চূড়ৱগ্গযোজনা
মহাৱগ্গখন্ধকস্সেৱং, কত্ৱান যোজনানযং;
অধুনা চূড়ৱগ্গস্স, কৰিস্সং যোজনানযং.
১. কম্মক্খন্ধকং
১. তজ্জনীযকম্মকথা
১. চূড়ৱগ্গস্স পঠমে কম্মক্খন্ধকে এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ‘‘চূড়ৱগ্গস্সা’’তি পদং ‘‘কম্মক্খন্ধকে’’তি পদে অৱযৱিসম্বন্ধো. তাৱাতি পাৰিৱাসিকক্খন্ধকাদিতো, পাৰিৱাসিক্খন্ধকাদীনং ৱা পঠমং. চেৱসদ্দো চ চসদ্দো চ ‘‘পণ্ডুকলোহিতকা’’তি পদস্স অসমাহাৰদ্ৱন্দৱাক্যং দীপেন্তি. নিস্সযানং নামং নিস্সিতেসু উপচাৰৱসেন তেসং সদ্ধিৱিহাৰিকঅন্তেৱাসিকাপি পণ্ডুকলোহিতকনামাযেৱ হোন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘তেসং নিস্সিতকাপী’’তিআদি. পিসদ্দেন উপচাৰত্থং সম্পিণ্ডেতি. ‘‘সুট্ঠু বলৱ’’ন্তি ইমিনা বলৱাবলৱন্তি দ্ৱিন্নং সদ্দানং পৰিযাযভাৱেন ৱুত্তত্তা অতিসযত্থোতি দস্সেতি. ‘‘বলৱবলৱ’’ন্তি ৱত্তব্বে ৱাচাসিলিট্ঠৱসেন দীঘং কত্ৱা এৱং ৱুত্তং. পটিৱদথাতি পটিচ্ছন্নট্ঠানে কথেথ. ইমিনা পটিমন্তেথাতি এত্থ মন্তধাতুযা গুত্তভাসনত্থং দস্সেতি. অত্থেসু কৰণভাসনকিচ্চেসু অলং সমত্থাতি অলমত্থা, তেসং ৱিসেসেনাতি অলমত্থতৰাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সমত্থতৰা’’তি.
অধম্মকম্মদ্ৱাদসককথা
৪. অসম্মুখা কতন্তিআদীসু এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. সম্মুখেহি ৱিৰহিতা অসম্মুখাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখানং ৱিনা কত’’ন্তি. ‘‘অপ্পটিপুচ্ছিত্ৱা’’তি ইমিনা অপ্পটিপুচ্ছাতি এত্থ ত্ৱাপচ্চযস্সাকাৰভাৱং দস্সেতি. তস্সেৱাতি চুদিতকস্সেৱ. অদেসনাগামিনিযাতি এত্থ অকাৰস্স অঞ্ঞত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘পাৰাজিকা…পে… ৱা’’তি. এত্থাতি তজ্জনীযকম্মে. নৱ পদাতি নৱসু পদেসু, নিদ্ধাৰণে চেতং পচ্চত্তৱচনং. পুৰিমকেসু তীসু তিকেসু ৱুত্তেসু নৱসু পদেসূতি যোজনা. ‘‘একেক’’ন্তি পদেন সম্বন্ধিতব্বং. ইমেহীতি ইমেহি দ্ৱীহি পদেহি. দ্ৱাদস তিকাতি পুৰিমেহি তীহি তিকেহি নৱ তিকে মিস্সেত্ৱা দ্ৱাদস. সুক্কপক্খেসুপীতি পটিসেধৱিৰহৱসেন সুক্কেসু পক্খেসুপি.
৬. ‘‘পব্বজিতান’’ন্তি ইমিনা গিহীনং অননুলোমিকতং নিৱত্তেতি. সহসোকিতাদীহীতি আদিসদ্দেন সহনন্দিং সঙ্গণ্হাতি. ইমস্মিং ঠানে সব্বঅট্ঠকথাপোত্থকেসু ‘‘ন উপসম্পাদেতব্বন্তি উপজ্ঝাযেন হুত্ৱা ন উপসম্পাদেতব্ব’’ন্তি পাঠতো পট্ঠায যাৱ ‘‘ন সম্পযোজেতব্বন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং যোজেত্ৱা কলহো ন কাৰেতব্বো’’তি পাঠো অত্থি, তাৱ অট্ঠাৰসসম্মাৱত্তনৱত্তানং সংৱণ্ণনাপাঠো লিখিতো, সো পাঠো ইমস্মিং ঠানে ন লিখিতব্বো. কস্মা? পাড়িক্কমানুপ্পত্তাভাৱতো, অট্ঠকথাযমেৱ ‘‘অট্ঠাৰস সম্মাৱত্তনৱত্তানি পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে ৱণ্ণযিস্সামা’’তি ৱক্খমানত্তা, যথাৱচনঞ্চ পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে (চূড়ৱ. অট্ঠ. ৭৬) সংৱণ্ণিতত্থা চ. তস্মা সো পাঠো ন পোৰাণপাঠো হোতি, পচ্ছা পক্খিত্তপাঠোতি দট্ঠব্বো.
তিণ্ণং ভিক্খৱে ভিক্খূনন্তিআদি ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. একেকেনাপীতি তীসু অঙ্গেসু একেকেনাপি. ইমিনা অৱযৱৱাক্যনিব্বত্তিৱসেন কম্মাৰহভাৱং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. নিযস্সস্স ৱিসেসেন অভিণ্হাপত্তিকত্তং অঙ্গং ইতি ৱুত্তন্তি যোজনা. এত্থ আকাৰৱাচকো ইতিসদ্দো লুত্তনিদ্দিট্ঠোতি দট্ঠব্বং. এসেৱ নযো অনন্তৰেপি. তজ্জীযতি অনেন ৱিনযকম্মেনাতি তজ্জনীযং, তমেৱ কম্মং তজ্জনীযকম্মং. ‘‘নিস্সায তে ৱত্থব্ব’’ন্তি নিযস্সীযতি বালো ভজাপীযতি অনেন ৱিনযকম্মেনাতি নিযস্সং, দিৱাদিগণিকত্তা সকাৰস্স দ্ৱেভাৱো হোতি ‘‘নস্সং ৱস্স’’ন্তিআদীসু ৱিয, নিযস্সমেৱ কম্মং নিযস্সকম্মং. গামাদিতো পব্বাজিযতি অনেন ৱিনযকম্মেনাতি পব্বাজনীযং, তমেৱ কম্মং পব্বাজনীযকম্মং. তীসূতি ভণ্ডনকাৰকঅভিণ্হাপত্তিককুলদূসকৱসেন তিৱিধেসু অঙ্গেসু. যেন কেনচি অঙ্গেনাতি সম্বন্ধো. যদি সব্বানি কম্মানি কাতুং ৱট্টতীতি যোজনা. এৱং সতি চম্পেয্যক্খন্ধকে (মহাৱ. ৪০০ আদযো) ৱুত্তং ইদং ৱচনং ৱিৰুজ্ঝতীতি সম্বন্ধো. ৱচনত্থনানত্ততোতি ৱচনস্স চ অত্থস্স চ নানাভাৱতো. তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তজ্জনীযকম্মাৰহস্সাতি ইমস্স হী’’তিআদি. তত্থ ‘‘তিণ্ণং ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনস্স অঙ্গসম্ভৱো অত্থোতি যোজনা. তস্মাতি যস্মা ন ৱিৰুজ্ঝতি, তস্মা. সঙ্ঘেন কতং হোতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা লক্খণেন তজ্জনীযাদিকম্মাৰহস্স তস্স ভিক্খুস্সাতি যোজনা. এৱং কম্মসন্নিট্ঠানত্থং দস্সেত্ৱা অঙ্গসম্ভৱত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. তত্থ যস্সাতি ভিক্খুস্স, অত্থীতি সম্বন্ধো. ভণ্ডনকাৰকাদীসূতিআদিসদ্দেন অভিণ্হাপত্তিককুলদূসকানি সঙ্গণ্হাতি. আকঙ্খমানো সঙ্ঘো কৰেয্যাতি সম্বন্ধো. কম্মাৰহন্তি কম্মস্স, কম্মে ৱা অৰহং. এত্থাতি কম্মক্খন্ধকে. পুব্বেনাতি পুব্বে ৱুত্তেন চম্পেয্যক্খন্ধকেন. অপৰন্তি অপৰে ৱুত্তং কম্মক্খন্ধকং. সমেতীতি সমং গচ্ছতি.
তত্থাতি কম্মেসু, তজ্জনীযকম্মেতি সম্বন্ধো, অঙ্গেসু ৱা, ভণ্ডনকাৰকৱসেনাতি সম্বন্ধো. অথ খোতি তথা ৱুত্তাপীতি অত্থো. কৰোন্তেন কম্মৱাচাৱাচকেনাতি সম্বন্ধো. হীতি ফলজোতকো. ভূতেন ৱত্থুনাতি তচ্ছেন ৱত্থুনা. অঞ্ঞস্স কম্মস্সাতি তজ্জনীযকম্মতো অঞ্ঞস্স কম্মস্স. কস্মা বালস্স অব্যত্তস্স আপত্তিবহুলস্স তজ্জনীযকম্মং কাতব্বন্তি যোজনা. ইদম্পীতি তজ্জনীযকম্মম্পি. সব্বত্থাতি সব্বেসু কম্মেসু.
নপ্পটিপ্পস্সম্ভেতব্বঅট্ঠাৰসকাদিকথা
৮. পন্নলোমাতি পতিতমানলোমা. এতন্তি ৱত্তং. নেত্থাৰন্তি এত্থ অফুট্ঠক্খৰসংযোগে পৰস্স তকাৰস্স থকাৰো হোতি, তস্মা দুতিযক্খৰেন পাঠো যুত্তো. যেনাতি ৱত্তেন. নিস্সাৰণাতি নিস্সাৰণতো. দস ৱা দিৱসানি, পঞ্চ ৱা দিৱসানি পূৰেতব্বন্তি যোজনা. হীতি সচ্চং. এত্তকেনাতি এতপ্পমাণেন দসপঞ্চদিৱসেন.
২. নিযস্সকম্মকথা
১১. অপিস্সু ভিক্খূ পকতাতি এত্থ নিপাতানমনেকত্থত্তা ইধ অপিস্সুসদ্দো নিচ্চত্থো হোতি. পকতসদ্দো ‘‘কুক্কুচ্চপকতা’’তিআদীসু (পাৰা. অট্ঠ. ১.ততিযসঙ্গীতিকথা; পাচি. অট্ঠ. ৪৩৮) অভিভৱনত্থো, ইধ পন ব্যাৱটত্থোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘নিচ্চং ব্যাৱটা হোন্তী’’তি.
৩. পব্বাজনীযকম্মকথা
২৭. এত্থাতি অস্সজিপুনব্বসুকৱত্থুম্হি. কাযিকোতি এত্থ কাযেন কীড়তীতি কাযিকোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযকীড়া ৱুচ্চতী’’তি. ‘‘এসেৱ নযো’’তি ইমিনা ৱাচায কীড়তীতি ৱাচসিকো, কাযিকো চ ৱাচসিকো চ কাযিকৱাচসিকোতি ৱচনত্থং অতিদিসতি. এত্থ চ পচ্ছিমৱচনত্থো সমাহাৰদ্ৱন্দো, সমাহাৰদ্ৱন্দেপি কত্থচি পুল্লিঙ্গমিচ্ছন্তি সদ্দৱিদূ ‘‘ধম্মৱিনযো’’তিআদীসু (ৱিভ. অট্ঠ. ৫০৯) ৱিয. কাযদ্ৱাৰপঞ্ঞত্তসিক্খাপদং ৱীতিক্কমতীতি কাযিকোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘কাযদ্ৱাৰে পঞ্ঞত্তসিক্খাপদৱীতিক্কমো ৱুচ্চতী’’তি. কাযেন পঞ্ঞত্তসিক্খাপদং ৱীতিক্কমেতীতি কাযিকোতি ৱচনত্থোপি যুজ্জতেৱ. ‘‘উপহননং ৱুচ্চতী’’তি ইমিনা উপহননং উপঘাতং, তমেৱ উপঘাতিকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘নাসন’’ন্তি ইমিনা হনধাতুযা হিংসনত্থং দস্সেতি. পটিক্খিত্তৱেজ্জকম্মাদিৱসেন তেলপচনঅৰিট্ঠপচনাদীনি কাযিকো মিচ্ছাজীৱো নামাতি যোজনা. ইমিনা মিচ্ছাজীৱস্স সৰূপং দস্সেতি.
৪. পটিসাৰণীযকম্মকথা
৩৩. সুধম্মৱত্থুস্মিং এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. অনপলোকেত্ৱাতি এত্থ অপপুব্বো লোকসদ্দো আপুচ্ছনত্থোতি আহ ‘‘ন আপুচ্ছিত্ৱা’’তি.
৩৪. কিন্তি কিং নাম খাদনীযভোজনীযং. ৱোতি তুম্হেহি. গহপতীতি আলপনপদং. থেৰানং অত্থাযাতি সম্বন্ধো. পটিযত্তন্তি পটিযাদিতং. ‘‘এতং অৱোচা’’তি ইমিনা এতদৱোচাতি এত্থ নিগ্গহিতাদেসসন্ধিং দস্সেতি. যদিদন্তি সদ্দো ‘‘তিলসংগুড়িকা’’তি পদেন যোজিতত্তা ইত্থিলিঙ্গোতি আহ ‘‘যা অয’’ন্তি. তিলসক্খলিকাতি তিলেন সংসট্ঠা সক্খলিকা. ‘‘সা নত্থী’’তি ইমিনা উত্তৰৱাক্যে যংসদ্দস্স পুব্বৱাক্যে তংসদ্দাপেক্খতং দস্সেতি. একো পুৰিসোতি সম্বন্ধো. পূৱিযোতি পূৱং, পূৱেন ৱা কযৱিক্কযো. তেনাতি কাৰণেন. নন্তি গহপতিং. থেৰোতি সুধম্মত্থেৰো. যদেৱ কিঞ্চীতি এত্থ কিঞ্চি এৱ যং ৱচনন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘কিঞ্চিদেৱ তিলসংগুড়িকাৱচন’’ন্তি. ইদন্তি ইমং অত্থং. সোতি কুক্কুটপোতকো. কাকৱস্সিতন্তি কাকস্স ৱস্সিতং, নেৱ অকাসীতি সম্বন্ধো. তযাপীতি পিসদ্দো কুক্কুটপোতকং অপেক্খতি. নেৱ ভিক্খুৱচনং ৱুত্তং, ন গিহিৱচনং ৱুত্তং, ইতি ইমমত্থং দস্সেতীতি যোজনা.
অধম্মকম্মাদিদ্ৱাদসককথা
৩৯. পুৰিমেহি কম্মেহীতি সম্বন্ধো. তত্থাতি অঙ্গেসু. যথা পৰিসক্কিযমানে গিহিনো লাভং ন লভন্তীতি যোজনা. পৰিপুব্বো সক্কধাতু পৰক্কমত্থোতি আহ ‘‘পৰক্কমন্তো’’তি. তত্থাতি অনত্থাদীসু. অত্থভঙ্গোতি গিহীনং অত্থস্স ভঙ্গো. অৱসনন্তি গিহীনং অৱসনং. গিহীনন্তি এত্থ সাম্যত্থে সামিৱচনন্তি আহ ‘‘গিহীনং সন্তিকে’’তি. যথা কৰিযমানে সচ্চো হোতি, এৱং ন কৰোতীতি যোজনা. একঙ্গেনাপীতি পিসদ্দো সম্ভাৱনত্থো, ততো অধিকেহি অঙ্গেহি কা নাম কথাতি দস্সেতি. এত্থাতি পটিসাৰণীযকম্মে. পটিমুখং অত্তনো দোসং সৰাপেতব্বং অনেন ৱিনযকম্মেনাতি পটিসাৰণীযং, তমেৱ কম্মং পটিসাৰণীযকম্মং.
৫. আপত্তিযা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মকথা
৪৬. সংসথাতি এত্থ সংসধাতুযা কথনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আৰোচেথা’’তি. তুম্হে সংসথ, কথেথাতি অত্থো.
৫০. ভণ্ডনকাৰকো হোতীতিআদি কাৰণূপচাৰৱসেন ৱুত্তোতি আহ ‘‘ভণ্ডনাদিপচ্চযা’’তিআদি. ভণ্ডনকাৰকাদি কাৰণং, তেন আপন্না আপত্তি ফলং, তস্সা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মং কাতব্বন্তি অধিপ্পাযো. তস্সাতি আপত্তিযা.
৫১. এত্থাতি উক্খেপনীযকম্মে. তত্থাতি তেচত্তালীসৱত্তেসু. অনুদ্ধংসেতব্বোতি এত্থ ধংসধাতুযা গত্যত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘ন চোদেতব্বো’’তি. ‘‘ৰজোনুদ্ধংসতী’’তিআদীসু (বু. ৱং. ২.১০১) হি ধংসধাতু গত্যত্থে ৱত্ততি. ‘‘ন ভিক্খু ভিক্খূহী’’তি এত্থ সোযেৱ ভিক্খু তেহেৱ ভিক্খূহীতি অত্থং নিৱাৰেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞো ভিক্খু অঞ্ঞেহি ভিক্খূহী’’তি. ন গিহিদ্ধজোতি এত্থ গিহীনং ধজো গিহিদ্ধজোতি ৱুত্তে ওদাতৱত্থাদীনীতি আহ ‘‘ওদাতৱত্থানী’’তিআদি. ন তিত্থিযাদিপদত্তযন্তি ‘‘ন তিত্থিযা সেৱিতব্বা, ভিক্খূ সেৱিতব্বা, ভিক্খুসিক্খায সিক্খিতব্ব’’ন্তি পদানং তযং. ‘‘ন অপসাদেতব্বো’’তি ইমিনা ন আসাদেতব্বোতি এত্থ আপুব্বসদধাতুযা অপপুব্বসদধাতুযা সমানভাৱং দস্সেতি. ‘‘অন্তো ৱা বহি ৱাতি’’ এত্থ কস্স অন্তো ৱা বহি ৱাতি আহ ‘‘ৱিহাৰস্সা’’তি. সেসং সব্বংৱত্তন্তি যোজনা. ইমিনাতি আপত্তিযা অদস্সনে উক্খেপনীযকম্মেন.
৬৫. তস্সাতি আপত্তিযা. ইধাতি পাপিকায দিট্ঠিযা অপ্পটিনিস্সগ্গে কতে উক্খেপনীযকম্মে. আপত্তিঅদস্সনাদীসু উদ্ধৰিত্ৱা খিপীযতি অপনীযতি অনেন ৱিনযকম্মেনাতি উক্খেপনীযং, তমেৱ কম্মং উক্খেপনীযকম্মং.
ইতি কম্মক্খন্ধকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
২. পাৰিৱাসিকক্খন্ধকং
১. পাৰিৱাসিকৱত্তকথা
৭৫. পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে পাৰিৱাসিকাতি পদস্স পৰিৱাসং পৰিৱসন্তীতি পাৰিৱাসিকাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘পৰিৱাসং পৰিৱসন্তা’’তি. তত্থাতি ‘‘পৰিৱাসং পৰিৱসন্তা’’তি তদ্ধিতৱাক্যে. তেসূতি চতুব্বিধেসু পৰিৱাসেসু. তিত্থিযপৰিৱাসোতি তিত্থিযানং পৰিৱাসো, তিত্থিযানং ৱা দাতব্বো পৰিৱাসো, তিত্থিযেহি ৱা পৰিৱসিতব্বো পৰিৱাসো তিত্থিযপৰিৱাসো. অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসোতি অপ্পটিচ্ছন্নো পৰিৱাসো অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো. তত্থাতি অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসে. যন্তি ৱচনং. অযং পনাতি অযং পটিচ্ছন্নপৰিৱাসো পন. ইধাতি পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে. সেসাতি অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসতো সেসা. তযোতি অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসাদযো তযো, দাতব্বাতি সম্বন্ধো. কস্স দাতব্বাতি আহ ‘‘যেনা’’তিআদি. আপন্না চেৱাতি আপজ্জিতব্বা চেৱ. তেসূতি তিৱিধেসু পৰিৱাসেসু. এতে পনাতি তযো পন. ইধাতি পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে. তস্মাতি যস্মা ইধ অধিপ্পেতা, তস্মা. এতেসূতি তিৱিধেসু পৰিৱাসেসু.
পকতত্তানং ভিক্খূনন্তি এত্থ অধিপ্পেতপকতত্তে দস্সেন্তো আহ ‘‘ঠপেত্ৱা’’তিআদি. মূলাযপটিকস্সনাৰহাদীনম্পীতি এত্থ আদিসদ্দেন মানত্তাৰহমানত্তচাৰিকঅব্ভানাৰহাদযো সঙ্গণ্হাতি. পিসদ্দেন পকতিপকতত্তং অপেক্খতি. তেতি পকতত্তা. যং অভিৱাদনাদিং কৰোন্তীতি যোজনা. সাদিযন্তীতি এত্থ সাদিযনং নাম সম্পটিচ্ছনন্তি আহ ‘‘সম্পটিচ্ছন্তী’’তি. তত্থাতি অভিৱাদনাদীসু, নিদ্ধাৰণে চেতং ভুম্মৱচনং. সামীচিকম্মন্তি এতং আভিসমাচাৰিকস্স অধিৱচনন্তি যোজনা. অভিৱাদনাদীনীতি অভিৱাদনপচ্চুট্ঠানঅঞ্জলিকম্মানি. বীজনৱাতদানাদিনোতি বীজনিযা পহৰিতেন পৱত্তস্স ৱাতস্স দানাদিনো. আসনাভিহাৰন্তি এত্থ অভিহৰণং অভিহাৰো, আসনস্স অভিহাৰো আসনাভিহাৰোতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘আসনস্স অভিহৰণ’’ন্তি. পঞ্ঞাপনম্পি অভিহৰিত্ৱা পঞ্ঞাপিতত্তা অভিহাৰোযেৱ নামাতি আহ ‘‘পঞ্ঞাপনমেৱ ৱা’’তি. ‘‘পাদধোৱনউদক’’ন্তি ইমিনা পাদস্স ধোৱনং উদকং পাদোদকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘পাদট্ঠপনক’’ন্তি ইমিনা পাদস্স ঠপনকং পীঠং পাদপীঠন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ‘‘পাদঘংসনং ৱা’’তি ইমিনা পাদস্স ঘংসনং কথলিকং পাদকথলিকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. সদ্ধিৱিহাৰিকানম্পি অভিৱাদনাদিন্তি সম্বন্ধো. পিসদ্দেন অঞ্ঞেসং সাদিযন্তস্স কা নাম কথাতি দস্সেতি. তেতি সদ্ধিৱিহাৰিকা. সদ্ধাপব্বজিতাতি সদ্ধায পব্বজিতা. কুলপুত্তাতি জাতিকুলপুত্তা, আচাৰকুলপুত্তা চ. কৰোন্তি, আপুচ্ছন্তিযেৱাতি সম্বন্ধো. ৱাৰিতম্পি অসাদিযনং নামাতি আহ ‘‘ৱাৰিতকালতো পট্ঠায অনাপত্তী’’তি. মিথু যথাৱুড্ঢন্তি এত্থ মিথুসদ্দো অঞ্ঞমঞ্ঞপৰিযাযো, যথাসদ্দো যংসদ্দপৰিযাযো, ৱিচ্ছত্থো চাতি আহ ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং যো যো ৱুড্ঢো’’তি. অঞ্ঞমঞ্ঞঞ্হি মিথতি সঙ্গমং কৰোতীতি মিথূতি ৱুচ্চতি. তেন তেনাতি ভিক্খুনা, ‘‘সাদিতু’’ন্তি পদে ভাৱকত্তা. সাদিতুং অনুজানামীতি সম্বন্ধো.
‘‘ৱুড্ঢপটিপাটিযা’’তি ইমিনা ৱুড্ঢানং পটিপাটি যথাৱুড্ঢন্তি চতুত্থীঅব্যযীভাৱং দস্সেতি. পুৰিমপদে পন পঠমাঅব্যযীভাৱো. পাড়িযাতি পন্তিযা. তত্থেৱাতি সঙ্ঘনৱকট্ঠানে এৱ. পৱাৰণাযপীতি পিসদ্দেন ন কেৱলং উপোসথেযেৱ, অথ খো পৱাৰণাযপীতি দস্সেতি. সঙ্ঘেন ভাজিযমানন্তি সম্বন্ধো.
ওণোজনন্তি অৱনুদতে ওণোজনং. অৱপুব্বো নুদধাতু নকাৰস্স ণকাৰং, দকাৰস্স চ জকাৰং কত্ৱা ওণোজনন্তি ৱুচ্চতি. নুদধাতু অপনযনত্থো, তেন ৱুত্তং ‘‘ৱিস্সজ্জনং ৱুচ্চতী’’তি. উদ্দেসভত্তাদীনীতিআদিসদ্দেন সলাকভত্তাদীনি সঙ্গণ্হাতি. অস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স. তানীতি দ্ৱে তীণি উদ্দেসভত্তাদীনি. হেট্ঠাতি অত্তনো হেট্ঠা. গাহেথাতি নৱকতৰে ভিক্খূ গাহাপেথ. ভত্তপচ্চাসাতি ভত্তমেৱ পচ্চাসা ভত্তপচ্চাসা, পচ্চাসাভত্তন্তি অত্থো. ‘‘ৱিস্সজ্জেতব্বানী’’তি ইমিনা অৱনুদিতব্বন্তি ওণোজনন্তি অত্থং দস্সেতি. এৱন্তি গহেত্ৱা ৱিস্সজ্জমানেতি যোজনা. তানীতি উদ্দেসভত্তাদীনি. যদি পন ন গণ্হাতীতি সচে সঙ্ঘতো ৱস্সগ্গেন ন গণ্হাতি. ন ৱিস্সজ্জেতীতি সচে অঞ্ঞস্স ন ৱিস্সজ্জেতি. ওদিস্সাতি উদ্দিসিত্ৱা. তস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স. হীতি যস্মা. সঙ্ঘনৱকট্ঠানে নিসিন্নস্স তস্সাতি যোজনা. ভত্তগ্গেতি ভত্তস্স গহণট্ঠানে. সোতি পাৰিৱাসিকো, মা কিলমিত্থাতি সম্বন্ধো. ইদন্তি ওণোজনং. অস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স, অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো.
আগতাগতেহি ভিক্খূহীতি সম্বন্ধো. চতুস্সালভত্তন্তি চতুমুখা সালা চতুস্সালা ভোজনসালা, তত্থ পটিপাটিযা দিন্নং ভত্তং চতুস্সালভত্তং. এতন্তি চতুস্সালভত্তং. পাড়িযাতি ভিক্খূনং পাড়িযা. ওসক্কিত্ৱাতি হেট্ঠা সক্কিত্ৱা. হত্থপাসেতি ভত্তদাযকস্স হত্থপাসে. সেনোতি কুললো. ‘‘আৰামিকসমণুদ্দেসেহী’’তি পদং ‘‘আহৰাপেতু’’ন্তি পদে কাৰিতকম্মং. সযমেৱাতি পাৰিৱাসিকেন অনাণত্তো হুত্ৱা সযমেৱ. মহাপেড়ভত্তেপীতি মহতিযং পেড়াযং পক্খিপিত্ৱা দিন্নে ভত্তেপি. যত্থ পনাতি পৰিৱিসট্ঠানে পন.
৭৬. তত্ৰাযং সম্মাৱত্তনাতি এত্থ তসদ্দস্স অনিযমনিদ্দেসভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইদানি যা অযং সম্মাৱত্তনা ৱুত্তা’’তি. সম্মা ৱত্তিতব্বং এতাযাতি সম্মাৱত্তনা. তত্থাতি সম্মাৱত্তনাযং. ন উপসম্পাদেতব্বন্তি এত্থ আচৰিযেন হুত্ৱা কম্মৱাচাসাৱনম্পি উপসম্পাদনমেৱাতি আহ ‘‘আচৰিযেন হুত্ৱাপি কম্মৱাচা ন সাৱেতব্বা’’তি. অঞ্ঞস্মিং অসতীতি অত্তনা অঞ্ঞস্মিং কম্মৱাচাৱাচকে অসতি. ন নিস্সযো দাতব্বোতি এত্থ আগন্তুকানমেৱ নিস্সযো ন দাতব্বো, ন দিন্ননিস্সযানম্পীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘আগন্তুকানং নিস্সযো ন দাতব্বো’’তিআদি, যেহিপি ভিক্খূহি গহিতোতি সম্বন্ধো.
অঞ্ঞো সামণেৰোতি পকতত্তকালে উপজ্ঝং দত্ৱা গহিতসামণেৰেহি অঞ্ঞো সামণেৰো. আধিপচ্চট্ঠানভূতাতি সব্বসম্মুতীনং অধিপতিভাৱস্স ঠানভূতা. পটিবলস্সাতি ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং পটিবলস্স. ইমিনা লদ্ধসম্মুতিকেন আণত্তো অলদ্ধসম্মুতিকোপি গৰুধম্মেহি ৱা অঞ্ঞেহি ৱা ভিক্খুনিযো ওৱদিতুং লভতীতি দস্সেতি. আগতা ভিক্খুনিযো ৱত্তব্বাতি সম্বন্ধো. ৱোতি তুম্হাকং. সোতি ভিক্খু. ৱোতি তুম্হাকং, দস্সতীতি সম্বন্ধো.
সুক্কৱিস্সট্ঠিযাতি সুক্কৱিস্সট্ঠিআপত্তিকাৰণা. কাযসংসগ্গাদিগৰুকাপত্তি নাপজ্জিতব্বাতি যোজনা. আপত্তিক্খন্ধৱসেন আপত্তিৱত্থূনং পাপিট্ঠভাৱঞ্চ পাপিট্ঠতৰভাৱঞ্চ ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘সত্তসু হী’’তিআদি. পাপিট্ঠতৰাতি দুব্ভাসিতাপত্তিতো দুক্কটাপত্তি পাপিট্ঠতৰা. তাসন্তি সত্তন্নং আপত্তীনং. পুৰিমনযেনেৱাতি পুৰিমানং আপত্তীনং নযেনেৱ. ভেদোতি ৱত্থূনং ৱিসেসো. এৱং আপত্তিক্খন্ধৱসেন আপত্তিৱত্থূনং পাপিট্ঠপাপিট্ঠতৰভাৱং দস্সেত্ৱা ইদানি সিক্খাপদৱসেন তেসং তং দস্সেন্তো আহ ‘‘পণ্ণত্তিৱজ্জসিক্খাপদে পনা’’তিআদি. উভযম্পীতি ৱত্থুআপত্তিসঙ্খাতং উভযম্পি.
কম্মন্তি এত্থ কাৰণভূতস্স কম্মস্স নামং কাৰিযভূতাযং কম্মৱাচাযং উপচাৰৱসেন কাৰিযভূতা কম্মৱাচা কম্মন্তি ৱুচ্চতীতি আহ ‘‘পৰিৱাসকম্মৱাচা ৱুচ্চতী’’তি. কম্মস্মিং সতি, কম্মেন ৱা ৱচিতব্বাতি কম্মৱাচাতি ৱচনত্থো কাতব্বো. কসিকম্মন্তি কসিসঙ্খাতং কম্মং. গোৰক্খকম্মন্তি গোৰক্খসঙ্খাতং কম্মং. ‘‘কম্মং কত’’ন্তি ইমিনা কম্মং কৰোন্তীতি কম্মিকাতি ৱচনত্থং দস্সেতি. তেতি কম্মিকা ভিক্খূ, ন গৰহিতব্বাতি সম্বন্ধো.
ৱচিতব্বং অনেন দোসেনাতি ৱচনীযং, সংৱিজ্জতি ৱচনীযং অস্সাতি সৱচনীযং, তং ন কাতব্বন্তি অত্থো. তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘পলিবোধত্থায হী’’তিআদি. যাৱ ন তং অধিকৰণং ৱূপসন্তং হোতি, তাৱ ইমম্হা আৱাসা একপদম্পি মা পক্কামীতি যোজনা. তেতি তুয্হং.
অনুৱাদোতি এত্থ অনুসাসনৱসেন অঞ্ঞে ৱদতীতি অনুৱাদোতি ৱুত্তে জেট্ঠকট্ঠানন্তি আহ ‘‘ৱিহাৰে জেট্ঠকট্ঠানং ন কাতব্ব’’ন্তি. জেট্ঠকট্ঠানং সৰূপেন দস্সেন্তো আহ ‘‘পাতিমোক্খুদ্দেসকেন ৱা’’তিআদি. মেতি ময্হং. তন্তি তৱং. ন চোদেতব্বোতি এত্থ কেন ন চোদেতব্বোতি আহ ‘‘ৱত্থুনা ৱা আপত্তিযা ৱা’’তি. ন সাৰেতব্বোতি ন সৰাপেতব্বো. ন ভিক্খূহি সম্পযোজেতব্বন্তি এত্থ ভিক্খূহি অত্তনা কলহৱসেন ন সম্পযোজেতব্বন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং যোজেত্ৱা কলহো ন কাৰেতব্বো’’তি.
সঙ্ঘত্থেৰেন হুত্ৱাতি সঙ্ঘত্থেৰেন হোন্তেনপীতি অত্থো. পুৰতো অগন্তব্বে সমানে কিং পচ্ছতো গন্তব্বন্তি আহ ‘‘দ্ৱাদসহত্থ’’ন্তিআদি. আসনপৰিযন্তোতি আসনমেৱ পৰিযন্তো লামকোতি আসনপৰিযন্তো, তদত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সঙ্ঘনৱকাসনং ৱুচ্চতী’’তি. স্ৱাস্সাতি সো অস্স. সোতি আসনপৰিযন্তো. অস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স. তত্থাতি আসনপৰিযন্তে. অযন্তি পাৰিৱাসিকো, ন লভতীতি সম্বন্ধো. গহিতাৱসেসাতি গহিতাহি সেয্যাহি অৱসেসা. মঙ্গুলগূথভৰিতাতি মঙ্গুলানং গূথেহি পূৰিতা. অস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স. ৰজেহি হতা নাসিতা ভূমি এত্থাতি ৰজোহতভূমি. জতুকমূসিকভৰিতাতি জতূহি চ মূসিকাহি চ পূৰিতা. পণ্ণসালাতি পণ্ণেহি ছাদিতা সালা. অস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স. সব্বেপি আৱাসাতি যোজনা. এতেহীতি পকতত্তেহি. তেসূতি আৱাসেসু. যন্তি আৱাসং. পচ্চযন্তি ৱস্সাৱাসিকলাভং. একপস্সেতি ভিক্খূনং পাড়িযং অট্ঠত্ৱা একস্মিং পস্সে.
অস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স, দেন্তীতি সম্বন্ধো. সো এৱাতি আসনাদিপৰিযন্তো এৱ. ঞাতিপৱাৰিতট্ঠানে নিমন্তিতেনাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি তং কুলং. সংৱিধাযাতি সংৱিদহিত্ৱা. অস্সাতি কুলস্স, ভৱেয্য ৱা.
হৰাযমানেনাতি লজ্জমানেন. যেনাপীতি পাৰিৱাসিকেনপি. সমাদিন্নন্তি আৰঞ্ঞিকধুতঙ্গসমাদিন্নং. তথাতি যথা আৰঞ্ঞিকঙ্গং ন সমাদাতব্বং, তথা. পিণ্ডপাতিকধুতঙ্গম্পীতি পিসদ্দো আৰঞ্ঞিকঙ্গং অপেক্খতি. যো পনাতি পাৰিৱাসিকো পন.
অনাৰোচেন্তস্স মেতি যোজনা. অনাৰোচেন্তে সতীতি ৱা যোজনা. ‘‘ইমিনা কাৰণেনা’’তি ইমিনা তপ্পচ্চযাতি এত্থ পচ্চযসদ্দো কাৰণত্থো, নিস্সক্কৱচনঞ্চ কাৰণত্থে হোতীতি দস্সেতি. সো ৰত্তিচ্ছেদো এৱ পচ্চযো তপ্পচ্চযোতি ৱচনত্থো কাতব্বো. ‘‘সামণেৰেহী’’তি পদং ‘‘পচাপেত্ৱা’’তি পদে কাৰিতকম্মং. এত্থাপি পকতিযা নীহৰাপেত্ৱাপি ৱিহাৰে পচাপেত্ৱাপি ভুঞ্জন্তস্স পটিসেধো নত্থি. কস্মা? ‘‘তপ্পচ্চযা’’তি ৱুত্তত্তা. গামেতি মহাগামে, সব্বকালং অনেকসতেহি ভিক্খূহি অৱিৱিত্তে গামেতি অত্থো. গামকাৱাসন্তি গামোযেৱ খুদ্দকট্ঠেন গামকো, তস্মিং কাৰিতো আৱাসো গামকাৱাসো, তং.
গতেন আগন্তুকপাৰিৱাসিকেনাতি সম্বন্ধো. তত্থাতি কিস্মিঞ্চি ৱিহাৰে, সব্বে ভিক্খূতি সম্বন্ধো. তত্থ তত্থাতি তস্মিং তস্মিং ঠিতট্ঠানে. ন একচ্চে পস্সতি, অপস্সিতত্তা নাৰোচেতি, ৰত্তিচ্ছেদোৱ হোতীতি অধিপ্পাযো.
একস্স ৱা বহূনং ৱা আগন্তুকানন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি ‘‘আগন্তুকস্স আৰোচেতব্ব’’ন্তি পদে. ৱুত্তনযেনেৱাতি ‘‘আগন্তুকেন আৰোচেতব্ব’’ন্তি পদে ৱুত্তনযেনেৱ. তং ৱুত্তনযমাৱিকৰোন্তো আহ ‘‘সচে’’তিআদি. তেসম্পীতি আগন্তুকানম্পি. তস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স. অজানন্তস্সেৱাতি অনাদৰে চেতং সামিৱচনং. অযঞ্চ পনাতি পাৰিৱাসিকো চ. গতকালেতি আগন্তুকানং গতকালে. যেপীতি আগন্তুকাপি. ওক্কমিত্ৱাতি ওসৰিত্ৱা, পৱিসিত্ৱাতি অত্থো. অযঞ্চাতি পাৰিৱাসিকো চ, জানাতীতি সম্বন্ধো. নেসন্তি আগন্তুকানং. যোপীতি আগন্তুকোপি. অস্সাতি পাৰিৱাসিকস্স. অঞ্ঞাতত্তাতি আগতভাৱস্স অজানিতত্তা. ‘‘অব্ভান’’ন্তি পদং ‘‘কৰোতী’’তি পদে কম্মং, ‘‘হোতী’’তি পদে কত্তা. অধিকা ৰত্তিযোতি আপত্তিপটিচ্ছন্নৰত্তিতো অধিকা ৰত্তিযো. অযন্তি পাৰিৱাসিকৱত্তপটিপদা. অপণ্ণকপটিপদাতি অৱিৰদ্ধপটিপদা, একংসপটিপদাতি অত্থো.
গচ্ছন্তম্পি ভিক্খুন্তি সম্বন্ধো. সাৱেতুন্তি সুণাপেতুং. ৱিসযাৱিসযেনাতি আৰোচেতুং দেসাদেসেন. কৰৱীকতিস্সত্থেৰো আহাতি সম্বন্ধো.
‘‘উপোসথদিৱসে’’তি ইমিনা উপোসথেতি এত্থ উপোসথসদ্দস্স পাতিমোক্খুদ্দেসাদযো অত্থে নিৱত্তেতি. পৱাৰণাযপীতি পৱাৰণদিৱসেপি. গন্তুন্তি ভিক্খুস্স ঠিতট্ঠানং গন্তুং. দূতেনাপীতি এত্থ অনধিপ্পেতদূতং পটিক্খিপিত্ৱা অধিপ্পেতদূতং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘অনুপসম্পন্নং…পে… আৰোচাপেতব্ব’’ন্তি.
সুঞ্ঞৱিহাৰোতি ভিক্খূহি ৱিৱিত্তৱিহাৰো. যত্থাতি যস্মিং আৱাসে. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. তত্থাতি সুঞ্ঞৱিহাৰে. দসৱিধন্তৰাযে সতি পন গন্তব্বমেৱাতি যোজনা. নানাসংৱাসকেহীতি কম্মনানাসংৱাসকলদ্ধিনানাসংৱাসকেহি.
৮১. আৱাসাদীনং সৰূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘আৱাসো নামা’’তিআদি. ততিযপদেনাতি ‘‘আৱাসে ৱা অনাৱাসে ৱা’’তি ততিযপদেন. এতেসূতি আৱাসাদীসু. ছদনতোতি ছদনকোটিতো. অন্তোআৱাসেতি ভিত্তিপৰিচ্ছিন্নে অন্তোআৱাসে. অৱিসেসেনাতি ‘‘উক্খিত্তকো’’তি ৱা ‘‘পাৰিৱাসিকো’’তি ৱা ৱিসেসং অকত্ৱা সামঞ্ঞেন. উদকপাতেনাতি ছদনতো উদকং পততি এত্থাতি উদকপাতো, তেন. পঞ্চৱণ্ণচ্ছদনবদ্ধট্ঠানেসূতি পঞ্চপমাণেন ছদনেন বদ্ধট্ঠানেসু এতেসু আৱাসেসূতি সম্বন্ধো. পাৰিৱাসিকস্স চ উক্খিত্তকস্স চ পকতত্তেন সদ্ধিং ৱাৰিতন্তি যোজনা. নানূপচাৰেপীতি পিসদ্দেন একূপচাৰে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. এত্থাতি একচ্ছন্নে আৱাসাদিকে, সচে নিপজ্জতীতি সম্বন্ধো. তস্মিন্তি সট্ঠিৱস্সেপি পাৰিৱাসিকে.
ৱুট্ঠাতব্বং, নিমন্তেতব্বোতি এত্থ কিং অত্তনো ৱুড্ঢতৰং পকতত্তং দিস্ৱা ৱুট্ঠাতব্বং, নিমন্তেতব্বোতি আহ ‘‘তদহুপসম্পন্নম্পী’’তিআদি. ওবুদ্ধন্তি পলিবুদ্ধং. একাসনেতি এত্থ একসদ্দো সমানপৰিযাযোতি আহ ‘‘সমানৱস্সিকাসনে’’তি, সমানৱস্সিকানং আসনেতি অত্থো. ছমাযং নিসিন্নেতি এত্থ ছমাসদ্দো ভূমিপৰিযাযোতি আহ ‘‘ভূমিযং নিসিন্নে’’তি. ইতৰেনাতি পাৰিৱাসিকেন. সহাযেন সদ্ধিং চঙ্কমতি ৱিযাতি যোজনা. ‘‘একস্মিং চঙ্কমে’’তি ইমিনা একচঙ্কমসদ্দস্স তুল্যাধিকৰণসমাসৱাক্যং দস্সেতি.
ছমাযং চঙ্কমন্তন্তি এত্থ ভুম্মত্থে উপযোগৱচনন্তি আহ ‘‘ছমাযং চঙ্কমন্তে’’তি. অযং পনাতি ৱক্খমানো পন. এত্থাতি ‘‘ছমাযং চঙ্কমন্তে’’তি পাঠে. চঙ্কমন্তেতি পকতত্তে চঙ্কমন্তে. ন চঙ্কমিতব্বন্তি পাৰিৱাসিকেন ন চঙ্কমিতব্বং. কো পন ৱাদো ইট্ঠকাচযসম্পন্নে ৱেদিকাপৰিক্খিত্তে ইতি অত্থোতি যোজনা. পব্বতন্তৰৱনন্তৰগুম্বন্তৰেসূতি পব্বতমজ্ঝৱনমজ্ঝগুম্বমজ্ঝেসু, পব্বতৱিৱৰৱনৱিৱৰগুম্বৱিৱৰেসু ৱা. উপচাৰন্তি দ্ৱাদসহত্থং উপচাৰং.
৮২. ইতৰোতি নৱকো. অস্সাতি নৱকস্স. ন ৱত্তভেদে দুক্কটন্তি অঞ্ঞাতত্তা ন ৱত্তভেদে দুক্কটং. এসেৱ নযো সব্বত্থ. অপচ্ছাপুৰিমন্তি অপচ্ছা অপুৰিমং, একপহাৰেনাতি অত্থো. সমৱস্সা দ্ৱে পাৰিৱাসিকাতি যোজনা. দ্ৱিন্নং পাৰিৱাসিকানং একতো ৱসনদোসং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে হি দ্ৱে’’তিআদি. নেসন্তি দ্ৱিন্নং পাৰিৱাসিকানং. এত্থাতি পাৰিৱাসিকাদীসু পঞ্চসু ভিক্খূসু. মূলাযপটিকস্সনাৰহাদযো চত্তাৰোতি যোজনা.
পৰিৱাসদানাদীনীতি আদিসদ্দেন মূলাযপটিকস্সনমানত্তদানঅব্ভানানি সঙ্গণ্হাতি. এতেস্ৱেৱাতি পৰিৱাসদানাদীসু এৱ. অযন্তি পাৰিৱাসিকো.
৮৩. ‘‘অথ খো আযস্মা উপালী’’তিআদিৱচনস্স অনুসন্ধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘ইমং পনা’’তিআদি. ৰহোগতস্স উপালিত্থেৰস্সাতি যোজনা. অথ ৱা অনাদৰে সামিৱচনং কত্ৱা উপালিত্থেৰস্স ৰহোগতস্সাতি যোজনা কাতব্বা. এত্থাতি পাৰিৱাসিকৱত্তে. সোতি উপালিত্থেৰো. অস্সাতি উপালিত্থেৰস্স. তত্থাতি তীসু ৰত্তিচ্ছেদেসু. য্ৱাযন্তি যো অযং, একতো ৱাসোতি সম্বন্ধো. সো ৱাসো সহৱাসো নামাতি যোজনা. ৱিপ্পৱাসোতি এত্থ পকতত্তেন ৱিপ্পযুত্তো হুত্ৱা ৱাসোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘এককস্সেৱ ৱাসো’’তি. আগন্তুকাদীনন্তি আদিসদ্দেন আৱাসিকা গহেতব্বা.
৮৪. তত্থ তত্থাতি তং তং ঠানং. দ্ৱীসু পদেসূতি দ্ৱীসু ৱাক্যসঙ্খাতেসু পদেসু. একেনেকেনপীতি একেন একেন ৱাক্যপদেনপি. পৰিৱসিযিত্থাতি পৰিৱুত্থো, পৰিৱুত্থো পৰিৱাসো এতস্সাতি পৰিৱুত্থপৰিৱাসো, তস্স. হীতি সচ্চং. এসাতি এসো ভিক্খূতি সম্বন্ধো. সুদ্ধন্তেতি সুদ্ধকোট্ঠাসে. দুক্খস্সাতি ৱট্টদুক্খস্স. অন্তন্তি অৱসানং, ৱিনাসং ৱা.
২. মূলাযপটিকস্সনাৰহৱত্তকথা
৮৬. নৱকতৰং মূলাযপটিকস্সনাৰহং ঠপেত্ৱাতি যোজনা. ইমেসং পঞ্চন্নং পকতত্তা এৱাতি সম্বন্ধো. নেসন্তি মূলাযপটিকস্সনাৰহমানত্তাৰহমানত্তচাৰিকঅব্ভানাৰহানং চতুন্নং, মূলাযপটিকস্সনাৰহাদিলক্খণন্তি সম্বন্ধো. এত্থাতি মূলাযপটিকস্সনাৰহস্স ৱত্তে. ইতোতি মূলাযপটিকস্সনাৰহস্স ৱত্ততো.
৮৭. যথেৱ পাৰিৱাসিকো গণপূৰকো ন হোতি, এৱং এতেপি ন হোন্তীতি যোজনা.
৪. মানত্তাচাৰিকৱত্তকথা
৯২. ঊনে গণেতি এত্থ গণো নাম গণভোজনসিক্খাপদে (পাচি. ২১৭ আদযো) ৱিয হোতীতি আহ ‘‘চত্তাৰো ৱা অতিৰেকা ৱা’’তি. সব্বত্থাতি পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে.
ইতি পাৰিৱাসিকক্খন্ধকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
৩. সমুচ্চযক্খন্ধকং
১. সুক্কৱিস্সট্ঠিকথা
সমুচ্চযক্খন্ধকে তত্থাতি চতুব্বিধেসু মানত্তেসু. যং মানত্তং দিয্যতি, ইদং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং নামাতি যোজনা. এসেৱ নযো অনন্তৰৱাক্যেসুপি. পটিচ্ছন্নায আপত্তিযাতি হেত্ৱত্থে কৰণৱচনং, কাৰণত্থে নিস্সক্কৱচনং ৱা. অদ্ধমাসন্তি পন্নৰসদিৱসকালং. ওধাযাতি সমূহং কত্ৱা. ‘‘একতো কত্ৱা’’তি ইমিনা ‘‘ওধাযা’’তি পদস্স অত্থং দস্সেতি. তেসূতি চতুব্বিধেসু মানত্তেসু. ইদন্তি মানত্তং. অপ্পটিচ্ছন্নায…পে… ৱচনতোতি ঞাপকহেতু. এতেন অপ্পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা দাতব্বং মানত্তং অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. তন্তি অপ্পটিচ্ছন্নমানত্তং. ইধাতি ইমিস্সং পাড়িযং. ততুত্তৰীতি ততো তীহিপি উত্তৰি. নানাৱত্থূনি এতাসন্তি নানাৱত্থুকাযো. তাসন্তি নানাৱত্থুকানং.
মাড়কসীমাযমেৱাতি সীমমাড়কে এৱ, সীমঙ্গণে এৱাতি অত্থো. তত্থেৱাতি মাড়কসীমাযমেৱ.
ৱেদযামহন্তি ৱেদযামি অহং. মম মানত্তচৰভাৱং সঙ্ঘং জানাপেমীতি অত্থো. ৱেদযতীতি মন্তি জানাপেতি, ইতি মং সঙ্ঘো ধাৰেতূতি অধিপ্পাযো. ৱুত্তনযেনেৱাতি পাৰিৱাসিকক্খন্ধকে ৱুত্তনযেনেৱ. নিক্খিপিতব্বন্তি ‘‘মানত্তং নিক্খিপামি, ৱত্তং নিক্খিপামী’’তি নিক্খিপিতব্বং. মাড়কতোতি সীমঙ্গণতো. সোপীতি সহ গচ্ছন্তোপি. ‘‘মাড়কে নাৰোচিত’’ন্তি ইমিনা যস্স মাড়কে আৰোচিতং, তস্স অনাৰোচেত্ৱাপি নিক্খিপিতব্বন্তি দস্সেতি. আৰোচেন্তেন ৱত্তব্বন্তি সম্বন্ধো.
ৱিসভাগেহি সহ ৱসন্তস্স ৱত্তস্স দুপ্পূৰিতত্তা ৱুত্তং’’সভাগা ভিক্খূ ৱসন্তী’’তি. চতূহি, পঞ্চহি ৱাতি ৱাসদ্দেন ততো অতিৰেকম্পি সঙ্গণ্হাতি. পৰিক্খেপাৰহট্ঠানতোতি চীৱৰক্খন্ধকে (মহাৱ. অট্ঠ. ৩৭৯) ৱুত্তপৰিক্খেপাৰহট্ঠানতো. ‘‘দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱা’’তি ইদং ৱিহাৰে ভিক্খূনং সজ্ঝাযাদিসদ্দসৱনূপচাৰপহানত্থং ৱুত্তং. সচে সৱনূপচাৰতো ন মুচ্চতি, ততো অতিৰেকম্পি অতিক্কমিতব্বং. ওক্কম্মাতি মগ্গপটিপন্নানং ভিক্খূনং ৱচনসদ্দসৱনূপচাৰপহানত্থং ওক্কমিত্ৱা. ‘‘গুম্বেন ৱা ৱতিযা ৱা’’তি দস্সনূপচাৰপহানত্থং ৱুত্তং. ইধ উপচাৰো নাম যত্থ ঠত্ৱা পস্সতি সুণাতি, সোযেৱ দেসো. অঞ্ঞোতি চতূহি পঞ্চহি ৱা ভিক্খূহি অঞ্ঞো. এসাতি এসো মানত্তচাৰিকো.
‘‘দ্ৱাদসহত্থং উপচাৰং ওক্কমিত্ৱা’’তি ইমিনা অনোক্কমিত্ৱা অজানন্তস্সেৱ গচ্ছতি, নত্থি ৰত্তিচ্ছেদোপীতি দস্সেতি. এত্থ দিট্ঠৰূপানং সুতসদ্দানং দ্ৱাদসহত্থূপচাৰতো বহি ঠিতানম্পি আৰোচেতব্বং. অদিট্ঠাসুতানম্পি অন্তো দ্ৱাদসহত্থূপচাৰগতানং আৰোচেতব্বন্তি দট্ঠব্বং. সতি কৰণীযেতি ইদং গন্তুস্স কাৰণদস্সনত্থং ৱুত্তং. অসতি কৰণীযেপি গন্তুং ৱট্টতি. সোপীতি একো ভিক্খুপি. ‘‘তস্স সন্তিকে আৰোচেত্ৱা’’তি ইমিনা অনাৰোচনে ৱত্তভেদদুক্কটং হোতীতি দস্সেতি. একস্স সন্তিকে আৰোচেত্ৱা নিক্খিপিযমানে কিং ঊনে গণে চৰণদোসো ৱা ৱিপ্পৱাসো ৱা ন হোতীতি আহ ‘‘অযঞ্চা’’তিআদি. তত্থ অযঞ্চাতি মানত্তচাৰিকো পন. যস্মা কাৰণা ৱসি, তেন কাৰণেনাতি যোজনা. ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি পকতত্তাগতকালে তস্স অনাৰোচেত্ৱাৱ গচ্ছন্তি, তস্মা ভিক্খূনঞ্চ দ্ৱাদসহত্থূপচাৰে অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱাতি অত্থো. এত্থ চ ‘‘গণস্স আৰোচেত্ৱা’’তি ইমিনা ঊনে গণে চৰণদোসাভাৱং দস্সেতি. ‘‘ভিক্খূনঞ্চ অত্থিভাৱং সল্লক্খেত্ৱা’’তি ইমিনা ৱিপ্পৱাসদোসাভাৱং দস্সেতি. যন্তি পুব্বে অনাৰোচিতং যং ভিক্খুং. অযন্তি পঠমং পস্সিতব্বস্স আৰোচেত্ৱা নিক্খিপনং. ‘‘নিক্খিত্তৱত্তস্স পৰিহাৰো’’তি ইমিনা অনিক্খিত্তৱত্তে অন্তোউপচাৰগতানং সব্বেসং আৰোচেতব্বন্তি দস্সেতি.
অযন্তি মানত্তচাৰিকো, ঠিতোতি সম্বন্ধো. তেনাপীতি মানত্তচাৰিকেনপি, যাচিতব্বন্তি যোজনা. সোতি অনিক্খিত্তৱত্তো ভিক্খু. তত্ৰাতি ‘‘সো অব্ভেতব্বো’’তি ৱচনে. অযং অব্ভানৱিধি ৱুত্তোতি যোজনা. অযঞ্চাতি অব্ভানৱিধি চ. তাসন্তি আপত্তীনং. এৱন্তিআদি নিগমনং. পটিচ্ছন্নমানত্তং পন দাতব্বং হোতীতি সম্বন্ধো. ‘‘পটিচ্ছন্নাযা’’তিআদিনা পটিচ্ছন্নায আপত্তিযা দাতব্বং মানত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. নন্তি পটিচ্ছন্নমানত্তং.
২. পৰিৱাসকথা
১০২. তস্সাতি পটিচ্ছন্নমানত্তস্স. সমোধানেত্ৱাতি ইধেৱ পৰিৱাসকথাযং সমোধানেত্ৱা. ইধেৱ পৰিৱাসকথাযং দস্সযিস্সামাতি যোজনা. ইধেৱসদ্দো হি পুব্বাপৰাপেক্খো.
ইধ অধিপ্পেতং পৰিৱাসং ৱিত্থাৰেত্ৱা দস্সেন্তো আহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. ইধ অধিপ্পেতো পৰিৱাসো নাম তিৱিধো হোতীতি যোজনা. তত্থাতি তিৱিধেসু পৰিৱাসেসু. ‘‘যথাপটিচ্ছন্নায আপত্তিযা’’তি ৱচনং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘কস্সচি হী’’তিআদি. যথা উদাযিত্থেৰস্স একাহপটিচ্ছন্না অযং আপত্তি হোতি, তথা কস্সচি একাহপটিচ্ছন্না আপত্তি হোতীতি যোজনা. যথা চ পৰতো আগতা উদাযিত্থেৰস্সেৱ আপত্তি হোতি, তথা কস্সচি দ্ৱিহাদিপটিচ্ছন্না আপত্তি হোতীতি যোজনা. ইমিনা ৱুত্তনযানুসাৰেন পৰতোপি নযো নেতব্বো. তস্মাতি যস্মা একাহাদিপটিচ্ছন্না একাদিআপত্তি হোতি, তস্মা জানিতব্বোতি যোজনা.
পটিচ্ছন্নভাৱং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘অযং হী’’তিআদি. তত্থাতি ‘‘দসহাকাৰেহী’’তি পাঠে. আপত্তিইতি সঞ্ঞা এতস্সাতি আপত্তিসঞ্ঞী . পহু চাতি সমত্থো চ. পপুব্বো হূধাতু সমত্থত্থে হোতি.
তত্থাতি তস্সং মাতিকাযং. যন্তি আপত্তিং. সোপি চাতি ভিক্খুপি চ. তত্থাতি তস্সং আপত্তিযং. অযন্তি ভিক্খু. তত্থাতি আপত্তিযং. অলজ্জিপক্খে তিট্ঠতীতি ‘‘সঞ্চিচ্চ আপত্তিং পৰিগূহতী’’তি (পৰি. ৩৫৯) ৱুত্তপক্খে ঠিতত্তা অলজ্জিপক্খে তিট্ঠতি.
পকতত্তোতি এত্থ ‘‘পাৰাজিকং অনজ্ঝাপন্নো’’তি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘তিৱিধং উক্খেপনীযকম্মং অকতো’’তি. এতন্তি অপ্পটিচ্ছন্নভাৱং, ‘‘আপজ্জতি…পে… কুসলেহি চিন্তিতা’’তি ৱচনং ৱা.
গাথায ‘‘সাৱসেস’’ন্তি ইমিনা পাৰাজিকং নিৱত্তেতি. গৰুকন্তি এত্থ সঙ্ঘাদিসেসমেৱ অধিপ্পেতন্তি দস্সেতি. অনাদৰিযন্তি সিক্খাপদে অনাদৰিযং. ৱজ্জন্তি দুক্কটং. উক্খিত্তকেন কৰণভূতেন.
যস্সাতি ভিক্খুস্স, নত্থীতি সম্বন্ধো. ভীৰুকজাতিকতাযাতি ভীৰুকসভাৱতায. পব্বতৱিহাৰে ৱসন্তস্স যস্স ভিক্খুনোতি যোজনা. পব্বতৱিহাৰেতি পব্বতস্স তলে, অন্তৰে ৱা কাৰিতে ৱিহাৰে. এতস্মিন্তি এতাদিসে. অন্তৰাযে সতিযেৱাতি যোজনা. তস্স অচ্ছন্নাৱ হোতীতি যোজনা. অনন্তৰাযিকসঞ্ঞায ছাদযতো অচ্ছন্নাৱাতি অনন্তৰাযিকসঞ্ঞায ছাদেন্তস্সাপি একন্তেন অন্তৰাযিকত্তা অচ্ছন্নাৱাতি অধিপ্পাযো.
অস্সাতি ভিক্খুস্স. হনুকৱাতোতি হনুকস্স গেলঞ্ঞকৰো ৱাতো. ৱিজ্ঝতীতি হনুকং ৱিজ্ঝতি. ইমিনাতি ভিক্খুনা. পহুসঞ্ঞিনো ছাদিতাপি একন্তেন অপহুত্তা অচ্ছাদিতাৱ হোতি.
ছাদেতুকামো চাতি এত্থ ইদং চতুক্কং ৱেদিতব্বং ছাদেতুকামো ছাদেতি, ছাদেতুকামো নচ্ছাদেতি, অচ্ছাদেতুকামো ছাদেতি, নচ্ছাদেতুকামো নচ্ছাদেতীতি. তত্থ পঠমপদং সন্ধায ৱুত্তং ‘‘ইদং উত্তানত্থমেৱা’’তি. এৱং সেসাসুপি মাতিকাসু চতুক্কং ৱেদিতব্বং. চতূসু চতুক্কেসু পঠমপদে এৱ ছন্না হোতি, ন সেসপদেসু. অনুত্তানত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘সচে পনা’’তিআদি. পুৰেভত্তে ৱাতি পুৰেভত্তং ৱা, ভত্ততো, ভত্তস্স ৱা পুৰেতি পুৰেভত্তং. অব্যযীভাৱসমাসে সত্তমীৱিভত্তিযা অমিতিকাৰিযস্স অনিচ্চভাৱতো ৱুত্তং ‘‘পুৰেভত্তে’’তি. এসেৱ নযো ‘‘পচ্ছাভত্তে’’তি এত্থাপি. দুতিযপদস্স অত্থং দস্সেত্ৱা ততিযপদস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্স পনা’’তিআদি. অভিক্খুকে ঠানে ৱসন্তস্স যস্স ভিক্খুস্সাতি যোজনা. আগমেন্তস্স গচ্ছন্তস্সাতি অনাদৰে চেতানি সামিৱচনানি.
চতুত্থপদস্স অত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. তত্থ যো পনাতি ভিক্খু পন, আৱি কৰোতীতি সম্বন্ধো. সভাগন্তি অৱেৰিং. অযন্তি ভিক্খু. উপজ্ঝাযো ইতি ৱা আচৰিযো ইতি ৱাতি যোজনা. লজ্জাযাতি লজ্জনিমিত্তং, লজ্জকাৰণা, লজ্জহেতু ৱা. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা, ইধাতি আপত্তিআৰোচনট্ঠানে. অৱেৰিসভাগস্সাতি অৱেৰী হুত্ৱা সভাগস্স.
পকাসেতুকামোতি অঞ্ঞেসং পকাসেতুকামো. উপজ্ঝাযস্সাপীতি পিসদ্দেন অঞ্ঞস্স সন্তিকে কা নাম কথাতি দস্সেতি. তত্থাতি আপত্তিআৰোচনট্ঠানে. সভাগসঙ্ঘাদিসেসন্তি ৱত্থুসভাগসঙ্ঘাদিসেসং. সুদ্ধস্সাতি ৱত্থুসভাগসঙ্ঘাদিসেসতো সুদ্ধস্স. আৱিকৰণাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘আৱিকৰোন্তো চা’’তিআদি. ইতি ইমানীতিআদি নিগমনং.
ততোতি জানিতব্বতো, পৰন্তি সম্বন্ধো. একাহপটিচ্ছন্নাতি একাহেন পটিচ্ছন্না. যাৱ চুদ্দস দিৱসানি, তাৱ দিৱসৱসেন যোজনা কাতব্বাতি যোজনা. পক্খপটিচ্ছন্নন্তি পক্খেন পটিচ্ছন্নং. অতিৰেকপক্খপটিচ্ছন্নন্তি পক্খতো অতিৰেকেন পটিচ্ছন্নং.
সংৱচ্ছৰপটিচ্ছন্নন্তি সংৱচ্ছৰেন পটিচ্ছন্নং. ততো ৱাতি অতিৰেকসট্ঠিসংৱচ্ছ ৰতো ৱা. ভিয্যোপীতি অতিৰেকম্পি.
ততোতি তীহি আপত্তীহি. পৰন্তি অতিৰেকং. গণনৱসেনাতি আপত্তিগণনৱসেন. ৱত্থুকিত্তনৱসেন ৱাতি আপত্তীনং ৱত্থুকিত্তনৱসেন ৱা. নামমত্তৱসেন ৱাতি ‘‘সঙ্ঘাদিসেসাপত্তিযো’’তি এৱং নামস্সেৱ ৱসেন ৱা. এত্থ হি মত্তসদ্দো অৱধাৰণত্থো, তেন ৱত্থুং নিৱত্তেতি.
তত্থাতি ‘‘নামমত্তৱসেনা’’তি পদে. সজাতিসাধাৰণন্তি সস্স অত্তনো জাতি সজাতি, তায সাধাৰণং সজাতিসাধাৰণং. সব্বেসং, সব্বেহি ৱা আপত্তীহি সাধাৰণং সব্বসাধাৰণং. তত্থাতি দুৱিধেসু নামেসু. সব্বসাধাৰণনামৱসেনাপীতি এত্থ পিসদ্দো ‘‘অহং ভন্তে সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপজ্জিং একাহপটিচ্ছন্নাযো’’তি এৱং সজাতিসাধাৰণনামৱসেনপি ‘‘অহং ভন্তে সম্বহুলা সঙ্ঘাদিসেসা আপত্তিযো আপজ্জিং একাহপটিচ্ছন্নাযো’’তি এৱং উভযসাধাৰণৱসেনপি ৱত্তুং ৱট্টতীতি দস্সেতি. হীতি সচ্চং. সব্বম্পি পৰিৱাসাদিকং ইদং ৱিনযকম্মন্তি যোজনা. ৱসতি আপত্তি এত্থ তদাযত্তৱুত্তিতাযাতি ৱত্থু. গো ৱুচ্চতি ৱচনং ৱা ঞাণং ৱা, তং তাযতীতি গোত্তং.
তত্থাতি ৱত্থাদীসু চতুব্বিধেসু. তত্থাতি তেসু ৱচনেসু. সুক্কৱিস্সট্ঠিং কাযসংসগ্গন্তিআদিনা ৱচনেনাপীতি এত্থ আদিসদ্দেন দুট্ঠুল্লাদিৱচনানি সঙ্গণ্হাতি. ইধ পনাতি ইমস্মিং পন ঠানে. যো যোতি তিস্সো ৱা ফুস্সো ৱা আপন্নো হোতি.
এৱং আৰোচেতব্বন্তি এৱং ৱক্খমাননযেন আৰোচেতব্বন্তি যোজনা. কিং আৰোচেতব্বং? ‘‘অহং ভন্তে…পে… সঙ্ঘো ধাৰেতু’’ ইতি আৰোচেতব্বন্তি যোজনা.
ৱেদযামহন্তি ৱেদযামি অহং. মম পাৰিৱাসিকভাৱং সঙ্ঘং, সঙ্ঘস্স ৱা জানাপেমীতি অত্থো. ৱেদযতীতি মন্তি ৱেদযতি ইতি মং. পাৰিৱাসিকভাৱং সঙ্ঘং, সঙ্ঘস্স ৱা জানাপেতীতি মং সঙ্ঘো ধাৰেতূতি অত্থো. এত্থ বহূসু অট্ঠকথাপোত্থকেসু ‘‘তিণ্ণং ৱা অতিৰেকানং ৱা আৰোচেন্তেন আযস্মন্তো ধাৰেন্তূ’’তি পাঠো অত্থি. কেসুচি অট্ঠকথাপোত্থকেসু ‘‘তিণ্ণং আৰোচেন্তেন আযস্মন্তো ধাৰেন্তূ’’তি এত্তকোযেৱ পাঠো অত্থি. হেট্ঠা মানত্তকথাযম্পি এৱমেৱ অত্থি. তত্থ ‘‘অতিৰেকান’’ন্তি ইমিনা তীহি অতিৰেকানং আৰোচেন্তেন সঙ্ঘং অপেক্খিত্ৱা সচে একৱচনৱসেন ৱত্তুকামো হোতি, ‘‘মং সঙ্ঘো ধাৰেতূ’’তি ৱত্তব্বং. অথ সম্বহুলে ভিক্খূ অপেক্খিত্ৱা সচে বহুৱচনৱসেন ৱত্তুকামো হোতি, যথা তিণ্ণং, এৱং ‘‘মং আযস্মন্তো ধাৰেন্তূ’’তি ৱত্তব্বন্তি দস্সেতি. ইদঞ্চ সদ্দসত্থৱসেনেৱ ৱুত্তং, ন ৱিনযকম্মৱিপত্তিৱসেনাতি দট্ঠব্বং.
‘‘ৱিহাৰেযেৱ ৰত্তিপৰিগ্গহো’’তি ইমিনা অন্তোউপচাৰসীমাযম্পি পৰিৱসিতব্বভাৱং দস্সেতি. উপচাৰসীমন্তি পৰিক্খিত্তস্স ৱিহাৰস্স পৰিক্খেপং, অপৰিক্খিত্তস্স পৰিক্খেপাৰহট্ঠানং. এসাতি পাৰিৱাসিকো ভিক্খু. অস্সাতি আগতস্স ভিক্খুনো.
ততোতি আপত্তিপটিচ্ছন্নদিৱসতো. কুক্কুচ্চৱিনোদনত্থাযাতি আপত্তিপটিচ্ছন্নদিৱসেন সমং পৰিৱসিতব্বং নুখো, ন নুখোতি কুক্কুচ্চস্স ৱিনোদনত্থায. পৰিৱুত্থত্তাতি পৰিৱসিতত্তা. সোতি পৰিৱুত্থো ভিক্খু. ইদন্তি দাতব্বমানত্তং. তন্তি পটিচ্ছন্নমানত্তং. ছাৰত্তন্তি ছৰত্তিযো সমাহটাতি ছাৰত্তং, সমাহাৰে দিগু. ‘‘ছৰত্ত’’ন্তি ৱত্তব্বে সুখুচ্চাৰণত্থং ছকাৰস্স দীঘং কত্ৱা এৱং ৱুত্তং, অচ্চন্তসংযোগে চেতং উপযোগৱচনং.
অপ্পটিচ্ছন্নাপত্তিং দাতুং ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. ইমিনা হেট্ঠা ৱুত্তং পটিচ্ছন্নমানত্তং ইমস্মিং পটিচ্ছন্নমানত্তে সমোধানেত্ৱাপি দাতুং ৱট্টতীতি দস্সেতি. এৱং সন্তেপি মূলমানত্তং পটিচ্চ পটিচ্ছন্নমানত্তন্তি ৱুচ্চতি. কথং দাতুং ৱট্টতীতি যোজনা.
অস্সাতি মানত্তং যাচন্তস্স. তদনুৰূপন্তি তস্স যাচনস্স অনুৰূপং. সচে পটিচ্ছন্না দ্ৱেতি এত্থ দ্ৱেতি নিদস্সনমত্তং ততো অতিৰেকম্পি গহেতব্বত্তা. সব্বত্থাতি সব্বেসু একবহূসু. তদনুৰূপমে ৱাতি তস্স মানত্তদানস্স অনুৰূপমেৱ. ইধ পনাতি পটিচ্ছন্নমানত্তে পন. ইতীতিআদি নিগমনং. যং মানত্তং দিয্যতীতি যোজনা. এত্থাতি পটিচ্ছন্নমানত্তে.
অৱসেসাতি অপ্পটিচ্ছন্নপৰিৱাসপটিচ্ছন্নপৰিৱাসেহি অৱসেসা. তত্থাতি অৱসেসেসু দ্ৱীসু পৰিৱাসেসু. অধম্মিকমানত্তচাৰাৱসানে অনুঞ্ঞাতপৰিৱাসোতি সম্বন্ধো. কিস্মিং ৱত্থুস্মিং অনুঞ্ঞাতোতি আহ ‘‘ইমস্মিং ৱত্থুস্মি’’ন্তি. এসাতি সুদ্ধন্তো, দাতব্বোতি সম্বন্ধো. এতন্তি জাননাজাননং.
তত্থাতি দ্ৱীসু সুদ্ধন্তেসু, চূড়সুদ্ধন্তোতি ৱুচ্চতীতি সম্বন্ধো. যোতি ভিক্খু, ৱদতীতি সম্বন্ধো. আৰোচিতদিৱসতোতি আপত্তিআৰোচিতদিৱসতো.
তন্তি চূড়সুদ্ধন্তং, পৰিৱসন্তেন পৰিৱসিতব্বন্তি সম্বন্ধো. অগ্গহেসীতি পৰিৱাসং অগ্গহেসি. অঞ্ঞন্তি গহিতমাসতো অঞ্ঞং. ‘‘পৰিৱাসদানকিচ্চং নত্থী’’তি ইমিনা পৰিৱাসগহণকিচ্চম্পি নত্থীতি দস্সেতি গণ্হন্তস্সেৱ দাতব্বত্তা, দেন্তস্সেৱ গহেতব্বত্তা ৱা. উদ্ধম্পি আৰোহতীতি পৰিৱাসগহণকালতো অঞ্ঞম্পি কালং পৰিৱসিতব্বত্তা উদ্ধম্পি আৰোহতি. হেট্ঠাপি ওৰোহতীতি পৰিৱাসগহণকালতো ঊনম্পি কালং পৰিৱসিতব্বত্তা হেট্ঠাপি ওৰোহতি. ইদন্তি আৰোহনোৰোহনং. তস্সাতি সুদ্ধন্তপৰিৱাসস্স. একমেৱ পটিচ্চ দ্ৱে, তিস্সো, সম্বহুলা ৱা ভৱন্তীতি আহ ‘‘একং ৱিনা সম্বহুলানং অভাৱতো’’তি.
এৱং চূড়সুদ্ধন্তং দস্সেত্ৱা মহাসুদ্ধন্তং দস্সেন্তো আহ ‘‘যো পনা’’তিআদি. তন্তি মহাসুদ্ধন্তং. যাৱ যত্তকো উপসম্পদদিৱসো হোতি, তাৱ তত্তকং কালন্তি যোজনা. উদ্ধং নাৰোহতীতি উদ্ধং আৰোহনকালস্স অভাৱতো উদ্ধং ন আৰোহতি. এত্থাতি সুদ্ধন্তপৰিৱাসে. অযং সুদ্ধন্তপৰিৱাসো নামাতি নিগমনং.
তত্থাতি তিৱিধেসু সমোধানপৰিৱাসেসু. ‘‘ওধুনিত্ৱা সমোদহিত্ৱা দাতব্বপৰিৱাসো’’তি ইমিনা ওধুনিত্ৱা সমোধানেত্ৱা দাতব্বো পৰিৱাসো ওধানসমোধানোতি ৱচনত্থং দস্সেতি, ‘‘পৰিৱাসো’’তি ইমিনা তদ্ধিতণপচ্চযস্স সৰূপং দস্সেতি. এত্থ চ অৱধুনিযতে, অৱধুনিতব্বন্তি ৱা ওধানং, সং একতো ওদহীযতে সম্পিণ্ডীযতে, উদহিযতি সম্পিণ্ডিযতীতি ৱা সমোধানন্তি অৱযৱৱচনত্থো কাতব্বো. ‘‘মক্খেত্ৱা’’তি ইমিনা ধুধাতুযা পপ্পোটনধংসনধোৱনানি দস্সেতি. সোতি ওধানসমোধানো, আগতোতি সম্বন্ধো.
এত্থাতি ওধানসমোধানে. যোতি ভিক্খু, পটিচ্ছাদেতীতি সম্বন্ধো. পৰিৱসন্তো ৱা মানত্তাৰহো ৱা মানত্তং চৰন্তো ৱা অব্ভানাৰহো ৱা যো ভিক্খূতি যোজনা. ‘‘পুৰিমায আপত্তিযা’’তি পদং ‘‘সমা ৱা’’তি পদে সহাদিযোগো. ‘‘ঊনতৰা’’তিপদে ৱিভত্তিঅপাদানং, অনুমেয্যৱিসযঅপাদানং ৱা. ‘‘অদিৱসে কত্ৱা’’তি ইমিনা ওধুনিত্ৱাতি এত্থ ধুধাতুযা যথাৱুত্তত্থেযেৱ দস্সেতি. ঊনকপক্খপটিচ্ছন্নাতি পক্খতো ঊনকেন পটিচ্ছন্না. এতেনুপাযেনাতি পক্খে ৱুত্তেন এতেন উপাযেন.
তত্থাতি মূলাপত্তিতো অতিৰেকপটিচ্ছন্নে. আৱি কাৰাপেত্ৱাতি মূলাপত্তিতো অন্তৰাপত্তিযা পটিচ্ছন্নভাৱং আৱি কাৰাপেত্ৱা. এত্থাতি আপত্তিপটিচ্ছন্নে. পমাণন্তি কাৰণং. যাতি আপত্তি. তত্থাতি মূলভাৱেন কত্তব্বাযং মূলিআপত্তিযং. ইতৰন্তি মূলিভাৱেন কত্তব্বং মূলাপত্তিং. সমোধাযাতি সমোদহিত্ৱা. পক্খিপিত্ৱাতি অত্থো.
একা ৱা যা আপত্তি সব্বচিৰপটিচ্ছন্না হোতীতি যোজনা. সব্বচিৰপটিচ্ছন্নাযোতি সব্বাসং আপত্তীনং চিৰেন পটিচ্ছন্নাযো. তাসন্তি আপত্তীনং. অগ্ঘেনাতি পৰিচ্ছেদেন. অগ্ঘসদ্দো হেত্থ পৰিচ্ছেদত্থৱাচকো. অভিধানে (অভিধানপ্পদীপিকাযং ১০৪৮ গাথাযং) ৱুত্তং ‘‘অগ্ঘো মুল্যে চ পূজনে’’তি. এত্থ ‘‘মুল্যে চা’’তি পদস্স মূলপৰিচ্ছেদেতি অত্থো দট্ঠব্বো. তমেৱত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘তাসং ৰত্তিপৰিচ্ছেদৱসেনা’’তি. ইমেহি পদেহি অগ্ঘেন ৰত্তিপৰিচ্ছেদেন সমোধানেত্ৱা দাতব্বো পৰিৱাসো অগ্ঘসমোধানোতি ৱচনত্থং দস্সেতি. এত্থ চ ‘‘সব্বচিৰপটিচ্ছন্নাযো’’তি ৱুত্তত্তা কিঞ্চাপি কোটিঅত্থৱাচকো ততিযক্খৰেন পাঠো যুত্তো ৱিয দিস্সতি. তথাপি সো পাঠো ন গহেতব্বো. কস্মা? বহূসু পাড়িপোত্থকেসু, অট্ঠকথাপোত্থকেসু চ অলিখিতত্তা. বহূসু হি পোৰাণপোত্থকেসু চতুত্থক্খৰেন পাঠোযেৱ লিখিতো, তস্মা সো পাঠোযেৱ গহেতব্বো, ন অঞ্ঞোতি দট্ঠব্বং. সোতি অগ্ঘসমোধানো. আগতোযেৱাতি সম্বন্ধো.
যস্স পনাতি ভিক্খুস্স, পটিচ্ছন্নাতি সম্বন্ধো. সব্বন্তি সকলং. আপত্তিসহস্সগাথায –
দসসতং আপত্তিযো ৰত্তিসতং ছাদযিত্ৱানাতি যোজনা. ইমিনা নযেনপি অগ্ঘসমোধানোতি এত্থ অগ্ঘসদ্দস্স চতুত্থক্খৰেন পাঠস্স যুত্তভাৱো ৱেদিতব্বো. অগ্ঘেন দসৰত্তিপৰিচ্ছেদেন সমোধায দাতব্বো অগ্ঘসমোধানো.
যো পৰিৱাসো নানাৱত্থুকাযো আপত্তিযো একতো কত্ৱা দিয্যতি, অযং পৰিৱাসো মিস্সকসমোধানো নামাতি যোজনা. এত্থ ৱত্থুৱসেন মিস্সকা আপত্তিযো সমোধানেত্ৱা দাতব্বো পৰিৱাসো মিস্সকসমোধানোতি ৱচনত্থো কাতব্বো. তত্ৰাতি মিস্সকসমোধানে. তদনুৰূপাযাতি তস্স যাচনস্স অনুৰূপায.
এত্থ চাতি মিস্সকসমোধানে চ, কাতুং ৱট্টতীতি সম্বন্ধো.
‘‘পক্খমানত্তঞ্চ …পে… কথযিস্সামা’’তি যং ৱচনং ৱুত্তং, তস্স ৱচনস্স ওকাসোতি যোজনা. তং পনাতি পক্খমানত্তং পন. ‘‘অড্ঢমাসমেৱ দাতব্ব’’ন্তি ইমিনা পক্খমেৱ দাতব্বং মানত্তং পক্খমানত্তন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. হীতি সচ্চং. তং পনাতি পক্খমানত্তং পন, দাতব্বন্তি সম্বন্ধো. অত্তনো সীমন্তি অত্তনো ৱিহাৰসীমং, মহাসীমন্তি অত্থো. সোধেত্ৱাতি সব্বাসং হত্থপাসনযনৱসেন, ছন্দাৰহানং ছন্দনযনৱসেন, সীমতো বহিকৰণৱসেন চ সোধেত্ৱা. চতুৱগ্গগণন্তি চতুৱগ্গসঙ্ঘং. গণোতি চেত্থ সঙ্ঘোযেৱাধিপ্পেতো.
তত্ৰাতি ‘‘যোজনা কাতব্বা’’তি ৱচনে. মুখমত্তদস্সনন্তি উপাযমত্তদস্সনং, আদিমত্তদস্সনং ৱা. ‘‘আপন্নায ভিক্খুনিযা’’তি পদং ‘‘এৱমস্স ৱচনীযো’’তি পদে কত্তা, ‘‘যাচাপেত্ৱা’’তি পদে কাৰিতকম্মং. ‘‘ব্যত্তায ভিক্খুনিযা’’তি পদং ‘‘ঞাপেতব্বো’’তি পদে কাৰিতকত্তা, ‘‘সঙ্ঘো’’তি পদং তত্থেৱ কাৰিতকম্মং. ‘‘এতং কাৰণ’’ন্তি ধাতুকম্মং অজ্ঝাহৰিতব্বং. তব্বপচ্চযেন কাৰিতকম্মমেৱ ৱুত্তং. ঞাপেতব্বাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুণাতু মে’’তিআদি.
নিক্খিত্তৱত্তন্তি কৰণত্থে চেতং উপযোগৱচনং. নিক্খিত্তৱত্তেনাতি হি অত্থো. তত্থেৱাতি মাড়কসীমাযমেৱ. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. অস্সাতি মানত্তচাৰিকায ভিক্খুনিযা. তত্ৰাতি তস্মা কত্তব্বৱিনযকম্মভাৱতোতি অত্থো. নোতি অম্হাকং, সন্তিকন্তি সম্বন্ধো. চতূহি পকতত্তভিক্খুনীহি নিসীদিতব্বন্তি সম্বন্ধো. গামূপচাৰতো দ্ৱে লেড্ডুপাতে অতিক্কমিত্ৱাতি ইদং ভিক্খুনীৱিহাৰূপচাৰাতিক্কমং সন্ধায ৱুত্তং. ৱিহাৰূপচাৰতোপীতি ভিক্খুৱিহাৰূপচাৰতোপি. তত্থাতি ভিক্খুনীনং নিসিন্নট্ঠানং. কুৰুন্দিমহাপচ্চৰীসু পন ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. ৱিহাৰস্স চাতি ভিক্খুৱিহাৰস্স চ. গামস্স উপচাৰং মুঞ্চিতুং ৱট্টতীতি ন ৱুত্তন্তি যোজনা. তস্মা গামূপচাৰেপি নিসীদিতুং ৱট্টতীতি অধিপ্পাযো.
তায ভিক্খুনিযা আৰোচেতব্বন্তি সম্বন্ধো.
তত্থেৱাতি ভিক্খুনীনং নিসীদনট্ঠানেযেৱ. ঠানন্তি ভিক্খূনং ঠানং. এতীতি আগচ্ছতি. পগেৱাতি পাতোযেৱ. তাযাতি মানত্তচাৰিনিযা.
অনিক্খিত্তৱত্তায পন ভিক্খুনিযাতি সম্বন্ধো. অজাননপচ্চযাতি অজাননকাৰণা. তন্তি ৱচনং. পাৰিৱাসিকৱত্তাদীনন্তি আদিসদ্দেন আগন্তুকৱত্তপূৰণনিস্সযপটিপ্পস্সদ্ধাদযো সঙ্গণ্হাতি. যুত্ততৰং দিস্সতীতি যুত্ততৰং হুত্ৱা দিস্সতি. ইমিনা অনিক্খিত্তৱত্তভিক্খুনা ৱিয ভিক্খুনিযাপি অন্তোউপচাৰসীমগতানংযেৱ আৰোচেতব্বং, ন গামে ঠিতানম্পি গন্ত্ৱা আৰোচেতব্বন্তি দীপেতি. উপোসথেতি উপোসথদিৱসে. এসেৱ নযো পৱাৰণাযপি. দেৱসিকন্তি দিৱসে দিৱসে. তস্মিং গামেতি ভিক্খুনীনং ৱসনগামে. অঞ্ঞত্ৰাতি ভিক্খুনীনং ৱসনগামতো অঞ্ঞস্মিং গামে. তত্ৰাতি ভিক্খুনীনং ৱসনগামং. দস্সেত্ৱাতি ভিক্খুনীনং দস্সেত্ৱা. তাযাতি মানত্তচাৰিনিযা. ৱিহাৰন্তি ভিক্খূনং ৱিহাৰং. উপচাৰসীমাযাতি উপচাৰসীমতো বহীতি সম্বন্ধো. অযন্তি মানত্তচাৰিনী.
ৱীসতি গণো ইমস্সাতি ৱীসতিগণো, সঙ্ঘো, তস্মিং. মানত্তং চৰমানা ভিক্খুনীতি যোজনা. ইদং পক্খমানত্তং নামাতি ইদং পুব্বৱচনস্স নিগমৱসেন পৰৱচনস্স কথনত্থায ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং.
তত্থাতি তিৱিধেসু মানত্তেসু. যদেতং মানত্তং অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. পৰতোতি পৰস্মিং. পৰিৱাসং পৰিৱসন্তস্স মূলাযপটিকস্সিতস্স উদাযিত্থেৰস্স অনুঞ্ঞাতন্তি সম্বন্ধো. আপজ্জিত্ৱাতি আপজ্জনতো. ইদন্তি মানত্তং ৱুচ্চতীতি সম্বন্ধো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. ওধানসমোধানন্তি এত্থ ৱচনত্থো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. তম্পীতি কুৰুন্দিযং ৱুত্তৱচনম্পি.
তন্তি অগ্ঘসমোধানমিস্সকসমোধানং, দাতব্বন্তি সম্বন্ধো. এত্তাৱতাতি এতপৰিমাণেন ৱচনক্কমেন, ‘‘অযঞ্হি ইধ অধিপ্পেতো পৰিৱাসো নামা’’তি (চূড়ৱ. অট্ঠ. ১০২) ৱচনতো পট্ঠায যাৱ ‘‘যোজেত্ৱা দাতব্ব’’ন্তি ৱচনং, তাৱ ৱচনক্কমেনাতি অত্থো. ‘‘তেন হি ভিক্খৱে…পে… দস্সেস্সামা’’তি যং ৱচনং ৱুত্তন্তি যোজনা. ‘‘অত্থতো’’তি ইমিনা সদ্দোপি গহেতব্বো অৱিনাভাৱতো.
পটিচ্ছন্নপৰিৱাসকথা
১০২. যা পাড়ি ৱুত্তাতি সম্বন্ধো.
১০৮. ততোতি পাড়িতো. তং আপত্তিন্তি তং অন্তৰাপত্তিং. অস্সাতি ভিক্খুস্স. নিক্খিত্তৱত্তো ভিক্খূতি সম্বন্ধো, হুত্ৱাতি ৱা. সোতি ভিক্খু, ঠিতো হুত্ৱাতি সম্বন্ধো. তস্সা আপত্তিযাতি তস্সা অন্তৰাপত্তিযা. পটিচ্ছন্না হোতীতি অন্তৰাপত্তিপি পটিচ্ছন্না হোতি. তস্মিম্পীতি মূলায পটিকস্সনেপি. মক্খিতাতি পিসিতা, ধংসিতা ৱা. মক্খিযন্তি পিসিযন্তি, ধংসিযন্তীতি ৱা মক্খিতা, পৰিৱুত্থদিৱসা. ততোতি পাড়িতো পৰন্তি সম্বন্ধো. পৰতোপি এসেৱ নযো. এৱন্তিআদি নিগমনং. পটিচ্ছন্নৱাৰে দস্সিতা হোন্তীতি সম্বন্ধো.
সমোধানপৰিৱাসকথা
১২৫. ততোতি পটিচ্ছন্নৱাৰতো, পৰং দস্সিতন্তি সম্বন্ধো. এত্থ চাতি এতস্মিং ৱাৰে চ. যস্মাতি যস্মা কাৰণা, যেন কাৰণেন ৱা. তেনেৱাতি তেনেৱ কাৰণেন, তস্মা কাৰণা ৱা, ‘‘মূলায…পে… দেতূ’’তি ৱুত্তন্তি যোজনা. তস্মা সব্বে মক্খিতাৱ হোন্তীতি যোজনা. ততোতি ৱাৰতো পৰং নিট্ঠাপিতন্তি সম্বন্ধো.
অগ্ঘসমোধানপৰিৱাসকথা
১৩৪. ততোতি ৱাৰতো পৰং দস্সিতোতি সম্বন্ধো. ততোতি ৱাৰতো পৰং পাড়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো. লজ্জিধম্মে ৱা উপ্পন্নেতি সম্বন্ধো. যন্তি কম্মং. ততোতি ৱাৰতো পৰং তথেৱ পাড়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.
১৩৮. ততোতি ৱাৰতো পৰং পুৰিমনযেনেৱ পাড়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.
সুদ্ধন্তপৰিৱাসাদিকথা
১৫৬. ততোতি ৱাৰতো পৰং সুদ্ধন্তপৰিৱাসো দস্সিতোতি সম্বন্ধো.
১৬০. ততোতি পাড়িতো পৰং পাড়ি ঠপিতাতি সম্বন্ধো.
১৬৫. তত্থাতি পাড়িযং. অন্তৰা…পে… অপ্পটিচ্ছন্নাযোতিআদীসু অত্থো দট্ঠব্বোতি সম্বন্ধো.
১৬৬. পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধেতি এত্থ আপত্তিক্খন্ধস্স ভেদভাৱতো কিং ‘‘পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধে’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘একোৱ সো আপত্তিক্খন্ধো’’তি. অথ কস্মা ‘‘পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধে’’তি ৱুত্তন্তি আহ ‘‘পচ্ছা ছাদিতত্তা পনা’’তিআদি. এত্থ পনসদ্দো গৰহত্থৱাচকো, তথাপীতি হি অত্থো. একোপি আপত্তিক্খন্ধো পচ্ছা ছাদিতত্তা পচ্ছিমস্মিং আপত্তিক্খন্ধেতি ৱুত্তন্তি অধিপ্পাযো.
১৮০. ‘‘ৱৱত্থিতা সম্ভিন্না’’তি এতং ৱচনন্তি যোজনা.
৮. দ্ৱেভিক্খুৱাৰএকাদসকাদিকথা
১৮১. ততোতি পাড়িতো পৰং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি পাড়িযং. মিস্সকন্তি এত্থ কেহি মিস্সকন্তি আহ ‘‘থুল্লচ্চযাদীহি মিস্সক’’ন্তি.
১৮৪. ততোতি পাড়িতো পৰং ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো. তত্থাতি ‘‘ইধ পন ভিক্খৱে’’তিআদিপাঠে. তঞ্চাতি ‘‘ইধ পন ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনঞ্চ ইতো পুব্বে অৱুত্তং সব্বং ৱচনঞ্চাতি যোজনা.
ইতি সমুচ্চযক্খন্ধকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.
৪. সমথক্খন্ধকং
১. সম্মুখাৱিনযকথা
১৮৬-৭. সমথক্খন্ধকে এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. ছ মাতিকাপদানীতি ৱাক্যম্পি সমাসোপি যুত্তোযেৱ. তত্থ সমাসো পন অসমাহাৰদিগুযেৱ. ‘‘নিক্খিপিত্ৱা’’তি পদং ‘‘ৱুত্তো’’তি পদে পুব্বকালকিৰিযাৱিসেসনং, তুল্যত্থো ৱা. ৱিত্থাৰোতি ৱিভঙ্গো. তত্থাতি ৱিভঙ্গে. সঞ্ঞাপেতীতি এত্থ সঞ্ঞং কত্ৱা জানাপেতীতি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘পৰিতোসেত্ৱা জানাপেতী’’তি. ইমিনা সংপুব্বো ঞাধাতু পৰিতোসনত্থং অন্তোকত্ৱা অৱবোধনত্থো হোতীতি দস্সেতি. কাৰণপতিৰূপকানীতি কাৰণস্স পটিভাগানি. নিজ্ঝাপেতীতি এত্থ ঝেধাতু ওলোকনত্থোতি আহ ‘‘ওলোকেতী’’তি. যথাতি যেনাকাৰেন, কৰিযমানেতি সম্বন্ধো. সোতি ধম্মৱাদী. পৰতোপি এসেৱ নযো. ‘‘পুনপ্পুন’’ন্তি ইমিনা অনুপেক্খতীতি এত্থ অনুসদ্দো ন উপচ্ছিন্নত্থোতি দস্সেতি. পেক্খতি অনুপেক্খতীতি এত্থ ইক্খধাতু ‘‘দস্সেতি অনুদস্সেতী’’তি এত্থ দিসধাতুযা সদিসত্থোতি আহ ‘‘দস্সেতি…পে… পৰিযাযৱচনানী’’তি. তেসঞ্ঞেৱাতি ‘‘পেক্খতি অনুপেক্খতী’’তি পদানঞ্ঞেৱ. পৰিযাযৱচনানীতি ৱেৱচনসদ্দা অত্থে পৰিব্যত্তিং অযন্তি গচ্ছন্তি ইমেহীতি পৰিযাযানি, তানিযেৱ ৱচনানি পৰিযাযৱচনানি. সোতি অধম্মৱাদী. মোহেত্ৱাতি ধম্মৱাদীপুগ্গলাদিং মোহাপেত্ৱা.
১৮৮. ধম্মৱাদী পুগ্গলো দস্সেতীতি সম্বন্ধো. অমোহেত্ৱাতি অধম্মৱাদীপুগ্গলাদিং অমোহাপেত্ৱা, অৱিপৰীতং জানাপেত্ৱাতি অত্থো.
২. সতিৱিনযকথা
১৯৫. পৰম্মুখং ৱিনেতি ৱিনাসেতীতি ৱিনযো, পৰম্মুখং ৱিনেতি ৱিনাসেতি অনেনাতি ৱা ৱিনযো, ৱিনযকম্মং. সঙ্ঘধম্মৱিনযপুগ্গলসম্মুখানং দাতব্বো ৱিনযো সম্মুখাৱিনযো. পঞ্চিমানীতি এত্থ পঞ্চন্নং সৰূপং দস্সেন্তো আহ ‘‘সুদ্ধস্সা’’তিআদি. অনুৱদিতস্স দানন্তি সম্বন্ধো. এতানীতি পঞ্চ অঙ্গানি. ‘‘একেকঅঙ্গৱসেন ন লব্ভন্তী’’তি ইমিনা সমুদাযৱাক্যনিব্বত্তিভাৱতো পঞ্চঙ্গৱসেনেৱ লব্ভন্তীতি দস্সেতি. দেসনামত্তমেৱেতন্তি ‘‘পঞ্চিমানী’’তি এতং ৱচনং দেসনামত্তমেৱ, ন অৱযৱৱাক্যনিব্বত্তিৱচনন্তি অধিপ্পাযো. ধম্মন্তি ভূতং. এত্থাতি ‘‘পঞ্চিমানি ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনে. তত্থ চাতি ‘‘পঞ্চিমানি ভিক্খৱে’’তিআদিৱচনে চ. অনুৱদন্তীতি এত্থ অনুদ্ধংসনেন ৱদন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘চোদেন্তী’’তি. অযং পন সতিৱিনযো দাতব্বোতি সম্বন্ধো. অনাগামিনোপীতি পিসদ্দো সম্ভাৱনে, সকদাগামিআদিকে পন কা নাম কথাতি দস্সেতি. সো চ খোতি সতিৱিনযো চ. চোদিযমানেযেৱাতি চোদিযমানস্সেৱ, অযমেৱ ৱা পাঠো. তস্মিন্তি সতিৱিনযস্মিং দিন্নেতি সম্বন্ধো. অচোদিতত্তা কথা ন ৰূহতীতি আহ ‘‘চোদেন্তোপী’’তিআদি. আপজ্জতীতি চোদকো আপজ্জতি. চোদনাদিঅসাৰুপ্পে ৱিনেতি ৱিনাসেতীতি ৱিনযো, ৱিনেতি ৱিনাসেতি অনেনাতি ৱা ৱিনযো, ৱিনযকম্মং. সতিৱেপুল্লপত্তস্স দাতব্বো ৱিনযো সতিৱিনযো.
৩. অমূড়্হৱিনযকথা
১৯৬. ভাসিতপৰিকন্তন্তি এত্থ ভাসিতপৰিকন্তসদ্দানং কৰণাপেক্খত্তা ৱিসুং কৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱাচায ভাসিতং, কাযেন পৰিকন্ত’’ন্তি. ‘‘পৰিক্কমেত্ৱা কত’’ন্তি ইমিনা পৰিকমতীতি পৰিকন্তং, পৰিকন্তং হুত্ৱা কতং পৰিকন্তন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. পৰিক্কমেত্ৱাতি অতিক্কমিত্ৱা. সৰতাযস্মাতি এত্থ উকাৰলোপসন্ধিং দস্সেন্তো আহ ‘‘সৰতু আযস্মা’’তি. ‘‘এৱৰূপিযা আপত্তিযা’’তি ইমিনা আপজ্জিতাতি এত্থ তুপচ্চযযোগভাৱতো কম্মত্থছট্ঠিযাপি সম্ভৱভাৱং দস্সেতি. তুপচ্চযযোগে কম্মত্থছট্ঠী অনিচ্চং হোতি, তস্মা পাড়িযং ‘‘এৱৰূপিযা আপত্তিযা’’তি কম্মত্থছট্ঠীভাৱেন অৱত্ৱা ‘‘এৱৰূপিং আপত্তি’’ন্তি কম্মত্থদুতিযাভাৱেন ৱুত্তন্তি দট্ঠব্বং. তস্সাতি ‘‘আপজ্জিত্ৱা’’তি পাঠস্স. ‘‘পঠমং পচ্ছা’’তি পদেহি অধিপ্পাযত্থং দস্সেতি. চোদকস্স কথং ৱিনেতি ৱিনাসেতীতি ৱিনযো, চোদকস্স কথং ৱিনেতি ৱিনাসেতি অনেনাতি ৱা ৱিনযো. পঠমং মূড়্হভাৱং উপগন্ত্ৱা পচ্ছা অমূড়্হস্স দাতব্বো ৱিনযো অমূড়্হৱিনযো.
৪. পটিঞ্ঞাতকৰণকথা
২০০. পটিজানিযতে, পটিজাননং ৱা পটিঞ্ঞা, তায কাৰেতব্বং.
৫. যেভুয্যসিকাকথা
২০২. যেভুয্যসিকাতি এত্থ যেভুয্যেন পৱত্তা যেভুয্যসিকা, ধম্মৱাদীনং যেভুয্যতাসম্পাদিকা কিৰিযাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্সা কিৰিযাযা’’তিআদি. তত্থ যস্সা কিৰিযাযাতি যস্সা যেভুয্যতাসম্পাদিকায কিৰিযায. এসাতি যেভুয্যতাসম্পাদিকা কিৰিযা.
২০৪. ওৰমত্তকন্তি এত্থ ওৰসদ্দো চ মত্তসদ্দো চ সমূহং কত্ৱা পৰিত্তৱাচকো অপ্পমত্তৱাচকোতি আহ ‘‘পৰিত্তং অপ্পমত্তক’’ন্তি. ‘‘ভণ্ডনমত্তমেৱা’’তি ইমিনা ন মহন্তং ৱিৱাদাধিকৰণং হোতীতি দস্সেতি. ন চ গতিগতন্তি এত্থ চিৰকালভাৱং ন চ গতন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘দ্ৱে তযো…পে… অৱিনিচ্ছিত’’ন্তি. তত্থ তত্থেৱাতি তস্মিং তস্মিং ৱিৱাদাধিকৰণজাতআৱাসে এৱ, ন চ সৰিতসাৰিতপদানং সুদ্ধকাৰিতকিৰিযভাৱং দস্সেন্তো আহ ‘‘সযং সৰিতং ৱা অঞ্ঞেহি সাৰিতং ৱা ন হোতী’’তি. তেহি ভিক্খূহীতি ৱিৱাদকাৰকেহি ভিক্খূহি. ‘‘সলাকং গাহেন্তো’’তি ইমিনা ‘‘জানাতী’’তি পদস্স কত্তাৰং দস্সেতি. ইমিনা নীহাৰেনাতি ইমিনা কাৰণেন. অপি নামাতি ইমিনা অপ্পেৱনামসদ্দো অপিনামপৰিযাযোতি দস্সেতি. অস্সূতি ভৱেয্যুং. ইমিনা ‘‘পাড়িযং অধম্মৱাদী বহুতৰা ভৱেয্যুং, অপ্পেৱ নাম সাধূ’’তি যোজনানযং দস্সেতি. ‘‘অযমস্স অজ্ঝাসযো হোতী’’তি ইমিনা পাঠসেসং দস্সেতি. অস্সাতি সলাকগাহস্স. দ্ৱীসুপীতি ‘‘জানাতি সঙ্ঘো ভিজ্জিস্সতী’’তি চ ‘‘অপ্পেৱ নাম সঙ্ঘো ভিজ্জেয্যা’’তি চ দ্ৱীসুপি পদেসু.
‘‘অধম্মেন গণ্হন্তী’’তি এত্থ ‘‘গণ্হন্তী’’তি কিৰিযাপদস্স অধম্মৱাদিনো এৱ কত্তা নামাতি আহ ‘‘অধম্মৱাদিনো’’তি. ‘‘দ্ৱে ধম্মৱাদিনো’’তি ইমিনা ‘‘ৱগ্গা গণ্হন্তী’’তি এত্থ ‘‘গণ্হন্তী’’তি কিৰিযাপদস্স ধম্মৱাদিনো এৱ কত্তা নামাতি দস্সেতি. ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তীতি এত্থ ধম্মৱাদিনো হুত্ৱা ধম্মৱাদিসলাকং অগ্গহেত্ৱা অধম্মৱাদিসলাকস্স গহণং ন চ যথাদিট্ঠিযা গণ্হন্তি নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ধম্মৱাদিনো হুত্ৱা’’তিআদি. পটিৱত্তেত্ৱাতি ইমমেৱত্থং পটিসেধেত্ৱা. ‘‘পৰিৱত্তেত্ৱা’’তিপি পাঠো, হেট্ঠুপৰিযাযং কত্ৱাতি অত্থো. তেতি ধম্মৱাদিনো. এত্থাতি সমথক্খন্ধকে.
৬. তস্সপাপিযসিকাকথা
২০৭. অসুচীতি এত্থ নত্থি সুচীনি কাযৱচীকম্মানি এতস্সাতি অসুচীতি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘অসুচীহি কাযৱচীকম্মেহি সমন্নাগতো’’তি. এসেৱ নযো অলজ্জীতি এত্থাপি. সানুৱাদোতি এত্থ অনুৱাদউপৱাদসদ্দানং পৰিযাযত্তা ৱুত্তং ‘‘সউপৱাদো’’তি. ইতি পঞ্চাতি ইমানি পঞ্চ অঙ্গানি. এত্থাতি তস্সপাপিযসিককম্মে. ইদন্তি কম্মং ৱুচ্চতীতি সম্বন্ধো. হীতি ৱিত্থাৰো. যো পুগ্গলো পাপিযোতি যোজনা. পাপুস্সন্নতাযাতি লামকুস্সন্নতায. ইমিনা অযঞ্চ পাপো অযঞ্চ পাপো, অযমিমেসং ৱিসেসেন পাপোতি পাপিযোতি চ পাপানং অতিসযেন পাপোতি পাপিযোতি চ ৱচনত্থো দস্সিতো. তস্সাতি পুগ্গলস্স. ইমিনা তস্স পাপিযস্স কত্তব্বং তস্সপাপিযসিকং, তমেৱ কম্মং তস্সপাপিযসিককম্মন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. কেসুচি পোত্থকেসু যকাৰে দ্ৱেভাৱো অত্থি, সো অযুত্তোযেৱ. ‘‘যেভুয্যসিকা’’তি এত্থ যকাৰে দ্ৱেভাৱস্স দস্সনতো এত্থাপি দ্ৱেভাৱো যুত্তো ভৱেয্যাতি লিখন্তীতি দট্ঠব্বং.