৫. খুদ্দকৱত্থুক্খন্ধকং
খুদ্দকৱত্থুকথা
২৪৩. খুদ্দকৱত্থুক্খন্ধকে মুট্ঠিকমল্লাতি মুট্ঠিকেন মথন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞং হিংসন্তীতি মুট্ঠিকমল্লা. ইমিনা পাড়িযং পদস্স হেট্ঠুপৰিযং দস্সেতি. গামমুদৱাতি এত্থ ছৱিৰাগমণ্ডনানুযুত্তেন মুদো মোদনং এতেসমত্থীতি মুদৱা, গামে ৱসন্তা মুদৱা গামমুদৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ছৱিৰাগমণ্ডনানুযুত্তা নাগৰিকমনুস্সা’’তি. ‘‘ৱণ্ণৱা অহেসু’’ন্তিআদীসু (পাৰা. ১৯৩; পাচি. ৬৭) ৱিয ৱচনং দট্ঠব্বং. থম্ভেতি এত্থ ন যত্থ কত্থচি থম্ভো হোতি, অথ খো ন্হানতিত্থে নিখণিত্ৱা ঠপিতথম্ভোযেৱাতি আহ ‘‘ন্হানতিত্থে নিখণিত্ৱা ঠপিতত্থম্ভে’’তি.
ইট্ঠকাসিলাদাৰুকুট্টানন্তি ইট্ঠকাকুট্টসিলাকুট্টদাৰুকুট্টানং. অট্ঠপদাকাৰেনাতি অট্ঠপদফলকাকাৰেন. ৰাজিযোতি লেখাযো. তত্থাতি অট্টানে, আকিৰিত্ৱাতি সম্বন্ধো. গন্ধব্বহত্থকোতি গন্ধব্বানং ৱীণাহত্থো ৱিযাতি গন্ধব্বহত্থকো. দাৰূহি কতত্তা ৱুত্তং ‘‘দাৰুমযহত্থেনা’’তি. তেনাতি গন্ধব্বহত্থেন, গহেত্ৱাতি সম্বন্ধো. কুৰুৱিন্দকপাসাণচুণ্ণানীতি এৱংনামকস্স পাসাণস্স চুণ্ণানি. তন্তি কতগুড়িককলাপকং, গহেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ৱিগ্গয্হাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সৰীৰে দড়্হং গহেত্ৱাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘অঞ্ঞমঞ্ঞং সৰীৰেন সৰীৰ’’ন্তি. মকৰদন্তকেতি মকৰনামকস্স মচ্ছস্স দন্তসদিসে দন্তে. মল্লকমূলসণ্ঠানেনাতি খেড়পটিগ্গহপাদসণ্ঠানেন. গিলানস্সাপীতি পিসদ্দো অগিলানস্স পগেৱাতি দস্সেতি.
২৪৪. দন্তেতি মকৰদন্তে. অকতং মল্লকং অকতমল্লকং. কপালখণ্ডং ৱাতি ৱাসদ্দো সমুচ্চযত্থো. কাসফুল্লৱিৰহিতত্তা ৱত্থৱট্টি উক্কাসিকা নাম. নত্থি কাসং ফুল্লমেতিস্সাতি উক্কাসা, সা এৱ উক্কাসিকা. যস্স কস্সচীতি গিলানাগিলানস্স ৱা জৰাদুব্বলতৰুণবলৱস্স ৱা. পিট্ঠিন্তি পিট্ঠিযং, অযমেৱ ৱা পাঠো. পাণিতলস্স পুথুট্ঠানং পুথুপাণি, তেন কতং পুথুপাণিকং, হত্থপৰিকম্মং, তেন ৱুত্তং ‘‘হত্থপৰিকম্মং ৱুচ্চতী’’তি. সব্বেসন্তি ন্হাযন্তানং ৱা অন্হাযন্তানং ৱা সব্বেসং.
২৪৫. কণ্ণতোতি কণ্ণচ্ছিদ্দতো. মুত্তোলম্বকাদিৱল্লিসদিসত্তা ৱল্লিকা নাম. পলম্বকসুত্তন্তি পৰিমুঞ্চিত্ৱা লম্বিযতি অনেনাতি পলম্বকং, তমেৱ সুত্তং পলম্বকসুত্তং. ৱলযন্তি নিযুৰং.
২৪৬. দ্ৱীহি মাসেহি নিযুত্তং দুমাসিকং. দ্ৱে অঙ্গুলানি এতস্সাতি দুৱঙ্গুলং, কেসো. উভযেনপীতি দুমাসিকদুৱঙ্গুলসঙ্খাতেন উভযেনপি. অযম্পি উক্কট্ঠপৰিচ্ছেদোৱ ৱুত্তোতি যোজনা. ততোতি দুমাসিকদুৱঙ্গুলতো.
ওসণ্ঠেন্তীতি এত্থ ওলিখিত্ৱা সমং পতিট্ঠাপেন্তীতি দস্সেন্তো আহ ‘‘ওলিখিত্ৱা সন্নিসীদাপেন্তী’’তি. দন্তমযাদীসূতি আদিসদ্দেন অট্ঠিমযাদযো সঙ্গণ্হাতি. হত্থফণেনাতি হত্থসঙ্খাতেন ফণেন. চিক্খল্লেনাতি চিক্খল্লসদিসেন নিয্যাসেন. উদকতেলেনাতি এত্থ উদকঞ্চ তেলঞ্চাতি চ উদকসঙ্খাতেন তেলেনাতি চ অত্থং নিৱত্তেন্তো আহ ‘‘উদকমিস্সকেন তেলেনা’’তি. ইমিনা উদকেন মিস্সকং তেলং উদকতেলন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. উট্ঠলোমেতি উট্ঠিতলোমে. হত্থং তেমেত্ৱাতি হত্থং উদকতেলেন তেমেত্ৱা. উণ্হাভিতত্তৰজোকিণ্ণসিৰানম্পীতি উণ্হেন অভিতত্তো চ ৰজেহি ওকিণ্ণসিৰো চ উণ্হাভিতত্তৰজোকিণ্ণসিৰা, অথ ৱা উণ্হেন অভিতত্তো সিৰো এতেসন্তি উণ্হাভিতত্তসিৰা, ৰজেহি ওকিণ্ণো সিৰো এতেসন্তি ৰজোকিণ্ণসিৰা, উণ্হাভিতত্তসিৰা চ ৰজোকিণ্ণসিৰা চ উণ্হাভিতত্তৰজোকিণ্ণসিৰা, পুব্বপদে উত্তৰপদলোপো, তেসম্পি. অল্লহত্থেনাতি অদ্দহত্থেন, অযমেৱ ৱা পাঠো.
২৪৭. যেসু কংসপত্তাদীসু মুখনিমিত্তং পঞ্ঞাযতি, সব্বানি তানি কংসপত্তাদীনিপীতি যোজনা. যত্থ কত্থচীতি যস্মিং কস্মিংচি আদাসে ৱা উদকপত্তে ৱাতি সম্বন্ধো. সঞ্ছৱি নু খোতি সঞ্জাতা ছৱি নু খো, অহং জিণ্ণো অম্হি নু খো, নোতি যোজনা.
মুখং আলিম্পন্তীতি এত্থ কেহি আলিম্পন্তীতি আহ ‘‘ৱিপ্পসন্নছৱিৰাগকৰেহি মুখলেপনেহী’’তি. ‘‘মনোসিলাযা’’তি ইমিনা মনোসিলা এৱ মনোসিলিকাতি দস্সেতি. তানীতি লঞ্ছনানি. হৰিতালাদীহিপীতি পিসদ্দেন ন কেৱলং মনোসিলিকায এৱ, অথ খো হৰিতালাদীহিপীতি দস্সেতি.
২৪৮. ন ভিক্খৱে নচ্চং ৱাতিআদীসু এৱং ৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি যোজনা. নিচ্চাপেন্তস্স ৱাতি পৰেহি নচ্চাপেন্তস্স ৱা. সাধুগীতন্তি সুন্দৰং অনিচ্চতাদিপটিসংযুত্তং গীতং, সজ্জনানং ৱা. দন্তগীতম্পি ন ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. যন্তি গীতং. পুব্বভাগেতি গাযনতো পুব্বভাগে. গাযাপেন্তস্সাপীতি পৰেহি ৱা গাযাপেন্তস্সাপি. যং পনাতি কিৰিযাপৰামসনং. যং পহৰতি, তত্থ পহৰণে অনাপত্তীতি যোজনা. সব্বন্তি অখিলং নচ্চগীতৱাদিতং. পস্সতোতি পস্সন্তস্স চ সুণন্তস্স চ. সৱনম্পি হি একসেসেন ৱা সামঞ্ঞনিদ্দেসেন ৱা পস্সনেনেৱ সঙ্গহিতং. ৱিহাৰতোতি অনচ্চঅগীতঅৱাদিতট্ঠানৱিহাৰতো. ৱিহাৰন্তি নচ্চগীতৱাদিতট্ঠানৱিহাৰং. অসনসালাযাতি গামে ঠিতায অসনসালায.
২৪৯. সৰকিৰিযন্তি সৰস্স কিৰিযং. ইমিনা সৰকুত্তিন্তি এত্থ সৰস্স কৰণং সৰকুত্তীতি ৱচনত্থং দস্সেতি. অলদ্ধং সমাধিন্তি সম্বন্ধো. পচ্ছিমা জনতাতি এত্থ সমূহিং অৱযৱং ৱিনা সমূহস্স অৱযৱিনো অভাৱা তাপচ্চযো স্ৱত্থোপি হোতীতি আহ ‘‘পচ্ছিমো জনো’’তি. তং তং ৱত্তন্তি সুত্তন্তৱত্তাদিং তং তং ৱত্তং. অক্খৰানি ৱিনাসেত্ৱাতি অঞ্ঞথা ৱত্তব্বানি অক্খৰানি অঞ্ঞথা ৱদনেন চ দীঘাদীনি ৰস্সাদিৱদনেন চ ৱিনাসেত্ৱা. ধম্মে পনাতি এত্থ সদ্দো পন ৱিসেসজোতকো. গীততো ৱিসেসোৱ ৱেদিতব্বোতি হি অত্থো. সুত্তন্তৱত্তন্তি সুত্তন্তস্স উচ্চাৰণং ৱত্তং. এসেৱ নযো ‘‘জাতকৱত্তং গাথাৱত্ত’’ন্তি এত্থাপি. তন্তি ৱত্তং. যদি পন তং ৱিনাসেত্ৱা অতিদীঘং কাতুং ন ৱট্টতি, এৱং সতি যথা সুত্তন্তৱত্তাদীনি হোন্তি, তথা কথং দস্সেতব্বানীতি আহ ‘‘চতুৰস্সেন ৱত্তেনা’’তিআদি. তত্থ চতুৰস্সেন ৱত্তেনাতি পৰিপুণ্ণেন উচ্চাৰণৱত্তেন. পৰিমণ্ডলানীতি সমন্ততো মণ্ডলানি বিম্বানি পুণ্ণানীতি অত্থো. ‘‘সৰেন ভণিত’’ন্তি ইমিনা সৰভঞ্ঞন্তি এত্থ সৰেন ভণিতব্বন্তি সৰভঞ্ঞন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. সৰভঞ্ঞে কিৰ অত্থীতি সম্বন্ধো. তৰঙ্গৱত্থাদীনং উচ্চাৰণৱিধানানি (ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ ২৪৯; সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.২৪৯; ৱি. ৱি. টী. চূড়ৱগ্গ ২.২৪৮-৯) এতৰহি নত্থি. দ্ৱত্তিংসৱত্তানীতি চ সঙ্খ্যামত্তমেৱ অত্থি, ন সঙ্খ্যেয্যং. তস্মা টীকাসু (সাৰত্থ. টী. চূড়ৱগ্গ ৩.২৪৯; ৱজিৰ. টী. চূড়ৱগ্গ. ২৪৯) ‘‘তৰঙ্গৱত্তাদীনং উচ্চাৰণৱিধানানি নট্ঠপযোগানী’’তি ৱুত্তং. অত্থীতি সংৱিজ্জন্তি. অযঞ্হি অত্থিসদ্দো নিপাতো. তেসূতি দ্ৱত্তিংসৱত্তেসু. যন্তি ৱত্তং. উচ্চাৰণৱিধানানি নট্ঠপযোগানিপি তেসং সব্বেসং সামঞ্ঞলক্খণং দস্সেন্তো আহ ‘‘সব্বেস’’ন্তিআদি. তত্থ সব্বেসন্তি দ্ৱত্তিংসৱত্তানং, লক্খণন্তি সম্বন্ধো. ‘‘অৱিনাসেত্ৱা’’তি ৱত্ৱা তমেৱত্থং পাকটং কৰোন্তো আহ ‘‘ৱিকাৰং অকত্ৱা’’তি. তত্থ ৱিকাৰকৰণং নাম যত্তকাহি মত্তাহি অক্খৰং পৰিপুণ্ণং হোতি, ততো অধিকমত্তাযুত্তং কত্ৱা কথনং, তথা অকত্ৱা সমণসাৰুপ্পেন চতুৰস্সেন নযেন পৱত্তনংযেৱ লক্খণন্তি অত্থো.
বাহিৰলোমিং উণ্ণিন্তি এত্থ ‘‘বাহিৰলোমি’’ন্তি পদং ভাৱনপুংসকন্তি আহ ‘‘উণ্ণলোমানি বহি কত্ৱা’’তি. ‘‘উণ্ণপাৱাৰ’’ন্তি ইমিনা উণ্ণীতি এত্থ উত্তৰপদলোপং দস্সেতি. অথ ৱা পাৱাৰপদেন উণ্ণা এতস্স অত্থীতি উণ্ণীতি কত্ৱা তদ্ধিতপচ্চযস্স সৰূপং দস্সেতি. ‘‘তথা ধাৰেন্তস্স দুক্কট’’ন্তি ৱচনস্স অত্থাপত্তিনযং দস্সেন্তো আহ ‘‘লোমানি অন্তো কত্ৱা পাৰুপিতুং ৱট্টতী’’তি.
২৫১. অঙ্গজাতং ছিন্দন্তস্সেৱাতি অঙ্গজাতমেৱ ছিন্দন্তস্সাতি যোজনা. অথ ৱা অঙ্গজাতং ছিন্দন্তস্স থুল্লচ্চযমেৱাতি যোজনা. অহিকীটদট্ঠাদীসু নিমিত্তভূতেসু ছিন্দন্তস্সাতি যোজনা.
২৫২. উপ্পন্না হোতীতি পটিলাভৱসেন উপ্পন্না হোতি. উপ্পন্নভাৱং পাকটং কৰোন্তো আহ ‘‘সো’’তিআদি. তত্থ সোতি ৰাজগহকো সেট্ঠি, কীড়তীতি সম্বন্ধো. তস্সাতি সেট্ঠিস্স. ইদং পদং ‘‘জালে’’তি পদে সাম্যত্থছট্ঠী, ‘‘উপ্পন্না হোতী’’তি পদে সম্পদানং. তন্তি চন্দনগণ্ঠিং. অস্সাতি সেট্ঠিস্স. ইদং পদং ‘‘পুৰিসা’’তি পদে সাম্যত্থছট্ঠী, ‘‘অদংসূ’’তি পদে সম্পদানং. ৱিকুব্বনিদ্ধীতি ৱিৱিধং, ৱিকাৰং ৱা কুব্বনৱসেন পৱত্তা ইদ্ধি (পটি. ম. ৩.১২-১৬; ৱিসুদ্ধি. ২.৩৬৯-৩৭৩). অধিট্ঠানিদ্ধীতি অধিট্ঠানৱসেন পৱত্তা ইদ্ধি (পটি. ম. ৩.১২-১৬; ৱিসুদ্ধি. ২.৩৬৯-৩৭৩).
গিহী উপনামেন্তীতি সম্বন্ধো. ব্যঞ্জনং কত্ৱাতি ব্যঞ্জনং পক্খিপনং কত্ৱা. তন্তি সুৱণ্ণতট্টিকাদিং. আমসিতুম্পীতি পিসদ্দো পগেৱ পটিগ্গণ্হিতুন্তি দস্সেতি. সঙ্ঘিকপৰিভোগেন ৱাতি ৱাসদ্দো পনসদ্দত্থো. সঙ্ঘিকপৰিভোগেন পনাতি হি অত্থো. গিহিৱিকটানি ৱাতি ৱাসদ্দো সম্পিণ্ডনত্থো. গিহিৱিকটানি ভাজনানিপি ৱট্টন্তীতি হি অত্থো. কংসলোহৱট্টলোহানং সভাগত্তা ৱুত্তং ‘‘কংস…পে… সঙ্গহিতো’’তি.
২৫৩. ‘‘লিখিতু’’ন্তি এতং ৱুত্তন্তি যোজনা. পকতিমণ্ডলন্তি এত্থ কিং মকৰদন্তমত্তম্পি অচ্ছিন্নমণ্ডলন্তি আহ ‘‘মকৰদন্তচ্ছিন্নকমণ্ডলমেৱা’’তি.
২৫৪. পহৰিত্ৱাতি আৱট্টনতো অঞ্ঞমঞ্ঞং পহৰিত্ৱা. তযো পত্তে উপৰুপৰি ঠপেতুং ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. ভূমিআধাৰকো নাম ভূমিযা আসন্নো দন্তাদীহি কতো ৱলযাধাৰকো. দাৰুআধাৰকো নাম একদাৰুনা কতো আধাৰকো. দণ্ডাধাৰকো নাম চতুদণ্ডতো পট্ঠায বহূহি দণ্ডেহি কতো আধাৰকো. তত্থাতি ভমকোটিসদিসদাৰু আধাৰকতিদণ্ডকাধাৰেসু. গহেত্ৱা এৱাতি পত্তং গহেত্ৱা এৱ, একমেৱ ঠপেতব্বং ইতি ৱুত্তন্তি যোজনা.
তত্থেৱাতি মিড্ঢন্তেযেৱ. ৱিত্থিণ্ণাযাতি ৱিত্থাৰায. বাহিৰপস্সেতি কুট্টস্স বাহিৰপস্সে. কতাযাতি কুট্টস্স থিৰভাৱত্থং কতায. এত্থাতি পৰিভণ্ডন্তে.
যং ৱত্থং পত্থৰিত্ৱা পত্তো ঠপিযতীতি ৱত্থং চোড়কং নামাতি যোজনা. তস্মিং পনাতি চোড়কে পন. যত্থাতি যস্সং ৱালিকাযং. ন দুস্সতীতি পত্তো ন দুস্সতি. পত্তমাড়কন্তি পত্তস্স ঠপনত্থায কতং অট্টং. ভণ্ডকুক্খড়িকাতি পত্তাদিভণ্ডকানং পক্খিপনা উক্খড়িকা. যত্থ কত্থচীতি ভিত্তিখীলাদিকে যস্মিং কস্মিংচি. লগ্গেন্তস্সাতি পত্তং থৱিকায লগ্গেন্তস্স. নিসীদনসযনত্থং ৱা কতং হোতূতি যোজনা. অঞ্ঞেনাতি পত্ততো অঞ্ঞেন. অট্টকছন্নেনাতি অট্টপতিৰূপেন, অট্টকসদিসেনাতি অত্থো. তত্থাতি অট্টকছন্নেন ঠপিতে মঞ্চপীঠে. অংসে বদ্ধিযতি অনেনাতি অংসবদ্ধো, সোযেৱ অংসবদ্ধকো, তেন লগ্গেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ছত্তে ঠপেতুং ন ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. ভত্তেন পূৰো ভত্তপূৰো, পত্তো. বন্ধিত্ৱা ঠপিতে ছত্তে ৱা অট্টকং কত্ৱা ঠপিতে ছত্তে ৱাতি যোজনা. যো কোচি ভত্তপূৰোপি তুচ্ছপত্তোপীতি সম্বন্ধো.
২৫৫. যস্সাতি ভিক্খুনো. হত্থে পত্তো অত্থি, সো এৱ ভিক্খু পত্তহত্থো ন হোতি, অপিচ খো পন হত্থে ৱা পিট্ঠিপাদে ৱা যত্থ কত্থচি সৰীৰাৱযৱে পত্তস্মিং সতীতি যোজনা. এসেৱ নযো অনন্তৰৱাক্যেপি. ইমেহি ৱাক্যেহি ‘‘পত্তহত্থো’’তি চ ‘‘কৱাটং পণামেতু’’ন্তি চ উপলক্খণমত্তমেৱাতি দস্সেতি. সূচিং ৱা অৱাপুৰিতুন্তি সম্বন্ধো. কুঞ্চিকায ৱাতি ৱাসদ্দো ‘‘সৰীৰাৱযৱেনা’’তি পদং অপেক্খতি.
লাবুকটাহন্তি লম্বতীতি লাবু, লাবুযা কটাহং লাবুকটাহং. ‘‘তাৱকালিক’’ন্তি ইমিনা একৱাৰমেৱ তেন আমিসং গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা ছড্ডেতব্বন্তি দস্সেতি. ঘটিকপালন্তি ভাজনকপালং. অভুং মেতি অৱড্ঢি ময্হং, উপ্পজ্জিত্থাতি অত্থো. ‘‘অভু মে’’তি (ম. নি. অট্ঠ. ২.১৪৯; ম. নি. টী. ২.১৪৯) ৱত্তব্বে নিগ্গহিতাগমৱসেন এৱং ৱুত্তং. উত্ৰাসৱচনন্তি উত্ৰাসেন ৱচনকাৰণং পদং. দিন্নকমেৱাতি পৰেহি দিন্নকমেৱ আমিসন্তি সম্বন্ধো.
চম্বেত্ৱাতি মুখেন চম্বেত্ৱা. অপৱিদ্ধামিসানীতি ছড্ডিতানি আমিসানি. এতেসূতি চলকাদীসু. অনুচ্ছিট্ঠং সুদ্ধপত্তন্তি নত্থি উচ্ছিট্ঠো এত্থাতি অনুচ্ছিট্ঠো, সুদ্ধপত্তো, তং. উচ্ছিট্ঠহত্থেনাতি উচ্ছিট্ঠো এত্থ অত্থীতি উচ্ছিট্ঠো, সোযেৱ হত্থো উচ্ছিট্ঠহত্থো, তেন. ৱামহত্থেন আসিঞ্চিত্ৱাতি সম্বন্ধো. এত্থাতি সুদ্ধপত্তে. এত্তাৱতাপীতি এত্তকেন একউদকগেণ্ডুসগহণমত্তেনাপি. সোতি সুদ্ধপত্তো. হত্থং পনাতি উচ্ছিট্ঠহত্থম্পি. পনসদ্দো হেত্থ সম্পিণ্ডনত্থো. যং অট্ঠিং ৱা যং চলকং ৱাতি যোজনা. তত্থাতি মচ্ছমংসফলাদীসু. তন্তি অট্ঠিচলকং. যং পনাতি অট্ঠিচলকাদিং পন, পটিখাদিতুকামোতি সম্বন্ধো, পুন খাদিতুকামোতি অত্থো. তত্থেৱাতি পত্তে এৱ. কত্ৱাতি ঠপনং কত্ৱা. যং কিঞ্চি অট্ঠিকণ্টকাদিন্তি সম্বন্ধো.
২৫৬. সত্থকৱেঠনকন্তি সত্থকস্স ৱেঠনকৰণং. পিপ্ফলিকং ৱা দণ্ডসত্থকং নামাতি যোজনা. পিপ্ফালেতি এতাযাতি পিপ্ফলি, সাযেৱ পিপ্ফলিকং. অঞ্ঞম্পীতি পিপ্ফলিকতো অঞ্ঞম্পি. যংকিঞ্চি দণ্ডং যোজেত্ৱা কতসত্থকং ৱা দণ্ডসত্থকং নামাতি যোজনা. ইমিনা দণ্ডেন যোজিতং সত্থকং দণ্ডসত্থকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি.
মলগ্গহিতাতি অযমলগ্গহিতা. কিণ্ণেনাতি মদিৰাদিবীজেন কিণ্ণেন. তেনাতি পাসাণচুণ্ণসঙ্খাতেন সৰিতকেন. মক্খেতুন্তি সূচিং মক্খেতুং. মক্খিতমধুসিত্থকং তং সৰিতকং পৰিভিজ্জতীতি যোজনা. মধুসিত্থকপিলোতিকন্তি মধুসিত্থকেন মক্খিতং পিলোতিকং. তত্থাতি নিস্সেণিযং. যায ৰজ্জুযা কথিনে বন্ধন্তি, সা ৰজ্জু কথিনৰজ্জু নামাতি যোজনা. তত্থাতি দীঘস্স ভিক্খুনো পমাণেন কতে কথিনে. দণ্ডকেতি কথিনদণ্ডকম্হি. তস্সাতি দীঘস্স ভিক্খুনো পমাণেন কতস্স কথিনস্স. ইতৰস্স ভিক্খুনোতি দীঘভিক্খুতো ইতৰস্স ৰস্সভিক্খুনো.
দণ্ডকথিনপমাণেন কতস্স কটসাৰকস্সাতি যোজনা. ‘‘দুগুণকৰণ’’ন্তি ইমিনা পিদলকন্তি দুগুণকৰণসঙ্খাতস্স কিৰিযাৱিসেসস্স নামন্তি দস্সেতি. ৱিনন্ধনৰজ্জুন্তি ৱিসেসেন নহিযতি বন্ধিযতি এতাযাতি ৱিনন্ধনা, সাযেৱ ৰজ্জু ৱিনন্ধনৰজ্জু, তমেৱত্থং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘ৱিনন্ধিতুং ৰজ্জু’’ন্তি. ৱিনন্ধনসুত্তকন্তি এত্থাপি এসেৱ নযো. তেন সুত্তকেনাতি ৱিনন্ধনসুত্তকেন. তত্থাতি খুদ্দকনিস্সেণিযং কাচি সুত্তন্তৰিকাযোতি সম্বন্ধো. পমাণসঞ্ঞাকৰণন্তি সুত্তন্তৰিকপমাণস্স সঞ্ঞাকৰণং. কাড়সুত্তেন সঞ্ঞাকৰণং ৱিয হলিদ্দিসুত্তেন সঞ্ঞাকৰণন্তি যোজনা. অঙ্গুলিযা পটিগ্গণ্হন্তীতি এত্থ ‘‘পটিগ্গণ্হন্তী’’তি পদস্স ‘‘অঙ্গুলিযা’’তি কৰণস্সেৱ ৱুত্তত্তা কম্মস্স অৱুত্তত্তা তস্স কম্মং দস্সেতুং ৱুত্তং ‘‘সূচিমুখ’’ন্তি. অঙ্গুলিকোসকন্তি অঙ্গুলিকঞ্চুকং.
২৫৭. পাতিচঙ্কোটকাদিন্তি এত্থ পাতি নাম পটিগ্গহসণ্ঠানেন কতো সূচিআদিভণ্ডট্ঠপনো ভাজনৱিসেসো. আকিৰিত্ৱাতি পক্খিপিত্ৱা. ওধুনিত্ৱাতি পপ্ফোটেত্ৱা. ঘনদণ্ডকন্তি নিৰন্তৰদণ্ডকং. অন্তোকত্ৱাতি কথিনস্স অন্তোকত্ৱা.
২৫৮. ৱিনন্ধিত্ৱাতি চোড়কেন ৱিনন্ধিত্ৱা.
২৫৯. অপৰিস্সাৱনকস্সেৱ ভিক্খুনোতি যোজনা. যো পন যাচতীতি সম্বন্ধো. মজ্ঝেদণ্ডকেতি দণ্ডকস্স মজ্ঝে. উদকন্তি অকপ্পিযউদকং. তন্তি উদকং. যন্তি পৰিস্সাৱনং. উদকং পৰিসুদ্ধং হুত্ৱা সৱতি গচ্ছতি পৱত্ততি অনেনাতি পৰিস্সাৱনং. যং উদকে ওত্থৰিত্ৱা ঘটেন উদকং গণ্হন্তি, তং ওত্থৰকং নামাতি যোজনা. তমেৱত্থং ৱিত্থাৰেন্তো আহ ‘‘তং হী’’তিআদি. তন্তি পৰিস্সাৱনং, বন্ধিত্ৱাতি সম্বন্ধো. তেসূতি চতূসু খাণুকেসু. সব্বপৰিযন্তেতি সব্বপৰিস্সাৱনস্স পৰিযন্তে মোচেত্ৱাতি সম্বন্ধো. ওত্থৰিত্ৱাতি ওগাহেত্ৱা. চীৱৰকুটিকাতি চীৱৰেন কতা কুটিকা, সা মকসানং পৰিত্তাণত্থং কতত্তা মকসকুটিকাতি ৱুচ্চতি.
২৬০. সেম্হাদিদোসুস্সন্নকাযাতি সেম্হাদিদোসেহি উস্সন্নকাযা. অগ্গড়ত্থম্ভোতি কৱাটত্থম্ভো. যত্থাতি অগ্গড়ত্থম্ভে. তত্থাতি দ্ৱাৰবাহায. তত্থাতি অগ্গড়পাসকে. ধূমো নিক্খমতি এতেনাতি ধূমনেত্তো, ছিদ্দো. তেন ৱুত্তং ‘‘ধূমনিক্খমনছিদ্দ’’ন্তি. ‘‘গন্ধেহী’’তি ইমিনা ‘‘ৱাসেতু’’ন্তি পদস্স কৰণং দস্সেতি. ‘‘উদকট্ঠপনট্ঠান’’ন্তি ইমিনা উদকট্ঠানন্তি এত্থ উদকস্স ঠপনং ঠানং উদকট্ঠানন্তি মজ্ঝেপদলোপসমাসং দস্সেতি. তত্থাতি উদকট্ঠানে. কোট্ঠকোতি এত্থ ন যত্থ কত্থচি, যস্স কস্সচি ৱা কোট্ঠকো হোতি, অপি চ খো পন দ্ৱাৰে এৱ, দ্ৱাৰস্সেৱ ৱা কোট্ঠকোতি আহ ‘‘দ্ৱাৰকোট্ঠকো’’তি.
২৬১. পৰিকম্মন্তি পিট্ঠিআদিপৰিকম্মং. পটিচ্ছাদিযতি ইমাযাতি পটিচ্ছাদি, ৱত্থমেৱ পটিচ্ছাদি ৱত্থপটিচ্ছাদি. উদকং ন হোতীতি এত্থ পানোদকং নিৱত্তেন্তো আহ ‘‘ন্হানোদকং ন হোতী’’তি.
২৬২. পণ্ণিকানং তুলং ৱিয উদকউব্বাহনকতুলন্তি যোজনা. দীঘৱৰত্তাদীহীতিআদিসদ্দেন ৰজ্জু আদযো সঙ্গণ্হাতি. অৰহত্থঘটিযন্তং নাম চক্কসণ্ঠানং অনেকাৰং অৰে অৰে ঘটানি বন্ধিত্ৱা একেন ৱা দ্ৱীহি ৱা পৰিব্ভমিযমানং যন্তং. অৰসঙ্খাতেসু হত্থেসু ঘটা বন্ধিতব্বা এত্থাতি অৰহত্থঘটি, তমেৱ যন্তং অৰহত্থঘটিযন্তং. চম্মভাজনন্তি চম্মমযং ভাজনং. অপৰিক্খিত্তা হোতীতি চন্দনিকা অপাকাৰা হোতি. উদকপুঞ্জনং ৱট্টতীতি সম্বন্ধো. তস্মিন্তি উদকপুঞ্জনে. ‘‘উদকপুঞ্জনী’’তিপি পাঠো. এৱং সতি তায উদকপুঞ্জনিযাতি অত্থো. পচ্চুদ্ধৰিতুন্তি অপনেতুং.
২৬৩. আ সমন্ততো ৱিদ্ধং পক্খপাসকমেত্থাতি আৱিদ্ধপক্খপাসকং. মণ্ডলেতি কণ্ণিকমণ্ডলম্হি. কতং কূটঞ্চ ছদনঞ্চ এত্থাতি কতকূটচ্ছদনং, জন্তাঘৰং, তস্স. এতন্তি ‘‘নিল্লেখজন্তাঘৰ’’ন্তি এতং নামং. ‘‘চত্তাৰো মাসে’’তি ইমিনা ‘‘চতুমাস’’ন্তি দিগুসমাসস্স ৱাক্যং দস্সেতি.
২৬৪. নমতকন্তি এত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনমতকতো (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৫৬) ৱিসেসং দস্সেন্তো আহ ‘‘এড়কলোমেহী’’তিআদি. অৱাযিমন্তি ৱাযিত্ৱা ন কতং. চম্মখণ্ডপৰিহাৰেনাতি চম্মখণ্ডং ৱিয অধিট্ঠানৱিকপ্পনঅপনযনেন, পৰিভুঞ্জিতব্বন্তি অত্থো. পেড়াযাতি অট্ঠংসাদিআকাৰেন কতায মঞ্জূসায. এতন্তি ‘‘আসিত্তকূপধান’’ন্তি এতং নামং. দাৰুমযাপীতি পিসদ্দো ন তম্বলোহৰজতমযা এৱাতি দস্সেতি. এত্থেৱাতি মড়োৰিকাযমেৱ. আধাৰকসঙ্খেপগমনতোতি আধাৰকে সঙ্খেপং গমনতো. হীতি সচ্চং, যস্মা ৱা. পুব্বে পত্তৰক্খনত্থং আধাৰকো অনুঞ্ঞাতো, ইদানি ভুঞ্জনত্থন্তি দট্ঠব্বং. একো ভিক্খু গচ্ছতীতি সম্বন্ধো. সেসকন্তি গহেতব্বফলপূৱেহি সেসকং. তস্মিং খণেতি তস্মিং ভুঞ্জনক্খণে.
২৬৫. একেকেনপি অঙ্গেনাতি পিসদ্দো সম্ভাৱনত্থো, ততো পন অধিকেহি অঙ্গেহি পগেৱাতি হি অত্থো. সমন্নাগতস্স উপাসকস্স নিক্কুজ্জিতুন্তি সম্বন্ধো. তস্সাতি উপাসকস্স. ন গহেতব্বোতি সঙ্ঘেন ন গহেতব্বো. অসুকস্স উপাসকস্সাতি সম্বন্ধো. উক্কুজ্জনকালেতি পত্তস্স উক্কুজ্জনকালে. যাচাপেত্ৱাতি পত্তনিকুজ্জিতেন উপাসকেন যাচাপেত্ৱা. হত্থপাসন্তি সঙ্ঘস্স হত্থপাসং.
২৬৮. পুৰক্খত্ৱাতি এত্থ পুৰসদ্দস্স অগ্গত্থভাৱঞ্চ কৰসদ্দস্স খাদেসভাৱঞ্চ দস্সেন্তো আহ ‘‘অগ্গতো কত্ৱা’’তি. সোতি বোধিৰাজকুমাৰো, সন্থৰীতি সম্বন্ধো. লচ্ছামীতি লভিস্সামি, এস বোধিৰাজকুমাৰো পুত্তলাভায অভব্বোতি যোজনা. অক্কমনে দোসং দস্সেন্তো আহ ‘‘যদী’’তিআদি. পচ্ছাতি অক্কমনতো পচ্ছা. অযন্তি ভগৱা. ইদন্তি কাৰণং. তাৱাতি সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিতো, সিক্খাপদপঞ্ঞত্তিযা ৱা পঠমং. পৰিভৱতোতি গিহীনং পৰিভৱতো.
মঙ্গলত্থাযাতি অৰোগাদিকস্স মঙ্গলস্স অত্থায. ধোতপাদকন্তি এত্থ ধোতেহি পাদেহি অক্কমনট্ঠানে অত্থৰিতং ধোতপাদকন্তি ৱচনত্থং দস্সেন্তো আহ ‘‘ধোতপাদকং নামা’’তিআদি. তত্থ ‘‘পচ্চত্থৰণং অত্থত’’ন্তি ইমিনা ‘‘ধোতপাদক’’ন্তি এত্থ ণিকপচ্চযস্স অত্থৰিতত্থে পৱত্তভাৱং দস্সেতি.
২৬৯. পদুমকণ্ণিকাকাৰন্তি পদুমকণ্ণিকসণ্ঠানং. কতং পাদঘংসনং কতকং নামাতি যোজনা. তন্তি কতকং, পটিক্খিত্তমেৱাতি সম্বন্ধো. পোত্থকেসু তংসদ্দো গলিতোতি দট্ঠব্বো. বাহুল্লিকানুযোগত্তাতি পচ্চযবহুলভাৱায অনুযোগত্তা. পাসাণফেণকোপীতি পাসাণঅব্বুদম্পি. বীজনীতি চতুৰস্সবীজনী. তন্তি ৱিধূপনং, কতং হোতূতি সম্বন্ধো. ইধাপি তংসদ্দো গলিতো. ৱেড়ুদন্তৱিলীৱেহি ৱা মোৰপিঞ্ছেহি ৱা চম্মৱিকতীহি ৱা কতং হোতূতি যোজনা. সব্বং ৱিধূপনন্তি সম্বন্ধো. পাড়িযং তালৱণ্টন্তি সহ ৱণ্টেন কতং তালং তালৱণ্টং, তালসদ্দেন তংমযা মণ্ডলবীজনী গহেতব্বা ৱিকাৰীৱিকাৰভাৱেন সম্বন্ধত্তা. মকসবীজনীতি মকসানং পলাযনকবীজনী, দন্তমযৱিসাণমযদণ্ডকাপি মকসবীজনী ৱট্টতীতি যোজনা. ‘‘ৱাকমযবীজনিযা’’তি পদং ‘‘সঙ্গহিতা’’তি পদে আধাৰো, কৰণং ৱা.
২৭০. যস্সাতি ভিক্খুস্স চক্খুং ৱা দুব্বলং হোতীতি যোজনা. অঞ্ঞোতি কাযডাহাদীহি আবাধেহি অঞ্ঞো, কোচি আবাধো ৱা উপ্পজ্জতীতি যোজনা. ‘‘ৱস্সে পনা’’তি পদং ‘‘চীৱৰগুত্তত্থ’’ন্তি পদে এৱ সম্বন্ধিতব্বং. চীৱৰগুত্তত্থন্তি চীৱৰস্স ৱস্সতেমনতো গুত্তত্থং, ৱাড়মিগচোৰভযেসু সন্তেসূতি সম্বন্ধো. তালপণ্ণাদিনা একেন পণ্ণেন কতং ছত্তং একপণ্ণচ্ছত্তং. সব্বত্থেৱাতি সব্বেসু এৱ গামাৰঞ্ঞেসু.
‘‘অসি অস্সা’’তি ইমিনা অসিস্সাতি পদস্স অনৱকাসৱিধিং দস্সেতি. অসীতি খগ্গো. অস্সাতি চোৰস্স, অসীতি সম্বন্ধো. ৱিজ্জোতলতীতি এত্থ অলপচ্চযো ৰূপসিদ্ধিমত্তোৱাতি আহ ‘‘ৱিজ্জোততী’’তি. ‘‘চতুহত্থোযেৱা’’তি ইমিনা পমাণযুত্তোতি পদস্স অত্থং দস্সেতি. ততোতি চতুহত্থতো. সব্বেসন্তি গিলানাগিলানানং. ‘‘সক্কা পনা’’তি পদং ‘‘ন ৱট্টতী’’তি পদে কত্তা, ‘‘দাতব্বা’’তি পদে কম্মং. সম্মন্নিত্ৱাৱ দাতব্বা, ন ৱিনা সম্মুতিযাতি অধিপ্পাযো.
২৭৩. আগতন্তি উদৰিযতো নিক্খমিত্ৱা আগতং. উগ্গাৰন্তি গলতো উগ্গাৰং ভোজনন্তি সম্বন্ধো. সন্ধাৰেত্ৱাতি পতিট্ঠাপেত্ৱা. অসন্ধাৰিতমেৱ হুত্ৱাতি সম্বন্ধো.
যন্তি খাদনীযভোজনীযং, পতিতন্তি সম্বন্ধো. তন্তি খাদনীযভোজনীযং, গহেত্ৱা পৰিভুঞ্জিতুন্তি সম্বন্ধো. ইদন্তি ৱচনং.
২৭৪. কুব্বং কৰিস্সামীতি এত্থ কৰিযতি উচ্চাৰিযতীতি কুব্বন্তি ৱুত্তে সদ্দোতি আহ ‘‘সদ্দং কৰিস্সামী’’তি. সদ্দন্তি ‘‘অযং মং ভিক্খু ৱিপ্পকৰোতী’’তি উচ্চাসদ্দং. নখাদীহীতিআদিসদ্দেন মুখকুট্টে সঙ্গণ্হাতি. অনুৰক্খনত্থন্তি অনুদযেন পালনত্থং. নখচ্ছেদনন্তি নখং ছিন্দতি অনেনাতি নখচ্ছেদনং, সত্থকাদি. ৱীসতিমট্ঠন্তি এত্থ ৱীসতিযা নখানং মট্ঠং ৱীসতিমট্ঠন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘ৱীসতিপি নখে’’তিআদি. লিখিতমট্ঠেতি লিখিতে হুত্ৱা মট্ঠে. কাৰাপেন্তীতি নহাপিতে কাৰাপেন্তি. নখতোতি নখতো ৱা নখন্তৰতো ৱা. অপকড্ঢিতুন্তি কড্ঢিত্ৱা অপনেতুং.
২৭৫. খুৰকোসকন্তি খুৰস্স ঠপনকং. কত্তৰিযাতি কন্তিযতি ছিন্দিযতি ইমাযাতি কত্তৰি, অযোমযো একো উপকৰণৱিসেসো, তায. ‘‘ছেদাপেন্তী’’তি ইমিনা কপ্পাপেন্তীতি এত্থ কপ্পসদ্দস্স ৱিধ্যত্থং অধিপ্পাযেন দস্সেতি. মস্সুং ৱড্ঢাপেন্তীতি এত্থ মস্সুং ৱড্ঢেত্ৱা ৰুহাপেন্তীতি অত্থং পটিক্খিপন্তো আহ ‘‘মস্সুং দীঘং কাৰাপেন্তী’’তি. এড়কমস্সূতি এড়কস্স ৱিয মস্সূতি এড়কমস্সু. ‘‘গোলোমিক’’ন্তি ৱুচ্চতীতি সম্বন্ধো. ‘‘চতুকোণ’’ন্তি ইমিনা চতুৰস্সন্তি এত্থ অংসসদ্দো কোণত্থোতি দস্সেতি. চতুৰস্সন্তি এত্থ হি ‘‘চতুৰংস’’ন্তি ৱত্তব্বে নিগ্গহিতস্স লোপং কত্ৱা পৰস্স সকাৰস্স দ্ৱেভাৱং কত্ৱা ‘‘চতুৰস্স’’ন্তি ৱুত্তং. লোমসংহৰণন্তি লোমানং অপনযনং. লোমৰাজিট্ঠপনন্তি লোমলেখাঠপনং. সব্বত্থাতি সব্বেসু, মস্সুকপ্পনাদীসূতি সম্বন্ধো. গণ্ডৱণৰুধিআবাধপচ্চযাতি গণ্ডো চ ৱণো চ ৰুধি চ গণ্ডৱণৰুধযো, তেযেৱ আবাধা গণ্ডৱণৰুধিআবাধা, তেসং পচ্চযা. ৱণোতি মহন্তো ৱণো. ৰুধীতি খুদ্দকো ৱণো. সক্খৰাদীহীতি সক্খৰমধুসিত্থকেহি. সণ্ডাসোতি সুট্ঠু লোমং ডংসতীতি সণ্ডাসো. যন্তি লোমং, ঠিতন্তি সম্বন্ধো. কত্থ ঠিতন্তি আহ ‘‘ভমুকায ৱা’’তিআদি. কিং হুত্ৱা ঠিতন্তি আহ – ‘‘উগ্গন্ত্ৱা ৱিভচ্ছং ঠিত’’ন্তি, ৱিভচ্ছং হুত্ৱা ঠিতন্তি যোজনা. ৱিসেসেন সোভণং ভক্খতীতি ৱিভচ্ছো, অসোভণো. ‘‘ৱিগচ্ছ’’ন্তিপি পাঠো, ৱিৰূপং গচ্ছতি, গমযতীতি ৱা ৱিগচ্ছো. তত্থ পুৰিমপাঠোযেৱ মূলপাঠোতি দট্ঠব্বোতি. পলিতং ৱা অপলিতং ৱা তাদিসং লোমন্তি যোজনা.
২৭৭. কংসপত্থৰিকাতি এত্থ কংসআপণে পত্থৰন্তি পসাৰেন্তীতি কংসপত্থৰিকাতি ৱুত্তে কংসভণ্ডৱাণিজা গহেতব্বাতি আহ ‘‘কংসভণ্ডৱাণিজা’’তি. ৱাসিদণ্ডাদীনং অপাতনত্থং বন্ধতি অনেন লোহেনাতি বন্ধনং, তমেৱ মত্তং অপ্পন্তি বন্ধনমত্তং.
২৭৮. নিক্খমন্তেনাতি আৰামতো নিক্খমন্তেন. যত্থাতি যস্মিং ঠানে. ‘‘সৰিত্ৱা’’তি ইমিনা অসৰিত্ৱা পিণ্ডায চৰিতব্বন্তি দস্সেতি. বহুৰজ্জুকন্তি বহূ ৰজ্জুযো এতস্সাতি বহুৰজ্জুকং. ইমিনা কলাপেন বহুৰজ্জূনং সমূহেন কত্তব্বন্তি কলাপুকন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি, ইকাৰস্সুকাৰো. দেড্ডুভকন্তি এত্থ দেড্ডুভসদ্দেন তস্স সীসং গহেতব্বং একদেসূপচাৰেন, দেড্ডুভং ৱিযাতি দেড্ডুভকং, সদিসত্থে কপচ্চযো হোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘উদকসপ্পসীসসদিস’’ন্তি. ‘‘মুৰজৱট্টিসণ্ঠান’’ন্তি ইমিনা মুৰজসদ্দেন মুৰজৱট্টি গহেতব্বা তস্স ৱিকাৰত্তা, তেন সদিসং মুৰজন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি. ৱেঠেত্ৱাতি বহুৰজ্জুকে একতো ৱেঠেত্ৱা. মদ্দৱীণসদ্দো পামঙ্গপৰিযাযো. মদ্দৱীণং ৱিযাতি মদ্দৱীণং. তেন ৱুত্তং ‘‘পামঙ্গসণ্ঠান’’ন্তি. ‘‘পগেৱ বহূনী’’তি ইমিনা ‘‘একম্পী’’তি এত্থ পিসদ্দস্স সম্ভাৱনত্থং দস্সেতি. মচ্ছকণ্টকৱাযিমাতি মচ্ছকণ্টকং ৱিয দস্সেত্ৱা ৱাযিমা. কুঞ্জৰচ্ছিকাদিভেদাতি ৱাৰণঅচ্ছিকাদিভেদা. ৱাৰণো হি কুং ভূমিং জৰাপেতীতি কুঞ্জৰোতি (ৱি. ৱ. অট্ঠ. ৩১; অ. নি. টী. ১.১.২) চ কুঞ্জে নিকুঞ্জে ৰমতীতি কুঞ্জৰোতি চ ৱুচ্চতি. তস্স অচ্ছি ৱিযাতি কুঞ্জৰচ্ছিকং, তং আদি যেসং তানীতি কুঞ্জৰচ্ছিকাদীনি, তেসং ভেদাতি কুঞ্জৰচ্ছিকাদিভেদা. আদিসদ্দেন গোণচ্ছিকাদযো সঙ্গণ্হাতি. ‘‘কুঞ্চিকাকোসকসণ্ঠান’’ন্তি ইমিনা সূকৰস্স অন্তং ৱিয সূকৰন্তকন্তি অত্থং দস্সেতি. সূকৰস্স হি অন্তং কুঞ্চিকাকোসকং ৱিয মজ্ঝে সুসিৰো হোতি. সূকৰন্তকং অনুলোমেতীতি সূকৰন্তকেন অনুলোমেতি. দসাসুযেৱাতি কাযবন্ধনস্স অন্তেসুযেৱ. এত্থাতি দসাসু. ‘‘চতুন্নং উপৰি ন ৱট্টতী’’তি ইমিনা মুৰজদসা ততো উপৰি ৱট্টতীতি দস্সেতি. ৱেঠেত্ৱাতি ৰজ্জুং ৱত্থেন ৱেঠেত্ৱা. মুদ্দিকসণ্ঠানেনাতি ৱৰকসীসসণ্ঠানেন. এৱং সিব্বিতাতি এৱং সিব্বিযমানা. হীতি ফলজোতকো. পাসন্তোতি পাসকোটি.
২৮০. ওলম্বকং কত্ৱা নিৱত্থং হত্থিসোণ্ডকং নামাতি যোজনা. চোড়িকইত্থীনন্তি চোড়ৰট্ঠে নিৱাসীনং ইত্থীনং. হত্থিযা সোণ্ডো ৱিয হত্থিসোণ্ডকং নিৱত্থং. মচ্ছৱালং ৱিযাতি মচ্ছৱালকং. চত্তাৰো কণ্ণা এতস্স নিৱত্থস্সাতি চতুকণ্ণকং. তালৱণ্টং ৱিযাতি তালৱণ্টকং. সতং ৱলিনো এতস্স নিৱত্থস্সাতি সতৱলিকং. ‘‘অনেকক্খত্তু’’ন্তি ইমিনা ‘‘সতৱলিক’’ন্তি এত্থ সতসদ্দস্স অনেকত্থৱাচকতং দস্সেতি. ‘‘ৱামদক্খিণপস্সেসু ৱা’’তি ইমিনা পুৰিমনিৱত্থং কটিতো পট্ঠায হেট্ঠা নিৱত্থং নামাতি দস্সেতি.
সংৱল্লিত্ৱা নিৱত্থং সংৱল্লিযং. মল্লো চ কম্মকাৰো চ মল্লকম্মকাৰা, তে আদযো যেসং তেতি মল্লকম্মকাৰাদযো. আদিসদ্দেন ধুত্তাদযো সঙ্গণ্হাতি. যম্পি নিৱত্থং নিৱাসেন্তি, সব্বং তং নিৱত্থং ন ৱট্টতীতি যোজনা. একং ৱা কোণন্তি সম্বন্ধো. কোণেতি অন্তৰৱাসকস্স কোণে. ‘‘তথা’’তি ইমিনা ‘‘একং ৱা দ্ৱে ৱা কোণে উক্খিপিত্ৱা অন্তৰৱাসকস্স উপৰি লগ্গেন্তী’’তি অত্থং অতিদিসতি. অন্তোকাসাৱস্স দস্সেত্ৱাতি সম্বন্ধো. দ্ৱে নিৱাসেন্তেন অগিলানেনাতি যোজনা. সগুণন্তি অন্তোকাসাৱেন বহিকাসাৱং সমানগুণং কত্ৱা. ইতীতিআদি নিগমনং. যঞ্চাতি যং নিৱত্থঞ্চ. ইধাতি খুদ্দকৱত্থুক্খন্ধকে. যঞ্চ সেখিযৱণ্ণনাযং (পাচি. অট্ঠ. ৫৭৬ আদযো) পটিক্খিত্তন্তি সম্বন্ধো. সব্বং তং নিৱত্থন্তি যোজনা. নিব্বিকাৰং কত্ৱাতি সম্বন্ধো. উভো কণ্ণেতি হেট্ঠা ঠিতে উভো কণ্ণে উপৰি চ ঠিতে উভো কণ্ণে. তন্তি পৰিমণ্ডলপাৰুপনং.
তত্থাতি ‘‘গিহিপাৰুত’’ন্তি ৱচনে যংকিঞ্চি অঞ্ঞথাপাৰুতং অত্থীতি সম্বন্ধো. তস্মাতি যস্মা গিহিপাৰুতং নাম, তস্মা, পৰিমণ্ডলং পাৰুপিতব্বন্তি সম্বন্ধো. ‘‘যথা পাৰুপন্তি, যথা চ ঠপেন্তী’’তিআদিনা যোজনা কাতব্বা. তস্সেৱাতি দীঘসাটকস্সেৱ. তস্সেৱাতি সাটকস্সেৱ. পাড়িকাৰকোতি পাড়িং গণ্হন্তং ৱা ৱাচেন্তং ৱা কাৰকো. তথাতি যথা পাৰুপন্তি, তথা.
২৮১. কুহিঞ্চি ঠানং গচ্ছতো ৰঞ্ঞোতি যোজনা. ‘‘পৰিক্খাৰভণ্ডৱহনমনুস্সা’’তি ইমিনা তে মনুস্সা মুণ্ডং সীসং চোড়কেন ৱেঠেন্তীতি মুণ্ডৱেঠিনো নামাতি দস্সেতি. অধিপ্পাযোতি উজ্ঝাযন্তানং মনুস্সানমধিপ্পাযো. অন্তৰাকাজন্তি এত্থ অন্তৰাসদ্দো মজ্ঝত্থৱাচকোতি আহ ‘‘মজ্ঝে’’তি. ‘‘লগ্গেত্ৱা’’তিআদিনা কাজস্স অন্তৰে লগ্গেত্ৱা ৱহিতব্বং অন্তৰাকাজন্তি ৱচনত্থং দস্সেতি.
২৮২. ‘‘চক্খূনং হিত’’ন্তি ইমিনা অচক্খুস্সন্তি এত্থ স্সপচ্চযো চক্খুসদ্দতো হিতত্থে হোতীতি দস্সেতি. পমাণঙ্গুলেনাতি ৱড্ঢকীনং পমাণযুত্তেন অঙ্গুলেন.
২৮৩. ‘‘তিণৱনাদীসূ’’তি ইমিনা দাযং আলিম্পেন্তীতি এত্থ দাযসদ্দো ৱনৱাচকোতি দস্সেতি. ‘‘অগ্গিং দেন্তী’’তি ইমিনা আপুব্বো লিপিধাতু উপসগ্গৱসেন অগ্গিদানত্থোতি দস্সেতি. পৰিত্তন্তি এত্থ সমন্ততো তাযতি অনেনাতি পৰিত্তন্তি দস্সেন্তো আহ ‘‘অপ্পহৰিতকৰণেন ৱা পৰিখাখণেন ৱা পৰিত্তাণ’’ন্তি. এত্থাতি পৰিত্তকৰণে. দাতুং লব্ভতীতি সযং দাতুং লব্ভতি. হৰিতুন্তি অপনেতুং. পত্তং ৱা অপত্তং ৱা অগ্গিন্তি সম্বন্ধো. তথাতি অগ্গিদানাদিনা আকাৰেন. উদকেন নিব্বাপেন্তেন ভিক্খুনাতি সম্বন্ধো.
২৮৪. সতি কৰণীযেতি এত্থ কৰণীযসদ্দো কিচ্চপৰিযাযোতি আহ ‘‘সুক্খকট্ঠাদিগ্গহণকিচ্চে’’তি. ‘‘সুক্খকট্ঠাদিগ্গহণ’’ ইতি পদেন কিচ্চসৰূপং দস্সেতি. ‘‘পুৰিসপ্পমাণ’’ন্তি ইমিনা পোৰিসিযন্তি এত্থ ণিযপচ্চযো পমাণত্থে হোতীতি দস্সেতি. পুৰিসপ্পমাণং নাম উপৰি বাহুদ্ৱযততস্স পুৰিসস্স পমাণং. দিস্ৱা ৱা হুত্ৱা ৱা দিস্ৱাতি যোজনা. অতিউচ্চম্পীতি পিসদ্দো সম্ভাৱনত্থো. নীচং পন ৰুক্খং পগেৱাতি হি অত্থো.
২৮৫. কল্যাণৱাক্কৰণাতি এত্থ কৰিযতি উচ্চাৰিযতীতি কৰণো, সদ্দো, ৱাচাযেৱ কৰণো ৱাক্কৰণো, কল্যাণো ৱাক্কৰণো এতেসন্তি কল্যাণৱাক্কৰণাতি দস্সেন্তো আহ ‘‘মধুৰসদ্দা’’তি. ৱেদং ৱিযাতি সুতিং ৱিয. ৱাচনামগ্গন্তি ৱাচনায উপাযং. সকাতি সম্মাসম্বুদ্ধসঙ্খাতস্স সস্স অত্তনো এসা সকা. তেন ৱুত্তং ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধেনা’’তি. সম্মাসম্বুদ্ধেন হি মাগধনিৰুত্তিযা এৱ ধম্মো ভাসিতো, তস্মা সা মাগধনিৰুত্তি সকা নামাতি ৱুচ্চতি. নিৰুত্তীতি অত্থং নীহৰিত্ৱা ৱুচ্চতে ইমায সদ্দপঞ্ঞত্তিযাতি নিৰুত্তি, ৱচধাতুস্স ৱকাৰস্স উকাৰো, সব্বৱোহাৰো লব্ভতি. ইধ পন ‘‘সকাযা’’তি ৱুত্তত্তা মাগধৱোহাৰো এৱ. তেন ৱুত্তং ‘‘মাগধৱোহাৰো’’তি. ‘‘সভাৱনিৰুত্তী’’তিপি পাঠো. এৱঞ্হি সতি সব্বসত্তানং সভাৱেন পৱত্তা মূলভাসাভূতা মাগধনিৰুত্তিযেৱ.
২৮৬. লোকাযতং নাম তিত্থিযসত্থন্তি সম্বন্ধো. ইমিনাৱ কাৰণেনাতি ‘‘সেতো কাকো, কস্মা? অট্ঠীনং সেতত্তা. ৰত্তো বকো, কস্মা? লোহিতস্স ৰত্তত্তা’’ ইতি (ম. নি. অট্ঠ. ২.২২৩; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১০৮০; অ. নি. ১০.৬৯-৭০) ইমিনা এৱ কাৰণেন.
২৮৮. অন্তৰা অহোসীতি এত্থ অন্তৰসদ্দো ব্যৱধানত্থোতি আহ ‘‘অন্তৰিতা অহোসি পটিচ্ছন্না’’তি. তেন সদ্দেন ধম্মকথা ব্যৱধানা অহোসীতি অত্থো.
২৮৯. আবাধপ্পচ্চযাতি এত্থ আবাধস্স ভেসজ্জসঙ্খাতো পচ্চযো আবাধপচ্চযোতি দস্সেন্তো আহ ‘‘যস্সা’’তিআদি. ইমিনা আবাধোযেৱ পচ্চযো আবাধপচ্চযোতি অত্থং পটিক্খিপতি.
২৯৩. দুক্কটৱত্থু নাম অকপ্পিযৱোহাৰাদিনা মালাৱচ্ছৰোপনাদি, পাচিত্তিযৱত্থু নাম মালাৱচ্ছৰোপনাদিঅত্থায পথৱীখণনাদি. পহৰণীতি পহৰতি ইমাযাতি পহৰণী. এতন্তি ‘‘পহৰণী’’তি এতং নামং. যস্স কস্সচি আৱুধসঙ্খাতস্স লোহভণ্ডস্সাতি সম্বন্ধো. তন্তি আৱুধসঙ্খাতং লোহভণ্ডং. ৱুত্তমেৱাতি ‘‘কতকং নাম পদুমকণ্ণিকাকাৰ’’ন্তিআদিনা (চূড়ৱ. অট্ঠ. ২৬৯) ৱুত্তমেৱ. ধনিযস্সেৱাতি ধনিযস্স এৱ. অঞ্ঞেসঞ্হি কতায সব্বমত্তিকামযকুটিযা অপাকটত্তা ৱুত্তং ‘‘ধনিযস্সেৱা’’তি. অথ ৱা ধনিযস্স সব্বমত্তিকামযকুটি ইৱাতি যোজনা. সব্বত্থাতি সব্বস্মিং খুদ্দকৱত্থুক্খন্ধকে.
ইতি খুদ্দকৱত্থুক্খন্ধকৱণ্ণনায যোজনা সমত্তা.