচনং.
ইতি দিট্ঠাৱিকম্মৱগ্গৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
মুসাৱাদৱগ্গৱণ্ণনা
৪৪৪. ধম্মপধানং ধম্মাধিট্ঠানং সন্ধায ‘‘পাৰাজিকং গচ্ছতীতি পাৰাজিকগামী’’তি সুদ্ধকত্তুৱসেন ৱুত্তং, পুগ্গলপধানং পুগ্গলাধিট্ঠানং সন্ধায ‘‘পাৰাজিকং গচ্ছতি অনেন, গমাপেতীতি ৱা পাৰাজিকগামী’’তি কৰণহেতুকত্তুৱসেনপি ৱত্তব্বং. ৱিত্থাৰং দস্সন্তো আহ ‘‘তত্থা’’তিআদি. তত্থ তত্থাতি ‘‘মুসাৱাদো পাৰাজিকগামী’’তিআদিপাঠে, এৱং ৱিত্থাৰো ৱেদিতব্বোতি সম্বন্ধো. তেসু ‘‘মুসাৱাদো পাৰাজিকগামী’’তিআদীসু ৱা, নিদ্ধাৰণে ভুম্মং.
অদস্সনেনাতি এত্থ কস্স অদস্সনেনাতি আহ ‘‘ৱিনযধৰস্সা’’তি. ৱিত্থাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘কপ্পিযাকপ্পিযেসু হী’’তিআদি. তন্তি ৱিনযধৰং. অস্সৱনেনাতি এত্থ কেসং ৱচনং অস্সৱনেনাতি আহ ‘‘একৱিহাৰেপী’’তিআদি. একৱিহাৰেপীতি ৱিনযধৰেন একৱিহাৰেপি. পিসদ্দেন নানাৱিহাৰে পন পগেৱাতি দস্সেতি. উপট্ঠানন্তি উপট্ঠানত্থং, উপট্ঠানট্ঠানং ৱা. ৱুচ্চমানং অঞ্ঞেসং ৱচনং অসুণন্তো হুত্ৱা ৱাতি যোজনা. পসুত্তকতাতি এত্থ যকাৰলোপোতি আহ ‘‘পসুত্তকতাযা’’তি. পসুত্তকভাৱেনপীতি পিসদ্দো অঞ্ঞম্পি অদস্সনাদিকাৰণং সম্পিণ্ডেতি. তথাসঞ্ঞীতি এত্থ তথাসদ্দো কোৱিসযোতি আহ ‘‘অকপ্পিযে…পে… আপজ্জন্তো’’তি. একৰত্তাতিক্কমাদিৱসেনাতি আদিসদ্দেন ছাৰত্তাতিক্কমাদিং সঙ্গণ্হাতি. সব্বত্থাতি মুসাৱাদৱগ্গে.
ইতি মুসাৱাদৱগ্গৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
ভিক্খুনোৱাদৱগ্গৱণ্ণনা
৪৫০. ভিক্খুনিৱগ্গে অলাভাযাতি এত্থ লভধাতুযা কম্মং, সম্পদানৱচনস্স চ তদত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘চতুন্নং পচ্চযানং অলাভত্থাযা’’তি. ‘‘ৱাযমতী’’তি ইমিনা পৰিসক্কতীতি এত্থ সক্কধাতুযা সমত্থত্থং পটিক্খিপিত্ৱা ৱাযমত্থং দস্সেতি. কলিসাসনন্তি পাপপৰাজযআণং. নীহৰণত্থাযাতি নিদ্ধৰিত্ৱা অপনযনত্থায.
৪৫১. ‘‘কম্ম’’ন্তি সামঞ্ঞতো ৱুত্তত্তা ‘‘সত্তন্নং কম্মানং অঞ্ঞতৰ’’ন্তি.
৪৫৪. ন সাকচ্ছাতব্বোতি এত্থ কো নাম কথামগ্গো ন সাকচ্ছাতব্বো, ননু ৱিনযোযেৱাতি আহ ‘‘কপ্পিযা…পে… কথামগ্গো’’তি. ‘‘ন কথেতব্বো’’তি ইমিনা কচ্ছসদ্দস্স কথধাতুযা নিপ্ফন্নভাৱং দীপেতি. কস্মা পন পঠমপঞ্চকে ‘‘ন অসেক্খেনা’’তি পটিক্খিপিত্ৱা দুতিযপঞ্চকে ‘‘অসেক্খেনা’’তিআদি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘যস্মা পনা’’তিআদি. ইতৰো পুথুজ্জনো ন কথেতীতি যোজনা.
ন অত্থপটিসম্ভিদাপত্তোতি এত্থ অত্থো নাম অট্ঠকথাযেৱাধিপ্পেতাতি আহ ‘‘অট্ঠকথাযা’’তি. ‘‘পভেদগতঞাণপ্পত্তো’’তি ইমিনা অত্থাদীসু পতি ৱিসুং সম্ভিজ্জতীতি পটিসম্ভিদা, পঞ্ঞা, তং পত্তোতি পটিসম্ভিদাপত্তো. অত্থে পটিসম্ভিদাপত্তো অত্থপটিসম্ভিদাপত্তোতি দস্সেতি. ‘‘পাড়িধম্মে’’তি ইমিনা ধম্মপটিসম্ভিদাপত্তোতি এত্থ ধম্মসৰূপং দস্সেতি. ৱোহাৰনিৰুত্তিযন্তি পঞ্ঞত্তিনিৰুত্তিযং. ইমিনা নিৰুত্তিপটিসম্ভিদাপত্তোতি এত্থ নিৰুত্তিসৰূপং দস্সেতি. পটিভানপটিসম্ভিদাপত্তোতি এত্থ পটিভানং নাম হেট্ঠিমঞাণত্তযমেৱাতি আহ ‘‘অত্থপটিসম্ভিদাদীনি ঞাণানী’’তি, তেসূতি ঞাণেসু, যং যং ৱিমুত্তং যথাৱিমুত্তং, চিত্তং. পচ্চৱেক্খিতাতি পুনপ্পুনং ওলোকিতা. সব্বত্থাতি ভিক্খুনিৱগ্গে.
ইতি ভিক্খুনোৱাদৱগ্গৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
উব্বাহিকৱগ্গৱণ্ণনা
৪৫৫. উব্বাহিকৱগ্গে অত্থকুসলোতিআদিপদানং ভেদনিস্সিতসমাসং দস্সেন্তো আহ ‘‘অট্ঠকথাকুসলো’’তিআদি. আচৰিযমুখতোতি আচৰিযৱদনতো, আচৰিযসম্মুখে ৱা, সিথিলধনিতাদীতি আদিসদ্দেন দীঘৰস্সাদীনি (পৰি. অট্ঠ. ৪৮৫; ৱি. সঙ্গ. অট্ঠ. ২৫২) সঙ্গণ্হাতি. অক্খৰপৰিচ্ছেদেতি এত্তকো সিথিলো, এত্তকো ধনিতোতিআদিনা অক্খৰপৰিচ্ছেদে. ইমিনা ব্যঞ্জনকুসলোতি এত্থ ব্যঞ্জনসদ্দো অক্খৰপৰিযাযোতি দস্সেতি. ন পুব্বাপৰকুসলোতি এত্থ পুব্বাপৰো নাম পুৰিমানং চতুন্নঞ্চেৱ কথায চ পুব্বাপৰোতি আহ ‘‘অত্থপুব্বাপৰে’’তিআদি.
কোধনোতিআদীনি ৱুত্তানীতি সম্বন্ধো. যস্মা ন সক্কোতীতি যোজনা. পসাৰেতাতি এত্থ সৰধাতু উপসগ্গৱসেন ৱেচিত্তৱাচকোতি আহ ‘‘মোহেতা’’তি.
ইতি উব্বাহিকৱগ্গৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
অধিকৰণৱূপসমৱগ্গৱণ্ণনা
৪৫৭. অধিকৰণৱূপসমৱগ্গে সঙ্ঘগৰু নাম কোতি আহ ‘‘ধম্মঞ্চ…পে… সঙ্ঘগৰু নাম হোতী’’তি. তানীতি চীৱৰাদীনি.
৪৫৮. পঞ্চহুপালি আকাৰেহীতি এত্থ আকাৰসদ্দো কাৰণত্থোতি আহ ‘‘পঞ্চহি কাৰণেহী’’তি. কম্মেনাতিআদীসু কম্মাদীনং সৰূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘অপলোকনাদীসূ’’তিআদি. উপপত্তীহীতি যুত্তীহি. ময্হং উচ্চাকুলা পব্বজিতভাৱঞ্চ বহুস্সুতভাৱঞ্চ তুম্হে জানাথাতি যোজনা. মাদিসো নাম…পে… তুম্হাকং যুত্তং ননূতি যোজনা. কণ্ণমূলেতি কণ্ণসমীপে. অনুস্সাৱনেনাতি অনুসমীপে সাৱাপনেন. তেসন্তি ভিক্খূনং. অনিৱত্তিধম্মেতি অনিৱত্তনসভাৱে. সলাকগ্গাহেনাতি অত্তনো সলাকায গাহাপনেন.
এত্থাতি কম্মাদীসু. পমাণন্তি সঙ্ঘভেদস্স কাৰণং. পুব্বভাগাতি সঙ্ঘভেদতো পুব্বভাগে পৱত্তা. পুব্বভাগভাৱং আৱিকৰোন্তো আহ ‘‘অট্ঠাৰসৱত্থুদীপনৱসেন হী’’তিআদি. ৱোহৰন্তেপীতি যোজনা. তত্থাতি ৱোহাৰে. কদা পন সঙ্ঘো ভিন্নোতি আহ ‘‘যদা পনা’’তিআদি. যদা পন কৰোতীতি সম্বন্ধো. কম্মন্তি উপোসথকম্মতো অঞ্ঞং কম্মং গহেতব্বং. উদ্দেসন্তি উপোসথকম্মং. ইতীতি এৱং. সঙ্ঘভেদকক্খন্ধকৱণ্ণনাযং ‘‘এৱং…পে… পকাসযিস্সামা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৩৫১) যং ৱচনং অৱোচুম্হাতি যোজনা. তস্স ৱচনস্সাতি পাঠং অজ্ঝাহৰিত্ৱা ‘‘স্ৱাযং অত্থো’’তি পদেন সম্বন্ধিতব্বো.
পঞ্ঞত্তেতন্তি এত্থ নিগ্গহিতলোপসন্ধীতি আহ ‘‘পঞ্ঞত্তং এত’’ন্তি. ক্ৱাতি কিস্মিং খন্ধকে. তত্ৰাতি ৱত্তক্খন্ধকে. এত্তাৱতাতি এত্তকেন আগন্তুকৱত্তাদিঅকৰণমত্তেন. অনুপুব্বেনাতি অনুক্কমেন. যথাৰত্তন্তি এত্থ যথাসদ্দো অনুৰূপত্থৱাচকো, ৰত্তিসদ্দেন ৰত্তিপ্পমাণং গহেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৰত্তিপৰিমাণানুৰূপ’’ন্তি. ইমিনা ৰত্তিযা অনুৰূপং যথাৰত্তন্তি নিব্বচনং দস্সেতি. ‘‘ৰত্তিপৰিমাণানুৰূপ’’ন্তি ৱুত্তে ৰত্তিপৰিমাণস্স অতিক্কন্তত্তা অত্থতো থেৰোতি আহ ‘‘যথাথেৰন্তি অত্থো’’তি. ৱৱত্থানন্তি পৰিচ্ছেদো. সো হি ৱিসুং অৱহিতো হুত্ৱা তিট্ঠতীতি ৱৱত্থানন্তি ৱুচ্চতি. কম্মাকম্মানীতি এত্থ কম্মং অকম্মানীতি পদৱিভাগং কত্ৱা অকাৰো ৱুদ্ধত্থোতি আহ ‘‘খুদ্দকানি চেৱ মহন্তানি চ কম্মানী’’তি. সতি চ অকম্মস্স মহন্তভাৱে কম্মং নাম খুদ্দকন্তি অত্থতো সিদ্ধং হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘খুদ্দকানি চেৱা’’তি. অকাৰস্স অপ্পত্থং গহেত্ৱা ‘‘মহন্তানি চেৱ খুদ্দকানি চ কম্মানী’’তি অত্থোপি যুজ্জতেৱ. সো পন ইধ ন গহিতো, অঞ্ঞত্থ পন দিস্সতি. ‘‘উচ্চাৱচানি কম্মানী’’তি হি ৱাক্যৱসেন ৱুত্তট্ঠানে উচ্চসদ্দেন মহন্তত্থং দস্সেতি, অৱচসদ্দেন খুদ্দকত্থং দস্সেতি. তস্মা মহন্তখুদ্দকানি কম্মানীতি অত্থো ৱেদিতব্বো. সতি চ অকম্মস্স খুদ্দকভাৱে কম্মং নাম মহন্তন্তি অত্থতোপি সিদ্ধন্তি দট্ঠব্বং.
সঙ্ঘভেদৱগ্গদ্ৱযৱণ্ণনা
৪৫৯. সঙ্ঘভেদৱগ্গদ্ৱযে এতেতি সভাৱা. তেতি অধম্মাদযো. ইতীতি এৱং. যং কম্মন্তি যোজনা. দিট্ঠিং ৱিনিধাযাতি সম্বন্ধো. একস্মিং পঞ্চকে অযং অত্থযোজনা কাতব্বাতি সম্বন্ধো. এত্থাপীতি ইমস্মিং পঞ্চকেপি. পিসদ্দেন হেট্ঠা ৱুত্তং পঞ্চকং অপেক্খতি. সব্বত্থাতি সব্বেসু পঞ্চকেসু. হীতি সচ্চং. পুব্বে অৱুত্তনযং যং ৱচনমত্থি, তং ৱচনং এত্থ পঞ্চকেসু ন অত্থীতি যোজনা.
আৱাসিকৱগ্গৱণ্ণনা
৪৬১. আৱাসিকৱগ্গে ‘‘হৰিত্ৱা’’তি ইমিনা যথাভতন্তি এত্থ ভৰধাতুযা হৰণত্থঞ্চ কিৰিযাৱিসেসনভাৱঞ্চ দস্সেতি. ‘‘ঠপিতো’’তি ইমিনা নিক্খিত্তোতি এত্থ খিপধাতুযা ঠপনত্থং দস্সেতি.
৪৬২. পৰিণামেতীতি পৰিণতংপাপেতি. ‘‘নিযামেতি কথেতী’’তি ইমিনা অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি, এত্থাতি আৱাসিকৱগ্গে.
কথিনত্থাৰৱগ্গৱণ্ণনা
৪৬৭. কথিনত্থাৰৱগ্গে ওতমসিকোতি এত্থ অৱতমং গতো ওতমসিকোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অন্ধকাৰগতো’’তি. অন্ধকাৰসদ্দেন তমসদ্দো অন্ধকাৰপৰিযাযোতি দস্সেতি. তন্তি ওতমসিকং. অসমন্নাহৰন্তোতি তং অসমন্নাহৰন্তো, কস্মা অসমন্নাহৰন্তোতি আহ ‘‘কিচ্চযপসুতত্তা ৱন্দন’’ন্তি. একতোতি কোপেন সদ্ধিং. ৱেৰী ৱিসভাগপুগ্গলো একতো আকোধেন ৱত্তনট্ঠেন একাৱত্তোতি ৱুচ্চতি. পহৰেয্যাতি ৱন্দন্তং পহৰেয্য. ‘‘অঞ্ঞং চিন্তযমানো’’তি ইমিনা অঞ্ঞস্মিং আৰম্মণে চিত্তং ৱিদহতি ঠপেতীতি অঞ্ঞৱিহিতোতি দস্সেতি.
সঙ্ঘতো উদ্ধৰিত্ৱা খিপিতব্বো অপনেতব্বোতি উক্খিত্তো, সোযেৱ উক্খিত্তকো. তেহীতি চতূহি. অৱন্দিযেসু পন্নৰসপুগ্গলেসূতি সম্বন্ধো. অন্তৰা ৱুত্তকাৰণেন চাতি অন্তৰে ৱুত্তেন ‘‘তঞ্হি ৱন্দন্তস্স মঞ্চপাদাদীসুপি নলাটং পটিহঞ্ঞেয্যা’’তিআদিনা কাৰণেন চ. ইতোতি পন্নৰসপুগ্গলম্হা. ইতীতি এৱং. সচে উদ্দেসাচৰিযো চ ওৱাদাচৰিযো চ নৱকো হোতি, ন ৱন্দনীযো. সব্বত্থাতি কথিনত্থাৰৱগ্গে.
ইতি কথিনত্থাৰৱগ্গৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
নিট্ঠিতা চ উপালিপঞ্চকৱণ্ণনায যোজনা.
আপত্তিসমুট্ঠানৱণ্ণনা
৪৭০. ‘‘অচিত্তকো আপজ্জতী’’তিআদীসু এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. অচিত্তকো আপজ্জতীতি অচিত্তকো হুত্ৱা আপজ্জতি. এসেৱ নযো অচিত্তকো ৱুট্ঠাতীতি এত্থাপি. যংকিঞ্চি আপত্তিন্তি সম্বন্ধো. ইতৰং আপত্তিন্তি যোজনা. ধম্মদানং কৰোমীতি ‘‘সব্বদানং ধম্মদানং জিনাতী’’তি (ধ. প. ৩৫৪) চ ‘‘অমতংদদো চ সো হোতি, যো ধম্মমনুসাসতী’’তি (সং. নি. ১.৪২) চ ভগৱতা ৱুত্তৱচনং সুত্ৱা ধম্মদানং কৰোমি. দোমনস্সিকোতি দোমনস্সেন যুত্তো, দোমনস্সৱন্তো ৱা. এত্থাতি অব্যাকতমূলে.
৪৭৩. যস্স যস্সাতি সিক্খাপদস্স. তং সব্বন্তি সব্বং তংতংসমুট্ঠানসিক্খাপদং.