চূড়সঙ্গামং
অনুৱিজ্জকস্স পটিপত্তিৱণ্ণনা
৩৬৫. চূড়সঙ্গামে সমাগমনং সঙ্গামো, সমাগমেন্তি সন্নিপতন্তি এত্থাতি ৱা সঙ্গামোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্গামো ৱুচ্চতি…পে… সঙ্ঘসন্নিপাতো’’তি. সন্নিপতনং সন্নিপাতো, সন্নিপতন্তি এত্থ দেসেতি ৱা সন্নিপাতো, সঙ্ঘস্স সন্নিপাতো সঙ্ঘসন্নিপাতো. সঙ্গাম যুদ্ধেতি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৮ মকাৰন্তধাতু) ৱুত্তং. তত্থ যুদ্ধং নাম অত্থতো অধিকৰণৱিনিচ্ছযোতি গহেতব্বং. তদত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তত্ৰ হী’’তিআদি. তত্থ তত্ৰাতি তস্মিং সঙ্গামে, সমোসৰন্তীতি সম্বন্ধো. অত্তপচ্চত্থিকাতি অত্তনো পটিপক্খং অত্থযন্তি. উদ্ধম্মন্তি ধম্মতো ৱিযোগং. দীপেন্তা হুত্ৱাতি যোজনা. কে ৱিযাতি আহ ‘‘ৱজ্জিপুত্তকা ৱিযা’’তি. সো ভিক্খু পৱত্তেতীতি সম্বন্ধো. লদ্ধিন্তি উদ্ধম্মাদিৱাদং. তত্থাতি সঙ্গামে. অৱচৰতীতি ওগাহেত্ৱা চাৰেতি পৱত্তেতি. তমেৱত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অজ্ঝোগাহেত্ৱা ৱিনিচ্ছযং পৱত্তেতী’’তি. এত্থ ‘‘অজ্ঝোগাহেত্ৱা’’তি ইমিনা অৱত্যূপসগ্গস্স ওগাহত্থং দস্সেতি. ‘‘ৱিনিচ্ছযং পৱত্তেতী’’তি ইমিনা চৰধাতুস্স কাৰিতন্তোগধত্তা সহকাৰিতকম্মেন পৱত্তনত্থং দস্সেতি. ইমিনা সঙ্গামে অৱচৰতীতি সঙ্গামাৱচৰোতি নিব্বচনং দস্সেতি. কো ৱিযাতি আহ ‘‘যসত্থেৰো ৱিযা’’তি. মানদ্ধজন্তি কেতুকম্যতাপচ্চুপট্ঠানমানসঙ্খাতং ধজং. ৰজোহৰণসমেনাতি এত্থ ৰজং হৰতি অপনেতি অনেনাতি ৰজোহৰণং, পাদপুঞ্জনং, তেন সমেনাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পাদপুঞ্জনসমেনা’’তি. পাদং পুঞ্জতি সোধেতি অনেনাতি পাদপুঞ্জনং, তেন সমো পাদপুঞ্জনসমো, তেন. সমাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘যথা’’তিআদি. ৰজোহৰণস্স নেৱ ৰাগো হোতীতি সম্বন্ধো. যথাপতিৰূপন্তি পতিৰূপস্স অনুলোমং, পতিৰূপানতিক্কন্তন্তি অত্থো. অকথেন্তেন নিসীদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. সামং ৱা ধম্মোতি এত্থ ধম্মো নাম কোতি আহ ‘‘কপ্পিযাকপ্পিযনিস্সিতা ৱা’’তিআদি. ৰূপাৰূপপৰিচ্ছেদো চ সমথাচাৰো চ ৱিপস্সানাচাৰো চ ঠানৱত্তঞ্চ নিসজ্জৱত্তঞ্চ, আদিসদ্দেন চঙ্কমৱত্তাদীনি সঙ্গণ্হাতি. চুদ্দসমহাৱত্তাদীনং ‘‘কপ্পিযাকপ্পিযনিস্সিতা’’তি পদেন গহিতত্তা ৱত্তসদ্দেন ঠানৱত্তাদীনি এৱ গহেতব্বানি, আদিসদ্দেন চঙ্কমৱত্তাদীনি গহেতব্বানি. পৰো ৱা অজ্ঝেসিতব্বোতি যোৱা সো ৱা কোচি অজ্ঝেসিতব্বোতি আহ ‘‘যো’’তিআদি. ইমিনা ন যো ৱা সো ৱা কোচি অজ্ঝেসিতব্বো, সমত্থোযেৱ পন অজ্ঝেসিতব্বোতি ৱা দস্সেতি. ‘‘আৱুসো’’তিআদিনা ৱত্তব্বাকাৰং দস্সেতি. অৰিযো ৱা তুণ্হীভাৱোতি এত্থ ন কেৱলং কথেতুং অসমত্থৱসেন তুণ্হীভাৱো, কম্মট্ঠানমনসিকাৰৱসেন পনাতি আহ ‘‘কম্মট্ঠানমনসিকাৰৱসেন তুণ্হীভাৱো’’তি. অৰিযানং এসো অৰিযো, তুণ্হীভাৱো. ‘‘নাৱজানিতব্বো’’তি ইমিনা নাতিমঞ্ঞিতব্বোতি পদস্স অতিক্কম্ম ন মঞ্ঞিতব্বোতি দস্সেতি.
উপজ্ঝাযোতি চোদকচুদিতকানং উপজ্ঝাযো. সব্বত্থাতি সব্বেসু ‘‘ন আচৰিযো পুচ্ছিতব্বো’’তিআদিপদেসু. কুলমেৱ জাতিনামগোত্তৱসেন অযন্তি অপদিসিযতীতি কুলপদেসো. অত্ৰস্সাতি এত্থ অত্ৰ অস্সাতি পদচ্ছেদং কত্ৱা অত্ৰসদ্দো পুগ্গলৱিসযো, অস্সসদ্দো আখ্যাতিকোতি আহ ‘‘অত্ৰ পুগ্গলে’’তিআদি. তত্থ ‘‘ভৱেয্যা’’তি ইমিনা অস্সসদ্দস্স সব্বনামত্তঞ্চ ‘‘ভৱতী’’তি ৱত্তমানিকভাৱঞ্চ পটিক্খিপতি. পৰিসানুৱিধাযকেনাতি পৰিসায অনুমতং কৰোন্তেন. ইমিনা নো পৰিসকপ্পিকেনাতি এত্থ কপ্পসদ্দো ৱিঝত্থোতি দস্সেতি. যন্তি ৱচনং. ন হত্থমুদ্দাতি মুদন্তি এতাযাতি মুদ্দা, সক্খৰমঙ্গুলিযং হত্থস্স মুদ্দা অৱযৱিঅৱযৱৱসেন সম্বন্ধত্তাতি হত্থমুদ্দা. তস্সা ৱিকাৰো ‘‘হত্থমুদ্দা’’তি গহেতব্বোতি আহ ‘‘হত্থৱিকাৰো’’তি.
‘‘অত্থং অনুৱিধিযন্তেনা’’তি এত্থ অত্থন্তি ৱিনিচ্ছযত্থং. অনুৱিধিযন্তেনাতি সল্লক্খেন্তেন. ইতি ইমমত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱিনিচ্ছযপটিৱেধমেৱ সল্লক্খেন্তেনা’’তি. সন্নিপাতমণ্ডলেতি সন্নিপাতায পৰিসায সমূহে, সন্নিপাতমণ্ডলস্স মজ্ঝেতি অত্থো. ন ৱীতিহাতব্বন্তি এত্থ ৱীতিহৰণং নাম অত্থতো হাপনন্তি আহ ‘‘ন ৱিনিচ্ছযো হাপেতব্বো’’তি. দুৰুত্তৱাচন্তি চোদকচুদিতকানং দুৰুত্তৱাচং. হিতপৰিসকিনাতি এত্থ হিতং পৰি এসতীতি হিতপৰিসকো, কৰুণা চ কৰুণাপুব্বভাগো চ, সো এতস্সত্থীতি হিতপৰিসকী, পুগ্গলো, তেন হিতপৰিসকিনা. তমেৱত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘হিতেসিনা হিতগৱেসিনা’’তি. কৰুণাতি অপ্পনাপত্তা কৰুণা. কৰুণাপুব্বভাগোতি অপ্পনাপত্তায কৰুণায পুব্বভাগে পৱত্তা পৰিকম্মউপচাৰকৰুণা. পদদ্ৱযেপীতি ‘‘হিতানুকম্পিনা কাৰুণিকেন ভৱিতব্বং. হিতপৰিসকিনা অসম্ফপ্পলাপিনা ভৱিতব্ব’’ন্তি পদদ্ৱযেপি. অযং অধিপ্পাযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ‘‘অসুন্দৰৱচন’’ন্তি ইমিনা অসুৰুত্তন্তি এত্থ সুন্দৰং উত্তং সুৰুত্তং, ন সুৰুত্তং অসুৰুত্তন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. পৰিগ্গহেতব্বোতি পৰিৱীমংসিত্ৱা গহেতব্বো.
তস্সাতি অধম্মচোদকস্স. অনোসটং ৱত্থুন্তি এত্থ ‘‘চোদকচুদিতকেহি ৱুত্ত’’ন্তি পদং অধিকাৰৱসেন ৱেদিতব্বং. এত্থ চ অনোসটন্তি ৱিনিচ্ছযং অনোসটন্তি অত্থো. কিং পগ্গণ্হিতব্বোতি আহ ‘‘ননু ত্ৱ’’ন্তিআদি. অনুযোগৱত্তন্তি ‘‘কালেন ৱক্খামী’’তিআদিনা (চূড়ৱ. ৩৯৯; পৰি. ৩৬২, ৪৩৭) ৱুত্তং, ‘‘সচ্চে চ অকুপ্পে চা’’তি (চূড়ৱ. ৪০১) চ ৱুত্তং অনুযুঞ্জনৱত্তং. তঞ্হি যস্মা অনেন ৱত্তেন চোদকো চুদিতকং, চুদিতকো ৱা চোদকং অনুযুঞ্জতি, চোদকেন চুদিতকো, চুদিতকেন ৱা চোদকো অনুযুঞ্জিযতি, তস্মা অনুযোগৱত্তন্তি ৱুচ্চতি. কথাপেত্ৱাতি চোদকচুদিতকেহেৱ কথাপেত্ৱা. তস্সাতি চোদকস্স ৱা চুদিতকস্স ৱা, সাৰজ্জন্তি ভযং. তেতি তৱ. ৱত্ৱাপীতি মুখেন ৱত্ৱাপি. পিসদ্দেন কাযৱিকাৰং দস্সেত্ৱাপীতি সম্পিণ্ডেতি. ‘‘অনুযোগৱত্ত’’ন্তি ধাতুকম্মং, ‘‘সো ভিক্খূ’’তি কাৰিতকম্মং অজ্ঝাহৰিতব্বং, তং কম্মং তব্বপচ্চযো ৱদতি. অসুচি ৱিভাৱেতব্বোতি এত্থ নত্থি সুচি সীলমেতস্সাতি অসুচীতি ৱুত্তে অলজ্জীতি আহ ‘‘অলজ্জি’’ন্তি. উজু সীলৱা কাযৱঙ্কাদিৰহিতো হোতীতি যোজনা. এত্থ চ কাযৱঙ্কাদিৰহিতো হোতীতি ইমিনা উজুনো কাৰণং দস্সেতি. কাযৱঙ্কাদিৰহিতত্তা উজু হোতীতি অধিপ্পাযো. সোতি ভিক্খু. মদ্দৱেনেৱাতি মুদুভাৱেনেৱ. উপচৰিতব্বোতি কথেতব্বো. ইমিনা উজুমদ্দৱেনাতি পদস্স সম্বন্ধট্ঠানং পাঠসেসং দস্সেতি. যোতি ভিক্খু. অযমেৱাতি এৱসদ্দেন ন ধম্মগৰুকো, পুগ্গলগৰুকো, ধম্মেসু চ পুগ্গলেসু চ ন মজ্ঝত্তোতি ৱেদিতব্বোতি দস্সেতি.
৩৬৬. তেন চ পন অনুৱিজ্জকেনাতি যোজনা. সুত্তাদীসূতি আদিসদ্দেন ৱিনযঅনুলোম পঞ্ঞত্তঅনুলোমিকানি সঙ্গহেতব্বানি. সুত্তং সংসন্দনত্থায হোতীতি যোজনা. কেসং সংসন্দনত্থাযাতি আহ ‘‘আপত্তানাপত্তীনং সংসন্দনত্থ’’ন্তি. ওপম্মং অত্থদস্সনত্থায হোতীতি যোজনা. এসেৱ নযো সেসেসুপি. পচ্চেকট্ঠাযিনো অৱিসংৱাদকট্ঠাযিনোতি এত্থ পচ্চেকস্মিং তিট্ঠন্তি সীলেনাতি পচ্চেকট্ঠাযিনো, অৱিসংৱাদকে তিট্ঠন্তি সীলেনাতি অৱিসংৱাদকট্ঠাযিনোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ইস্স…পে… ঠিতা’’তি. ‘‘ইস্সৰিযাধিপচ্চজেট্ঠকট্ঠানে’’তি ইমিনা পচ্চেকসৰূপং দস্সেতি. তেতি সঙ্ঘেন অনুমতা পুগ্গলা.
কিমত্থং ‘‘ৱিনযো সংৱৰত্থাযা’’তিআদি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ইদানী’’তিআদি. ইদানি দস্সেতুং আহাতি সম্বন্ধো. যে মন্দা মন্দবুদ্ধিনো হুত্ৱা এৱং ৱদেয্যুন্তি যোজনা. অথ ৱা মন্দা মন্দবুদ্ধিনো যে পুগ্গলা এৱং ৱদেয্যুন্তি যোজনা. সকলাপি ৱিনযপঞ্ঞত্তি উপনিস্সযো হোতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা ‘‘সংৱৰত্থাযা’’তিআদীসু ‘‘অনুপাদাপৰিনিব্বানত্থাযা’’তিপৰিযোসানেসু তেৰসৱাক্যেসু ‘‘উপনিস্সযো হোতী’’তি পাঠসেসো অজ্ঝাহৰিতব্বোতি দস্সেতি. ‘‘পচ্চযো’’তি ইমিনা ‘‘উপনিস্সযো’’তি পদস্স উপনিস্সযপচ্চযোতি অত্থং দস্সেতি. সব্বত্থাতি সব্বেসু দ্ৱাদসৱাক্যেসু. ৱিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচেত্থা’’তিআদি. তত্থ অপিচ ৱিসেসং ৱক্খামীতি যোজনা. এত্থাতি ‘‘অৱিপ্পটিসাৰত্থাযা’’তিআদীসু. তন্তি সুখং. তৰুণৱিপস্সনা নাম কস্স অধিৱচনন্তি আহ ‘‘উদযব্বযঞাণস্সেতমধিৱচন’’ন্তি. ননু ‘‘ৱিৰাগো’’তি এত্থ চতুব্বিধস্স অৰিযমগ্গস্স গহিতত্তা ‘‘ৱিমুত্তী’’তি এত্থাপি চতুব্বিধং ফলং গহেতব্বং, কস্মা পন ‘‘ৱিমুত্তীতি অৰহত্তফল’’ন্তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘চতুব্বিধোপি হী’’তিআদি. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. অপচ্চযপৰিনিব্বানত্থাযাতি অসঙ্খতপৰিনিব্বানত্থায. নত্থেত্থ হি পৰিনিব্বানে কোচি পচ্চযো, তস্মা অপচ্চযপৰিনিব্বানন্তি ৱুচ্চতি. তন্তি ৱিমুত্তিঞাণদস্সনং. তস্মিংঅনুপ্পত্তেতি তস্মিং ৱিমুত্তিঞাণদস্সনে অনুক্কমেন পত্তে. অৱস্সন্তি ধুৱং একন্তেনাতি অত্থো. এতদত্থাতি এসো অনুপাদা পৰিনিব্বানসঙ্খাতো অত্থো পযোজনং ইমিস্সা কথাযাতি এতদত্থা. কথাতি অত্থস্স কথা. মন্তনাতি ধম্মস্স মন্তনা. এতদত্থা উপনিসাতি এত্থ উপনিসাসদ্দো পচ্চযৱাচকোতি আহ ‘‘পৰংপৰপচ্চযতাপী’’তি. পৰংপৰপচ্চযো হি যস্মা এত্থ পৰংপৰফলং উপগন্ত্ৱা নিসীদতি, তস্মা উপনিসাতি ৱুচ্চতি. ‘‘ৱিনযো সংৱৰত্থাযা’’তিআদিকা অযং পৰংপৰপচ্চযতাপীতি যোজনা. সোতাৱধানন্তি ওগাহেত্ৱা ধিযতে ঠপিযতে অৱধানং, সোতস্স অৱধানং সোতাৱধানং. ইমং কথন্তি ‘‘ৱিনযো সংৱৰত্থাযা’’তিআদিং ইমং কথং. যং ঞাণং উপ্পজ্জতি, তম্পি এতদত্থন্তি যোজনা. যদিদং অনুপাদা চিত্তস্সাতি এত্থ ‘‘যদিদ’’ন্তি নিপাতো ‘‘ৱিমোক্খো’’তি পদমপেক্খিত্ৱা যো অযন্তি অত্থং ৱদতি. অনুপাদাতি এত্থ ‘‘সযং অভিঞ্ঞা’’তিআদীসু (মহাৱ. ১১) ৱিয যকাৰলোপো হোতি, তস্স পদস্স কৰণং পন ‘‘চতূহি উপাদানেহী’’তি ৱেদিতব্বং. ইতি ইম মত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো অযং চতূহি উপাদানেহি অনুপাদিযিত্ৱা’’তি. এত্থ চতূহি উপাদানেহি অনুপাদিযিত্ৱা চিত্তস্স অৰহত্তফলসঙ্খাতো যো অযং ৱিমোক্খো অত্থি, সোপি এতদত্থায হোতীতি যোজনা. ‘‘অৰহত্তফলসঙ্খাতো’’তি ইমিনা ‘‘ৱিমোক্খো’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. অৰহত্তফলঞ্হি যস্মা ৱিৰুদ্ধেহি, ৱিসেসেন ৱা সব্বকিলেসেহি মুচ্চিত্থ, তস্মা ৱিমোক্খোতি ৱুচ্চতি. ‘‘অপচ্চযপৰিনিব্বানত্থায এৱা’’তি ইমিনা এতদত্থাযাতি পদস্স অত্থং দস্সেতি.
৩৬৭. ৱত্থুং…পে… ন জানাতীতি এত্থাতি যোজনা কাতব্বা. তস্মাতি যস্মা সম্বন্ধো, তস্মা. এত্থাতি ইমাসু গাথাসু. সমেন চাতি এত্থ ‘‘সমেনা’’তি পদং ‘‘অঞ্ঞাণেনা’’তি অত্থস্স ৱাচকং ৰূড়্হীপদন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘তেনেৱ পুব্বাপৰং অজাননস্স সমেন অঞ্ঞাণেনা’’তি. পাড়িযং কেন কাৰণেন কতাকতং ন জানাতীতি আহ ‘‘সমেনা’’তি. সমেন পুব্বাপৰস্স অঞ্ঞাণেন কতাকতং ন জানাতীতি অত্থো. এৱন্তিআদি নিগমনং. যং পনেতং ৱচনং ৱুত্তন্তি যোজনা. ‘‘তত্থা’’তি চ ‘‘আকাৰঅকোৱিদো’’তি চ আধাৰাধেয্যানমভেদো হোতি, তস্মা অৱযৱী আধাৰো, অৱযৱো আধেয্যোতি দট্ঠব্বং. আকাৰসদ্দো ইঙ্গিতত্থোতি আহ ‘‘কাৰণাকাৰণে’’তি. কাৰণঅকাৰণসঙ্খাতে ইঙ্গিতেতি অত্থো. আকাৰস্সাতি ভুম্মত্থে সামিৱচনং. আকাৰস্মিন্তি হি অত্থো.
তথেৱাতি যথা ৱত্থুআদীনি ন জানাতি, তথেৱ. ইতীতি এৱং. য্ৱাযন্তি যো অযং ভিক্খু. ‘‘ভযেনা’’তি ইমিনা ভযাতি এত্থ কাৰণত্থে নিস্সক্কৱচনন্তি দস্সেতি. ভযা ভযেন গচ্ছতীতি যোজনা. এসেৱ নযো সম্মোহেন মোহা গচ্ছতীতি এত্থাপি. ছন্দাতি ছন্দেন. দোসাতি দোসেন. অত্তনা ঞাতুং অসমত্থতায ন সঞ্ঞত্তিযা কুসলোতি আহ ‘‘পৰং সঞ্ঞাপেতুং অসমত্থতাযা’’তি. কস্মা নিজ্ঝত্তিযা চ অকোৱিদোতি আহ ‘‘কাৰণা…পে… তাযা’’তি. ‘‘পৰিসায লদ্ধত্তা’’তি ইমিনা লদ্ধো পৰিসসঙ্খাতো পক্খো যেনাতি লদ্ধপক্খোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. সচে তাদিসকো ভিক্খু হোতি, সো ভিক্খু ‘‘অপটিক্খো’’তি ৱুচ্চতীতি যোজনা. এসেৱ নযো হেট্ঠাপি. ‘‘ন পটিক্খিতব্বো’’তি ইমিনা পটিমুখং ন ইক্খিতব্বোতি অপটিক্খোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘ন ওলোকেতব্বো’’তি ইমিনা ইক্খধাতুযা দস্সনত্থং দস্সেতি.
ইতি চূড়সঙ্গামৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.