১. পাতিমোক্খুদ্দেসযাচনকথা

৩৮৩. পাতিমোক্খট্ঠপনক্খন্ধকে নন্দিমুখিযা ৰত্তিযাতি এত্থ নন্দিযতি তুসিযতীতি নন্দি, ইকাৰন্তোযং নপুংসকলিঙ্গো. ‘‘নন্দিসেনো (জা. অট্ঠ. ৩.৪.১) নন্দিৱিসালো’’তিআদীসু ইকাৰন্তোযং পুল্লিঙ্গো হোতি, ইধ পন মুখং অপেক্খিত্ৱা ইকাৰন্তো নপুংসকলিঙ্গো হোতি. অৰুণুট্ঠিতকালে ওদাতদিসামুখতায নন্দি মুখং এতিস্সং ৰত্তিযন্তি নন্দিমুখী, ৰত্তি, তায নন্দিমুখিযা ৰত্তিযা, তেন ৱুত্তং ‘‘অৰুণুট্ঠিতকালেপি হি নন্দীমুখা ৱিয ৰত্তি খাযতী’’তি. অন্তোপূতিন্তি এত্থ কাযস্স অন্তো কুণপপূতিন্তি অত্থং পটিপক্খিপন্তো আহ ‘‘অত্তচিত্তসন্তানে’’তিআদি. ‘‘কিলেসৱস্সনৱসেনা’’তি ইমিনা উদকৱস্সনৱসেনাতি অত্থং পটিক্খিপতি. অৱস্সুতন্তি তিন্তং, কিলিন্নন্তি অত্থো. কসম্বুজাতন্তি এত্থ কসম্বূতি সঙ্কাৰো. সো হি সম্মুঞ্চনিযা কসিযমানে ৱিলেখিযমানে সম্বতি সদ্দং কৰোতীতি কসম্বু, তং ৱিয জাতন্তি কসম্বুজাতন্তি অত্থো দট্ঠব্বো. অট্ঠকথাযং পন অধিপ্পাযৱসেন ‘‘আকিলিট্ঠজাত’’ন্তি ৱুত্তং, অতিৱিয কিলিট্ঠজাতন্তি অত্থো. ‘‘আকিণ্ণদোসতায কিলিট্ঠজাত’’ন্তিপি পাঠো. ‘‘যাৱ বাহাগহণাপি নামা’’তি ইমিনা পাঠেন দস্সেতীতি সম্বন্ধো. হীতি পদপূৰণমত্তং. তেনাতি মোঘপুৰিসেন. ‘‘যাৱা’’তি নিপাতপযোগত্তা ‘‘বাহাগহণাপী’’তি এত্থ পঞ্চমীৱিভত্তি অৱধিঅত্থে হোতি. নাম-সদ্দো গৰহত্থজোতকো, তস্স পযোগত্তা ‘‘আগমেস্সতী’’তি এত্থ অতীতত্থে অনাগতৱচনং (সদ্দনীতিসুত্তমালায ৮৯৩ সুত্তে). আগমেস্সতি নামাতি যোজনা. আগমেস্সতীতি ঈসং অধিৱাসেস্সতি. ‘‘আতো গমুঈসমধিৱাসনে’’তি হি ধাতুপাঠেসু (সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৮ মকাৰন্তধাতু) ৱুত্তং.

৩৮৪. ন আযতকেনেৱ পপাতোতি এত্থ দীঘেনেৱ পপাতোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ন পঠমমেৱ গম্ভীৰো’’তি. আযতসদ্দো হি দীঘপৰিযাযো. ‘‘ন আযতকেন গীতস্সৰেন ধম্মো গাযিতব্বো’’তিআদীসু (চূড়ৱ. ২৪৯) ৱিয পপাতো দীঘেন তীৰস্স আদিম্হি ন হোতীতি ৱুত্তং হোতি. পঠমমেৱাতি তীৰস্স আদিম্হিযেৱ. ‘‘অনুপুব্বেন গম্ভীৰো’’তি ইমিনা ‘‘ন পঠমমেৱ গম্ভীৰো’’তি ৱচনস্স অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি. ঠিতধম্মোতি তীৰস্স অন্তোযেৱ ঠিতসভাৱো. ৱেলং নাতিৱত্ততীতি এত্থ ৱেলাসদ্দস্স তীৰমৰিযাদত্থেসু পৱত্তভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘ওসক্কনকন্দৰং মৰিযাদৱেল’’ন্তি. তত্থ ‘‘ওসক্কনকন্দৰ’’ইতি পদেন তীৰত্থং দস্সেতি, ‘‘মৰিযাদ’’ ইতি পদেন মৰিযাদত্থং. কেন উদকেন দৰিতব্বোতি কন্দৰো, উদকেন ওসক্কনো কন্দৰো এত্থাতি ওসক্কনকন্দৰং, তীৰং. ওসক্কনকন্দৰভূতঞ্চ মৰিযাদভূতঞ্চ ৱেলং তীৰং নাতিক্কমতীতি অত্থো. তীৰং ৱাহেতীতি এত্থ ৱহধাতুযা পাপুণনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘তীৰং অপ্পেতী’’তি. তত্থ অপ্পেতীতি পাপুণাপেতি. ‘‘উস্সাৰেতী’’তি ইমিনা পাড়িযং ‘‘থলং উস্সাৰেতী’’তি পদেন ‘‘তীৰং ৱাহেতী’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতীতি অত্থো দস্সিতো. উস্সাৰেতীতি উদ্ধৰিত্ৱা গমাপেতি. অঞ্ঞাপটিৱেধোতি এত্থ আজানাতি, আজানিত্থাতি ৱা অঞ্ঞং অৰহত্তমগ্গো ৱা অৰহত্তফলং ৱা, তস্স পটিৱিজ্ঝনং অঞ্ঞাপটিৱেধো, সুখুচ্চাৰণত্থং মজ্ঝে দীঘো, অঞ্ঞাপটিৱেধো নাম অৰহত্তুপ্পত্তিযেৱ হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘অৰহত্তুপ্পত্তী’’তি.

৩৮৫. ছন্নমতিৱস্সতীতি উদানপাড়িযা সন্ধাযভাসিতপাড়িভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘আপত্তি’’ন্তিআদি. তত্থ ইদন্তি ‘‘ছন্নমতিৱস্সতী’’তি ৱচনং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. এতন্তি নৱাপত্তিআপজ্জনং সন্ধাযাতি সম্বন্ধো.