৮. ৱত্তক্খন্ধকং

১. আগন্তুকৱত্তকথা

৩৫৭. ৱত্তক্খন্ধকে আৰামন্তি উপচাৰসীমং সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ ‘‘উপচাৰসীমসমীপ’’ন্তি. ‘‘গহেত্ৱা’’তি পদস্স ‘‘উপাহনা’’তি কম্মং পাকটং, কৰণং পন অপাকটং. তস্মা কৰণং দস্সেন্তো আহ ‘‘উপাহনদণ্ডকেন গহেত্ৱা’’তি. ইমিনা ‘‘হত্থেনা’’তি কৰণং নিৱত্তেতি. পটিক্কমন্তীতি এত্থ পৱিসন্তীতি চ অপক্কমন্তীতি চ অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘সন্নিপতন্তী’’তি. উপাহনা…পে… পুচ্ছিতব্বাতি এত্থ ‘‘পুচ্ছিতব্বা’’তি পদস্স সহ কম্মেন পুচ্ছিতব্বাকাৰং দস্সেন্তো আহ ‘‘কতৰস্মিং ঠানে’’তিআদি. তত্থ ‘‘কতৰস্মিং…পে… চোড়ক’’ন্তি ইমিনা পুচ্ছিতব্বাকাৰং দস্সেতি. ‘‘আৱাসিকা ভিক্খূ’’তি ইমিনা কম্মং দস্সেতি. ‘‘পত্থৰিতব্ব’’ন্তি ইমিনা ৱিস্সজ্জেতব্বন্তি এত্থ সজধাতুযা চজনত্থং পটিক্খিপতি. গোচৰো পুচ্ছিতব্বোতি এত্থ গোচৰসদ্দো ভিক্খাচাৰসদ্দেন অত্থতো একন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ভিক্খাচাৰো পুচ্ছিতব্বো’’তি. ভিক্খায চৰন্তি এত্থাতি ভিক্খাচাৰো, গোচৰগামো. যত্থাতি যস্মিং গামে. ‘‘কি’’ন্তিআদিনা পানীযং পুচ্ছিতব্বন্তিআদীসু পুচ্ছিতব্বাকাৰং দস্সেতি. কং কালন্তি কস্মিং কালে.

বহি নিক্খমন্তস্সাতি ৱিহাৰতো বহি নিক্খমন্তস্স. নিল্লোকেতব্বোতি ওলোকেতব্বো. ‘‘যদি সক্কোতী’’তি ইমিনা সচে উস্সহতীতি এত্থ সচেসদ্দো যদিপৰিযাযো, উস্সহতিসদ্দো সক্কোতি পৰিযাযোতি দস্সেতি. সক্কোন্তস্স ৱিহাৰসোধনৱত্তেতি সম্বন্ধো.

২. আৱাসিকৱত্তকথা

৩৫৯. আৱাসিকৱত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. সব্বং কাতব্বন্তি সম্বন্ধো. তস্সাতি ৱুড্ঢতৰস্স আগন্তুকস্স. ‘‘পণ্ডিতো’’তিআদিনা সচে বালো ‘‘সম্মজ্জাহি তাৱ চেতিযঙ্গণ’’ন্তি ন ৱদতি, সম্মজ্জনিং নিক্খিপিত্ৱা তস্স ৱত্তমেৱ কাতব্বন্তি দস্সেতি. ভেসজ্জমেৱ কাতব্বন্তি সহাৱধাৰণেন ৱুত্তত্তা বালো ‘‘কৰোহি তাৱ ভেসজ্জ’’ন্তি অৱদন্তোপি ভেসজ্জমেৱ কাতব্বং. ‘‘পণ্ডিতো হী’’তিআদিনা পন আগন্তুকস্স ৱত্তব্বভাৱমত্তমেৱ দস্সেতি. পাড়িমুত্তকৱত্তং দস্সেন্তো আহ ‘‘অপিচা’’তিআদি. বীজনেনাতি বীজনিযা. ‘‘বীজন’’ন্তি হি নপুংসকলিঙ্গো, ‘‘বীজনী’’তি ইত্থিলিঙ্গো. ‘‘বীজিতব্বো’’তি চ ‘‘বীজিতব্ব’’ন্তি চ ইমিনা অট্ঠকথাৱচনেন বীজিযতি অনেনাতি বীজনং, বীজিযতি এতাযাতি বীজনীতি ৱচনত্থো কাতব্বো. অস্সাতি ৱুড্ঢতৰআগন্তুকস্স. মক্খেতব্বাতি অঞ্জেতব্বা. হীতি সচ্চং. এত্থাতি উপাহনপুঞ্ছনে. কত্থাতি কস্মিং ৱিহাৰে. পুচ্ছিতেন আৱাসিকেনাতি সম্বন্ধো.

‘‘অত্তনো সন্তিকং…পে… ন লভতী’’তি ইমিনা অত্তানং সন্ধায অনাগচ্ছন্তোপি অত্তনো সন্তিকং সম্পত্তস্স আগন্তুকস্স ৱত্তং অকাতুং ন লভতীতি দস্সেতি.

৩. গমিকৱত্তকথা

৩৬০. গমিকৱত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. তত্থাতি সেনাসনক্খন্ধকে. তং সব্বং পটিসামেত্ৱাতি সম্বন্ধো. যত্থ যেসু পাসাণপিট্ঠিপাসাণত্থম্ভেসু উপচিকা নাৰোহন্তি, তস্সং পাসাণপিট্ঠিযং ৱা তেসু পাসাণত্থম্ভেসু ৱা যং কতসেনাসনং অত্থি, তং অনাপুচ্ছন্তস্সাপি অনাপত্তীতি যোজনা. চতূসু পাসাণেসূতিআদি ৱুত্তন্তি সম্বন্ধো, উপচিকানং উপ্পত্তিট্ঠানে কতেতি সম্বন্ধো. অযন্তি আনিসংসো. ওৱস্সকগেহে পন ঠপিতানং মঞ্চপীঠানন্তি সম্বন্ধো.

৪. অনুমোদনৱত্তকথা

৩৬২. ইদ্ধং অহোসীতি এত্থ ইধধাতুযা ৱড্ঢনত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘সম্পন্নং অহোসী’’তি. সঙ্ঘত্থেৰে নিসিন্নেতি সম্বন্ধো. অনুথেৰে অনুমোদনত্থায নিসিন্নেতি যোজনা. সঙ্ঘত্থেৰেন অজ্ঝিট্ঠেপীতি সম্বন্ধো. অনুমোদকো ৱদতীতি সম্বন্ধো. অনু পুনপ্পুনং, পচ্ছা ৱা দাযকে ধম্মকথায মোদেতীতি অনুমোদকো. ‘‘গচ্ছথা’’তি সচে ৱদতি অনুমোদকোতি যোজনা. তস্সাতি অনুমোদকস্স. মনুস্সা কাৰেন্তীতি সম্বন্ধো. ‘‘একেনা’’তি পদং ‘‘কাৰেন্তী’’তি পদে কাৰিতকম্মং. তস্সাতি কাৰিতভিক্খুস্স. অনুমোদনতোতি অনুমোদনকাৰণা. উপনিসিন্নকথাতি উপসমীপে নিসিন্নানং কথিযতি এতাযাতি উপনিসিন্নকথা. অনুমোদনাযাতি অনুমোদনত্থায. অজ্ঝিট্ঠোৱাতি সযং অজ্ঝিট্ঠো এৱ. এত্থাতি অনুমোদনৱত্থুস্মিং. ‘‘সঞ্জাতৱচ্চো’’তি ইমিনা ৱচ্চো সঞ্জাতো ইমস্সাতি ৱচ্চিতোতি কত্ৱা সঞ্জাতত্থে ইত পচ্চযোতি দস্সেতি.

৫. ভত্তগ্গৱত্তকথা

৩৬৪. ভত্তগ্গৱত্তেতি ভত্তং গণ্হন্তি এত্থাতি ভত্তগ্গং, পৰিৱিসনট্ঠানং. তস্মিং কত্তব্বং ৱত্তং ভত্তগ্গৱত্তং, তস্মিং ভত্তগ্গৱত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. মনুস্সানং পৰিৱিসনট্ঠানং নাম যত্থ মনুস্সা সপুত্তদাৰা আৱসিত্ৱা ভিক্খূভোজেন্তি. ‘‘অতিঅল্লীযিত্ৱা’’তি ইমিনা অনুপখজ্জাতি এত্থ খদধাতুস্স হিংসনং নাম অতিঅল্লীযনন্তি দস্সেতি. আসনেসু সতীতি আসনেসু সন্তেসু. নিসীদন্তস্স নৱকস্সাতি সম্বন্ধো. আপজ্জতীতি আপত্তিং আপজ্জতি. আপুচ্ছিতে অননুজানন্তো থেৰো আপজ্জতীতি যোজনা. সঙ্ঘাটিন্তি পাৰুতসঙ্ঘাটিং.

পত্তধোৱনউদকন্তি ভুঞ্জনত্থায পত্তানং ধোৱনউদকং. গহেতব্বন্তি হত্থেন গহেতব্বং.

যথা গণ্হিযমানেতি যোজনা. মত্তাযাতি পমাণায. সব্বিআদীসু এৱাতি এৱসদ্দো অজ্ঝাহৰিতব্বো. সব্বিআদীসূতি সব্বিতেলউত্তৰিভঙ্গেসু, নিদ্ধাৰণে ভুম্মং. যন্তি সব্বিআদিকং. অপ্পহোতীতি সব্বেসং ভিক্খূনং নপ্পহোতি. তন্তি সব্বিআদিকং, সম্পাদেহীতি সম্বন্ধো. তাদিসং সব্বিআদিকন্তি সম্বন্ধো.

যং ভত্তগ্গন্তি যোজনা. হত্থধোৱনউদকন্তি ভুত্তাৱীনং হত্থস্স ধোৱনউদকং. অন্তৰাতি ভোজনস্স মজ্ঝে. পিপাসিতেনাতি পিৱিতুং ইচ্ছন্তেন. গলেতি কণ্ঠে.

নিৱত্তন্তেনাতি এত্থ কস্মা ঠানা নিৱত্তন্তেনাতি আহ ‘‘ভত্তগ্গতো’’তি. কথং কেনাকাৰেন নিৱত্তিতব্বন্তি যোজনা. কস্মা নৱকেহি ভিক্খূহি পঠমতৰং নিৱত্তিতব্বন্তি আহ ‘‘সম্বাধেসু হী’’তিআদি. নিক্খমনোকাসোতি পঠমতৰং নিক্খন্তোকাসো. পটিপাটিযাতি ৱুড্ঢপটিপাটিযা. ধুৰেতি গেহদ্ৱাৰস্স সমীপে. ধুৰসদ্দো হি ইধ সমীপৱাচকো. নৱকা অন্তোগেহে চে নিসিন্না হোন্তীতি যোজনা. অন্তৰেনাতি ভিক্খূনং ৱিৱৰেন, মজ্ঝেন ৱা. ৱিৰড়াযাতি তনুকায.

৬. পিণ্ডচাৰিকৱত্তকথা

৩৬৬. পিণ্ডচাৰিকৱত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. কপ্পাসং ৱা গহেত্ৱাতি সম্বন্ধো. যঞ্চাতি যঞ্চ কিঞ্চি ৱত্থুং, গহেত্ৱাতি সম্বন্ধো. কৰোন্তী ঠিতা ৱাতি কৰোন্তী হুত্ৱা ঠিতা ৱা. তন্তি কম্মং. ন চ ভিক্খাদাযিকাযাতি ইত্থিলিঙ্গৱসেন ৱুত্তত্তা ইত্থিযা এৱ মুখং ন উল্লোকেতব্বন্তি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘ইত্থী ৱা হোতূ’’তিআদি. ‘‘ভিক্খাদানসমযে’’তি ইমিনা অঞ্ঞস্মিং সমযে ওলোকেন্তোপি নত্থি দোসোতি দস্সেতি. একস্মিং কালে ভিক্খায দদমানায সব্বকালম্পি ন ওলোকেতব্বন্তি অনিচ্ছিতত্থং পটিক্খিপতি.

৭. আৰঞ্ঞিকৱত্তকথা

৩৬৮. আৰঞ্ঞিকৱত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. সেনাসনা ওতৰিতব্বন্তি এত্থ অৰঞ্ঞে ৰুক্খমূলাদীসু নিসিন্নস্স ৱিহাৰাভাৱতো সেনাসনং নাম ৱসনট্ঠানং সন্ধায ৱুত্তন্তি আহ ‘‘ৱসনট্ঠানতো নিক্খমিতব্ব’’ন্তি.

পত্তং থৱিকায পক্খিপিত্ৱাতি এত্থ কথং পত্তো থৱিকায পক্খিপিতব্বোতি আহ ‘‘সচে বহী’’তিআদি. তত্থ পত্তো পক্খিপিতব্বোতি সম্বন্ধো. ধোৱিত্ৱা কত্ৱাতি পদেসু ‘‘পত্তং ৱোদক’’ন্তি ৱিভত্তিপৰিণামং কত্ৱা সম্বন্ধিতব্বং. তম্পীতি ৱেড়ুনাড়িকম্পি. সমীপেতি আৰঞ্ঞকস্স সেনাসনস্স সমীপে. যথা চ আৰঞ্ঞকস্স অৰণিসহিতং ইচ্ছিতব্বং, এৱং কন্তাৰং পটিপন্নস্সাপি অৰণিসহিতং ইচ্ছিতব্বন্তি যোজনা. গণৱাসিনোতি গণেন সহ ৱাসিনো, আৰঞ্ঞকস্সাতি সম্বন্ধো. তেনাতি অৰণিসহিতেন. ‘‘নক্খত্তানেৱ নক্খত্তপদানী’’তি ইমিনা অস্সযুজাদিনক্খত্তানেৱ (অভিধানপ্পদীপিকাযং ৫৮-৬০ গাথাসু) দিসাভাগজাননস্স, চ সমযজাননস্স চ কাৰণত্তা নক্খত্তপদানি নামাতি দস্সেতি.

৮. সেনাসনৱত্তকথা

৩৬৯. সেনাসনৱত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. দ্ৱাৰং নামাতি মহাদ্ৱাৰং. মহাৱড়ঞ্জন্তি মহন্তেহি জনেহি পৰিভুঞ্জিতব্বং. তত্থাতি দ্ৱাৰে. আপুচ্ছিত্ৱাৱাতি ৱুড্ঢং আপুচ্ছিত্ৱাৱ, সভাগস্স ৱুড্ঢতৰস্সাতি সম্বন্ধো. ৱট্টতিযেৱাতি যথাসুখং ৱিহৰিতুং ৱট্টতিযেৱ. পৰিৱত্তিতব্বন্তি পৰিমুখং ৱত্তিতব্বং.

৯. জন্তাঘৰৱত্তাদিকথা

৩৭১. জন্তাঘৰৱত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. বহিজগতীতি বহিআলিন্দো.

৩৭৩. আচমনৱত্থুস্মিং এৱমত্থো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. নীহৰিত্ৱাতি উদকং নীহৰিত্ৱা. আচমিতব্বন্তি ধোৱিতব্বং. ‘‘আপুব্বো চমু ধোৱনে’’তি হি ধাতুপাঠেসু ৱুত্তং. ইদং অতিৱিৱটন্তি ইদং ঠানং অতিৱিৱটং, ন কেনচি পটিচ্ছন্নন্তি অত্থো. উদকং অলভন্তস্সেৱাতি উদকং অলভন্তেযেৱ.

৩৭৪. ৱচ্চকুটিৱত্তে এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. অযন্তি দন্তকট্ঠং খাদতো ৱচ্চকৰণং. সব্বত্থেৱাতি সব্বস্মিং এৱ ঠানে. ‘‘ন ফৰুসেন কট্ঠেনা’’তি এত্থ ন কেৱলং খৰকট্ঠমেৱ, ফালিতকট্ঠাদযোপি ছৱিঅৱলেখনকট্ঠা ফৰুসাযেৱ নামাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ফালিতকট্ঠেন ৱা’’তিআদি. পৱিট্ঠস্সাতি ৱচ্চকুটিং পৱিট্ঠস্স.

সব্বসাধাৰণট্ঠানন্তি সব্বেসং ভিক্খূনং, সব্বেহি ৱা সাধাৰণং ৱচ্চকুটিসঙ্খাতং ঠানং. তত্ৰাতি তস্মিং সব্বসাধাৰণে ঠানে. নিবদ্ধগমনত্থাযাতি অত্তনো নিবদ্ধগমনত্থায কতং যং ঠানং ৱা যং পুগ্গলিকট্ঠানং ৱা হোতীতি যোজনা.

উহতাতি এত্থ উপুব্বো হদধাতূতি দস্সেন্তো আহ ‘‘উহদিতা’’তি. ‘‘হদ কৰীসোস্সগ্গে’’তি ধাতুপাঠেসু (পাণিনী ৯৭৭ ধাতুপাঠে; সদ্দনীতিধাতুমালাযং ১৫ দকাৰন্তধাতু) ৱুত্তত্তা ৱচ্চকূপতো বহি কৰীসস্স ওস্সজ্জনন্তি আহ ‘‘বহি ৱচ্চমক্খিতা’’তি. ধোৱিতব্বাতি উদকেন ধোৱিতব্বা. এতম্পীতি উদকস্স অৱিজ্জমানম্পি. সব্বত্থাতি সব্বস্মিং ৱত্তক্খন্ধকে.

ইতি ৱত্তক্খন্ধকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.